Adhyaya 21

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ऽधोलोकवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच सूर्या चन्द्रमसावेतौ भ्रमतो यावदेव तु / प्रकाशैस्तु प्रभाभिस्तौ मण्डलाभ्यां समुच्छ्रितौ

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త పూర్వభాగం ద్వితీయ అనుషంగపాదంలో ‘అధోలోకవర్ణనం’ అనే ఇరవయ్యవ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—సూర్యచంద్రులు ఎంతవరకు పరిభ్రమిస్తారో, అంతవరకు వారు తమ తమ మండలాలతో కూడి ప్రకాశప్రభలతో ఉన్నతంగా ప్రకాశిస్తారు.

Verse 2

सप्तानां तु समुद्राणां द्वीपानां सतु विस्तरः / विस्तरार्द्धे पृथिव्यास्तु भवेदन्यत्र बाह्यतः

ఏడు సముద్రాలు మరియు ద్వీపాల విస్తారం భూమి విస్తారంలో సగభాగంలోనే ఉంటుంది; మిగిలినది బయట వైపున ఇతరత్రగా భావించబడుతుంది.

Verse 3

पर्यासपरिमाणं तु चन्द्रादित्यौ प्रकाशतः / पर्यास्तात्पारिमाण्येन भूमेस्तुल्यं दिवं स्मृतम्

చంద్రసూర్యుల ప్రకాశం ఎంత పరిధి వరకు వ్యాపిస్తుందో, ఆ పరిమాణానుసారంగా ఆకాశాన్ని భూమికి సమానమని స్మరించబడింది.

Verse 4

अवति त्रीनिमांल्लोकान् यस्मात्सूर्यः परिभ्रमन् / अविधातुः प्रकाशाख्यो ह्यवनात्स रविः स्मृतः

సూర్యుడు పరిభ్రమిస్తూ ఈ మూడు లోకాలను రక్షిస్తాడు, అవిధాతృస్వరూపమైన ప్రకాశమని పిలువబడతాడు; ‘అవన’ (రక్షణ) చేయుటవలన అతడు ‘రవి’ అని స్మరించబడెను.

Verse 5

अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रमाणं चन्द्रसूर्ययोः / महित्तत्त्वान्महीशब्दो ऽह्यस्मिन्वर्षे निपाद्यते

ఇకపై చంద్రసూర్యుల ప్రమాణాన్ని నేను వివరిస్తాను. మహత్తత్త్వం నుంచే ఈ వర్షంలో ‘మహీ’ అనే శబ్దం స్థాపించబడింది.

Verse 6

अस्य भारतवर्षस्य विष्कंभात्तुल्यविस्तृतम् / मण्डलं भास्करस्याथ योजनानि निबोधत

ఈ భారతవర్ష వ్యాసానికి సమానంగా భాస్కరుని మండలం విస్తరించింది; దాని యోజన పరిమాణాన్ని తెలుసుకోండి.

Verse 7

नवयोजनसाहस्रो विस्तारो भास्करस्य तु / विस्तारात्र्रिगुणश्चास्य परिणाहस्तु मण्डले

భాస్కరుని వ్యాసం తొమ్మిది వేల యోజనాలు; మండలంలో అతని పరిణాహం (పరిధి) వ్యాసానికి మూడింతలు.

Verse 8

विष्कंभमण्डलाच्चैव भास्कराद्द्विगुणः शशी / अथ पृथिव्या वक्ष्यामि प्रमाणं योजनैः सह

విష్కంభమండలంలో శశి (చంద్రుడు) భాస్కరుని కంటే రెండింతలు. ఇక భూమి యొక్క ప్రమాణాన్ని యోజనలతో కలిసి చెబుతాను.

Verse 9

सप्तद्वीपसमुद्राया विस्तारो मण्डलं च यत् / इत्येतदिह संख्यातं पुराणे परिमाणतः

సప్తద్వీప సముద్రాల విస్తారం మరియు మండలం ఏదైతే ఉందో—అది ఇక్కడ పురాణంలో పరిమాణానుసారం సంఖ్యీకరించబడింది.

Verse 10

तद्वक्ष्यामि समाख्याय सांप्रतैरभिमानिभिः / अभिमानिनोव्यतीता ये तुल्यास्ते सांप्रतैस्त्विह

ఇప్పుడు నేను ప్రస్తుత అభిమానీ దేవతలను వివరించి చెబుతాను; గతించిన అభిమానులు మరియు వారికి సమానులు—వారే ఇక్కడ ప్రస్తుతులుగా చెప్పబడతారు।

Verse 11

देवा ये वै व्यतीतास्तु रूपैर्नामभिरेव च / तस्मात्तु सांप्रतैर्देवैर्वक्ष्यामि वसुधातलम्

రూపం, నామం సహితంగా గతించిన దేవతలు ఉన్నారు; అందువల్ల ఇప్పుడు ప్రస్తుత దేవతల ప్రకారం ఈ వసుధాతలాన్ని నేను వర్ణిస్తాను।

Verse 12

दिवास्तु सन्निवेशं वै सांप्रतैरेव कृत्स्नशः / शतार्द्धकोटिविस्तारा पृथिवी कृत्स्नशः स्मृता

దినాల సమగ్ర వ్యవస్థ ప్రస్తుతానుసారమే; భూమి యొక్క సంపూర్ణ విస్తీర్ణం ‘శతార్ధకోటి’ (యాభై కోట్లు) అని స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 13

तस्या ऊर्द्ध्वप्रमाणेन मेरोर्यावत्तु संस्थितिः / पृथिव्या ह्यर्द्धविस्तारो योजनाग्रात्प्रकीर्त्तितः

ఆ (భూమి) యొక్క ఊర్ధ్వ ప్రమాణం ప్రకారం మేరువు ఎంత ఎత్తు వరకు నిలిచి ఉన్నదో; అలాగే భూమి యొక్క అర్ధ విస్తీర్ణం యోజనలలో ప్రసిద్ధంగా చెప్పబడింది।

Verse 14

मेरोर्मध्यात्प्रतिदिशं कोटिरेका तु सा स्मृता / तथा शातसहस्राणामेकोन नवतिः पुनः

మేరువు మధ్య నుండి ప్రతి దిశకు ఒక్కొక్క కోటి (పరిమాణం) అని స్మృతిలో ఉంది; అలాగే శతసహస్రాలలో ఒక తక్కువ తొంభై (అంటే 89) అని మరల చెప్పబడింది।

Verse 15

पञ्चाशत्तु सहस्राणि पृथिव्यर्द्धस्य मण्डलम् / गणितं योजनाग्रात्तु कोट्यस्त्वेकादश स्मृताः

పృథివి అర్ధమండలపు పరిమాణం యోజనలలో యాభై వేలుగా గణించబడింది; యోజన-గణన ప్రకారం అది ఏకాదశ కోట్లు అని స్మృతం.

Verse 16

तथा शतसहस्राणि सप्तत्रिंशाधिकानि तु / इत्येतदिह संश्यातं पृथिव्यन्तस्य मण्डलम्

అదేవిధంగా సప్తత్రింశ అధికమైన లక్ష (యోజన); ఇదే ఇక్కడ పృథివి అంత్యమండలపు పరిమాణంగా సంఖ్యించబడింది.

Verse 17

तारकासंनिवेशास्य दिवि याव च्च मण्डलम् / पर्याससन्निवेशश्च भूमेर्यावत्तु मण्डलम्

ఆకాశంలో నక్షత్రాల విన్యాసానికి ఎంత మండలమో, భూమిపై పరిధి-విన్యాసానికి కూడా అంతే మండలం ఉంది.

Verse 18

पर्यासपरिमाणेन भूमेस्तुल्यं दिवः स्मृतम् / सप्तानामपि द्वीपानामेत त्स्थानं प्रकीर्तितम्

పరిధి-పరిమాణంలో ఆకాశమండలం భూమితో సమానమని స్మృతం; ఇదే ఏడు ద్వీపాల స్థానం అని ప్రకటించబడింది.

Verse 19

पर्यायपरिमाणेन मण्डलानुगतेन च / उपर्युपरि लोकानां छत्रवत्परिमण्डलम्

పర్యాయ-పరిమాణం మరియు మండలానుగతంగా, లోకాలపై లోకాలు ఛత్రంలా పరిమండలం విస్తరించి ఉంది.

Verse 20

संस्थितिर्विहिता सर्वा येषु तिष्ठन्ति जन्तवः / एतदण्डकपालस्य प्रमाणं परिकीर्त्तितम्

యందు సమస్త జీవులు నిలిచియుంటారో, ఆ లోకవ్యవస్థ అంతటిని విధిగా నియమించారు; ఇదే అండకపాలము (బ్రహ్మాండావరణము) యొక్క ప్రమాణమని కీర్తించబడింది.

Verse 21

अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी / भूर्लोकश्च भुवर्ल्लोकस्तृतीयस्सृरिति स्स्वतः

ఈ అండములోపల ఈ లోకములు, సప్తద్వీపములతో కూడిన భూమి ఉన్నాయి; భూలోకం, భువర్లోకం, మరియు స్వయంగా మూడవది స్వర్లోకం.

Verse 22

महर्ल्लोको जनश्चैव तपः सत्यं च सप्तमम् / एते सप्त कृता लोकाश्छत्राकारा व्यवस्थिताः

మహర్లోకం, జనలోకం, తపోలోకం, మరియు ఏడవది సత్యలోకం—ఈ ఏడు లోకాలు ఛత్రాకారంగా స్థాపించబడ్డాయి.

Verse 23

स्वकैरावरणैः सूक्ष्मैर्धार्यमाणाः पृथक्पृथक् / दशभागाधिकाभिश्च ताभिः प्रकृतिभिर्बहिः

వారు తమ తమ సూక్ష్మ ఆవరణలచే వేరువేరుగా ధారింపబడుతున్నారు; బయట ఆ ప్రకృతులు దశభాగములకన్నా అధికంగా (దశగుణంగా) ఆవరణమవుతాయి.

Verse 24

पूर्यमाणा विशेषैश्च समुत्पन्नैः परस्परात् / अस्याण्डस्य समन्ताच्च सन्निविष्टो घनोदधिः

పరస్పరముగా ఉద్భవించిన విశేష తత్త్వములతో అవి నిండుచుంటాయి; మరియు ఈ అండమును చుట్టుముట్టి ఘనోదధి (ఘన సముద్రము) స్థితమై ఉంది.

Verse 25

पृथिव्या मण्डलं कृत्स्नं घनतोयेन धार्यते / घनोदधिः परेणाथ धार्य्यते घनतेजसा

పृथివి యొక్క సమస్త మండలం ఘన జలముచే ధారింపబడుతుంది; ఆ ఘన సముద్రము, హే నాథా, పరస్థిత ఘన తేజస్సుచే ధారింపబడుతుంది.

Verse 26

बाह्यतो घनतेजस्च तिर्य्यगूर्द्ध्वं तु मण्डलम् / संमताद्धनवातेन धार्यमाणं प्रतिष्ठितम्

బాహ్యంగా ఘన తేజస్సు ఉంది; ఈ మండలం త్ర్యగ్ మరియు ఊర్ధ్వ దిశలలో విస్తరించి ఉంది. నియతమైన ఘన వాయువుచే ధారింపబడి స్థిరంగా ప్రతిష్ఠితమైంది.

Verse 27

घनवातं तथाकाशमाकाशं च महात्मना / भूतादिना वृतं सर्वं भूतादिर्महता वृतः

ఘన వాయువు మరియు ఆకాశము—ఆ ఆకాశమూ—మహాత్మచే ఆవరించబడ్డాయి. సమస్తమూ భూతాదిచే వృతమై ఉంది; భూతాది కూడా మహత్తుచే వృతమైంది.

Verse 28

वृतो महाननन्तेन प्रधानेनाव्य यात्मना / पुराणि लोकपालानां प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम्

మహత్తత్వము అనంతమైన ప్రధానమైన అవ్యయాత్మచే ఆవరించబడింది. ఇప్పుడు లోకపాలుల పురములను యథాక్రమంగా నేను వివరిస్తాను.

Verse 29

ज्योतिर्गुणप्रचारस्य प्रमाणपरिसिद्धये / मेरोः प्राच्यां दिशि तथा मानसस्यैव मूर्द्धनि

జ్యోతిగుణప్రసారానికి ప్రమాణసిద్ధి కలుగుటకై—మేరువు యొక్క ప్రాచ్య దిశలోను, అలాగే మానస పర్వత శిఖరముపైనను (ఇది స్థితమై ఉంది).

Verse 30

वस्वौकसारा माहेन्द्री पुरी हेमपरिष्कृता / दक्षिणेन पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि

వస్వౌకసారా అనే మహేంద్రి పురి హేమభూషితమై ఉంది; అది పునర్మేరు దక్షిణాన, మానస పర్వత శిఖరంపై స్థితమై ఉంది।

Verse 31

वैवस्वतो निव सति यमः संयमने पुरे / प्रतीच्यां तु पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि

వైవస్వత యముడు సంయమనపురిలో నివసిస్తాడు; అది పునర్మేరు పశ్చిమాన, మానస పర్వత శిఖరంపై ఉంది।

Verse 32

सुखा नाम पुरी रम्या वरुणस्यापि धीमतः / वरुणो यादसां नाथस्सुखाख्ये वसते पुरे

ధీమంతుడైన వరుణుని రమ్యమైన పురి ‘సుఖా’ అని ప్రసిద్ధి; జలచరాల నాథుడు వరుణుడు ఆ ‘సుఖా’ నగరంలోనే నివసిస్తాడు।

Verse 33

दिश्युत्तरस्यां मेरोस्तु मानसस्यैव मूर्द्धनि / तुल्या महेन्द्रपुर्य्यास्तु सोमस्यापि विभावरी

మేరు ఉత్తర దిశలో, మానస పర్వత శిఖరంపై, మహేంద్రపురికి సమానమైన సోముని ‘విభావరీ’ పురి ఉంది।

Verse 34

मानसोत्तरवृष्टे तु लोकपालाश्चतुर्दिशम् / स्थिता धर्मव्यवस्थार्थ लोकमंरक्षणाय च

మానసోత్తరవర్షంలో లోకపాలులు నాలుగు దిశలలో స్థితులై ఉన్నారు; ధర్మవ్యవస్థ కోసం మరియు లోకరక్షణార్థం కూడా।

Verse 35

लोकपालोपरिष्टात्तु सर्वतो दक्षिणायने / काष्ठागतस्य सूर्यस्य गतिया तां निबोधत

లోకపాలుల పైభాగంలో, సర్వత్ర దక్షిణాయనకాలంలో, దిశలకు చేరిన సూర్యుని గమనాన్ని మీరు గ్రహించండి।

Verse 36

दक्षिणो ऽपक्रमे सूर्य्यः क्षिप्तेषुरिव सर्पति / ज्योतिषां चक्रमादाय सततं परिगच्छति

దక్షిణ దిశగా అపక్రమించుచు సూర్యుడు విసిరిన బాణంలా సరిచలిస్తాడు; జ్యోతిష్కుల చక్రాన్ని ధరించి నిరంతరం పరిభ్రమిస్తాడు।

Verse 37

मध्यगश्चामरावत्यां यदा भवति भास्करः / वैवस्वते संयमते उदयस्तत्र दृश्यते

భాస్కరుడు అమరావతిలో మధ్యస్థుడై ఉన్నప్పుడు, వైవస్వతుని సంయమలోకంలో అక్కడే అతని ఉదయం దర్శనమిస్తుంది।

Verse 38

सुखायामर्द्धरात्रं स्याद्विभायामस्तमेति च / वैवस्वते संयमने मध्यगः स्याद्रविर्यदा / सुखायामथ वारुण्यामुत्तिष्ठन्स तु दृश्यते

సుఖా నగరిలో అర్ధరాత్రి అవుతుంది, విభా నగరిలో సూర్యుడు అస్తమిస్తాడు. వైవస్వతుని సంయమలోకంలో రవి మధ్యస్థుడైనప్పుడు, సుఖా మరియు వారుణీ లో అతడు ఉదయించుచు దర్శనమిస్తాడు।

Verse 39

विभाया मर्द्धरात्रं स्यान्माहेन्द्यामस्तमेति च / यदा दक्षिणपुर्वेषामपराह्णो विधीयते

విభా నగరిలో అర్ధరాత్రి అవుతుంది, మాహేందీలో సూర్యుడు అస్తమిస్తాడు; దక్షిణ-పూర్వ ప్రాంతాలకు అపరాహ్న సమయం ఏర్పడినప్పుడు।

Verse 40

दक्षिणापरदेश्यानां पूर्वह्णः परिकी र्त्तितः / तेषामपररात्रश्च ये जना उत्तराः परे

దక్షిణ–పశ్చిమ దేశవాసులకు అది పూర్వాహ్నమని కీర్తించబడింది; దూర ఉత్తర ప్రాంతవాసులకు అదే సమయం అపరరాత్రిగా భావించబడుతుంది.

Verse 41

देशा उत्तरपूर्वा ये पूवरात्रस्तु तान्प्रति / एवमेवोत्तरेष्वर् के भुवनेषु विराजते

ఉత్తర–తూర్పు దేశాలకు అది పూర్వరాత్రి; ఇదే విధంగా ఉత్తర దిశలోని భువనాలలో కాలము మహిమతో విరాజిల్లుతుంది.

Verse 42

सुखायासथ वारुण्यां मध्याह्ने चार्यमा यदा / विभायां सोमपुर्यां वा उत्तिष्ठति विभावसुः

వారుణీ నగరంలో సుఖాయాస వద్ద, అలాగే ఆర్యమా వద్ద మధ్యాహ్నం అయినప్పుడు, విభా లేదా సోమపురిలో విభావసు (సూర్యుడు) ఉదయిస్తాడు.

Verse 43

रात्र्यर्द्ध चामरावत्यामस्तमेति यमस्य च / सोमपुर्या विभायां तु मध्याह्ने स्याद्दिवाकरः

అమరావతిలో రాత్రి అర్ధభాగంలో, అలాగే యమలోకంలో సూర్యుడు అస్తమిస్తాడు; కాని సోమపురి, విభాలలో అదే వేళ దివాకరునికి మధ్యాహ్నం అవుతుంది.

Verse 44

महेद्रस्यामरावत्यां सूर्य उत्तिष्ठते तदा / अर्द्धरात्रं संयमने वारुण्यामस्तमेति च

మహేంద్రుని అమరావతిలో అప్పుడు సూర్యుడు ఉదయిస్తాడు; మరియు సంయమనంలో అర్ధరాత్రి వేళ, వారుణీలో సూర్యుడు అస్తమిస్తాడు.

