Atharvaveda Kanda 5 Anuvaka 3 in Sanskrit

Various Rishis

Kanda 510 Suktas139 Mantras

Anuvaka 3

अस्य अनुवाकस्य मुख्यविषयः—अथर्वणीयेन मन्त्रबलena देहधारणस्य संरक्षणं पुनर्स्थापनं च; गृहस्य, गर्भधारणस्य, प्राणबलस्य, जयस्य च सिद्धिः, शत्रुबलानां दुष्टशक्तीनां च निष्कासनद्वारा। उपविषयाः—(१) अभिचारयुद्धे ध्वन्युपाय-यन्त्रप्रयोगः (रणदुन्दुभिः), (२) भैषज्यकर्मणि रोगकारकाणां निष्कासनम्—तक्ष्मन्, कृमि, पिशाचादयः, (३) आयुष्यकर्मणि प्राणासूनां बन्धनं दीर्घायुषः साधनं च, (४) गृह्याभिषेके नवा-शालायाः अग्नेः च संरक्षणं गृहपालनं च, (५) यज्ञ-संस्कारप्रक्रियायाः ‘आवरण’रक्षणं च।

Kinds of charm

Bhaishajya (healing): 5Paushtika (prosperity): 3Abhicharika (against foes): 1Shantika (pacifying): 1

Suktas in Anuvaka 3

Sukta 21

अथर्ववेदस्य ५.२१ सूक्तं युद्धाभिचारिकं यत्र दुन्दुभिः सजीव इव कार्यकारी शक्तिरूपेणायुधीक्रियते। तस्य नादः मन्त्राभिसंस्कृतः शत्रुसैन्ये त्रासं मनोभेदं च पलायनं च जनयितुं नियुज्यते। सूक्ते पुनःपुनः शत्रौ भयं/त्रासं द्वेषं मोहं च ‘निधीयते’, तथा च जयाय रणाधिपत्याय च देवगणान् स्वपक्षे समाह्वयति।

Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (martial abhicaric cluster; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī tradition) | Devata: Dundubhi (personified drum) as operative agent; secondarily Bhaya/Trāsa as effected powers | 12 Mantras

Sukta 22

अथर्ववेदस्य ५.२२ सूक्तं तक्ष्मणं (ज्वरं) चेतनं चलं च व्याधिरूपं मन्यमानं रोगिणः सकाशाद् “अधोऽपाक्” इति निवार्य निष्कासयति। तत्र ज्वरस्य तीव्ररूपाणि (कठोरं, अरुणवर्णं च) निर्दिश्य, पुनरागमनं मा भूदिति दृढाध्यादेशेन प्रतिबध्नाति; विशेषतः कास-श्लेष्मसम्बद्धैः उपद्रवैः सह तक्ष्मा मा सङ्गच्छतामिति चेतयति। अस्य सूक्तस्य प्रभावः व्याधिदेवताया नामग्रहणे, तस्य गत्यादेशे, तथा निष्कासनस्य मुद्रणेन पुनरावृत्त्यभावे च निहितः।

Rishi: Atharvanic tradition (often attributed to Atharvan/Angiras line for takman hymns) | Devata: Takmán (Fever personified) | 14 Mantras

Sukta 23

अथर्ववेदस्य ५.२३ सूक्तं कृमिघ्नं भैषज्यसूक्तं च; यत् रोगिणं दिव्येन रक्षणतन्तुना (वयनरूपेण) परितो बद्ध्वा, ततः सर्वेषु निगूढस्थानेषु—अन्तः, बहिः, परितः, सूक्ष्मरूपेषु च—स्थितान् कृमीन् बलात् छित्त्वा विच्छिद्य निःशेषं नाशयति। अस्य प्रभावः कृमिसंक्रमणस्य सर्वतोमुखीकरणे (रूपस्थाननामग्रहणे) तथा वाचः पेषणायुधत्वे परिवर्तनं च; अत्र द्यावापृथिव्यौ, सरस्वती, इन्द्रः, अग्निश्च रोगस्य परिवेष्टक-रक्षकाः तथा निहन्तारोऽभ्यर्थ्यन्ते।

Rishi: Atharvanic tradition (Krimi hymns; specific ṛṣi per anukramaṇī) | Devata: Dyāvā-Pṛthivī, Sarasvatī, Indra, Agni (as protectors and destroyers of krimi) | 13 Mantras

Sukta 24

अथर्ववेदस्य ५.२४ सूक्तं रक्षाधिपतीनां स्तुतिमालिका अस्ति। अस्मिन् सूक्ते मन्त्रः, कर्म, अभिप्रायः, संकल्पः, आशीर्वादः, देवाह्वानं च—एतेषां दीक्षाकर्मणः सर्वेषां स्तराणां ‘आच्छादनाय’ रक्षणाय च अधिपतयः आहूयन्ते। ‘नक्षत्राणामधिपतिः’, ‘मरुतां पिता गोपती च’ इत्यादिभिः अधिपतिशब्दैः देवान् नाम्ना निर्दिश्य, यज्ञकर्मणि विश्वव्यापिनी अधिष्ठातृ-निग्रहव्यवस्था स्थाप्यते, येन कर्म निरुपद्रवं निर्विघ्नं च प्रवर्तते, स्थिरां समृद्धिं च जनयति।

Rishi: Atharvanic tradition (exact r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī for this section) | Devata: A protective overlord figure designated by epithets (Father of the Maruts; Lord of cattle) | 17 Mantras

Sukta 25

अथर्वणीयः एषः सूक्तः (अ.वे. ५.२५) गर्भाधानं गर्भधारणं च पावयन् प्रसव-रक्षणाय प्रवर्तते। धातृं गर्भस्य स्थापयितारं स्रष्टारं च केन्द्रे कृत्वा, दिव्यशक्तीन् गर्भं निवेशयितुं, स्थिरीकर्तुं, वर्धयितुं च याचते, यथा गर्भः पूर्णमासं यावत् परिपक्वो भूत्वा निरुपद्रवः प्रसवः सिध्येत्। अत्र सिनीवाली-सरस्वती-अश्विनौ प्रजनन-आह्वानेन सह ‘उद्घाटन/निवेशन’ इत्यादि रक्षण-वचनैः गर्भस्य अनपायः, गर्भिण्याः क्षेमः, सफलः प्रसवश्च साध्यते; दशमे मासि पुत्र-प्राप्त्याशा अपि क्वचित् स्पष्टा।

Rishi: Atharvanic tradition (hymn-family for fetal formation; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī) | Devata: Dhātṛ (embryo-establisher/creator) | 13 Mantras

Sukta 26

अयं सूक्तो नवशालायाः गृहनिर्माणोत्तर-प्रतिष्ठा-गृह्यविधिरूपः। अत्राग्निः गृहस्य प्रथमः पालयिता हव्यानां च वह्निरिति शुभऋतक्रमः स्थाप्यते। यजुषां मन्त्राणां समिधां स्वाहाकारस्य च पुनःपुनर्योजनया (युज्) तथा सहदेवताशक्तीनां साहाय्येन कर्म स्थिरीक्रियते, गृह्यदोषा अपह्रियन्ते, नवो देशः यजमानस्य पौष्टिकं श्रियं वहन्तं गृहं भवति।

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent) | Devata: Agni | 12 Mantras

Sukta 27

अथर्ववेदस्य ५.२७ सूक्तं होमप्रधानं अग्निसूक्तम्। अस्मिन् अध्वरस्य दृढीकरणाय वह्निरूपं वह्निं “प्रवर्धताम्/प्रसरताम्” इति आह्वयति, सम्यगाहुतिभिः स्वं यज्ञीयं महिमानं प्रकाशयितुं च प्रेरयति। एतत् सूक्तं यज्ञक्षेत्रे शान्तिं स्थापयति, पौष्टिकं च वर्धयति—हविः मधुर्येण संस्कृतं, सम्यक् विसृष्टं, देवताभ्यः सुरक्षितं च नीतं भवतु इति; ये च विघ्नाः कर्मणो विघातकाः, तान् प्रशमयति।

Rishi: Traditionally Angiras/Atharvanic attribution for Agni-yajña material. | Devata: Agni | 12 Mantras

Sukta 28

अथर्ववेदस्य ५.२८ सूक्तम् आयुष्यं भैषज्यरूपं मन्त्रः। अत्र प्राणान् समाहृत्य परिमाय पुनः सुदृढं निबध्यते, येन विषयः “शतं शरदः” प्राप्नुयात्। नवधा प्राणव्यवस्थया जीवनबलं स्थिरीक्रियते; त्रिधा धातुत्रयैः कवचं मुद्र्यते, तपसा तेजसा चाभिषिक्तं, ऋतुसंवत्सरशक्तिभिश्च पुनः पुष्टं कृतम्।

Rishi: Atharvanic healer tradition (Āyuṣya corpus) | Devata: Dīrghāyuḥ (personified Long-life) / Prāṇa as operative power | 14 Mantras

Sukta 29

अथर्ववेदस्य ५.२९ सूक्तं तीव्रं रक्षोघ्न-भैषज्यं सूक्तम्। अत्र जातवेदसमग्निं भिषजं रक्षोहनं च कृत्वा, मांसादं पिशाचं यः रोगिणं पीडयतीति मन्यते तं बहिः प्रहर्तुं प्रचोदयति। वेधन-छेदन-प्रतिघातादि-प्रतिमाभिः अग्नेर्दाहक-प्रसन्नता शस्त्रक्रियावत् भूतापसारणं करोति, येन देहस्य अखण्डता बलं च प्राणाश्च पुनः स्थाप्यन्ते। अन्ते च सूक्तं पुनरुत्थानाशिषा समाप्यते—वृद्धिः शुद्धिः, यक्ष्मादि-क्षयरोघात् विमुक्तिः, चिरजीवनं च।

Rishi: Atharvanic/Angiras-type tradition (exorcistic corpus; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī) | Devata: Agni (as rakṣohā) and the targeted Piśāca (as adversary) | 15 Mantras

Sukta 30

अथर्वणीयोऽयं मन्त्रः आयुष्यवर्धन-भैषज्यरूपः। असुं (प्राणं) दृढं बद्ध्वा पुरुषस्य मृत्युमुखे स्रवणं निरुणद्धि, विकीर्णानि चेन्द्रियाणि पुनराह्वयति। पितृलोकगमनमार्गं स्पष्टं निरस्यति, शत्रून् चापसारयति—स्वजनमध्यादपि सम्भाव्यमानं हिंसाप्रेषणं प्रतिषेधयन्। अस्य प्रभावः पुनःसंयोजनरूपः: प्राणः, मनः, चक्षुः, बलं, देहस्थैर्यं च सम्यक् संह्रियन्ते, येन रोगी इहैव जीवतां लोके दृढं तिष्ठति।

Rishi: Atharvanic tradition (longevity charms frequently ascribed to Atharvan seers in ancillary lists) | Devata: Āyus/Asu (vital breath) with implicit opposition to Mṛtyu; Pitṛs as the avoided destination | 17 Mantras

Deities of Anuvaka 3

AgniJātavedas / Vahni / Gṛhapati
Protector-healer; carrier of offerings; demon-slayer
In 4 hymns
TakmanTakmán (Fever, personified)
Affliction to be expelled/destroyed
In 1 hymn
Krimiworm/parasite, personified
Affliction to be exterminated
In 1 hymn
Ayush / Prana / AsuĀyuṣ / Prāṇa / Asu (vitality/life-breath complex)
Life-sustainer to be gathered, measured, and bound fast
In 2 hymns
Rakshas / PishachaRakṣas / Piśāca (hostile spirits)
Destroyer-target; hostile agent to be driven out
In 1 hymn
Dundubhiwar-drum, sacralized
Terror-inducer; enemy-disruptor
In 1 hymn
Vishvedevas / protective overlord-powersViśve Devāḥ / protective overlord-powers (covering deities)
Ritual-protectors; guardians of mantra and act
In 1 hymn

Inside Anuvaka 3

The theme

Atharvanic protection and restoration of embodied life—securing home, pregnancy, vitality, and victory by mantra-powered expulsion of hostile forces

Threads through it

Abhicāra warfare through sonic/ritual technology (war-drum)
Bhaiṣajya expulsion of disease-agents (takmán, krimi, piśāca)
Āyuṣya rites to bind prāṇa/asu and prolong life
Gṛhya consecration and household protection (navaśālā, Agni)
Ritual ‘covering’ and safeguarding of the yajña/saṃskāra process
Obstetric protection: implantation, stabilization, and full-term birth

Who it serves

Used for fever and parasitic afflictions, spirit/demon-attack illness, life-extension and recovery from decline, safeguarding conception and pregnancy, consecrating a new house and its fire, and routing enemies in conflict.

What it heals

Fever (takmán), including severe/recurring formsSukta 5.22
Parasitic/worm affliction (krimi) causing wasting or internal distressSukta 5.23
Spirit-attack / piśāca-type wasting or flesh-eating afflictionSukta 5.29
Decline of vitality, shortened lifespan, ‘slipping toward death’Sukta 5.28, 5.30
Infertility risk / unstable conception; need for fetal implantation and full-term gestationSukta 5.25
Household vulnerability in a new dwelling; need for domestic safety and auspicious orderSukta 5.26

Frequently Asked Questions

What unifies the hymns of Atharvaveda 5.3 (AV 5.21–5.30)?

They form a toolkit for safeguarding embodied life: expelling disease and spirits, binding back prāṇa/asu for longevity, securing pregnancy, consecrating the home-fire, and overpowering enemies through mantra-charged force.

Which sūktas are explicitly medical/healing in this anuvāka?

AV 5.22 (takmán/fever), 5.23 (krimi/worms), 5.29 (piśāca affliction), and the āyuṣya life-restoring hymns 5.28 and 5.30. AV 5.25 is obstetric-protective (garbha stabilization).

Why is Agni so prominent in this anuvāka?

Agni functions as domestic guardian and ritual carrier (5.26–5.27) and also as physician and rakṣas-slayer (5.29); his fire is the stabilizing center that protects rites, home, and the threatened body.

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App