मंदोदरी

दशग्रीवं हतं दृष्ट्वा रामेणाचिन्त्यकर्मणा। पतिं मण्डोदरी तत्र कृपणा पर्यदेवयत्॥

मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्। विभूषयन्तीमिव तत्स्वश्रिया भवनोत्तमम्॥ गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तः पुरेश्वरीम्। कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम्॥

उक्ता च मधुरां वाणीं तया स मदनार्दितः। सीतया तव किं कार्यं महेन्द्रसमविक्रमः॥

मन्दोदरी पत्युः शिरांसि दृष्ट्वा मूर्छिता व्याकुला भूत्वा पृथिव्याम् अपतत्। युवतीनां समूहः रुदन् उत्थाय धावितः, ताम् उत्थाप्य रावणस्य समीपम् आगतः। पत्युः गतिम् आलोक्य ताः क्रन्दन्ति स्म; तासां केशाः विमुक्ताः, देहः न सम्भाव्यते स्म। ताः…

तेभ्यः वरान् दत्त्वा ब्रह्मा स्वस्थानं प्रत्यागच्छत्, ते च प्रहृष्टाः स्वगृहाणि प्रत्यागच्छन्। मायस्य तनया मन्दोदरी नाम, परमसुन्दरी, नारीणां ललामा आसीत्। सा एव मायः तां आनीय रावणाय दत्तवान्, जानन् यत् सः दानवाधिपतिः भविष्यति। तस्य सुभगां…

हनुमान् वृक्षस्य पत्रेषु निगूह्य चिन्तयामास, "हे भ्रातः, किं करोमि?" तस्मिन् एव काले रावणः तत्र आगच्छत्, बहूनां भूषितानां स्त्रीणां सहितः। दुष्टः बहुप्रकारेण सीतां समर्थयत्, साम-दान-भय-भेदान् दर्शयन्। रावणः अवोचत्, "शृणु सुमुखि बुद्धिमति…

व्यास उवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच विदेहजा । दिव्यं दिष्ट्या यतिं ज्ञात्वा मन्दोदर्याः पतिं तदा ॥

मन्दोदरीव तन्वङ्‌गि परित्यज्य शुभं नृपम् । अनुकूलं पतिं पश्चात्सा चकार शठं पतिम् । कामार्ता च यदा जाता मोहेन व्याकुलान्तरा

मन्दोदरी च कौसल्या सुभद्रा कौरवी तथा । रेवती सत्यभामा च कालिन्दी लक्ष्मणा तथा

ततः स रम्येषु वनेषु विचित्रेषु निम्नगापुलिनेषु च तया सह रेमे—यथा रावणो मन्दोदर्या सह।

मन्दोदरीति विख्याता सा भर्तृकारणात् तपति; उमाया दयितं शुभं भर्तारम् आराधयन्ती।

वारितः कुम्भकर्णेन, विभीषणेन वै पुनः। मन्दोदर्या पुनःपुनः— ‘सीतां मोचय मोचय’ इति पापवान्॥