Verse 45

स शीघ्रमेव पर्येति भास्करो ऽलातच त्रवत् / भ्रमन्वै भ्रममार्णानि ऋक्षाणि चरते रविः

భాస్కరుడు అగ్ని-చక్రంలా అతి వేగంగా పరిభ్రమిస్తాడు. భ్రమిస్తూ రవి నక్షత్రమండలాలను కూడా చలింపజేస్తూ సంచరిస్తాడు.

Verse 46

एवं चतुर्षु पार्श्वेषु दक्षिणां तेन सर्पति / उदयास्तमने चासावृत्ति ष्ठति पुनः पुनः

ఇలా నాలుగు దిక్కుల వైపులా అతడు దక్షిణావర్తంగా సాగుతాడు. ఉదయం-అస్తమయాల ద్వారా అతడు మళ్లీ మళ్లీ తన పరిభ్రమణాన్ని నిలుపుతాడు.

Verse 47

पूवाह्णे चापराह्णे च द्वौ द्वौ देवालयौ तु सः / तपत्यर्कश्च मध्याह्ने तैरेव च स्वरश्मिभिः

పూర్వాహ్నం మరియు అపరాహ్నంలో అతనికి రెండు రెండు దేవాలయాలు (ఆశ్రయస్థానాలు) ఉంటాయి. మధ్యాహ్నంలో ఆ అర్కుడు తన స్వకిరణాలతోనే దహిస్తాడు.

Verse 48

उदितो वर्द्धमानाभिरामध्याह्नं तपन्रविः / अतः परं ह्रसंतीभिर्गोभिरस्तं निगच्छति

ఉదయించి పెరుగుతున్న కిరణాలతో రవి మధ్యాహ్నం వరకు దహిస్తాడు. ఆపై తగ్గుతున్న కిరణాలతో అతడు అస్తమయాన్ని చేరుతాడు.

Verse 49

उदयास्तमयाभ्यां च स्मृते पूर्वापरे दिशौ / यावत्पुरस्तात्तपति तापत्पृष्ठे ऽथ पार्श्वयोः

ఉదయం-అస్తమయాల వల్ల తూర్పు, పడమర దిక్కులు గుర్తించబడతాయి. ఎంతసేపు అతడు ముందుగా తపిస్తాడో, అంతసేపే (చక్రంలో) వెనుకగా, తరువాత రెండు పార్శ్వాలలోనూ తపిస్తాడు.

Verse 50

यत्रोद्यन्दृश्यते सूर्यस्तेषां स उदयः समृतः / प्रणाशं गच्छते यत्र तेषामस्तः स उच्यते

ఎక్కడ ఉదయించే సూర్యుడు దర్శనమిస్తాడో, వారికి అదే ఉదయం అని చెప్పబడుతుంది. ఎక్కడ ఆయన అస్తమిస్తాడో, వారికి అదే అస్తం అని అంటారు.

Verse 51

सर्वेषामुत्तरे मेरुलोङ्कालोकश्च दक्षिणे / विदूरभावादर्कस्य भूमिलेखावृतस्य च

అందరికీ ఉత్తరంగా మేరు, దక్షిణంగా లోఙ్కాలోకము. సూర్యుడు దూరంగా ఉండటం మరియు భూమిరేఖచే ఆవరించబడటం వలన (ఇలా భావించబడుతుంది).

Verse 52

लीयन्ते रश्मयो यस्मात्तेन रात्रौ न दृश्यते / ग्रहनक्षत्रसोमानां दर्शनं भास्करस्य च

ఆయన కిరణాలు లీనమవుతాయి కాబట్టి రాత్రి (సూర్యుడు) కనిపించడు. అప్పుడు గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, చంద్రుడు దర్శనమిస్తారు.

Verse 53

उच्ध्रयस्य प्रमाणेन ज्ञेयमस्तमथोदयम् / शुक्लच्छायो ऽग्निरा पश्च कृष्णच्छाया च मेदिनी

ఉచ్చ్రయము (ఎత్తు) యొక్క ప్రమాణంతో అస్తమయం మరియు ఉదయం తెలుసుకోవాలి. అగ్ని, జలము శ్వేతఛాయ గలవి; భూమి మాత్రం కృష్ణఛాయ గలది.

Verse 54

विदूरभावादर्कस्य ह्युद्यते ऽपि विरशिमता / रक्तभावो विरश्मत्वाद्रक्तत्वाच्जाप्यनुष्णता

సూర్యుడు దూరంగా ఉండటం వలన ఉదయించినప్పటికీ కిరణాలు లేనట్టుగా కనిపిస్తాడు. కిరణాలు బలహీనమవడం వల్ల ఎరుపు వర్ణం వస్తుంది; ఎరుపు వర్ణం వల్ల అతిగా వేడి అనిపించదు.

Verse 55

लेखायामास्थितः सूर्यो यत्र यत्र च दृश्यते / ऊर्द्ध्व शातसहस्र तु योजनानां स दृश्यते

రేఖలో స్థితుడైన సూర్యుడు ఎక్కడెక్కడ కనిపిస్తాడో, అక్కడ అతడు పైకి లక్ష యోజనాల ఎత్తులో కనిపిస్తాడు.

Verse 56

प्रभा हि सौरी पादेन ह्यस्तं गच्छति भास्करे / अग्निमाविशते राद्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते

భాస్కరుడు అస్తమించునప్పుడు సౌరప్రభ తన ఒక భాగంతో అస్తానికి వెళ్తుంది; రాత్రి అగ్నిలో ప్రవేశించుటవలన అది దూరం నుండీ ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 57

उदिते हि पुनः सूर्ये ह्यौष्ण्यमाग्नेयमाविशेत् / संयुक्तो वह्निना सूर्यस्तपते तु ततो दिवा

మళ్లీ సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు అగ్నిజ ఉష్ణత అతనిలో ప్రవేశిస్తుంది; వహ్నితో సంయుక్తుడైన సూర్యుడు అప్పుడు పగలు తప్తి కలిగిస్తాడు.

Verse 58

प्राकाश्यं च तथौष्ण्यं च सौराग्नेये च तेजसी / परस्परानुप्रवेशाद्दीप्येते तु दिवानिशम्

సౌరమూ ఆగ్నేయమూ అయిన ఈ రెండు తేజస్సుల్లో ప్రకాశమూ ఉష్ణతయూ ఉన్నాయి; పరస్పర ప్రవేశం వలన అవి పగలు-రాత్రి దీప్తిస్తాయి.

Verse 59

उत्तरे चैव भूम्यर्द्धे तथा तस्मिंश्च दक्षिणे / उत्तिष्ठति तथा सूर्ये रात्रिराविशतत्वपः

భూమి ఉత్తరార్థంలోనూ అలాగే దక్షిణ భాగంలోనూ, సూర్యుడు ఉదయించునప్పుడు రాత్రి అంధకారంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.

Verse 60

तस्माच्छीता भक्त्यांपो दिवारात्रिप्रवेशनात् / अस्तं याति पुनः सूर्ये दिनमाविशते त्वषः

అందువల్ల దివా-రాత్రి ప్రవేశక్రమం వల్ల భక్తిభావంతో జలము శీతలమవుతుంది; సూర్యుడు అస్తమించిన తరువాత మళ్లీ దినంలో ప్రవేశించి దాని తేజస్సు ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 61

तस्मादुष्णा भवत्यापो नक्तमह्नः प्रवेशनात् / एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्द्धे दक्षिणोत्तरे

అందువల్ల రాత్రి మరియు దిన ప్రవేశం వల్ల జలము ఉష్ణమవుతుంది; ఈ క్రమయోగం చేత భూమి యొక్క దక్షిణ-ఉత్తర అర్ధభాగాలలో ఈ నియమం నిలుస్తుంది।

Verse 62

उदयास्तमनेर्ऽकस्य अहोरात्रं विशत्यपः / देनं सूर्यप्रकाशाख्यं तामसी रात्रिरूच्यते

సూర్యుని ఉదయ-అస్తమయాల వల్ల జలము అహోరాత్రిలో ప్రవేశిస్తుంది; సూర్యప్రకాశమున్నది ‘దినం’, తమసమయమైనది ‘రాత్రి’ అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 63

तस्माद्व्यवस्थिता रात्रिः सूर्यापेक्षमहः स्मृतम् / एवं पुष्करमध्येन यदा सर्पति भास्करः

అందువల్ల రాత్రి స్థిరంగా నియమించబడింది; సూర్యాపేక్షతో ‘అహః’ అంటే దినమని స్మరించబడింది. ఇదే విధంగా భాస్కరుడు పుష్కరమధ్యంగా సరిస్తూ పోయే వేళ।

Verse 64

अंशांशकं तु मेदिन्यां मुहूर्त्तेनैव गच्छति / योजनाग्रान्मुहूर्त्तस्य इह संख्यां निबोधत

అతడు భూమిపై అంసం అంసంగా ఒక ముహూర్తంలోనే గమనం చేస్తాడు; ఇక్కడ ముహూర్తానికి సంబంధించిన యోజనల సంఖ్యను గ్రహించండి।

Verse 65

पूर्णे शतसहस्राणामेकत्रिंशाधिकं स्मृतम् / पञ्चाशत्तु तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि च

పూర్ణమైన శతసహస్రాలలో ముప్పై ఒకటి అధికమని స్మృతం; అలాగే మరికొన్ని యాభై సహస్రాలు కూడా అధికమని చెప్పబడింది.

