मंदोदरी in the Ramayana

मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्। विभूषयन्तीमिव तत्स्वश्रिया भवनोत्तमम्॥ गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तः पुरेश्वरीम्। कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम्॥

स्त्रीणां मध्यात्समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः। वरा मन्दोदरी नाम तया स प्रतिषेधितः॥

उक्ता च मधुरां वाणीं तया स मदनार्दितः। सीतया तव किं कार्यं महेन्द्रसमविक्रमः॥

देवगन्धर्वकन्याभिर्यक्षकन्याभिरेव च । सार्धं प्रभो रमस्वेह, सीतया किं करिष्यसि ॥

ततस्ताभिः समेताभिर्नारीभिः स महाबलः । प्रसाद्य सहसा नीतो भवनं स्वं निशाचरः ॥

तं तु मन्दोदरीपुत्रं कुमारं रणपण्डितम्। सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीत्वाहं चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम्॥

हे राक्षसपुङ्गव! दानवेन्द्रेण मयेन त्वद्भयात् सख्यम् इच्छता, तव भार्यार्थे स्वदुहिता दत्ता।

यन्तरि हते महातेजा मन्दोदर्याः सुतः स्वयं सारथ्यमकरोत्, पुनश्च धनुरस्पृशत्।

स मन्दोदरीसुतो वीरः मुख्यै राक्षसगणैर्वृतः, कृतान्तबलचोदितः नगराद् निर्ययौ।

त्वया पुनर्नृशंसेन सीतां बलात् संरुन्धता, राक्षसाः वयं च त्वं च—एतत् त्रयं तुल्यं विनाशे निपातितम्।

हे राक्षसपुङ्गव, न केवलं कामकारो न वा केवलं कामः प्रवर्तते; दैवमेव सर्वं चेष्टयति। यं दैवेन हतं, स दैवेनैव हन्यते।

महाबाहो, अस्मिन् रणे वानराणां विनाशो राक्षसानां च, तव च—एष सर्वः दैवयोगादुपागतः।

नैव अर्थेन न कामेन न विक्रमेण न चाज्ञया—लोके दैवगतिः प्रवृत्ता निवर्तयितुं न शक्या।

दशग्रीवं हतं दृष्ट्वा रामेणाचिन्त्यकर्मणा। पतिं मण्डोदरी तत्र कृपणा पर्यदेवयत्॥

ननु नाम महाबाहो वैश्रवणानुज, क्रुद्धस्य तव प्रमुखे स्थातुं पुरन्दरः अपि त्रस्यति।

तवोद्वेगात् दिशो गताः—इति ननु प्रसिद्धम्—महान्तोऽपि ऋषयः, यशस्विनो गन्धर्वाः, चारणाश्चापि सर्वतः पलायिताः।

स त्वं मानुषमात्रेण रामेण युधि निर्जितः। न व्यपत्रपसे राजन्, किमिदं राक्षसेश्वर॥

त्रैलोक्यमाक्रम्य श्रिया वीर्येण चान्वितं, अविषह्यं त्वां वनगोचरो मानुषः कथं जघान?

मानुषाणामविषये चरतः कामरूपिणः; सम्युगे रामेण तव विनाशोऽपि नोपपद्यते इव।

न चैतत्कर्म रामस्य श्रद्धधामि च मूमुखे । सर्वतस्समुपेतस्य तव तेनाभिमर्षणम् ॥