Shloka 143
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
अतस्तुल्यमहोरात्रं करोति तिमिरा पहः / हरिताश्च हया दिव्यास्तस्य युक्ता महारथे / अनुलिप्ता इवाभान्ति पद्मरक्तैर्गभस्तिभिः
Transliteration
atastulyamahorātraṃ karoti timirā pahaḥ / haritāśca hayā divyāstasya yuktā mahārathe / anuliptā ivābhānti padmaraktairgabhastibhiḥ
Translation
అందువల్ల అంధకారనాశకుడు సూర్యుడు పగలు-రాత్రులను సమానంగా చేస్తాడు; అతని మహారథానికి యుక్తమైన దివ్య హరిత అశ్వాలు పద్మరక్త కిరణాలతో లేపనమైనట్లు ప్రకాశిస్తాయి.
Word by Word
अतःtherefore
अतः:
सम्बन्ध (cause)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय (causal adverb: therefore/from this)
तुल्यequal
तुल्य:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to अहोरात्रम्)
अहोरात्रम्day-and-night (a full day)
अहोरात्रम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (day and night as a unit)
करोतिmakes
करोति:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तिमिरापहःthe remover of darkness (Sun)
तिमिरापहः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootतिमिर (प्रातिपदिक) + अपह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: तिमिरम् अपहन्ति इति (darkness-remover)
हरिताःgreenish/green
हरिताः:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootहरित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (to हयाः)
चand
च:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
हयाःhorses
हयाः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दिव्याःdivine
दिव्याः:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (to हयाः)
तस्यof him/of it (of the Sun)
तस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; पुं/नपुंसक (genitive)
युक्ताःyoked, harnessed
युक्ताः:
विशेषण (predicate of हयाः)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) → युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि (yoked/attached)
महारथेin the great chariot
महारथे:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; कर्मधारय: महान् रथः (in the great chariot)
अनुलिप्ताःsmeared/anointed
अनुलिप्ताः:
विशेषण (of हयाः)
TypeAdjective
Rootअनु + लिप् (धातु) → अनुलिप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि (smeared/anointed)
इवas if/like
इव:
सम्बन्ध (comparison)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा (particle of comparison)
आभान्तिshine, appear radiant
आभान्ति:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootआ + भा (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
पद्मरक्तैःwith lotus-red
पद्मरक्तैः:
विशेषण (to गभस्तिभिः)
TypeAdjective
Rootपद्म (प्रातिपदिक) + रक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; कर्मधारय: पद्मवत् रक्तः (lotus-red)
गभस्तिभिःwith rays
गभस्तिभिः:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootगभस्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन