Shloka 4
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
अवति त्रीनिमांल्लोकान् यस्मात्सूर्यः परिभ्रमन् / अविधातुः प्रकाशाख्यो ह्यवनात्स रविः स्मृतः
Transliteration
avati trīnimāṃllokān yasmātsūryaḥ paribhraman / avidhātuḥ prakāśākhyo hyavanātsa raviḥ smṛtaḥ
Translation
సూర్యుడు పరిభ్రమిస్తూ ఈ మూడు లోకాలను రక్షిస్తాడు, అవిధాతృస్వరూపమైన ప్రకాశమని పిలువబడతాడు; ‘అవన’ (రక్షణ) చేయుటవలన అతడు ‘రవి’ అని స్మరించబడెను.
Word by Word
अवतिprotects
अवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
त्रीन्three
त्रीन्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
इमान्these
इमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (agreeing with लोकान्)
लोकान्worlds
लोकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
यस्मात्because (from the fact) that
यस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formयत्-शब्दः; पञ्चमी (5th case, Ablative) एकवचन used as causal relative ('because/from whom')
सूर्यःthe sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परिभ्रमन्revolving, moving around
परिभ्रमन्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरि-भ्रम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with सूर्यः)
अवि-धातुःof the protector/guardian (lit. 'protector-element')
अवि-धातुः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअवि (प्रातिपदिक) + धातु (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
प्रकाश-आख्यःnamed 'Light'
प्रकाश-आख्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with रविः/सूर्यः)
हिindeed, for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
अवनात्from protection
अवनात्:
Apadana/Hetu (अपादान/हेतु)
TypeNoun
Rootअवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; 'from protecting' (action-noun)
सःhe/that one
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रविःRavi (the Sun)
रविः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis called/considered
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन