Shloka 118
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
संध्या मुहूर्त्तमात्रा तु ह्रासवृद्धिस्तु सा स्मृता / लेखाप्रभृत्यथादित्ये त्रिमुहूर्त्तगते तु वै
Transliteration
saṃdhyā muhūrttamātrā tu hrāsavṛddhistu sā smṛtā / lekhāprabhṛtyathāditye trimuhūrttagate tu vai
Translation
సంధ్య ఒక ముహూర్తమాత్రమే; అదే హ్రాస-వృద్ధిగా స్మరించబడింది. ఆదిత్యంలో ‘లేఖా’ మొదలైన గణన, ఆయన మూడు ముహూర్తాలు గడిచినప్పుడు జరుగుతుంది।
Word by Word
saṃdhyātwilight (saṃdhyā)
saṃdhyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃdhyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
muhūrta-mātrāof the measure of one muhūrta
muhūrta-mātrā:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootmuhūrta (प्रातिपदिक) + mātrā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (मात्रा-समास): 'मुहूर्तमात्रा' = one-muhūrta in measure; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अन्वय/विरोध (particle)
hrāsa-vṛddhiḥdecrease-and-increase (variation)
hrāsa-vṛddhiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothrāsa (प्रातिपदिक) + vṛddhi (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular) (collective)
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अन्वय/विरोध
sāthat (she/it)
sā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
smṛtāis considered/remembered
smṛtā:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Root√smṛ (धातु) + kta (कृत्)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
lekhā-prabhṛtistarting from lekhā
lekhā-prabhṛti:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootlekhā (प्रातिपदिक) + prabhṛti (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास: 'लेखाप्रभृति' = beginning with lekhā; अव्यय, आरम्भार्थक (from/beginning with)
athathen/now
atha:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय, अनुक्रम/आरम्भ (then/now)
ādityewhen the sun (is)
āditye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootāditya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/locative), एकवचन (singular)
tri-muhūrta-gate(with) three muhūrtas elapsed
tri-muhūrta-gate:
Adhikaraṇa-viśeṣaṇa (अधिकरणविशेषण)
TypeAdjective
Roottri (संख्या) + muhūrta (प्रातिपदिक) + gata (√gam + kta, कृत्)
Formतत्पुरुषसमास: 'त्रिमुहूर्तं गतः' (gone/elapsed three muhūrtas); पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/locative), एकवचन (singular) (agreeing with āditye)
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अन्वय/विरोध
vaicertainly
vai:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय, निश्चयार्थक (emphatic particle)