Shloka 146
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
विशाखानां यदा सूर्यश्चरतेंशं तृतीयकम् / तदा चन्द्रं विजानीयात्कृत्तिकाशिरसि स्थितम्
Transliteration
viśākhānāṃ yadā sūryaścarateṃśaṃ tṛtīyakam / tadā candraṃ vijānīyātkṛttikāśirasi sthitam
Translation
సూర్యుడు విశాఖా నక్షత్రంలో తృతీయాంశంలో సంచరిస్తున్నప్పుడు, చంద్రుడు కృత్తికా శిరస్సులో ఉన్నాడని తెలుసుకోవాలి।
Word by Word
विशाखानाम्of Viśākhā
विशाखानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविशाखा (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग
यदाwhen
यदा:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग
चरतेmoves/traverses
चरते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
अंशम्a portion/part
अंशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअंश (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग
तृतीयकम्the third
तृतीयकम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीयक (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषण to अंशम्
तदाthen
तदा:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
चन्द्रम्the Moon
चन्द्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग
विजानीयात्one should know/recognize
विजानीयात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + ज्ञा (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
कृत्तिका-शिरसिon/at the head of Kṛttikā
कृत्तिका-शिरसि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृत्तिका + शिरस् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (determinative: ‘head of Kṛttikā’), सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग (शिरस्)
स्थितम्situated/placed
स्थितम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त), द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषण to चन्द्रम् (agreeing by sense/attributive)