मंदोदरी in the Ramcharitmanas

तेभ्यः वरान् दत्त्वा ब्रह्मा स्वस्थानं प्रत्यागच्छत्, ते च प्रहृष्टाः स्वगृहाणि प्रत्यागच्छन्। मायस्य तनया मन्दोदरी नाम, परमसुन्दरी, नारीणां ललामा आसीत्। सा एव मायः तां आनीय रावणाय दत्तवान्, जानन् यत् सः दानवाधिपतिः भविष्यति। तस्य सुभगां…

हनुमान् वृक्षस्य पत्रेषु निगूह्य चिन्तयामास, "हे भ्रातः, किं करोमि?" तस्मिन् एव काले रावणः तत्र आगच्छत्, बहूनां भूषितानां स्त्रीणां सहितः। दुष्टः बहुप्रकारेण सीतां समर्थयत्, साम-दान-भय-भेदान् दर्शयन्। रावणः अवोचत्, "शृणु सुमुखि बुद्धिमति…

हे सीते, त्वया मम अपमानः कृतः। तव शिरः कठोरेण खड्गेन छेत्स्यामि। अन्यथा, सुमुखि, मम वचनं शीघ्रं मन्यस्व; यदि न, ततः तव प्राणहानिः भविष्यति। हे दशकंधर, मम प्रभोः भुजौ नीलोत्पलदामसदृशौ सुन्दरौ, हस्तिकरसदृशौ च बलिष्ठौ स्तः। ते भुजे मम कण्ठे…

तत्र लङ्कायां राक्षसाः भयेन वसन्ति स्म, यस्मात् कालात् कपिः नगरं दग्ध्वा गतः। स्वस्वगृहेषु सर्वे विचारं कुर्वन्ति, राक्षसकुलस्य नास्ति उद्धारः। यस्य दूतस्य बलं वर्णयितुं न शक्यते, सः स्वयम् आगच्छति चेत् पुरे किं भद्रं स्यात्? पुरजनानां…

रामस्य बाणाः सर्पगणसदृशाः, निशाचरसमूहश्च मण्डूकसदृशः। यावत्पर्यन्तं बाणाः तान् न गृह्णन्ति, तावत्पर्यन्तं प्रयत्नं कुरु, दृढतां च त्यज।

सः दुष्टः स्वश्रवणाभ्यां तस्याः वचनं श्रुत्वा हसितवान्, यः समस्ते जगति स्वाभिमानेन प्रसिद्धः आसीत्। स्त्रियाः स्वभावः भीरुः इति सत्यम्, मंगले अपि अवसरे तस्याः मनः भयेण अतिदुर्बलं भवति। यदि वानरसैन्यम् आगच्छति, तर्हि ते दीनाः राक्षसाणां…

स्वकीयं विक्षेपमवलोक्य पुनश्च स हसन् भयमोहावृतहृदयः स्वभवनं गतः। मन्दोदर्याः प्रभुरागतः इति श्रुत्वा, तेन च क्रीडावत् सागरं बद्ध्वा इति ज्ञातम्। पतिं करगृह्य स्वगृहमानीय परममनोहरया वाचा अभाषत। तस्य चरणयोः शिरः नत्वा अञ्चलं प्रसार्य अवदत्…

जानकीं रामाय समर्प्य कमलपदयोः शिरः नमयेत्, पुत्राय राज्यं समर्प्य वनं गत्वा रघुनाथं भजेत्।

हे नाथ, रघुराजः रामः दीनेषु दयालुः; व्याघ्रोऽपि सन्मुखं गतं न खादति। यत्कर्तव्यमासीत् तत्सर्वं त्वया कृतं समाप्तं; त्वं सुरान् असुरान् चराचरं च जितवान्। सन्तः इमां नीतिं वदन्ति, हे दशानन: चतुर्थे आश्रमे नृपः अरण्यं गन्तव्यम्। हे भर्तर्…

एवमुक्त्वा नयनयोरश्रुपूर्णयोः कम्पमानशरीरा सा तस्य चरणौ गृहीत्वा अवोचत्: स्वामिन् रघुनाथं भजस्व येन मे वैवाहिकावस्था अचला भवेत्।

