Rig Veda 9.1.2 — Mandala 9, Sukta 1, Mantra 2

Sukta 9.1

Rishi: Madhucchandas (traditional; see Anukramaṇī)

Devata: Soma Pavamāna

Chandas: Gāyatrī

Samhita Patha (Devanagari)

रक्षोहा विश्वचर्षणिरभि योनिमयोहतम् । द्रुणा सधस्थमासदत् ॥

Transliteration

rakṣó-hā viśvá-carṣaṇir abhí yónim áyo-hatam | druṇā́ sadha-sthám ā́ asadat ||

Translation

रक्षोहा विश्वचर्षणिरभि योनिमयोहतम्। द्रुणा सधस्थमासदत्॥

Word by Word

• रक्षोहा: the slayer of demons (Rakṣas)
• रक्षोहा: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: रक्षस्- (प्रातिपदिक) + हन् (धातु ‘हन्’ = हनने) → बहुव्रीहि/उपपद-समास ‘रक्षः-हन्’

• विश्वचर्षणिः: belonging to/acting for all peoples; all-men’s (protector)
• विश्वचर्षणिः: कर्तृ (समनाधिकरण-विशेषणम् रक्षोहा) অথবা विशेषण
• Type: Adjective (epithet)
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक) + चर्षणि- (प्रातिपदिक ‘चर्षणि’ = जन/मनुष्य/प्रजा) → कर्मधारय/तत्पुरुष समास

• अभि: towards, unto
• अभि: (क्रियाविशेषण) गत्यर्थ-सम्बन्धः
• Type: Indeclinable (preverb/preposition)
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• योनिम्: womb; source; seat; abode
• योनिम्: कर्म (अभि-गमनस्य लक्ष्यः)
• Type: Noun
• Root: योनि- (प्रातिपदिक)

• अयोहतम्: iron-smitten/iron-struck; (i.e., armed with iron, or smiting with iron)
• अयोहतम्: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective (kṛdanta-based, used as epithet)
• Root: अयस्- (प्रातिपदिक ‘iron’) + हत (कृदन्त, √हन् ‘to strike/kill’) → बहुव्रीहि ‘अयः-हत’

• द्रुणा: with a wooden (vessel/implement); by means of wood
• द्रुणा: करण
• Type: Noun (instrumental)
• Root: द्रु- (प्रातिपदिक; ‘wood, tree’) → द्रुणा (करण-तृतीया एकवचन; ‘with/through a wooden (vessel/implement)’)

• सधस्थम्: the common seat; the assembly-place; the ritual seat
• सधस्थम्: कर्म (आसदत्—प्राप्तव्यं स्थानम्)
• Type: Noun
• Root: सध- (प्रातिपदिक ‘together’) + स्थ (प्रातिपदिक ‘standing/place’) → सधस्थ- (प्रातिपदिक ‘common seat/assembly-place’)

• आसदत्: he sat down; he approached and took his seat
• आसदत्: क्रिया (कर्तृ: रक्षोहा/विश्वचर्षणिः)
• Type: Verb
• Root: √सद् (सीदति/सद् ‘to sit, settle, approach’) with उपसर्ग आ-