Verse 66

मौहूर्त्ति की गतिर्ह्येषा सूर्यस्य तु विधीयते / एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्

ఇదే సూర్యుని మౌహూర్తిక గతి విధించబడుతుంది; ఈ గతి-యోగంతో అతడు దక్షిణ కాష్ఠ వైపు (చేరునప్పుడు).

Verse 67

पर्यागच्छेत्पतङ्गो ऽसौ मध्ये काष्ठान्तमेव हि / मध्येन पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने

ఆ పతంగుడు (సూర్యుడు) మధ్యలోనే కాష్ఠాంతం వరకు చేరుతాడు; తరువాత దక్షిణాయనంలో పుష్కర మధ్యగా భ్రమిస్తాడు.

Verse 68

मानसोत्तरशैले तु अन्तरे विषुवं च तत् / सर्पते दक्षिणायां तु काष्ठायां वै निबोधत

మానసోత్తర పర్వతమధ్యంలో అదే విషువ స్థితి ఉంది; అది దక్షిణ కాష్ఠలో సర్పించును—ఇది గ్రహించండి.

Verse 69

नवकोट्यः प्रसंख्याता योजनैः परिमण्डलम् / तथा शतसहस्राणि चत्वारिंशच्च पञ्च च

దాని పరివృత్తం యోజనలలో తొమ్మిది కోట్లు అని లెక్కించబడింది; అలాగే ఒక లక్ష నలభై ఐదు కూడా (అధికం).

Verse 70

अहोरात्रात्पतङ्गस्य गतिरेषा विधीयते / दक्षिणाद्विनिवृत्तो ऽसौ विषुवस्थो यदा रविः

అహోరాత్రాలలో సూర్యుని ఈ గతి విధించబడింది. రవి దక్షిణాయనమునుండి తిరిగి విషువస్థుడైనప్పుడు।

Verse 71

क्षीरोदस्य समुद्रस्योत्तरतश्चाद्रितश्चरन् / मण्डलं विषुवत्तस्य योजनैस्तन्निबोधत

క్షీరోద సముద్రానికి ఉత్తరంగా, పర్వతాల సమీపంలో సంచరిస్తూ—అతని విషువ మండలం ఎన్ని యోజనలో తెలుసుకొనుడి।

Verse 72

तिस्रः कोट्यस्तु संख्याता विषुवस्यापि मण्डलम् / तथा शतसहस्राणामशीत्येकाधिका पुनः

విషువ మండలం మూడు కోట్లు అని లెక్కించబడింది; అలాగే మరల లక్షకు ఎనభై ఒకటి అధికముగా.

Verse 73

श्रवणे चोत्तरषाढे चित्रभानुर्यदा भवेत् / शाकद्वीपस्य षष्ठस्य उत्तरातो दिशश्चरन्

చిత్రభాను (సూర్యుడు) శ్రవణ, ఉత్తరాషాఢ నక్షత్రాలలో ఉన్నప్పుడు, శాకద్వీపపు ఆరవ భాగానికి ఉత్తర దిశగా సంచరిస్తాడు.

Verse 74

उतरायाः प्रमाणं च काष्ठाया मण्डलस्य च / योजनाग्रात्प्रसंख्याता कोटिरेका तु स द्विजाः

ఉత్తరాయన ప్రమాణమును, కాష్ఠా మండల ప్రమాణమును కూడా యోజనల ప్రకారం లెక్కించారు; ఓ ద్విజులారా, అది ఒక కోటి.

Verse 75

अशीतिर्नियुतानीह योजनानां तथैव च / अष्टपञ्चाशतं चव योजनान्यधिकानि तु

ఇక్కడ యోజనాల పరిమాణం ఎనభై నియుతులు; అదనంగా ఇంకా యాభై ఎనిమిది యోజనాలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి.

Verse 76

नागवीथ्युत्तरावीथी ह्यज वीथी च दक्षिणा / मूलं चैव तथाषाढे त्वजवीथ्युदयास्त्रयः

నాగవీథి ఉత్తర వీథి, అజవీథి దక్షిణ వీథి; అలాగే మూలం, ఆషాఢలో అజవీథి యొక్క మూడు ఉదయాలు చెప్పబడినవి.

Verse 77

अश्विनी कृत्तिका याम्यं नागवीथ्युदयास्त्रयः / काष्ठयोरन्तरं यच्च तद्वक्ष्येयजनैः पुनः

అశ్విని, కృత్తిక, యామ్యం—ఇవి నాగవీథి యొక్క మూడు ఉదయాలు; కాష్ఠాల మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని నేను యజనాల ద్వారా మళ్లీ వివరిస్తాను.

Verse 78

एतच्छतसहस्राणामष्टाभिश्चोत्तरं शतम् / त्रयः शताधिकाश्चन्ये त्रयस्त्रिंशच्च योजनैः

ఈ శతసహస్రాలలో ఎనిమిదితో కూడి వంద ఎక్కువగా ఉంది; మరొకచోట మూడు వందలకు మించి, ఇంకా ముప్పై మూడు యోజనాలు ఉన్నాయి.

Verse 79

काष्ठयोरन्तरं ह्येतद्योजनाग्रात्प्रकीर्तितम् / काष्ठयोर्लेखयोश्चैव ह्यन्तरं दक्षिणोत्तरे

కాష్ఠాల మధ్య ఈ అంతరం యోజన ప్రమాణపు అగ్రభాగం ద్వారా చెప్పబడింది; అలాగే కాష్ఠ-రేఖల మధ్య అంతరం దక్షిణ-ఉత్తర దిశలోనూ ఉంటుంది.

Verse 80

तेन्ववक्ष्ये प्रसंख्याय चोजनैस्तन्निबोधत / एकैकमन्तरं तस्य वियुतान्येकसप्ततिः

ఇప్పుడు నేను యోజనలతో లెక్కించి చెబుతున్నాను; దానిని గ్రహించండి. దాని ప్రతి మధ్యాంతరం ఏకసప్తతి వియుతుల పరిమాణం.

Verse 81

सहस्राण्यतिरिक्ताश्च ततो ऽन्या पञ्चसप्ततिः / लेखयोः काष्ठयोश्चैव बाह्याभ्यन्तरयोः स्मृतम्

అందులో సహస్రాలకు అదనంగా మరొక పంచసప్తతి ఉంది—రేఖలు మరియు కాష్ఠముల బాహ్య-అభ్యంతర భేదంగా ఇది స్మృతమైంది.

Verse 82

अभ्यन्तरं तु पर्येति मण्डलान्युत्तरायणे / बाह्यतो दक्षिणे चैव सततं तु यथाक्रमम्

ఉత్తరాయణంలో అది మండలాల అభ్యంతర భాగంలో పరిభ్రమిస్తుంది; దక్షిణాయణంలో బాహ్యంగా, నిరంతరం క్రమానుసారం.

Verse 83

मण्डलानां शतं पूर्मं त्र्यशीत्यधिकमुत्तरम् / चरते दक्षिणे चापि तावदेव विभावसुः

విభావసు (సూర్యుడు) ఉత్తర దిశలో ముందుగా వంద మండలాలు, తరువాత మరొక త్ర్యశీతి అధికంగా సంచరిస్తాడు; దక్షిణంలో కూడా అంతే సంచరిస్తాడు.

Verse 84

प्रमाणं मण्डलस्याथ योजनाग्रं निबोधत / योजनानां सहस्राणि सप्तादश समासतः

ఇప్పుడు మండలపు ప్రమాణం, యోజన పరిమాణం వినండి: సంక్షేపంగా అది పదిహేడు సహస్ర యోజనాలు.

Verse 85

शते द्वे पुनरप्यन्ये योजनामां प्रकीर्त्तिते / एकविंशतिभिश्चैव योजनैरधिकैर्हि ते

మరొక ప్రమాణం చెప్పబడింది—రెండు వందల యోజనాలు; అందులో మరల ఇరవై ఒక యోజనాలు అధికంగా కలుపబడతాయి.

Verse 86

एतत्प्रमाणमाख्यातं योजनैर्मण्डलस्य च / विष्कंभो मण्डलस्याथ तिर्यक् स तु विधीयते

యోజనాలలో ఈ మండలపు ప్రమాణం చెప్పబడింది; అలాగే మండలపు విష్కంభం (వ్యాసం) కూడా అడ్డంగా నిర్ణయించబడుతుంది.

Verse 87

प्रत्यहं चरते तानि सूर्या वै मण्डलक्रमात् / कुलालचक्रपर्यन्तो यथा शीघ्रं निवर्त्तते

సూర్యుడు ప్రతిరోజు మండలక్రమానుసారం ఆ మార్గాలను సంచరిస్తాడు; కుండకారుడి చక్రం వేగంగా తిరిగి వచ్చేలా.

Verse 88

दक्षिणप्रक्रमे सूर्यस्तथा शीघ्रं प्रवर्त्तते / तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं तु कालेनाल्पेन गच्छति

దక్షిణ ప్రक्रमంలో సూర్యుడు అలాగే వేగంగా ప్రవహిస్తాడు; అందువల్ల ఉత్తమ భూమిని తక్కువ కాలంలో చేరుకుంటాడు.

Verse 89

सूर्यो द्वादशभिः शैर्घ्यान्मुहूर्तैर्दक्षिणायने / त्रयोदशार्द्धमृक्षाणामह्ना तु चरते रविः

దక్షిణాయనంలో సూర్యుడు పన్నెండు దీర్ఘ ముహూర్తాలలో సంచరిస్తాడు; మరియు పగటిపూట రవి నక్షత్రాల పదమూడు నిమిషార్ధ భాగం వరకు గమనం చేస్తాడు.

Verse 90

मुहूर्तै स्तावदृक्षाणि नक्तमष्टादशैश्चरन् / कुलालचक्रमध्ये तु यथा मन्दं प्रसर्पति

అష్టాదశ ముహూర్తాల రాత్రిలో నక్షత్రమండలమధ్య సంచరిస్తూ, కుంభార చక్ర మధ్యభాగంలో నెమ్మదిగా జారినట్లు అతడు మెల్లగా సాగుతాడు.

Verse 91

तथोदगयने सूर्यः सर्पते मन्दविक्रमः / तस्मा द्दीर्घेन कालेन भूमिं स्वल्पानि गच्छति

ఉదగయనంలో సూర్యుడు మంద్రవిక్రమంతో సర్పించినట్లు సాగుతాడు; అందువల్ల దీర్ఘకాలంలో భూమిపై స్వల్ప స్వల్ప దూరమే గమనం చేస్తాడు.

Verse 92

अष्टादश मुहूर्त तु उत्तरायणपश्चिमम् / अहो भवति तच्चापि चरते मन्दविक्रमः

ఉత్తరాయణ పశ్చిమ భాగంలో పగలు అష్టాదశ ముహూర్తాలుగా ఉంటుంది; అక్కడ కూడా అతడు మంద్రవిక్రమంతోనే సంచరిస్తాడు.

Verse 93

त्रयोदशार्द्धं माद्येन त्वृक्षाणां चरते रविः / मुहूर्तैस्तावदृक्षाणि नक्तं द्वादशभिश्चरन्

రవి నక్షత్రాలలో పదమూడు నిమిషార్ధ (ముహూర్త) వరకు సంచరిస్తాడు; రాత్రిలో పన్నెండు ముహూర్తాలలో అంతే నక్షత్రాలను దాటుతాడు.

Verse 94

ततो मन्दतरं नाभ्यां चक्रं भ्रमति वै यथा / मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा

అప్పుడు నాభి సమీపంలో చక్రం మరింత నెమ్మదిగా తిరిగినట్లు; అలాగే మధ్యస్థ ధ్రువుడు మట్టిపిండంలా తిరుగుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది.

Verse 95

त्रिंशन्मुहूर्तानेवाहुरहोरात्रं ध्रुवो भ्रमन् / उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमते मण्डलानि तु

ముప్పై ముహూర్తాలే ఒక అహోరాత్రమని చెబుతారు. భ్రమిస్తూ ఉన్న ధ్రువుడు రెండు కాష్ఠాల మధ్య నిలిచి, అక్కడ మండలాలు పరిభ్రమిస్తాయి.

Verse 96

कुलालचक्रनाभिश्च यथा तत्रैव वर्त्तते / ध्रुवस्तथा हि विज्ञेयस्तत्रैव परीवर्त्तते

కుమ్మరి చక్రపు నాభి అక్కడే నిలిచినట్లే, ధ్రువుడిని కూడా అలా తెలుసుకోవాలి—అతడు అక్కడే ఉండి పరిభ్రమిస్తాడు.

Verse 97

उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमते मण्डलानि सः / दिवानक्तं च सूर्यस्य मन्दा शीघ्रा च वै गातिः

అతడు రెండు కాష్ఠాల మధ్య మండలాలను తిప్పుతాడు. సూర్యుని గతి పగలు-రాత్రి కొన్నిసార్లు మందంగా, కొన్నిసార్లు వేగంగా ఉంటుంది.

Verse 98

उत्तरप्रक्रमे चापि दिवा मन्दा गतिस्तथा / तथैव च पुनर्नक्तं शीघ्रा सूर्यस्य वै गातिः

ఉత్తరాయణ క్రమంలో పగలు గతి మందంగా ఉంటుంది; అలాగే మళ్లీ రాత్రి సూర్యుని గతి వేగంగా ఉంటుంది.

Verse 99

दक्षिणप्रक्रमेणैव दिवा शीघ्रं विधीयते / गतिः सूर्यस्य नक्तं च मन्दा चैव गतिस्तथा

దక్షిణాయణ క్రమంలో పగలు సూర్యుని గతి వేగంగా ఉంటుంది; రాత్రి మాత్రం గతి మందంగా ఉంటుంది.

Verse 100

एवं गतिविशेषेण विभजन् रात्र्यहानि तु / तजापि संचरन्मार्गं समेन विषमेण च

ఇలా గతి-విశేషముచే రాత్రి పగళ్లను విభజించుచు, అయినను సమమార్గమునూ విషమమార్గమునూ సంచరించుచున్నాడు।

Verse 101

लोकालोकस्थिता ह्येते लोकपालाश्चतुर्दिशम् / अगस्त्यश्चरते तेषामुपरिष्टाज्जवेन तु

ఇవే లోకాలోకమున నిలిచిన నాలుగు దిక్కుల లోకపాలకులు; అగస్త్యుడు మాత్రం వారి పైభాగమున వేగముగా సంచరిస్తాడు।

Verse 102

भुञ्जन्नसापहोरा त्रमेवं गतिविशेषणम् / दक्षिणे नागवीथ्यास्तु लोकालोकस्य चोत्तरे

అసాపహోరా-క్రమమున అనుభవించుచు ఈ గతి-విశేషము జరుగును—నాగవీథి దక్షిణమున, లోకాలోకము ఉత్తరమున।

Verse 103

लोकसन्तानको ह्येष वैश्वानरपथाद्वहिः / पृष्टे यावत्प्रभा सौरी पुरस्तात्संप्रकाशते

ఈ లోకసంతానకుడు వైశ్వానరపథము వెలుపల ఉన్నాడు; వెనుకనున్న సౌరప్రభ ముందుభాగమున ప్రకాశించుచున్నది।

Verse 104

पार्श्वतः पृष्ठतश्चैव लोकालोकस्य वर्त्तते / योजनानां सहस्राणि दशकं तुच्छ्रितो गिरिः

లోకాలోకమునకు పార్శ్వమునూ పృష్ఠమునూ ఇది విస్తరించి ఉంది; ఆ గిరి దశ సహస్ర యోజనముల ఎత్తుగా నిలిచియున్నది।

Verse 105

प्रकाशश्चाप्रकाशश्च सर्वतः परिमण्डलः / नक्षत्रचन्द्रसूर्यश्च ग्रहैस्तारागणैः सह

అది అన్ని వైపులా ప్రకాశం మరియు అప్రకాశంతో పరివేష్టితమైన మండలం; నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు గ్రహాలు మరియు తారాగణాలతో కూడి ఉన్నారు.

Verse 106

अभ्यन्तरं प्रकाशन्ते लोकालोकस्य वै गिरेः / एतावानेव लोकस्तु निरालोकस्ततः परम्

లోకాలొక పర్వతం అంతర్భాగం ప్రకాశిస్తుంది; ఇంతటివరకే లోకం, దాని ఆపై నిరాలోకమైన ప్రాంతం ఉంది.

Verse 107

लोकेनालोकवानेष निरालोकस्त्वलोकतः / लोकालोकं तु संधत्ते यस्मात्सुर्यपरिग्रहम्

లోకం వల్ల ఇది ఆలొకవంతం, ఆలొకం వల్లనే నిరాలోకమూ అవుతుంది; ఎందుకంటే సూర్యుని పరివేష్టనాన్ని కలిపి ఇది లోకాలొక సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది.

Verse 108

तस्मात्सन्ध्येति तामाहुरुषाव्युष्ट्योर्यदन्तरम् / उषा रात्रिः स्मृता विप्रैर्व्युष्टिश्चापि त्वहः स्मृतम्

కాబట్టి ఉషా మరియు వ్యుష్టి మధ్యనున్న అంతరాన్ని సంధ్య అంటారు; విప్రులు ఉషాను రాత్రిగా, వ్యుష్టిని దినంగా స్మరిస్తారు.

Verse 109

सूर्याग्निग्रसमानानां संध्याकाले हि रक्षसाम् / प्रजापतिनियोगेन शापस्त्वेषां दुरात्मनाम्

సంధ్యాకాలంలో సూర్యాగ్నులను గ్రసించేవారైన రాక్షసులపై, ప్రజాపతి నియోగంతో ఈ దురాత్ములకు శాపం ఉంది.

Verse 110

अक्षयत्वं तु देहस्य प्रापिताम्रणं तथा / तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता मन्देहा नाम राक्षसाः

వారి దేహానికి అక్షయత్వమును, అమరత్వమును పొందినది. ‘మందేహ’ అనే రాక్షసులు మూడు కోట్లు ప్రసిద్ధులు.

Verse 111

प्रार्थयन्ति सहस्रांशुभुदयन्तं दिनेदिने / तापयन्तं दुरात्मानः सूर्यमिच्छन्ति खादितुम्

ఆ దురాత్ములు ప్రతిదినం ఉదయించే సహస్రకిరణ సూర్యుని ప్రార్థిస్తారు; తాపమిచ్చే ఆ సూర్యుని మింగివేయాలని కోరుతారు.

Verse 112

अथ सूर्यस्य तेषां च युद्धमासीत्सुदारुणम् / ततो ब्रह्मा च देवाश्च ब्राह्ममाश्चैव सत्तमाः

అప్పుడు సూర్యునికీ వారికీ మధ్య అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. ఆపై బ్రహ్మదేవుడు, దేవతలు మరియు బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులు కూడా (అక్కడికి) వచ్చారు.

