Adhyaya 103
उमास्वयंवरः / भवोद्वाहः, गणसमागमः, अविमुक्तक्षेत्रमाहात्म्यम्, तथा विनायक-उत्पत्तिसूचना
ਸੂਤ ਜੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਵਾਹ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੁਰੰਤ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵਿਵਾਹ-ਮੰਡਪ ਵਜੋਂ ਰਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਮਾਤਾਵਾਂ ਤੇ ਦੇਵਪਤਨੀਆਂ, ਨਾਗ-ਗਰੁੜ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਬੱਦਲ, ਮਹੀਨੇ-ਸਾਲ, ਵੇਦ, ਮੰਤਰ, ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਵਿਵਾਹ ਨਿੱਜੀ ਨਹੀਂ, ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਮਹੋਤਸਵ ਹੈ। ਜਟਾ, ਚੰਦਰਚੂੜ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ, ਨੀਲਕੰਠ ਆਦਿ ਸ਼ੈਵ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਅਸੰਖ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਗਣ ਸਮਾਗਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤੱਤਵਕ ਵੰਸ਼ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਗਤ ਰੁਦ੍ਰ-ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣ ਕੇ ਅਗਨਿ-ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਆਹੁਤੀਆਂ ਆਦਿ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੰਪਤੀ ਦਾ ਵਿਧਿਵਤ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਰਵਤੀ ਮਹਾਤਮ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਪੁਨਰਾਵਰਤੀ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਵਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗਜਵਕਤ੍ਰ ਵਿਨਾਇਕ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਵਿਘਨ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਦੇਵਕਾਰਜ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਅਗਲੇ ਕਾਸ਼ੀ-ਮਹਾਤਮ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਧਰਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे उमास्वयंवरो नाम द्व्यधिकशततमो ऽध्यायः सूत उवाच अथ ब्रह्मा महादेवम् अभिवन्द्य कृताञ्जलिः उद्वाहः क्रियतां देव इत्युवाच महेश्वरम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਉਮਾ-ਸਵਯੰਵਰ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ (ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਦੇਵ! ਵਿਵਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ।”
Verse 2
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणः परमेष्ठिनः यथेष्टमिति लोकेशं प्राह भूतपतिः प्रभुः
ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭੂਤਪਤੀ ਨੇ ਲੋਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।”
Verse 3
उद्वाहार्थं महेशस्य तत्क्षणादेव सुव्रताः ब्रह्मणा कल्पितं दिव्यं पुरं रत्नमयं शुभम्
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੋ! ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਵਾਹ ਲਈ ਉਸੇ ਖ਼ਸ਼ਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ, ਸ਼ੁਭ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਨਗਰ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।
Verse 4
अथादितिर्दितिः साक्षाद् दनुः कद्रुः सुकालिका पुलोमा सुरसा चैव सिंहिका विनता तथा
ਫਿਰ ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਨੁ, ਕਦ੍ਰੂ, ਸੁਕਾਲਿਕਾ, ਪੁਲੋਮਾ, ਸੁਰਸਾ, ਸਿੰਹਿਕਾ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾ—ਇਹ (ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾਵਾਂ) ਆਈਆਂ।
Verse 5
सिद्धिर्माया क्रिया दुर्गा देवी साक्षात्सुधा स्वधा सावित्री वेदमाता च रजनी दक्षिणा द्युतिः
ਉਹ ਸਿੱਧੀ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਹੈ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸੁਧਾ ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ। ਉਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਵੇਦ-ਮਾਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਜਨੀ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੇ ਦ੍ਯੁਤੀ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ।
Verse 6
स्वाहा स्वाहामतिर् बुद्धिर् ऋद्धिर् वृद्धिः सरस्वती राका कुहूः सिनीवाली देवी अनुमती तथा
ਸ੍ਵਾਹਾ, ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਉਚਾਰਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਵਿਵੇਕ; ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਵਿੱਧੀ; ਸਰਸਵਤੀ; ਰਾਕਾ, ਕੁਹੂ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਅਨੁਮਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਨੂੰ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 7
धरणी धारणी चेला शची नारायणी तथा एताश्चान्याश् च देवानां मातरः पत्नयस् तथा
ਧਰਣੀ, ਧਾਰਣੀ, ਚੇਲਾ, ਸ਼ਚੀ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣੀ—ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ (ਸਹਧਰਮਣੀਆਂ) ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 8
उद्वाहः शङ्करस्येति जग्मुः सर्वा मुदान्विताः उरगा गरुडा यक्षा गन्धर्वाः किन्नरा गणाः
“ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੈ”—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ: ਉਰਗ (ਨਾਗ), ਗਰੁੜ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ।
Verse 9
सागरा गिरयो मेघा मासाः संवत्सरास् तथा वेदा मन्त्रास् तथा यज्ञाः स्तोमा धर्माश् च सर्वशः
ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਬੱਦਲ, ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਸਾਲ; ਵੇਦ, ਮੰਤ੍ਰ, ਯੱਗ, ਸਤੋਮ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮ—ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਪਰਮ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ।
Verse 10
हुङ्कारः प्रणवश्चैव प्रतिहाराः सहस्रशः कोटिरप्सरसो दिव्यास् तासां च परिचारिकाः
ਰਹੱਸਮਈ ਹੁੰਕਾਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ (ਦੁਆਰਪਾਲ) ਹਨ। ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।
Verse 11
याश् च सर्वेषु द्वीपेषु देवलोकेषु निम्नगाः ताश् च स्त्रीविग्रहाः सर्वाः संजग्मुर्हृष्टमानसाः
ਸਾਰੇ ਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
Verse 12
गणपाश् च महाभागाः सर्वलोकनमस्कृताः उद्वाहः शङ्करस्येति तत्राजग्मुर्मुदान्विताः
ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ—“ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੈ” ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 13
अभ्ययुः शङ्खवर्णाश् च गणकोट्यो गणेश्वराः दशभिः केकराक्षश् च विद्युतो ऽष्टाभिर् एव च
ਫਿਰ ਕਰੋੜਾਂ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ-ਵਰਨ (ਚਿੱਟੇ) ਗਣ, ਅਭ੍ਯਯੁ ਆਦਿ; ਅਤੇ ਕੇਕਰਾਕ੍ਸ਼ ਦਸ (ਦਲਾਂ) ਨਾਲ, ਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਕੇਵਲ ਅੱਠ (ਦਲਾਂ) ਨਾਲ ਸੀ।
Verse 14
चतुःषष्ट्या विशाखाश् च नवभिः पारयात्रिकः षड्भिः सर्वान्तकः श्रीमान् तथैव विकृताननः
ਚੌਂਹਠ (ਦਲਾਂ) ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਖ, ਨੌਂ (ਦਲਾਂ) ਨਾਲ ਪਾਰਯਾਤ੍ਰਿਕ, ਛੇ (ਦਲਾਂ) ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸਰਵਾਂਤਕ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕ੍ਰਿਤਾਨਨ ਵੀ (ਆਇਆ)।
Verse 15
ज्वालाकेशो द्वादशभिः कोटिभिर् गणपुङ्गवः सप्तभिः समदः श्रीमान् दुन्दुभो ऽष्टाभिर् एव च
ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜ੍ਵਾਲਾਕੇਸ਼ ਬਾਰਾਂ ਕਰੋੜ (ਅਨੁਚਰਾਂ) ਨਾਲ ਸੀ; ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸਮਦ ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭ ਵੀ ਅੱਠ ਕਰੋੜ ਨਾਲ (ਆਇਆ)।
Verse 16
पञ्चभिश् च कपालीशः षड्भिः संदारकः शुभः कोटिकोटिभिर् एवेह गण्डकः कुंभकस् तथा
ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਕਪਾਲੀਸ਼’—ਕਪਾਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ‘ਸੰਦਾਰਕ’—ਕਲੇਸ਼-ਨਿਵਾਰਕ—ਹੈ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਗੰਡਕ’ ਅਤੇ ‘ਕੁੰਭਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 17
विष्टम्भो ऽष्टाभिर् एवेह गणपः सर्वसत्तमः पिप्पलश् च सहस्रेण संनादश् च तथा द्विजाः
ਇੱਥੇ ‘ਵਿਸ਼ਟੰਭ’ ਨਾਮ ਦਾ ਗਣਪ—ਸਭ ਸੱਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ—ਅੱਠ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਪਿੱਪਲ’ ਹਜ਼ਾਰ ਗਣਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ‘ਸੰਨਾਦ’ ਵੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਦ੍ਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵ-ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 18
आवेष्टनस् तथाष्टाभिः सप्तभिश्चन्द्रतापनः महाकेशः सहस्रेण कोटीनां गणपो वृतः
ਉਹ ‘ਆਵੇਸ਼ਟਨ’ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਚੰਦਰਤਾਪਨ’ ਵੀ—ਅੱਠ ਅਤੇ ਸੱਤ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਉਹ ‘ਮਹਾਕੇਸ਼’—ਵੱਡੀ ਜਟਾ ਵਾਲਾ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਗਣਪਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 19
कुण्डी द्वादशभिर् वीरस् तथा पर्वतकः शुभः कालश् च कालकश्चैव महाकालः शतेन वै
ਉਹ ‘ਕੁੰਡੀ’ ਹੈ; ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ‘ਵੀਰ’ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ‘ਪਰਵਤਕ’—ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਨਾਥ—ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ‘ਕਾਲ’ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਕਾਲਕ’ ਵੀ; ਅਤੇ ‘ਮਹਾਕਾਲ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੌ ਵਾਰ ਸਤੁਤ ਹੈ।
Verse 20
आग्निकः शतकोट्या वै कोट्याग्निमुख एव च आदित्यमूर्धा कोट्या च तथा चैव धनावहः
ਉਹ ‘ਆਗਨਿਕ’ ਹੈ—ਸੌ ਕਰੋੜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ; ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜ ਅਗਨਿ-ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਵੀ। ਉਹ ‘ਆਦਿਤ੍ਯਮੂਰਧਾ’—ਜਿਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਸੂਰਜ ਹੈ—ਅਤੇ ‘ਧਨਾਵਹ’—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਿਆਉਣ ਤੇ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ—ਵੀ ਹੈ।
Verse 21
संनामश् च शतेनैव कुमुदः कोटिभिस् तथा अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या सुमन्त्रकः
ਉਹ ਸੰਨਾਮ ਹੈ—ਸੌ ਸੌ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤ; ਕੁਮੁਦ ਹੈ—ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਰਾਧਿਤ। ਉਹ ਅਮੋਘ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਦੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਕੋਕਿਲ ਹੈ—ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੀ ਵਾਣੀ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਸੁਮੰਤ੍ਰਕ ਹੈ—ਸ਼ੁਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਕਰੋੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਹਵਾਨਿਤ।
Verse 22
काकपाटो ऽपरः षष्ट्या षष्ट्या संतानकः प्रभुः महाबलश् च नवभिर् मधुपिङ्गश् च पिङ्गलः
ਉਹ ਕਾਕਪਾਟ ਵੀ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਅਪਰ’—ਸਭ ਮਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸੰਤਾਨਕ ਹੈ—ਸੱਠ ਅਤੇ ਸੱਠ ਨਾਲ ਗਿਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਦਾ ਧਾਰਕ। ਉਹ ਮਹਾਬਲ ਹੈ—ਨੌਂ ਨਾਲ ਪਰਿਗਣਿਤ; ਅਤੇ ਮਧੁਪਿੰਗ ਤੇ ਪਿੰਗਲ—ਸ਼ਹਿਦੀ-ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ।
Verse 23
नीलो नवत्या देवेशः पूर्णभद्रस्तथैव च कोटीनां चैव सप्तत्या चतुर्वक्त्रो महाबलः
ਉਹ ਨੀਲਵਰਨ ਹੈ—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵੇਸ਼। ਉਹ ਪੂਰਨਭਦ੍ਰ ਵੀ ਹੈ—ਪੂਰਾ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਿਗਣਿਤ—ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ। ਉਹ ਚਤੁਰਵਕਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲ—ਅਤਿਅਧਿਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ।
Verse 24
कोटिकोटिसहस्राणां शतैर् विंशतिभिर् वृताः तत्राजग्मुस् तथा देवास् ते सर्वे शङ्करं भवम्
ਕਰੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਵੀਹਾਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਆਏ। ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੰਕਰ—ਭਵ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਪਸ਼ੂ-ਰੂਪ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 25
भूतकोटिसहस्रेण प्रमथः कोटिभिस्त्रिभिः वीरभद्रश्चतुःषष्ट्या रोमजाश्चैव कोटिभिः
ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨਾਲ, ਚੌਂਸਠ (ਕਰੋੜ) ਵੀਰਭਦ੍ਰ-ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੋਮਜਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਗਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
Verse 26
करणश्चैव विंशत्या नवत्या केवलः शुभः पञ्चाक्षः शतमन्युश् च मेघमन्युस् तथैव च
ਉਹੀ ਕਰਣ ਹੈ, ਉਹੀ ‘ਵੀਹ’ ਅਤੇ ‘ਨੱਬੇ’ ਵੀ; ਉਹੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ, ਪਰਮ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਉਹੀ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ; ਉਹੀ ਸ਼ਤਮਨ੍ਯੁ ਅਤੇ ਮੇਘਮਨ੍ਯੁ ਵੀ ਹੈ।
Verse 27
काष्ठकूटश् चतुःषष्ट्या सुकेशो वृषभस् तथा विरूपाक्षश् च भगवान् चतुःषष्ट्या सनातनः
ਚੌਂਹਠ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਸ਼ਠਕੂਟ, ਸੁਕੇਸ਼, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਚੌਂਹਠੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸਨਾਤਨ—ਸਦਾ-ਥਿਰ—ਵੀ ਹੈ।
Verse 28
तालुकेतुः षडास्यश् च पञ्चास्यश् च सनातनः संवर्तकस् तथा चैत्रो लकुलीशः स्वयं प्रभुः
ਤਾਲੂਕੇਤੁ, ਛਡਾਸ੍ਯ, ਪੰਚਾਸ੍ਯ, ਸਨਾਤਨ, ਸੰਵਰਤਕ ਅਤੇ ਚੈਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਲਕੁਲੀਸ਼ ਹਨ।
Verse 29
लोकान्तकश् च दीप्तास्यस् तथा दैत्यान्तकः प्रभुः मृत्युहृत् कालहा कालो मृत्युञ्जयकरस् तथा
ਉਹ ਲੋਕਾਂਤਕ—ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਦੀਪਤਾਸ੍ਯ—ਜ੍ਵਲੰਤ ਮੁਖ ਵਾਲਾ; ਦੈਤ੍ਯਾਂਤਕ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ। ਉਹ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁਹ੍ਰਿਤ, ਕਾਲਹਾ, ਆਪ ਕਾਲ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ-ਵਿਜੈ ਦਾਤਾ ਹੈ।
Verse 30
विषादो विषदश्चैव विद्युतः कान्तकः प्रभुः देवो भृङ्गी रिटिः श्रीमान् देवदेवप्रियस् तथा
ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਦ ਹੈ; ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਂਤਕ—ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਦੇਵ ਹੈ; ਭ੍ਰਿੰਗੀ, ਰਿਟੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਦੇਵਪ੍ਰਿਯ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਪਿਆਰਾ—ਵੀ ਹੈ।
Verse 31
अशनिर् भासकश् चैव चतुःषष्ट्या सहस्रपात् एते चान्ये च गणपा असंख्याता महाबलाः
ਅਸ਼ਨੀ, ਭਾਸਕ ਅਤੇ ਚੌਂਹਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਹਸ੍ਰਪਾਦ—ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਗਣਪ-ਨਾਇਕ ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸਨ।
Verse 32
सर्वे सहस्रहस्ताश् च जटामुकुटधारिणः चन्द्ररेखावतंसाश् च नीलकण्ठास् त्रिलोचनाः
ਉਹ ਸਭ ਸਹਸ੍ਰ-ਹਸਤ ਸਨ; ਜਟਾ-ਮੁਕੁਟ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਚੰਦਰ-ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਨੀਲਕੰਠ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 33
हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैर् अलंकृताः ब्रह्मेन्द्रविष्णुसंकाशा अणिमादिगुणैर्वृताः
ਹਾਰ, ਕੁੰਡਲ, ਕੇਯੂਰ, ਮੁਕੁਟ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਇੰਦਰ-ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸਿੱਧੀ-ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 34
सूर्यकोटिप्रतीकाशास् तत्राजग्मुर्गणेश्वराः पातालचारिणश्चैव सर्वलोकनिवासिनः
ਤਦ ਸੂਰਜ-ਕੋਟੀ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਉੱਥੇ ਆਏ; ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਤਾਲ-ਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
Verse 35
तुंबरुर्नारदो हाहा हूहूश्चैव तु सामगाः रत्नान्यादाय वाद्यांश् च तत्राजग्मुस्तदा पुरम्
ਤਦ ਤੁੰਬਰੂ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਸਾਮ-ਗਾਨ ਗੰਧਰਵ—ਹਾਹਾ ਤੇ ਹੂਹੂ—ਰਤਨ ਅਤੇ ਵਾਜੇ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨਗਰ ਵੱਲ ਚਲੇ।
Verse 36
ऋषयः कृत्स्नशस्तत्र देवगीतास्तपोधनाः पुण्यान् वैवाहिकान् मन्त्रान् अजपुर् हृष्टमानसाः
ਉੱਥੇ ਤਪੋਧਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵ-ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵਾਲੇ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 37
तत एवं प्रवृत्ते तु सर्वतश् च समागमे गिरिजां ताम् अलंकृत्य स्वयमेव शुचिस्मिताम्
ਜਦੋਂ ਇਉਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮਹਾਂ ਸਭਾ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ।
Verse 38
पुरं प्रवेशयामास स्वयम् आदाय केशवः सदस्याह च देवेशं नारायणमजो हरिम्
ਕੇਸ਼ਵ ਆਪ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ) ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਨਾਰਾਇਣ, ਅਜ, ਹਰੀ—ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਆ।
Verse 39
भवानग्रे समुत्पन्नो भवान्या सह दैवतैः वामाङ्गादस्य रुद्रस्य दक्षिणाङ्गादहं प्रभो
ਤੁਸੀਂ ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਸ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਸੱਜੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਮੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
Verse 40
मन्मूर्तिस्तुहिनाद्रीशो यज्ञार्थं सृष्ट एव हि एषा हैमवती जज्ञे मायया परमेष्ठिनः
ਹਿਮਾਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਜੋ ਮੇਰੀ ਹੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ—ਯੱਗ ਲਈ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਇਹ ਹੈਮਵਤੀ ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜੰਮੀ।
Verse 41
श्रौतस्मार्तप्रवृत्त्यर्थम् उद्वाहार्थम् इहागतः अतो ऽसौ जगतां धात्री धाता तव ममापि च
ਸ਼੍ਰੌਤ ਤੇ ਸਮਾਰਤ ਧਰਮ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਵਾਹ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹੀ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕ-ਧਾਤਾ ਹਨ—ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੀ ਵਿਧਾਤਾ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ।
Verse 42
अस्य देवस्य रुद्रस्य मूर्तिभिर् विहितं जगत् क्ष्माबग्निखेन्दुसूर्यात्मपवनात्मा यतो भवः
ਇਸ ਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਮੂਰਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਭਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਧਰਤੀ, ਜਲ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਪਵਨ ਹੈ—ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਪਤੀ।
Verse 43
तथापि तस्मै दातव्या वचनाच्च गिरेर्मम एषा ह्य् अजा शुक्लकृष्णा लोहिता प्रकृतिर्भवान्
ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ। ਹੇ ਮਾਨਯੋਗ, ਇਹ ‘ਅਜਾ’ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ—ਸਫੈਦ, ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ।
Verse 44
श्रेयो ऽपि शैलराजेन संबन्धो ऽयं तवापि च तव पाद्मे समुद्भूतः कल्पे नाभ्यंबुजादहम्
ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਤੋਂ—ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
Verse 45
मदंशस्यास्य शैलस्य ममापि च गुरुर्भवान् सूत उवाच बाढम् इत्यजम् आहासौ देवदेवो जनार्दनः
“ਮੇਰੇ ਅੰਸ਼-ਰੂਪ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਤੂੰ ਗੁਰੂ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਗੁਰੂ ਹੈਂ।” ਸੂਤ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ। ਤਦ ਅਜ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—“ਬਾਢਮ, ਤਥਾਸਤੁ।”
Verse 46
देवाश् च मुनयः सर्वे देवदेवश् च शङ्करः ततश्चोत्थाय विद्वान्सः पद्मनाभः प्रणम्य ताम्
ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀਗਣ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਫਿਰ ਵਿਦਵਾਨ ਪਦਮਨਾਭ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 47
पादौ प्रक्षाल्य देवस्य कराभ्यां कमलेक्षणः अभ्युक्षद् आत्मनो मूर्ध्नि ब्रह्मणश् च गिरेस् तथा
ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਏ ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਗਿਰਿਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਦੇ ਮੱਥਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਛਿੜਕਿਆ।
Verse 48
त्वदीयैषा विवाहार्थं मेनजा ह्यनुजा मम इत्युक्त्वा सोदकं दत्त्वा देवीं देवेश्वराय ताम्
“ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਮੇਨਜਾ ਤੇਰੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਹੈ” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਲ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 49
स्वात्मानमपि देवाय सोदकं प्रददौ हरिः अथ सर्वे मुनिश्रेष्ठाः सर्ववेदार्थपारगाः
ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ ਸਮੇਤ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਸਨ—ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤੀ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ।
Verse 50
ऊचुर्दाता गृहीता च फलं द्रव्यं विचारतः एष देवो हरो नूनं मायया हि ततो जगत्
ਉਹ ਬੋਲੇ—“ਦਾਤਾ, ਗ੍ਰਹੀਤਾ, ਦਾਨ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਤੇ ਫਲ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਦੇਵ ਹਰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।”
Verse 51
इत्युक्त्वा तं प्रणेमुश् च प्रीतिकण्टकितत्वचः ससृजुः पुष्पवर्षाणि खेचराः सिद्धचारणाः
ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼-ਗਾਮੀ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Verse 52
देवदुन्दुभयो नेदुर् ननृतुश्चाप्सरोगणाः वेदाश् च मूर्तिमन्तस्ते प्रणेमुस्तं महेश्वरम्
ਦੇਵ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 53
ब्रह्मणा मुनिभिः सार्धं देवदेवमुमापतिम् देवो ऽपि देवीमालोक्य सलज्जां हिमशैलजाम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਗਣ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਉਮਾਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਅਤੇ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਖੜੀ ਹਿਮਸ਼ੈਲਜਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ।
Verse 54
न तृप्यत्यनवद्याङ्गी सा च देवं वृषध्वजम् वरदो ऽस्मीति तं प्राह हरिं सो ऽप्याह शङ्करम्
ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਉਹ ਹਰਿ ਕੋਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਹਰਿ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਵੱਲ ਹੀ ਭੇਜਿਆ।
Verse 55
त्वयि भक्तिः प्रसीदेति ब्रह्माख्यां च ददौ तु सः ततस्तु पुनरेवाह ब्रह्मा विज्ञापयन्प्रभुम्
“ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਰ ਰਹੇ”—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਬ੍ਰਹਮਾ’ ਦੀ ਸੰਜ्ञਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 56
हविर्जुहोमि वह्नौ तु उपाध्यायपदे स्थितः ददासि मम यद्याज्ञां कर्तव्यो ह्यकृतो विधिः
ਉਪਾਧਿਆਇ ਦੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਿ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਧੀ ਹਾਲੇ ਅਧੂਰੀ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 57
तमाह शङ्करो देवं देवदेवो जगत्पतिः यद्यदिष्टं सुरश्रेष्ठ तत्कुरुष्व यथेप्सितम्
ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨਮੁਤਾਬਕ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰ।”
Verse 58
कर्तास्मि वचनं सर्वं देवदेव पितामह ततः प्रणम्य हृष्टात्मा ब्रह्मा लोकपितामहः
“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹਰ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਲੋਕ-ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 59
हस्तं देवस्य देव्याश् च युयोज परमं प्रभुः ज्वलनश् च स्वयं तत्र कृताञ्जलिरुपस्थितः
ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹੱਥ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਜ੍ਵਲਨ (ਅਗਨੀ) ਆਪ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
Verse 60
श्रौतैरेतैर्महामन्त्रैर् मूर्तिमद्भिर् उपस्थितैः यथोक्तविधिना हुत्वा लाजानपि यथाक्रमम्
ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੌਤ ਮਹਾ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ—ਜੋ ਮਾਨੋ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹੋਣ—ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਲਾਜਾ (ਭੁੰਨੇ ਧਾਨ) ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 61
