Sukta 28
Rishi: Atharvanic healer tradition (Āyuṣya corpus)
Devata: Dīrghāyuḥ (personified Long-life) / Prāṇa as operative power
Chandas: Mixed; second hemistich tends toward Jagatī-like expansion, but transmitted as Atharvanic long-life verse
अथर्ववेदस्य ५.२८ सूक्तम् आयुष्यं भैषज्यरूपं मन्त्रः। अत्र प्राणान् समाहृत्य परिमाय पुनः सुदृढं निबध्यते, येन विषयः “शतं शरदः” प्राप्नुयात्। नवधा प्राणव्यवस्थया जीवनबलं स्थिरीक्रियते; त्रिधा धातुत्रयैः कवचं मुद्र्यते, तपसा तेजसा चाभिषिक्तं, ऋतुसंवत्सरशक्तिभिश्च पुनः पुष्टं कृतम्।
Mantras
Mantra 1
दीर्घायुः। नव॑ प्रा॒णान् न॒वभिः॒ सं मि॑मीते दीर्घायु॒त्वाय॑ श॒तशा॑रदाय । हरि॑ते॒ त्रीणि॑ रज॒ते त्रीण्यय॑सि॒ त्रीणि॒ तप॒सावि॑ष्ठितानि
दीर्घायुः। नव प्राणान् नवभिः सं मिमीते दीर्घायुत्वाय शतशारदाय। हरिते त्रीणि रजते त्रीण्ययसि त्रीणि तपसाविष्ठितानि।
Mantra 2
अ॒ग्निः सूर्य॑श्च॒न्द्रमा॒ भूमि॒रापो॒ द्यौर॒न्तरि॑क्षं प्र॒दिशो॑ दिश॑श्च । आ॒र्त॒वा ऋ॒तुभिः॑ संविदा॒ना अ॒नेन॑ मा त्रि॒वृता॑ पारयन्तु
अग्निः सूर्यश्चन्द्रमा भूमिरापो द्यौरन्तरिक्षं प्रदिशो दिशश्च । आर्तवा ऋतुभिः संविदाना अनेन मा त्रिवृता पारयन्तु ॥
Mantra 3
त्रयः॒ पोषा॑स्त्रि॒वृति॑ श्रयन्ताम॒नक्तु॑ पू॒षा पय॑सा घृ॒तेन॑ । अन्न॑स्य भू॒मा पुरु॑षस्य भू॒मा भू॒मा प॑शू॒नां त इ॒ह श्र॑यन्ताम्
त्रयः पोषाः त्रिवृति श्रयन्ताम्। पूषा एनं पयसा घृतेन च अनक्तु। अन्नस्य भूमाः, पुरुषस्य भूमाः, पशूनां भूमाः—ताः भूमाः इह श्रयन्ताम्।
Mantra 4
इ॒ममा॑दित्या॒ वसु॑ना॒ समु॑क्षते॒मम॑ग्ने वर्धय ववृधा॒नः । इ॒ममि॑न्द्र॒ सं सृ॑ज वी॒र्येऽणा॒स्मिन् त्रि॒वृच्छ्र॑यतां पोषयि॒ष्णु
इमम् आदित्याः वसुना समुक्षन्तु; इमम्, अग्ने, वर्धय ववृधानः। इमम्, इन्द्र, वीर्येण सम्यक् सृज; अस्मिन् त्रिवृत् पोषयिष्णुः शक्तिः श्रयताम्।
Mantra 5
भूमि॑ष्ट्वा पातु॒ हरि॑तेन विश्व॒भृद॒ग्निः पि॑प॒र्त्वय॑सा स॒जोषाः॑ । वी॒रुद्भि॑ष्टे अर्जु॑नं संविदा॒नं दक्षं॑ दधातु सुमन॒स्यमा॑नम्
भूमिः त्वा पातु हरितेन विश्वभृत्; अग्निः सजोषाः अयसा पिपर्तु त्वा। वीरुद्भिः ते अर्जुनं संविदानं दक्षं दधातु सुमनस्यमानम्।
Mantra 6
त्रे॒धा जा॒तं जन्म॑ने॒दं हिर॑ण्यम॒ग्नेरेकं॑ प्रि॒यत॑मं बभूव॒ सोम॒स्यैकं॑ हिंसि॒तस्य॒ परा॑पतत्। अ॒पामेकं॑ वे॒धसां॒ रेत॑ आहु॒स्तत् ते हिर॑ण्यं त्रि॒वृद॒स्त्वायु॑षे
त्रेधा जातं जन्मनेदं हिरण्यम्—अग्नेः एकं प्रियतमं बभूव; सोमस्य एकं हिंसितस्य परापपतत्; अपाम् एकं वेधसां रेत आहुः। तत् ते हिरण्यं त्रिवृत् अस्तु आयुषे।
Mantra 7
त्र्या॒यु॒षं ज॒मद॑ग्नेः क॒श्यप॑स्य त्र्यायु॒षम्। त्रे॒धामृत॑स्य॒ चक्ष॑णं॒ त्रीण्यायूं॑षि ते ऽकरम्
जमदग्नेः कश्यपस्य च त्र्यायुषं—त्रिविधमायुः। अमृतस्य चक्षुषः त्रेधा; तुभ्यं मया त्रीण्यायूंषि कृतानि।
Mantra 8
त्रयः॑ सुप॒र्णास्त्रि॒वृता॒ यदाय॑न्नेकाक्ष॒रम॑भिसं॒भूय॑ श॒क्राः । प्रत्यौ॑हन् मृ॒त्युम॒मृते॑न सा॒कम॑न्त॒र्दधा॑ना दुरि॒तानि॑ विश्वा॑
त्रयः सुपर्णास्त्रिवृता यदायन्नेकाक्षरमभिसंभूय शक्राः। प्रत्यौहन् मृत्युममृतेन साकमन्तर्दधानाः दुरितानि विश्वा।
Mantra 9
दि॒वस्त्वा॑ पातु॒ हरि॑तं॒ मध्या॑त् त्वा पा॒त्वर्जु॑नम्। भूम्या॑ अय॒स्मयं॑ पातु॒ प्रागा॑द् देवपु॒रा अ॒यम्
दिवस्त्वा पातु हरितः, मध्यान्मध्यलोकात् त्वा पात्वर्जुनः। भूम्या अयसमयः पातु; प्रागाद् देवपुरा अयम्॥
Mantra 10
इ॒मास्ति॒स्रो दे॑वपु॒रास्तास्त्वा॑ रक्षन्तु स॒र्वतः॑ । तास्त्वं बिभ्र॑द् वर्च॒स्व्युत्त॑रो द्विष॒तां भ॑व
इमास्तिस्रो देवपुरास्तास्त्वा रक्षन्तु सर्वतः। तास्त्वं बिभ्रद् वर्चस्व्युत्तरो द्विषतां भव॥
Mantra 11
पुरं॑ दे॒वाना॑म॒मृतं॒ हिर॑ण्यं॒ य आ॑बे॒धे प्र॑थ॒मो दे॒वो अग्रे॑ । तस्मै॒ नमो॒ दश॒ प्राचीः॑ कृणो॒म्यनु॑ मन्यतां त्रि॒वृदा॒बधे॑ मे
पुरं देवानाममृतं हिरण्यं य आभेदे प्रथमः देवो अग्रे। तस्मै नमो दश प्राचीः कृणोम्यनु मन्यतां त्रिवृदाबधे मे॥
Mantra 12
आ त्वा॑ चृतत्वर्य॒मा पू॒षा बृह॒स्पतिः॑ । अह॑र्जातस्य॒ यन्नाम॒ तेन॒ त्वाति॑ चृतामसि
आ त्वां चृतत्वर्यमा पूषा बृहस्पतिश्च आगच्छन्तु। अहर्जातस्य यन्नाम तेन नाम्ना वयं त्वां सर्वस्माद् भयाद् अतिचृतामः सुरक्षितं नयामः।
Mantra 13
ऋ॒तुभि॑ष्ट्वार्त॒वैरायु॑षे॒ वर्च॑से त्वा । सं॒व॒त्स॒रस्य॒ तेज॑सा॒ तेन॒ संह॑नु कृण्मसि
ऋतुभिः आर्तवैः सह त्वाम् आयुषे वर्चसे च स्थापयामः। संवत्सरस्य तीक्ष्णेन तेजसा तेन त्वां संहनुं दृढं कृण्मः।
Mantra 14
घृ॒तादुल्लु॑प्तं॒ मधु॑ना॒ सम॑क्तं भूमिदृं॒हमच्यु॑तं पारयि॒ष्णु। भि॒न्दत् स॒पत्ना॒नध॑रांश्च कृ॒ण्वदा मा॑ रोह मह॒ते सौभ॑गाय
घृतादुल्लुप्तं मधुना समक्तं भूमिदृढम् अच्युतं पारयिष्णु। भिन्दत् सपत्नान् अधरांश्च कृण्वत् मा रोह महते सौभगाय॥
Frequently Asked Questions
It is used to strengthen and re-knit the life-forces (prāṇa) so a person may recover stability, avoid untimely danger, and attain long life—ideally “a hundred autumns.”
They function as durable protective media: the hymn arranges them in triads and ‘sets’ them with tapas/tejas, making a seal that supports bodily firmness and wards disruptive forces.
It means placing the person’s vitality into the stable rhythm of time (ṛtu and saṃvatsara), so life and splendour are made “compact and firmly knit” rather than scattered or diminished.
Ask anything about Sukta 28 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.