Verse 113

संध्यां तु समुपासीनाः प्रक्षिपन्ति जलं सदा / ओङ्कारब्रह्मसंयुक्तं गायत्र्या चाभिमन्त्रितम्

వారు సంధ్యోపాసనలో నిమగ్నులై ఎల్లప్పుడూ జలాన్ని అర్పిస్తారు; అది ఓంకార-బ్రహ్మతో యుక్తమై, గాయత్రీ మంత్రంతో అభిమంత్రితమై ఉంటుంది.

Verse 114

स्फूर्जज्ज्योतिश्च चण्डांशुस्तथा दीप्यति भास्करः / ततः पुनर्महातेजा महाबलपराक्रमः

అప్పుడు చండకిరణుడైన భాస్కరుని జ్యోతి స్ఫురించి మరింత ప్రకాశించింది. ఆపై ఆ మహాతేజస్సు, మహాబలము, పరాక్రమము గలవాడు (ఇంకా ఉద్ధృతుడయ్యాడు).

Verse 115

योजनानां सहस्राणि ऊर्द्ध्वमुत्तिष्ठते शतम् / प्रयाति भगवानाशु ब्राह्मणैरभिरक्षितः / वालखिल्यैश्च मुनिभिर्धृतार्चिः समरीचिभिः

బ్రాహ్మణుల రక్షణలో, వాలఖిల్యులు మరియు సమరీచి మునుల ధృతార్చి తేజస్సుతో ఆవరించబడిన ఆ భగవాన్ వేగంగా ఊర్ధ్వదిశగా సహస్రయోజనాల శతమంత ఎగసి ప్రయాణిస్తాడు।

Verse 116

काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिंशच्च काष्ठा गणयेत्कलां तु / त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तैस्त्रिंशता रात्र्यहनी समेते

పది మరియు ఐదు నిమేషాలు కలసి ఒక కాష్ఠా; ముప్పై కాష్ఠాలు ఒక కళ; ముప్పై కళలు ఒక ముహూర్తం; అటువంటి ముప్పై ముహూర్తాలతో రాత్రి-పగలు సమపూర్ణమవుతాయి।

Verse 117

ह्रासवृद्धी त्वहर्भागैर्दिवसानां यथाक्रमात्

దినాల అహర్భాగాల ప్రకారం క్రమంగా హ్రాసం మరియు వృద్ధి జరుగుతాయి।

Verse 118

संध्या मुहूर्त्तमात्रा तु ह्रासवृद्धिस्तु सा स्मृता / लेखाप्रभृत्यथादित्ये त्रिमुहूर्त्तगते तु वै

సంధ్య ఒక ముహూర్తమాత్రమే; అదే హ్రాస-వృద్ధిగా స్మరించబడింది. ఆదిత్యంలో ‘లేఖా’ మొదలైన గణన, ఆయన మూడు ముహూర్తాలు గడిచినప్పుడు జరుగుతుంది।

Verse 119

प्रातस्ततः स्मृतः कालो भागश्चाह्नः स पञ्चमः / तस्मात्प्रातस्तनात्कालात्र्रिमुहूर्त्तस्तु संगवः

ఆ తరువాత ‘ప్రాతఃకాలం’ అని స్మరించబడుతుంది; అది దినంలోని ఐదవ భాగం. ఆ ప్రాతఃకాలం నుండి మూడు ముహూర్తాల కాలం ‘సంగవం’ అని పిలుస్తారు।

Verse 120

मध्याह्नस्त्रिमुहूर्त्तस्तु तस्मात्कालश्च संगवात् / तस्मान्मध्यन्दिनात्कालादपराह्ण इति स्मृतः

మధ్యాహ్నము మూడు ముహూర్తముల పరిమాణము; సంగవము తరువాతి కాలమే మధ్యందినము. ఆ మధ్యందినకాలము తరువాతి సమయము అపరాహ్ణమని స్మృతము.

Verse 121

त्रय एव मुहूर्त्तास्तु कालागः स्मृतो बुधैः / अपराह्णे व्यतीते तु कालः सायाह्न उच्यते

బుధులు ‘కాలాగ’ను మూడు ముహూర్తములుగా స్మరించారు. అపరాహ్ణము గడిచిన తరువాతి కాలము సాయాహ్నమని చెప్పబడుతుంది.

Verse 122

दशपञ्च मुहूर्ताह्नो मुहूर्त्तास्त्रय एव च / दशपञ्चमुहूर्त्त वै ह्यहर्वैषुवतं स्मृतम्

పగలు పదిహేను ముహూర్తములు; (రాత్రికీ) మూడు-మూడు ప్రహరములు అని చెప్పబడింది. పదిహేను ముహూర్తముల దినమే విషువత్ అని స్మృతము.

Verse 123

वर्द्धन्ते च ह्रसंते च ह्ययने दक्षिणोत्तरे / अहस्तु ग्रसते रात्रिं रात्रिश्च ग्रसते त्वहः

దక్షిణోత్తర అయనములలో దినరాత్రులు పెరుగుతాయి, తగ్గుతాయి. ఎప్పుడో పగలు రాత్రిని గ్రసిస్తుంది, ఎప్పుడో రాత్రి పగలును గ్రసిస్తుంది.

Verse 124

शरद्वसंतयोर्मध्यं विषुवत्परिभाव्यते / अहोरात्रे कलाश्चैव समं सोमः समश्नुते

శరద్ మరియు వసంతముల మధ్యకాలము విషువత్ అని భావించబడుతుంది. ఆ సమయంలో దినరాత్రుల కళలు సమానమై, సోముడు (చంద్రుడు) కూడా సమతను పొందుతాడు.

Verse 125

तथा पञ्चदशाहानि पक्ष इत्यभिधीयते / द्वौच पक्षौभवेन्मासो द्वौमासावर्कजावृतुः

ఇలా పదిహేను దినములను ‘పక్షము’ అని అంటారు. రెండు పక్షములు కలిసితే మాసము, రెండు మాసములు కలిసితే సూర్యసంబంధమైన ఋతువు అవుతుంది.

Verse 126

ऋतुत्रितयमयने द्वे हि वर्षं तु सौरकम् / निमेषा विद्युतश्चैव काष्टास्ता दश पञ्च च

మూడు ఋతువుల సమూహమే ‘అయనము’; రెండు అయనములు కలిసితే సౌర సంవత్సరము. అలాగే నిమేషము, విద్యుత్, కాష్ఠ—ఇవి దశ మరియు పంచ అని కూడా నిర్దిష్టమయ్యాయి.

Verse 127

कलास्तास्त्रिशतः काष्ठा मात्रा शीतिद्वयात्मिका / सप्तैका द्व्यधिका त्रिशन्मात्रा षटत्रिंशदुत्तरा

కలలు మూడు వందలు; కాష్ఠ యొక్క మాత్ర బైఇరండు స్వరూపమని చెప్పబడింది. తరువాత ఏడు, ఒకటి, రెండు అధికం, మరియు ముప్పై మాత్రలు—ముప్పై ఆరు కంటే పైగా నిర్దిష్టమయ్యాయి.

Verse 128

द्विषाष्टिना त्रयोविंशन्मात्रायाश्च कला भवेत् / चत्वारि शत्सहस्राणि शतान्यष्टौ च विद्युतः

ఇరవై మూడు మాత్రల నుండి (గణనలో) అరవై రెండుతో ఒక కలా అవుతుంది. అలాగే విద్యుత్ సంఖ్య నాలుగు-ఆరు వేల మరియు ఎనిమిది వందలు అని చెప్పబడింది.

Verse 129

सप्ततिश्चैव तत्रापि नवतिं विद्धि निश्चये / चत्वार्येव शतान्याहुर्विद्युते द्वे च संयुते

అక్కడ కూడా డెబ్బై ఉంది—మరియు నిశ్చయంగా తొంభైని తెలుసుకో. విద్యుత్ విషయంలో నాలుగు వందలు అని చెప్పారు; అందులో రెండింటి సంయోగమూ పేర్కొన్నారు.

Verse 130

वरांशो ह्येष विज्ञेयो नाडिका चात्र कारणम् / संवत्सरादयः पञ्च चतुर्मानविकल्पिताः

ఈ ‘వరాంశం’ తెలిసికొనవలసినది; ఇక్కడ నాడిక కారణము. సంవత్సరాది ఐదు, నాలుగు మానవ-ప్రమాణాలుగా కల్పితములు.

Verse 131

निश्चयः सर्वकालस्य युगमित्यभिधीयते / संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः

సర్వకాలానికి నిర్ధారిత ప్రమాణాన్ని ‘యుగం’ అంటారు. అందులో మొదటిది సంవత్సరం, రెండవది పరివత్సరం.

Verse 132

इडावत्सरस्तृतीयस्तु चतुर्थश्चानुवत्सरः / पञ्चमोवत्सरस्तेषां कालस्तु युगसंहितः

మూడవది ఇడావత్సరం, నాలుగవది అనువత్సరం. ఐదవది వత్సరం; వీటి సమష్టికాలమే ‘యుగ’గా సంగ్రహించబడింది.

