Shloka 36
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
दक्षिणो ऽपक्रमे सूर्य्यः क्षिप्तेषुरिव सर्पति / ज्योतिषां चक्रमादाय सततं परिगच्छति
Transliteration
dakṣiṇo 'pakrame sūryyaḥ kṣipteṣuriva sarpati / jyotiṣāṃ cakramādāya satataṃ parigacchati
Translation
దక్షిణ దిశగా అపక్రమించుచు సూర్యుడు విసిరిన బాణంలా సరిచలిస్తాడు; జ్యోతిష్కుల చక్రాన్ని ధరించి నిరంతరం పరిభ్రమిస్తాడు।
Word by Word
दक्षिणःsouthern/southward
दक्षिणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular) विशेषणम्
अपक्रमेin the southward/declining course
अपक्रमे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअपक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular) ‘in the retreat/declining course’
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)
क्षिप्त-इषु-इवlike a shot arrow
क्षिप्त-इषु-इव:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootक्षिप्त (कृदन्त, √क्षिप् धातु) + इषु (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)
Formइव = उपमा-अव्यय (comparative particle) ‘like’; क्षिप्तेषुḥ = क्षिप्त-इषुः (पुं, प्रथमा एकवचन) ‘a shot arrow’—उपमानपदम्
सर्पतिcreeps/moves swiftly
सर्पति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√सृप् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
ज्योतिषाम्of the luminaries
ज्योतिषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Genitive plural)
चक्रम्the wheel/cycle
चक्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular)
आदायhaving taken
आदाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √दा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having taken’
सततम्constantly
सततम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb) ‘constantly’
परिगच्छतिgoes around/circulates
परिगच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + √गम् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्