Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

रावणान्तःपुरे शयनदर्शनम्

Hanumān Observes Rāvaṇa’s Inner Apartments and Sleeping Court

मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्।विभूषयन्तीमिव तत्स्वश्रिया भवनोत्तमम्।।।।गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तः पुरेश्वरीम्।कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम्।।।।

muktā-maṇi-samāyuktair bhūṣaṇaiḥ su-vibhūṣitām |

vibhūṣayantīm iva tat-svaśriyā bhavanottamam ||

gaurīṃ kanaka-varṇābhām iṣṭām antaḥpureśvarīm |

kapiḥ mandodarīṃ tatra śayānāṃ cāru-rūpiṇīm ||

मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्। विभूषयन्तीमिव तत्स्वश्रिया भवनोत्तमम्॥ गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तः पुरेश्वरीम्। कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम्॥

मुक्तामणिसमायुक्तैःcombined with pearls and gems
मुक्तामणिसमायुक्तैः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुक्ता + मणि + समायुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग? (भूषणैः इति सह विशेषणत्वेन), तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (मुक्तामणिभिः समायुक्तैः), विशेषणम् (qualifying भूषणैः)
भूषणैःwith ornaments
भूषणैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभूषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; "with ornaments"
सुविभूषिताम्well adorned
सुविभूषिताम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसु + विभूषित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally), "well-adorned" (qualifying her)
विभूषयन्तीम्adorning
विभूषयन्तीम्:
कर्तृसम्बन्ध (Predicative/कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootवि-भूष् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; "adorning"
इवas if
इव:
सम्बन्ध (Comparator/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
तत्स्वश्रियाby her radiance
तत्स्वश्रिया:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् + स्वश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (तस्य स्वश्रिया = "by her/its own radiance"), "with radiance"
भवनोत्तमम्the excellent mansion
भवनोत्तमम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभवन + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (उत्तमं भवनम्), "the best mansion"

Then the vanara saw a very beautiful woman of golden complexion decked with pearls and gems and with ornaments as if illuminating the excellent mansion with her splendour She was the king's favourite and the chief queen, Mandodari.

H
Hanuman
M
Mandodari
A
antaḥpura (inner apartments)

FAQs

Dharma appears as truthful recognition: beauty and royal status must not mislead the seeker; Hanuman must find Sita by signs consistent with her chastity and suffering.

Hanuman identifies a prominent sleeping woman in the harem as Mandodari, Ravana’s chief queen, noting her splendor.

Discrimination and fidelity to truth (satya-niṣṭhā): Hanuman must not confuse appearances with Sita’s reality.