Verse 133

त्रिंशच्छतं भवेत्पूर्णं पर्वणां तु रवेर्युगे / शतान्यष्टादश त्रिंशदुदयाद्भास्करस्य च

రవియుగంలో పర్వముల సంపూర్ణ సంఖ్య మూడు వందల ముప్పై. భాస్కరుని ఉదయముల సంఖ్య పదెనిమిది వందల ముప్పైగా చెప్పబడింది.

Verse 134

ऋतवस्त्रिंशतः सौरादयनानि दशैव तु / पञ्च च त्रिशतं चापि षष्टिवर्षं च भास्करम्

సౌర గణనలో ఋతువులు ముప్పై, అయనములు పది మాత్రమే. అలాగే భాస్కరునకు మూడు వందల ఐదు మరియు అరవై సంవత్సరముల (చక్రం) అని చెప్పబడింది.

Verse 135

त्रिशदेव त्वहोरात्रास्तैस्तु मासस्तु भास्करः / एकषष्टि त्वहोरात्रमृतुरेको विभाव्यते

ముప్పై అహోరాత్రాలతో భాస్కరుని ఒక మాసము గణింపబడుతుంది; అరవై ఒక అహోరాత్రాలతో ఒక ఋతువు నిర్ణయించబడుతుంది.

Verse 136

अह्नां तु त्र्यधिकाशीतिः शतं चाप्यधिकं भवेत् / मानं तच्चित्रभानोस्तु विज्ञेयमयनस्य ह

దినముల సంఖ్య త్ర్యధికాశీతిని మించి శతమును కూడా అధిగమించును; అదే చిత్రభాను (సూర్యుడు) యొక్క అయనమానమని తెలుసుకోవాలి.

Verse 137

सौरं सौम्यं तु विज्ञेयं नाक्षत्रं सावनं तथा / मानान्येतानि चत्वारि यैःपुराणे हि निश्चयः

సౌరము, సౌమ్యము, నాక్షత్రము, సావనము—ఇవి నాలుగు ప్రమాణాలు తెలుసుకోవలసినవి; పురాణంలో నిర్ణయం వీటివల్లే స్థిరమైంది.

Verse 138

यः श्वेतस्योत्तरश्चैव शृङ्गवान्नाम पर्व्वतः / त्रीणितस्य तु शृङ्गाणि स्पृशन्तीव नभस्तलम्

శ్వేత పర్వతానికి ఉత్తరంగా శృంగవాన్ అనే పర్వతము ఉంది; దాని మూడు శిఖరాలు ఆకాశతలాన్ని తాకినట్లుగా ఉంటాయి.

Verse 139

तैश्चापि शृङ्गैस्सनगः शृङ्गवा निति कथ्यते / एकश्च मार्गविष्कंभविस्तारश्चास्य कीर्तितः

ఆ శిఖరాలతో కూడిన ఆ పర్వతము ‘శృంగవాన్’ అని చెప్పబడుతుంది; దాని మార్గ-విష్కంభ-విస్తారము ఒకటే అని కీర్తించబడింది.

Verse 140

तस्य वै पूर्वतः शृङ्गं मध्यमं तद्धिरण्मयम् / दक्षिणं राजतं चैव शृङ्गं तु स्फटिकप्रभम्

ఆ పర్వతానికి తూర్పు శిఖరం, మధ్య శిఖరం స్వర్ణమయం; దక్షిణ శిఖరం రజతమయం, స్ఫటికప్రభతో ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 141

सर्वरत्नमयं चैव शृङ्गमुत्तरमुत्तमम् / एवं कूटैस्त्रिभिः शैलः शृङ्गवानिति विश्रुतः

ఉత్తర శిఖరం సర్వరత్నమయం, అత్యుత్తమం; ఈ విధంగా మూడు కూటాలతో ఆ శైలం ‘శృంగవాన్’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 142

यत्तद्वै पूर्वतः शृङ्गं तदर्कः प्रतिपद्यते / शरद्वसंतयोर्मध्ये मध्यमां गतिमास्थितः

ఏది తూర్పు శిఖరమో, అక్కడికే సూర్యుడు చేరుతాడు; శరద్-వసంతాల మధ్యకాలంలో అతడు మధ్యమ గతిని ఆశ్రయిస్తాడు.

Verse 143

अतस्तुल्यमहोरात्रं करोति तिमिरा पहः / हरिताश्च हया दिव्यास्तस्य युक्ता महारथे / अनुलिप्ता इवाभान्ति पद्मरक्तैर्गभस्तिभिः

అందువల్ల అంధకారనాశకుడు సూర్యుడు పగలు-రాత్రులను సమానంగా చేస్తాడు; అతని మహారథానికి యుక్తమైన దివ్య హరిత అశ్వాలు పద్మరక్త కిరణాలతో లేపనమైనట్లు ప్రకాశిస్తాయి.

Verse 144

मेषति च तुलान्ते च भास्करोदयतः स्मृताः / मुहूर्त्ता दश पञ्चैव अहो रात्रिश्च तावती

మేషంలోను తులాంతంలోను సూర్యోదయం ఆధారంగా పగలు-రాత్రి ప్రమాణం చెప్పబడింది; అప్పుడు పగలు పదిహేను ముహూర్తాలు, రాత్రి కూడా అంతే.

Verse 145

कृत्तिकानां यदा सूर्यः प्रथमां शगतो भवेत् / विशाखानां तदा ज्ञेयश्चतुर्थांश निशाकरः

సూర్యుడు కృత్తికా నక్షత్రంలో మొదటి పాదంలో ఉన్నప్పుడు, విశాఖలో నిశాకరుని చతుర్థాంశం ఉన్నదని తెలుసుకోవాలి।

Verse 146

विशाखानां यदा सूर्यश्चरतेंशं तृतीयकम् / तदा चन्द्रं विजानीयात्कृत्तिकाशिरसि स्थितम्

సూర్యుడు విశాఖా నక్షత్రంలో తృతీయాంశంలో సంచరిస్తున్నప్పుడు, చంద్రుడు కృత్తికా శిరస్సులో ఉన్నాడని తెలుసుకోవాలి।

Verse 147

विषुवं तं विजानीयादेवमाहुर्महर्षयः

అదే విషువమని తెలుసుకోవాలి—ఇలా మహర్షులు చెప్పారు।

Verse 148

सूर्येण विषुवं विद्या त्कालं सोमेन लक्षयेत् / समा रात्रिरहश्चैव यदा तद्विषुवं भवेत्

విషువాన్ని సూర్యుని ద్వారా తెలుసుకోవాలి; దాని కాలాన్ని సోముని ద్వారా గుర్తించాలి. రాత్రి, పగలు సమానమైనప్పుడు అదే విషువం అవుతుంది।

Verse 149

तदा दानानि देयानि पितृभ्यो विषुवेषु च / ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण मुखमेतत्तु दैवतम्

అప్పుడు విషువకాలంలో పితృదేవతలకు దానాలు ఇవ్వాలి, అలాగే ప్రత్యేకంగా బ్రాహ్మణులకు; ఎందుకంటే ఇదే దైవత ముఖము।

Verse 150

ऊनमासाधिमासौ च कला काष्ठा मुहूर्त्तकाः / पौर्णमासी तथा ज्ञेया अमावास्या तथैव च / सिनीवाली कुहूश्चैव राका चानुमतिस्तथा

ఊనమాసము, అధిమాసము, కళ, కాష్ఠా, ముహూర్తములు—ఇవన్నీ జ్ఞేయము. అలాగే పౌర్ణమి, అమావాస్య; సీనీవాలి, కుహూ, రాకా, అనుమతి కూడా.

Verse 151

तपस्तपस्यौ मदुमाधवौ च शुक्रःशुचिश्चायनमुत्तरं स्यात् / नभोनभस्याविषऊर्जसंज्ञौ सहःसहस्याविति दक्षिणं स्यात्

తపస్, తపస్య; మధు, మాధవ; శుక్ర, శుచి—ఇవి ఉత్తరాయణ మాసములు. అలాగే నభ, నభస్య; ఇష, ఊర్జ; సహ, సహస్య—ఇవి దక్షిణాయణ మాసములు.

Verse 152

आर्तवाश्च ततो ज्ञेया पञ्चाब्दा ब्रह्मणाः सुताः

అనంతరం ‘ఆర్తవ’ అనే ఐదు సంవత్సరాలు బ్రహ్ముని పుత్రులుగా జ్ఞేయము.

Verse 153

तस्माच्च ऋतवो ज्ञेया ऋतुभ्यो ह्यार्त्तवाः स्मृताः / तस्मादृतुमुखी ज्ञेया अमावास्यास्य पर्वणः

అందువల్ల ఋతువులు జ్ఞేయము; ఋతుల నుండే ‘ఆర్తవ’ అని స్మరించబడినవి. కాబట్టి అమావాస్య పర్వమున ‘ఋతుముఖీ’ని తెలుసుకోవలెను.

Verse 154

तस्मात्तु विषुवं ज्ञेयं पितृदेवहितं सदा / पर्व ज्ञात्वा न मुह्येत पित्र्ये दैवे च मानवः

కాబట్టి విషువాన్ని సదా పితృదేవహితముగా తెలుసుకోవలెను. పర్వాన్ని తెలిసిన మనిషి పితృకార్యములోను దేవకార్యములోను మోహపడడు.