तदा रावणः मायासुताम् उत्थाप्य खलः स्वीयप्रभुत्वस्य कथनम् आरभत। शृणु प्रिये, त्वं वृथा भीता असि। जगति मत्समानः योद्धा कः? वरुणं कुबेरं वायुं यमं कालं च, सर्वान् दिग्पालान् भुजाबलेन जितवान् अस्मि। देवा दानवा मनुष्याश्च सर्वे मम वशगताः। ते…

पश्य विभीषण दक्षिणां दिशम्। घना घनस्तम्भा द्योतमाना च विद्युत्। घोरः मेघः मधुरं मधुरं गर्जति। किं वर्षा स्यात्, किं वा कठोरा वृष्टिः? विभीषण आह, "शृणु कृपालो भगवन्। नैषा विद्युत्, न च मेघमाला। लङ्कायाः शिखरे उपरि एकः प्रासादः अस्ति। तत्र…

न भूमिः कम्पिता, न च मरुतः विशेषः आसीत्, न च नयनयोः अस्त्रशस्त्रं किञ्चन दृष्टम्। सर्वे स्वहृदये चिन्तयामासुः - अयम् अशकुनः भयङ्करः भारी च अभवत्। दशमुखः सभायाः भयम् अवलोक्य हसित्वा युक्तिं कृत्वा वचनम् अवदत्। "शिरः पतने सति अपि सदा मङ्गलम्…

मम वचनेषु विश्वासं कुरुत। रघुवंशमणिः विश्वरूपः, यस्य अङ्गे अङ्गे वेदाः लोकान् कल्पयन्ति।

तस्य पादौ पातालम्, शिरः ब्रह्मणः धाम, अन्ये लोकाः तस्य अङ्गेषु विश्रान्तिम् लभन्ते। तस्य भ्रूणाम् विलासः भयङ्करः कालः, नयने सूर्यौ, केशाः घनमालाः च। यस्य नासिके अश्विनीकुमारौ, रात्रिदिवसौ च तस्य नयनयोः अपाराः निमेषाः। वेदाः वदन्ति यत् तस्य…

तस्य अहंकारः शिवः, बुद्धिः ब्रह्मा, मनः चन्द्रः, चित्तं महत्तत्त्वं च। मनुष्यरूपेण आविर्भूतः सचराचरस्वरूपः भगवान् रामः एव। एतत् विचार्य शृणु, हे प्राणपते: भगवता सह वैरं त्यज, रघुबीरपादयोः प्रीतिं कुरु, येन मम वैवाहिकं सुखं न नश्येत्।

सः स्वपत्न्याः वचनं श्रुत्वा अहसत्: "अहो, मोहस्य महिमा बलवती!" "सर्वे वदन्ति यत् नार्याः स्वभावः एषः सत्यः यत् तस्याः हृदये सदा अष्ट दोषाः निवसन्ति:" "साहसं, अनृतं, चपलता, माया, भयं, अविवेकः, अशौचं, अदया च।" "त्वं शत्रोः सर्वाणि रूपाणि…

शत्रुबलं दमयित्वा बलिपुत्रः कपिः बलपुंजः प्रहृष्टः अभवत्। तस्य शरीरे पुलकः सम्भूतः, नयनयोः अश्रुपूर्तिः जाता, रामचरणपद्मे च आलिङ्गितवान्। सायं समयं ज्ञात्वा दशकंधरः स्वभवनं विलपन् अगच्छत्। ततः मंदोदरी रावणं पुनः उपदिशन्ती अवोचत्।

हे नाथ, मनसि विचार्य इयं दुष्टमतिः त्यज्यताम्; रघुपतिः सह युद्धं कर्तुं तव न शोभते। रामस्य अनुजः एकां सूक्ष्मां रेखां आकृतवान्, तामपि त्वं न लङ्घितवान्, एषा ते पुरुषता। हे प्रिय, यस्य दूतः इमानि कर्माणि अकरोत्, तेन सह युद्धे त्वं जयसि…

यः विराधं खरं दूषणं च अवध्यत्, कबन्धं च हतवान्, एकेन शरेण बालिनम् अमारयत् - हे दशकंध, तमेव रामं जानीहि।