Shloka 70
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
अहोरात्रात्पतङ्गस्य गतिरेषा विधीयते / दक्षिणाद्विनिवृत्तो ऽसौ विषुवस्थो यदा रविः
Transliteration
ahorātrātpataṅgasya gatireṣā vidhīyate / dakṣiṇādvinivṛtto 'sau viṣuvastho yadā raviḥ
Translation
అహోరాత్రాలలో సూర్యుని ఈ గతి విధించబడింది. రవి దక్షిణాయనమునుండి తిరిగి విషువస్థుడైనప్పుడు।
Word by Word
अहोरात्रात्from day-and-night (i.e., from a day)
अहोरात्रात्:
अपादान (Apādāna)
TypeNoun
Rootअहोरात्र (प्रातिपदिक; अहः+रात्र)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (अपादान/ablative), एकवचन; द्वन्द्वसमास (अहः+रात्र)
पतङ्गस्यof the sun (lit. bird/insect)
पतङ्गस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootपतङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध/genitive), एकवचन
गतिःmovement, course
गतिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (कर्ता/subject), एकवचन
एषाthis
एषा:
विशेषण/निर्देशक (Deictic qualifier)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
विधीयतेis prescribed/ordained
विधीयते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootधा (धातु) + वि- (उपसर्ग)
Formलट् लकार (वर्तमान/present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
दक्षिणात्from the south
दक्षिणात्:
अपादान (Apādāna)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (दक्षिणम्), पञ्चमी विभक्ति (ablative), एकवचन
विनिवृत्तःhaving turned back/returned
विनिवृत्तः:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootविनि-√वृत् (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
असौthat (he/it)
असौ:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
विषुवस्थःsituated at the equinox
विषुवस्थः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootविषुव + स्थ (प्रातिपदिक; विषुवे स्थः)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषसमास (सप्तमी-तत्पुरुष: विषुवे+स्थ)
यदाwhen
यदा:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
रविःthe Sun
रविः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन