Adhyaya 129

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अक्षमालेश्वरं परम् । सागरार्कादीशकोणे पंचाशद्धनुषान्तरे

Īśvara bersabda: “Kemudian, wahai Dewi Agung, hendaklah pergi kepada Akṣamāleśvara yang tertinggi, terletak di penjuru antara Sāgarārka dan Ādīśa, pada jarak lima puluh panjang busur.”

Verse 2

संस्थितं पापशमनं युगलिंगं महाप्रभम् । अक्षमालेश्वरंनाम पुरा तस्य प्रकीर्तितम् । उग्रसेनेश्वरं नाम ख्यातं तस्यैव साम्प्रतम्

Di sana berdiri ‘liṅga kembar’ yang bercahaya, berwibawa besar, penghapus dosa. Dahulu ia dipuji dengan nama Akṣamāleśvara; kini liṅga yang sama itu masyhur sebagai Ugraseneśvara.

Verse 3

देव्युवाच । अक्षमालेश्वरं नाम यत्पूर्वं समुदाहृतम् । कथं तदभवद्देव कथयस्व प्रसादतः

Dewi bersabda: “Wahai Dewa, dahulu tempat itu disebut dengan nama Akṣamāleśvara. Bagaimanakah nama itu terjadi? Ceritakanlah kepadaku, dengan rahmat dan belas kasihan-Mu.”

Verse 4

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महादेवि सती चाध मयोनिजा । अक्षमालेति वै नाम्ना सतीधर्मपरायणा

Īśvara bersabda: “Pada zaman dahulu, wahai Mahādevī, ada seorang wanita suci, lahir daripada Māyā (asal yang menakjubkan), bernama Akṣamālā, teguh berpegang pada dharma.”

Verse 5

कदाचित्समनुप्राप्ते दुर्भिक्षे कालपर्ययात् । ऋषयश्च महादेवि क्षुधाक्रान्ता विचेतसः

Pada suatu ketika, kerana putaran zaman, berlakulah kebuluran; dan para ṛṣi, wahai Mahādevī, dikuasai kelaparan, hati mereka resah dan fikiran menjadi kacau.

Verse 6

सर्वे चान्नं परीप्संतो गताश्चण्डालवेश्मनि । ज्ञात्वान्नसंग्रहं तस्य प्रार्थयाञ्चक्रुरन्त्यजम्

Mereka semua, mencari makanan, pergi ke rumah seorang caṇḍāla. Setelah mengetahui bahawa dia menyimpan bekalan makanan, mereka pun merayu kepada orang terbuang itu agar memberikan makanan.

Verse 7

भोभोऽन्त्यज महाबुद्धे रक्षास्मानन्नदानतः । प्राणसंदेहमापन्नान्कृशांगान्क्षुत्प्रपीडितान्

“Wahai orang terbuang, wahai yang berhati besar! Selamatkanlah kami dengan sedekah makanan. Kami telah kurus kering, dihimpit kelaparan, dan nyawa kami seakan berada di ambang bahaya.”

Verse 8

अहो धन्योऽसि पूज्योऽसि न त्वमन्त्यज उच्यसे । यदस्मिन्प्रलये याते स्थितं धान्यं गृहे तव

Wahai! Engkau sungguh diberkati dan layak dimuliakan—tidak patut engkau disebut sebagai ‘Antyaja’, kerana ketika kebinasaan besar ini datang, bijirin masih tersimpan di rumahmu.

Verse 9

अनावृष्टिहते देशे सस्ये च प्रलयं गते । एकं यो भोजयेद्विप्रं कोटिर्भवति भोजिता

Di negeri yang ditimpa kemarau hingga tanaman binasa, sesiapa yang memberi makan walau seorang Brahmana, maka pahala jamuannya menjadi setara dengan memberi makan satu koṭi (sepuluh juta).

Verse 10

अन्त्यज उवाच । अहो आश्चर्यमतुलं यदेतद्दृश्यतेऽधुना । यदेतन्मद्गृहं प्राप्ता ऋषयश्चान्नकांक्षिणः

Antyaja berkata: “Wahai, sungguh suatu keajaiban tiada banding yang terlihat kini—para Ṛṣi yang tidak berhasrat akan makanan telah datang ke rumahku!”

Verse 11

शूद्रान्नमपि नादेयं ब्राह्मणैः किमुतान्त्यजात्

“Makanan daripada seorang Śūdra pun tidak patut diterima oleh para Brahmana—apatah lagi daripada seorang Antyaja.”

Verse 12

आमं वा यदि वा पक्वं शूद्रान्नं यस्तु भक्षति । स भवेच्छूकरो ग्राम्यस्तस्य वा जायते कुले

“Sama ada mentah atau masak, sesiapa yang memakan makanan daripada seorang Śūdra akan menjadi babi kampung—atau jika tidak, makhluk sedemikian akan lahir dalam keturunannya.”

Verse 13

अमृतं बाह्मणस्यान्नं क्षत्रियान्नं पयः स्मृतम् । वैश्यान्नमन्नमित्याहुः शूद्रान्नं रुधिरं स्मृतम्

Makanan seorang Brāhmaṇa dianggap laksana amṛta; makanan seorang Kṣatriya diingati sebagai susu. Makanan Vaiśya disebut sekadar “makanan”; makanan Śūdra pula diingati sebagai darah.

Verse 14

शूद्रान्नं शूद्रसंपर्कं शूद्रेण च सहासनम् । शूद्रादन्नागमश्चैव ज्वलंतमपि पातयेत्

Makanan daripada Śūdra, pergaulan dengan Śūdra, dan duduk di tempat yang sama bersama Śūdra—demikian juga menerima makanan daripada Śūdra—hendaklah dibuang, walaupun dalam keperluan mendesak seakan-akan “terbakar”.

Verse 15

अग्निहोत्री तु यो विप्रः शूद्रान्नान्न निवर्तते । एते तस्य प्रणश्यंति आत्मा ब्रह्म त्रयोऽग्नयः

Namun brāhmaṇa yang memelihara Agnihotra tetapi tidak menahan diri daripada makanan Śūdra—baginya lenyaplah semuanya: ātman (diri), sinar Brahman (tejas suci), dan tiga api suci.

Verse 16

शूद्रान्नेनोदरस्थेन ब्राह्मणो म्रियते यदि । षण्मासाभ्यन्तरे विप्रः पिशाचः सोऽभिजायते

Jika seorang brāhmaṇa mati ketika makanan Śūdra masih berada dalam perutnya, maka dalam tempoh enam bulan brāhmaṇa itu lahir sebagai Piśāca (roh jahat).

Verse 17

शूद्रान्नेन द्विजो यस्तु अग्निहोत्रं जुहोति च । चण्डालो जायते प्रेत्य शूद्राच्चैवेह दैवतः

Dan dvija (yang dua kali lahir) yang mempersembahkan Agnihotra dengan makanan Śūdra—selepas mati dia lahir sebagai Caṇḍāla; dan di dunia ini juga, “dewa” upacaranya menjadi Śūdra (yakni kemuliaan ritualnya merosot).

Verse 18

यस्तु भुञ्जति शूद्रान्नं मासमेकं निरन्तरम् । इह जन्मनि शूद्रत्वं मृतः शूद्रोऽभिजायते

Sesiapa yang memakan makanan Śūdra tanpa putus selama sebulan, dalam hidup ini juga memperoleh kedudukan Śūdra; dan setelah mati, dia lahir semula sebagai Śūdra.

Verse 19

राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम् । आयुः सुवर्णकारान्नं यशश्चर्मावकर्तिनः

Makanan raja merampas sinar kewibawaan; makanan Śūdra merampas seri brahmanik (brahmavarcasa). Makanan tukang emas merampas usia; dan makanan tukang kulit merampas nama baik.

Verse 20

कारुकान्नं प्रजा हन्ति बलं निर्णेजकस्य च । गणान्नं गणिकान्नं च लोकेभ्यः परिकृन्तति

Makanan yang diperoleh daripada tukang mahir memusnahkan zuriat; makanan tukang basuh memusnahkan kekuatan. Makanan para pelayan kuil dan makanan pelacur memutuskan seseorang daripada alam-alam yang lebih tinggi.

Verse 21

पूयं चिकित्सकस्यान्नं पुंश्चल्याश्चान्नमिन्द्रियम् । विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं शस्त्रविक्रयिणो मलम्

Makanan tabib bagaikan nanah; makanan pelacur bagaikan kejatuhan indera. Makanan lintah darat bagaikan najis; dan makanan penjual senjata bagaikan kotoran.

Verse 22

सहस्रकृत्वस्त्वेतेषामन्ने यद्भक्षिते भवेत् । तदेकवारं भुक्तेन कन्याविक्रयिणो भवेत्

Walaupun seseorang memakan makanan-makanan itu seribu kali, akibatnya tetap sama: seperti akibat memakan sekali sahaja makanan orang yang menjual anak perempuannya (dalam perkahwinan).

Verse 23

सहस्रकृत्वस्तस्यैव भुक्तेऽन्ने यत्फलं भवेत् । तदन्त्यजानामन्नेन सकृद्भुक्तेन वै भवेत्

Akibat yang timbul daripada memakan makanan itu seribu kali—akibat yang sama juga timbul hanya dengan sekali memakan makanan kaum antyaja (yang dianggap di luar tertib sosial).

Verse 24

तत्कथं मम विप्रेन्द्राश्चंडालस्याधमात्मनः । धर्ममेवं विजानन्तो नूनमन्नं जिहीर्षथ

Jika demikian, wahai yang terbaik antara para Brahmin, kamu yang mengetahui dharma sedemikian, mengapa kini berniat mengambil makanan daripadaku—seorang caṇḍāla yang hina sifatnya?

Verse 25

ऋषय ऊचुः । जीवितात्ययमापन्नो योऽन्नमाद्रियते ततः । आकाश इव पंकेन न स पापेन लिप्यते

Para resi berkata: Apabila seseorang telah sampai ke ambang maut, lalu menerima makanan dari sana (walaupun dari sumber sedemikian), dia tidak ternoda oleh dosa—seperti langit tidak tersaput lumpur.

Verse 26

अजीगर्तः सुतं हंतुमुपसर्पन्बुभुक्षितः । न चालिप्यत पापेन क्षुत्प्रतीघातमाचरन्

Ajīgarta, diseksa kelaparan, mendekati (bahkan) untuk membunuh anaknya; namun kerana bertindak semata-mata untuk menangkis kebinasaan akibat lapar, dia tidak tercemar oleh dosa.

Verse 27

भारद्वाजः क्षुधार्तस्तु सपुत्रो विजने वने । बह्वीर्गा उपजग्राह बृहज्ज्योतिर्महामनाः

Bhāradvāja, ditimpa derita kelaparan, bersama anaknya di hutan yang sunyi, telah merampas banyak ekor lembu—walaupun beliau seorang resi berjiwa agung, bercahaya rohani yang luas.

Verse 28

क्षुधार्तो गीतमभ्यागाद्विश्वामित्रः श्वजाघनीम् । चण्डालहस्तादादाय धर्माधर्मविचक्षणः

Viśvāmitra, terhimpit oleh lapar, pergi untuk mengambil daging anjing; sebagai yang arif membezakan dharma dan adharma, baginda menerimanya dari tangan seorang caṇḍāla.

Verse 29

श्वमांसमिच्छन्नर्तौ तु धर्मान्न च्ययते स्म सः । प्राणानां परिरक्षार्थं वामदेवो न लिप्तवान्

Walau pada zaman kebuluran, ketika baginda menginginkan daging anjing, baginda tidak menyimpang daripada dharma. Demi memelihara nafas kehidupan, Vāmadeva tidak ternoda oleh dosa.

Verse 30

एवं ज्ञात्वा धर्मबुद्धे सांप्रतं मा विचारय । ददस्वान्नं ददस्वान्नमस्माकमिह याचताम्

Maka setelah mengetahui demikian, wahai yang berakal dharma, janganlah ragu sekarang. Berikanlah makanan—berikanlah makanan kepada kami yang memohon di sini.

Verse 31

चंडाल उवाच । यद्येवं भवतां कार्यमिदमंगीकृतं धुवम् । तदियं मत्सुता कन्या भवद्भिः परिगृह्यताम्

Caṇḍāla berkata: “Jika benar inilah tujuan tuan-tuan yang telah diputuskan dan diterima dengan teguh, maka terimalah gadis ini—puteri kandungku—untuk diperisterikan.”

Verse 32

भवतां योग्रणीर्ज्येष्ठः स चेमामुद्वहेद्ध्रुवम् । दास्ये वर्षाशनं पश्चादीप्सितं भवतां द्विजाः

“Biarlah yang tertua antara para pemimpin kalian pasti mengahwininya. Sesudah itu, wahai yang dua kali lahir, aku akan menyediakan makanan selama setahun penuh—apa sahaja yang kalian inginkan.”

Verse 33

ईश्वर उवाच । इत्युक्ता ऋषयो देवि लज्जयाऽनतकन्धराः । प्रत्यालोच्य यथान्यायं वसिष्ठं समनूद्वहन्

Īśvara bersabda: “Wahai Dewi, setelah ditegur demikian, para resi menundukkan kepala kerana malu. Sesudah bermusyawarah menurut yang patut, mereka mendesak Vasiṣṭha agar menerima jalan itu.”

Verse 34

वसिष्ठोऽपि समाख्याय आपद्धर्मं महामनाः । कालस्यानन्तरप्रेक्षी प्रोद्ववाहाऽन्त्यजाङ्गनाम् । अक्षमालेति वै नाम्नीं प्रसिद्धा भुवनत्रये

Vasiṣṭha yang berhati agung turut menjelaskan āpaddharma, yakni dharma pada saat darurat. Dengan menimbang tuntutan zaman, baginda pun menikahi menurut tata cara seorang wanita dari golongan Antyaja bernama Akṣamālā, yang kemudian masyhur di tiga alam.

Verse 35

यदा स्वकीयतेजोभिरर्कबिंबमरुन्धत । अरुंधती तदा जाता देवदानव वंदिता

Tatkala dengan sinar dirinya sendiri dia mengatasi cakera matahari, saat itu dia dikenali sebagai Arundhatī—dihormati oleh para dewa dan juga para danava.

Verse 36

यादृशेन तु भर्त्रा स्त्री संयुज्येत यथाविधि । सा तादृगेव भवति समुद्रेणेव निम्नगा

Seorang wanita yang dipersatukan menurut ketetapan dengan suami yang berwatak tertentu, akan menjadi seumpama watak itu juga—seperti sungai yang menyatu dengan lautan.

Verse 37

अक्षमाला वसिष्ठेन संयुक्ताऽधम योनिजा । शार्ङ्गीव मन्दपालेन जगाम ह्यर्हणीयताम्

Akṣamālā, walaupun lahir dari asal yang rendah, apabila dipersatukan dengan Vasiṣṭha, mencapai kelayakan untuk dihormati—seperti Śārṅgī ketika bersatu dengan Mandapāla.

Verse 38

एवं कालक्रमेणैव प्रभासं क्षेत्रमागताः । सप्तर्षयो महात्मानो ह्यरुंधत्या समन्विताः

Demikianlah, menurut perjalanan waktu, Tujuh Resi yang berjiwa agung tiba di kṣetra suci Prabhāsa, bersama Arundhatī.

Verse 39

तीर्थानि प्रेषयामासुः सर्वसिद्धिप्रदानि ताम्

Mereka mengutusnya ke tīrtha-tīrtha suci yang menganugerahkan segala siddhi dan keberhasilan rohani.

Verse 40

एषामन्वेषमाणानां तव देवी ह्यरुंधती । अपश्यल्लिंगमेकं तु वृक्षजालांतरे स्थितम्

Ketika mereka sedang mencari, Arundhatī, sang dewi pendampingmu, melihat satu Śiva-liṅga yang tersembunyi di celah rimbunan pepohonan.

Verse 41

तं दृष्ट्वा देवदेवेशमेवं जातिस्मराऽभवत् । पूर्वस्मिञ्जन्मनि मया रजोभावांतरस्थया

Melihat Tuhan para dewa itu, ia pun menjadi seorang yang mengingat kelahiran lampau, lalu merenung: “Dalam kelahiran terdahulu, aku—dalam keadaan lain yang dikuasai rajas (nafsu)—…”.

Verse 42

अज्ञानभावाद्देवेशो नूनं चात्रार्चितः ।शिवः । तस्मात्कर्मफलं प्राप्तमन्त्यजत्वं द्विजन्मना

Sesungguhnya, kerana kejahilan, Śiva—Tuhan Yang Maha Mulia—telah dipuja di sini dengan cara yang tidak wajar. Maka, sebagai buah karma itu, seorang dvija (dua kali lahir) mencapai keadaan sebagai antyaja, orang terbuang.

Verse 43

कस्तेन सदृशो देवः शंभुना भुवनत्रये । राज्यं नियमिनामेवं यो रुष्टोऽपि प्रयच्छति

Dalam tiga alam, siapakah dewa yang setanding dengan Śambhu? Walau murka, Baginda tetap mengurniakan kedaulatan kepada mereka yang menahan diri dan berdisiplin.

Verse 44

इति संचिंत्य मनसा तत्रैव निरताऽभवत् । पूजयामास तल्लिंगं दिव्याब्दानां शतं प्रिये

Setelah merenung demikian dalam hati, dia tetap tekun di tempat itu juga. Wahai kekasih, dia memuja liṅga itu selama seratus tahun ilahi.

Verse 45

एवं तस्य प्रभावेन दृश्यते गगनांतरे । अरुंधती सती ह्येषा दृष्टा दुष्कृतनाशिनी

Dengan pengaruh kuasa itu, Arundhatī—wanita suci lagi setia—tampak kelihatan di angkasa; memandangnya menghapuskan perbuatan jahat.

Verse 46

अक्षमालेश्वरस्त्वेवं यथावत्कथितस्तव । ततस्तु द्वापरस्यान्ते कलौ संध्यांशके गते

Demikianlah Akṣamāleśvara telah diceritakan kepadamu dengan tepat. Kemudian, pada penghujung zaman Dvāpara, ketika bahagian senja Kali telah tiba…

Verse 47

अंधासुरसुतश्चासीदुग्रसेन इति श्रुतः । स प्रभासं समासाद्य पुत्रार्थं लिंगमेयिवान्

Ada seorang putera Andhāsura, yang masyhur dengan nama Ugrasena. Setelah sampai ke Prabhāsa, dia mendekati liṅga itu demi memohon zuriat.

Verse 48

अक्षमालेश्वरं नाम ज्ञात्वा माहात्म्यमद्भुतम् । समाराध्य महादेवं नव वर्षाणि पंच च । संप्राप्तवांस्तदा पुत्रं कंसासुरमिति श्रुतम्

Setelah mengetahui keagungan ajaib Dewa bernama Akṣamāleśvara, dia memuja Mahādeva dengan penuh bakti selama empat belas tahun; lalu memperoleh seorang putera yang termasyhur sebagai asura Kaṃsa.

Verse 49

तत्कालान्तरमारभ्य उग्रसेनेश्वरोऽभवत् । पापघ्नं सर्वजंतूनां दर्शनात्स्पर्शनादपि

Sejak saat itu, ia dikenali sebagai Ugraseneśvara—yang memusnahkan dosa semua makhluk, bahkan hanya dengan memandang dan juga dengan menyentuh.

Verse 50

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । महान्ति पातकान्याहुर्नश्यंति तस्य दर्शनात्

Membunuh brahmana, meminum arak, mencuri, dan menodai isteri guru—itulah dosa-dosa besar yang disebutkan; namun semuanya lenyap hanya dengan darśana, yakni memandang Tuhan suci itu di Prabhāsa.

Verse 51

तत्रैव ऋषिपञ्चम्यां प्राप्ते भाद्रपदे शुभे । अक्षमालेश्वरं पूज्य मुच्यते नारकाद्भयात्

Di sana juga, apabila tiba hari Ṛṣi-pañcamī dalam bulan Bhādrapada yang mulia, sesiapa yang memuja Akṣamāleśvara akan dibebaskan daripada ketakutan alam neraka.

Verse 52

गोप्रदानं प्रशंसंति तत्रान्नमुदकं तथा । सर्वपापविनाशाय प्रेत्यानंतसुखाय च

Di sana mereka memuji sedekah lembu, dan demikian juga pemberian makanan serta air—demi memusnahkan segala dosa dan, sesudah mati, memperoleh kebahagiaan yang tiada berkesudahan.

Verse 53

इति ते कथितं देवि ह्यक्षमालेश्वरोद्भवम् । माहात्म्यं पापशमनं श्रुतं दुःखनिबर्हणम्

Demikianlah, wahai Dewi, telah diceritakan kepadamu asal-usul dan kebesaran Akṣamāleśvara—Māhātmya yang menenteramkan dosa; apabila didengari, ia menjadi penghapus dukacita.

Verse 129

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उग्रसेनेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनत्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

Demikianlah berakhir, dalam Skanda Mahāpurāṇa yang mulia—dalam saṃhitā berjumlah lapan puluh satu ribu śloka—bab ke-129, dalam khaṇḍa ketujuh (Prabhāsa), bahagian pertama bernama Prabhāsa-kṣetra Māhātmya, bertajuk “Huraian Keagungan Ugraseneśvara.”