Verse 155

तस्मात्स्मृतं प्रचानां वै विषुवत्सर्वगं सदा / आलोकात्तु स्मृतो लोको लोकालोकः स उच्यते

అందుచేత ప్రజలకు అది విషువత్ సదా సర్వత్ర వ్యాపించినదిగా స్మృతమైంది. ప్రకాశం వల్ల తెలిసిన లోకమే ‘లోకాలొక’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 156

लोकपालाः स्थितास्तत्र लोकालोकस्य मध्यतः / चत्वारस्ते महात्मानस्तिष्टन्त्याभूतसंप्लवात्

అక్కడ లోకాలొక మధ్యభాగంలో లోకపాలకులు నిలిచి ఉన్నారు. ఆ నాలుగు మహాత్ములు ప్రళయం వరకు స్థిరంగా ఉంటారు.

Verse 157

सुधामा चैव वैराजः कर्दमः शङ्खपास्तथा / हिरण्यरोमा पर्जन्यः केतुमान्राजसश्च यः

సుధామా, వైరాజ, కర్దమ, శంఖప; అలాగే హిరణ్యరోమా, పర్జన్య, కేతుమాన్ మరియు రాజస—ఇవే (వారి) నామాలు.

Verse 158

निर्द्वन्द्वा निरभीमाना निः सीमा निष्परिग्रहाः / लोकपालाः स्थिता ह्येते लोकालोके चतुर्दिशम्

ఈ లోకపాలకులు ద్వంద్వరహితులు, అహంకారరహితులు, సీమలేని వారు, పరిగ్రహరహితులు. లోకాలొకలో వారు నాలుగు దిశలలో నిలిచియున్నారు.

Verse 159

उत्तरं यदपस्तस्य ह्यजवीथ्याश्च दक्षिणाम् / पितृयानः स वै पन्था वैश्वानरपथाद्वहिः

దాని ఉత్తరాన ఉన్న ‘అపస్’కు, అలాగే ‘అజవీథి’కి దక్షిణంగా—అదే పితృయాన మార్గం; అది వైశ్వానరపథానికి వెలుపల ఉంది.

Verse 160

तत्रासते प्रजावन्तो मुनयो ये ऽग्निहोत्रिणः / लोकस्य संतानकराः पितृयानपथे स्थिताः

అక్కడ అగ్నిహోత్రం ఆచరించే, సంతానవంతులైన మునులు పితృయాన మార్గంలో స్థితులై ఉంటారు; వారు లోకసంతానాన్ని పెంపొందించువారు.

Verse 161

भूतारंभकृतं कर्म आशिषो ऋत्विगुद्यताः / प्रारभन्ते लोककामास्तेषां पन्थाः स दक्षिणाः

భూతారంభమున చేసిన కర్మ, ఆశీస్సులు, సిద్ధంగా ఉన్న ఋత్వికులు—లోకహితకామనతో వారు ప్రారంభిస్తారు; వారి మార్గం దక్షిణ (దక్షిణాయన)మని చెప్పబడుతుంది.

Verse 162

चलितं ते पुनर्धर्मं स्थापयन्ति युगेयुगे / संतप्तास्तपसा चैव मर्यादाभिः श्रुतेन च

చలించిపోయిన ధర్మాన్ని వారు యుగయుగాలలో మళ్లీ స్థాపిస్తారు; తపస్సుతో దగ్ధులై, మర్యాదలతోను శ్రుతితోను అనుగుణంగా.

Verse 163

जायमानास्तु पूर्वे वै पश्चिमानां गृहे ष्विह / पश्चिमाश्चैव पूर्वेषां जायन्ते निधनेष्वपि

ఇక్కడ పూర్వులు పశ్చిముల గృహాలలో జన్మిస్తారు; పశ్చిములూ పూర్వుల గృహాలలో—మరణానంతరమూ—జన్మిస్తారు.

Verse 164

एवमावर्त्तमानास्ते तिष्ठन्त्याभूतसंप्लवात् / अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीमाङ्गृहमेधिनाम्

ఇలా పునరావర్తనమవుతూ వారు భూతసంప్లవం (ప్రళయం) వరకు నిలిచి ఉంటారు—గృహమేధి ఋషుల ఎనభై ఎనిమిది వేల సంఖ్యగా.

Verse 165

सवितुर्दक्षिणं मार्गश्रिता ह्याचन्द्रतारकम् / क्रियावतां प्रसंख्यैषा ये श्मशानानि भेजिरे

సవితృదేవుని దక్షిణ మార్గాన్ని ఆశ్రయించి, చంద్రతారల వరకు వ్యాపించిన ఈ లెక్క క్రియావంతులది; వారు శ్మశానాలను ఆశ్రయించారు।

Verse 166

लोकसंव्यवहाराश्च भूतारंभकृतेन च / इच्छाद्वेषप्रवृत्त्या च मैथुनोपगमेन वै

లోకవ్యవహారాలు, భూతారంభం అనే కారణం, ఇచ్ఛా-ద్వేష ప్రవృత్తి, అలాగే మైథున సమాగమం—ఇవన్నీ కూడా (కారణాలు).

Verse 167

तथा कामकृतेनेह सेवनाद्विषयस्य च / एतैस्तैः कारणैः सिद्धा ये श्मशानानि भेजिरे

అలాగే కామకారణంగా, విషయసేవన కారణంగా—ఈ కారణాలవల్ల సిద్ధులైన వారు శ్మశానాలను ఆశ్రయించారు।

Verse 168

प्रचैषिणस्ते मुनयो द्वापरेष्विह जज्ञिरे / नागवीथ्युत्तरो यश्च सप्तर्षिगणदक्षिणः

ఆ ప్రచైషిణ మునులు ఇక్కడ ద్వాపర యుగాలలో జన్మించారు; నాగవీథికి ఉత్తరంగా, సప్తర్షిగణానికి దక్షిణంగా (వారి స్థానం).

Verse 169

उत्तरः सवितुः पन्था देवयानश्च स स्मृतः / यत्र ते वासिनः सिद्धा विमला ब्रह्मचारिणः

సవితృదేవుని ఉత్తర పథం ‘దేవయానం’ అని స్మరించబడుతుంది; అక్కడ నివసించేవారు ఆ సిద్ధులు నిర్మల బ్రహ్మచారులు.

Verse 170

संततिं ते जुगुप्संते तस्मान्मृत्युस्तु तैर्जितः / अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम्

వారు సంతానాన్ని అసహ్యించుకొనిరి; అందుచేత వారిచే మరణమును కూడ జయించబడెను. ఊర్ధ్వరేతసులైన ఋషులు ఎనభై ఎనిమిది వేల మంది.

Verse 171

उदक्पन्थानमत्यर्थं श्रिता ह्याश्रितसंप्लवात् / ते संप्रयोगाल्लोकस्य मैथुनस्य च वर्जनात्

ప్రళయాశ్రయముచేత వారు అత్యంతంగా ఉత్తరమార్గమును ఆశ్రయించిరి. లోకసంపర్కమును, మైథునమును వర్జించుటవలన (ఇది కలిగెను).

Verse 172

इच्छाद्वेषनिवृत्त्या च भूतारंभविवर्जनात् / पुनश्चाकामसंयोगाच्छब्दादेर्देषदर् शनात्

ఇచ్ఛా ద్వేషముల నివృత్తిచేత, భూతారంభము (కొత్త కర్మప్రవృత్తి) వర్జించుటచేత; మరల నిష్కామ సంయోగముచేత, శబ్దాది విషయముల దోషదర్శనముచేత (వారు సిద్ధులయ్యిరి).

Verse 173

इत्येतैः कारणैः सिद्धास्ते ऽमृतत्वं हि भेजिरे / आभूतसंप्लवस्थानाममृतत्वं विभाव्यते

ఈ కారణములచేత సిద్ధులైన వారు నిశ్చయంగా అమృతత్వమును పొందిరి. భూతసంప్లవం (ప్రళయం) వరకు నిలిచినవారి అమృతత్వము ఇట్లే భావింపబడును.

Verse 174

त्रैलोक्यस्थिति कालाय पुनर्दाराभिगमिनाम् / ब्रूणहत्याश्वमेधाभ्यां पुण्यपापकृतो ऽपरे

త్రైలోక్య స్థితికాలము వరకు, మళ్లీ దారాభిగమము (స్త్రీసంగము) చేయువారిలో, మరికొందరు బ్రూణహత్యా మరియు అశ్వమేధములచేత (క్రమంగా) పాపపుణ్యములను చేయుదురు.

Verse 175

आभूतसंप्लवान्ते तु क्षीयं ते ह्यूर्ध्वरेतसः / उर्द्ध्वोत्तरमृषिभ्यस्तु ध्रुवो यत्र स वै स्मृतः

మహాప్రళయాంతంలో ఊర్ధ్వరేతస తపస్వుల తేజస్సు క్షీణిస్తుంది; ఋషులకన్నా పై-ఉత్తర దిశలో ధ్రువుడు ఉన్న చోట అతడే ధ్రువుడని స్మరించబడతాడు।

Verse 176

एतद्विष्णुपदं दिव्यं तृतीयं व्योम्नि भास्वरम् / यत्र गत्वा न शोचन्ति तद्विष्णोः परमं पदम् / धर्मध्रुवाद्यास्तिष्ठन्ति यत्र ते लोकसाधकाः

ఇది విష్ణుపదము—దివ్యమైనది, వ్యోమంలో మూడవది, ప్రకాశవంతమైనది; అక్కడికి వెళ్లినవారు శోకించరు—అదే విష్ణువின் పరమపదము. అక్కడ ధర్ముడు, ధ్రువుడు మొదలైన లోకసాధకులు నిలిచియుంటారు।