आनीतान्विष्णुना विप्रान् सम्पूज्य विविधैर्वरैः त्रिश् च तं ज्वलनं देवं कारयित्वा प्रदक्षिणम्
ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ, ਅਨੇਕ ਉੱਤਮ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲੀ ਭਾਂਤਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਜ੍ਵਲੰਤ ਅਗਨੀਦੇਵ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਵਾਈ।
Verse 62
मुक्त्वा हस्तसमायोगं सहितैः सर्वदैवतैः सुरैश् च मानवैः सर्वैः प्रहृष्टेनान्तरात्मना
ਹੱਥ ਜੋੜ ਨਮਸਕਾਰ ਦੀ ਮੁਰਦਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ—ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 63
ननाम भगवान्ब्रह्मा देवदेवमुमापतिम् ततः पाद्यं तयोर् दत्त्वा शंभोराचमनं तथा
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਉਮਾ-ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਲਈ ਆਚਮਨੀਯ ਜਲ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 64
मधुपर्कं तथा गां च प्रणम्य च पुनः शिवम् अतिष्ठद्भगवान्ब्रह्मा देवैरिन्द्रपुरोगमैः
ਮਧੁਪਰਕ ਅਤੇ ਗਾਂ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਇੰਦਰ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
Verse 65
भृग्वाद्यमुनयः सर्वे चाक्षतैस्तिलतण्डुलैः सूर्यादयः समभ्यर्च्य तुष्टुवुर्वृषभध्वजम्
ਭ੍ਰਿਗੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਖ਼ਤ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਚੌਲ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸਮ੍ਯਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਗਾਈ।
Verse 66
शिवः समाप्य देवोक्तं वह्निमारोप्य चात्मनि तया समागतो रुद्रः सर्वलोकहिताय वै
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਉਸ ਅਗਨੀ ਸਮੇਤ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
Verse 67
यः पठेच्छृणुयाद्वापि भवोद्वाहं शुचिस्मितः श्रावयेद्वा द्विजाञ्छुद्धान् वेदवेदाङ्गपारगान्
ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਦਵਾਹ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਜਾਂ ਵੇਦ-ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸ਼ੁੱਧ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵੇ—ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 68
स लब्ध्वा गाणपत्यं च भवेन सह मोदते यत्रायं कीर्त्यते विप्रैस् तावदास्ते तदा भवः
ਉਹ ਗਾਣਪਤ੍ਯ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਪ੍ਰ ਇਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਭਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 69
तस्मात् सम्पूज्य विधिवत् कीर्तयेन्नान्यथा द्विजाः उद्वाहे च द्विजेन्द्राणां क्षत्रियाणां द्विजोत्तमाः
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਮੰਨਣਾ ਹੈ।
Verse 70
कीर्तनीयमिदं सर्वं भवोद्वाहमनुत्तमम् कृतोद्वाहस्तदा देव्या हैमवत्या वृषध्वजः
ਭਵ ਦੇ ਇਸ ਅਨੁੱਤਮ ਉਦਵਾਹ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕੀਰਤਨਯੋਗ ਹੈ। ਤਦ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਨੇ ਹੈਮਵਤੀ ਦੇਵੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਸੰਸਕਾਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।
Verse 71
सगणो नन्दिना सार्धं सर्वदेवगणैर्वृतः पुरीं वाराणसीं दिव्याम् आजगाम महाद्युतिः
ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਉਹ ਨੰਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 72
अविमुक्ते सुखासीनं प्रणम्य वृषभध्वजम् अपृच्छत्क्षेत्रमाहात्म्यं भवानी हर्षितानना
ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਭਵਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੁੱਛੀ।
Verse 73
अथाहार्धेन्दुतिलकः क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् अविमुक्तस्य माहात्म्यं विस्तराच्छक्यते नहि
ਤਦ ਆਹਾਰ੍ਧੇਂਦੁਤਿਲਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
Verse 74
वक्तुं मया सुरेशानि ऋषिसंघाभिपूजितम् किं मया वर्ण्यते देवी ह्य् अविमुक्तफलोदयः
ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇਵੀ! ਰਿਸ਼ੀ-ਸੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ-ਉਦਯ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਉਸ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀਹ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂ?
Verse 75
पापिनां यत्र मुक्तिः स्यान् मृतानाम् एकजन्मना अन्यत्र तु कृतं पापं वाराणस्यां व्यपोहति
ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮਰਣ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ (ਸ਼ਿਵ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ) ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 76
वाराणस्यां कृतं पापं पैशाच्यनरकावहम् कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम्
ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਪਿਸਾਚ-ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ (ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾਪ-ਫਲ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ) ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਿਸਾਚਤਵ ਹੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 77
न तु शक्रसहस्रत्वं स्वर्गे काशीपुरीं विना यत्र त्रिविष्टपो देवो यत्र विश्वेश्वरो विभुः
ਕਾਸ਼ੀਪੁਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਇੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪਦ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 78
ओंकारेशः कृत्तिवासा मृतानां न पुनर्भवः उक्त्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं संक्षेपाच्छशिशेखरः
ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਸ਼ੀਸ਼ੇਖਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਓੰਕਾਰੈਸ਼, ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸਾ: ਇੱਥੇ ਜੋ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।”
Verse 79
दर्शयामास चोद्यानं परित्यज्य गणेश्वरान् तत्रैव भगवान् जातो गजवक्त्रो विनायकः
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਉਦਿਆਨ ਵਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਗਜਵਕਤ੍ਰ ਵਿਨਾਇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 80
दैत्यानां विघ्नरूपार्थम् अविघ्नाय दिवौकसाम् एतद्वः कथितं सर्वं कथासर्वस्वमुत्तमम्
ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ-ਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਅਵਿਘਨ ਕਰਨ ਲਈ—ਇਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਕਥਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸਾਰ ਹੈ।
Verse 81
यथाश्रुतं मया सर्वं प्रसादाद्वः सुशोभनम्
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਕੇ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Because the text frames Shiva as the ontological center: rivers, Vedas, yajñas, time-cycles, and innumerable gaṇas gathering signifies that dharma, ritual order, and cosmic functions converge upon Shiva, and the marriage ritually stabilizes that universal order.
Avimukta is presented as Shiva’s special liberation-field where sins are removed and the dead attain ‘na punarbhava’ (no return). The narrative ties sacred geography to Shaiva soteriology, implying that Shiva’s grace operates through both worship and tīrtha.
Brahmā performs the officiant role, Agni is invoked as witness, and mantras are described as ‘mūrtimat’ (embodied). This frames Vedic rite as a vehicle through which Shiva’s cosmic status is affirmed and the divine union is ritually enacted.
After describing Avimukta, Shiva points to a sacred garden where Gajavaktra Vinayaka manifests to become ‘vighna-rūpa’ for demons and ‘avighna’ (obstacle-remover) for the gods—foreshadowing subsequent tīrtha and deity-focused discourse.