Previous Verse
Next Verse

Shloka 175

अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures

आभूतसंप्लवान्ते तु क्षीयं ते ह्यूर्ध्वरेतसः / उर्द्ध्वोत्तरमृषिभ्यस्तु ध्रुवो यत्र स वै स्मृतः

ābhūtasaṃplavānte tu kṣīyaṃ te hyūrdhvaretasaḥ / urddhvottaramṛṣibhyastu dhruvo yatra sa vai smṛtaḥ

మహాప్రళయాంతంలో ఊర్ధ్వరేతస తపస్వుల తేజస్సు క్షీణిస్తుంది; ఋషులకన్నా పై-ఉత్తర దిశలో ధ్రువుడు ఉన్న చోట అతడే ధ్రువుడని స్మరించబడతాడు।

ā-bhūta-saṃplava-anteat the end of the cosmic dissolution
ā-bhūta-saṃplava-ante:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootābhūtasaṃplavānta (प्रातिपदिक) [ā-bhūta + saṃplava + anta]
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; समासः—तत्पुरुषः (आभूतस्य संप्लवस्य अन्ते)
tubut/indeed
tu:
Sambandha/Discourse particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormConjunction/particle (निपात)
kṣīyamI diminish / I wane
kṣīyam:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṣi (क्षि धातु)
FormPresent (लट्), 1st person (उत्तमपुरुष), Singular; Parasmaipada; धातु: क्षि (क्षय)
teof you/your
te:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (प्रातिपदिक)
FormPronoun; Genitive (6th/षष्ठी), Singular (enclitic)
hiindeed/for
hi:
Sambandha/Discourse particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphatic/causal
ūrdhva-retasaḥthose of upward semen (celibate sages)
ūrdhva-retasaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootūrdhva-retas (प्रातिपदिक) [ūrdhva + retas]
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; बहुव्रीहिः—‘ऊर्ध्वं रेतः येषाम्’
ūrdhva-uttaramhigher/further upward
ūrdhva-uttaram:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootūrdhvottara (प्रातिपदिक) [ūrdhva + uttara]
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; कर्मधारयः—‘ऊर्ध्वं च उत्तरं च’ (higher and further)
ṛṣibhyaḥto the sages
ṛṣibhyaḥ:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Dative (4th/चतुर्थी), Plural
tuand/but
tu:
Sambandha/Discourse particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormConjunction/particle (निपात)
dhruvaḥDhruva (the Pole Star/person)
dhruvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhruva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
yatrawhere
yatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
FormRelative adverb (सम्बन्ध-अव्यय)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun; Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
vaiindeed
vai:
Sambandha/Discourse particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormEmphatic particle (निपात)
smṛtaḥis remembered/known as
smṛtaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛ (स्मृ धातु)
FormPast passive participle (क्त/कृत्), Masculine, Nominative Singular; कर्मणि प्रयोगः—‘is remembered/called’