Adhyaya 29

Verse 1

स्कंद उवाच । आनंदबाष्पसलिलरुद्धकंठं विलोक्य तम् । मृडः पस्पर्श पाणिभ्यां सौधाभ्यां तु सुधांबुधिः

Skanda bersabda: Melihat dia dengan kerongkong tersekat oleh aliran air mata kebahagiaan, Rudra yang lemah lembut—lautan amṛta—menyentuhnya dengan kedua-dua tangan-Nya yang sejuk lagi menenangkan.

Verse 2

अथ तत्स्पर्शसौख्येन धर्मराजो महातपाः । पुनरंकुरयामास तपोग्नि ज्वलितां तनुम्

Kemudian, oleh kenyamanan sentuhan itu, Dharmarāja sang mahā-tapasin menjadikan tubuhnya—yang dahulu hangus oleh api tapa—bertunas semula dan kembali segar berkembang.

Verse 3

ततः प्रोवाच स ब्राध्निर्देव देवमुमापतिम् । प्रसन्नवदनं शांतं शांतपारिषदावृतम्

Lalu insan yang bercahaya itu berkata kepada Dewa segala dewa, Umāpati—wajah-Nya berkenan, diri-Nya hening, dan dikelilingi oleh rombongan yang damai.

Verse 4

प्रसन्नोसि यदीशान सर्वज्ञ करुणानिधे । किमन्येन वरेणात्र यत्त्वं साक्षात्कृतो मया

“Wahai Īśāna, Yang Maha Mengetahui, lautan belas kasihan! Jika Engkau berkenan, apakah lagi kurnia yang diperlukan di sini, kerana aku telah menyaksikan-Mu secara langsung?”

Verse 5

यं न वेदा विदुः सम्यङ्न च तौ वेदपूरुषौ । ततोपि वरयोग्योस्मि तन्नाथ प्रार्थयाम्यहम्

“Dia yang bahkan Veda tidak mengetahuinya dengan sempurna, dan kedua ‘Veda-puruṣa’ itu pun tidak; namun, wahai Nātha, aku tetap layak memohon kurnia—maka aku menyampaikan permohonanku.”

Verse 6

श्रीकंठांडज डिंभानाममीषां मधुरब्रुवाम् । मत्तपश्चिरसाक्षीणां मत्पुरः प्राप्तजन्मनाम्

“Tentang anak-anak muda ini—yang lahir daripada telur Śrīkaṇṭha, bertutur manis—yang sejak lama menjadi saksi tapa-pertapaanku dan yang lahir di kotaku serta kini sampai di hadapanku…”

Verse 7

पितृभ्यां परिहीनानामितिहास कथाविदाम् । त्यक्ताहारविहाराणां कीराणां वरदो भव

“Jadilah pemberi kurnia kepada burung-burung nuri ini—yang kehilangan ibu bapa, mahir dalam Itihāsa dan kisah-kisah suci, serta telah meninggalkan makan dan gerak biasa dalam tapa mereka.”

Verse 8

एतत्प्रसूतिसमये आमयेन प्रपीडिता । शुकी पंचत्वमापन्ना शुकः श्येनेन भक्षितः

Pada saat melahirkan itu juga, burung bayan betina yang dihimpit penyakit telah menemui ajal; dan anak bayan itu pula dimakan helang.

Verse 9

रक्षितानामनाथानां सदा मन्मुखदर्शिनाम् । अनाथनाथ भवता ह्यायुःशेषस्वरूपिणा

Kami yang tidak berdaya, yang telah Engkau lindungi, sentiasa memandang wajah-Mu; wahai Pelindung bagi yang tiada tempat bergantung, Engkaulah jelmaan baki usia kami.

Verse 10

इति धर्मवचः श्रुत्वा परोपकृतिनिर्मलम् । तानाहूय मुने शंभुर्विनयावनताननान्

Setelah mendengar kata-kata Dharma yang suci lagi jernih oleh semangat menolong sesama, wahai muni, Śambhu pun memanggil mereka, ketika mereka berdiri dengan wajah tertunduk penuh tawaduk.

Verse 11

उवाच धर्मेति प्रीतः शुकशावानिदं वचः । अयि पत्त्ररथा ब्रूत साधवो धर्मसंगताः

Dengan sukacita Śiva berseru, “Dharma!” lalu bertitah kepada anak-anak bayan itu: “Wahai yang berkelana dengan sayap, katakanlah—wahai para sādhu yang selaras dengan kebenaran.”

Verse 12

को वरो भवता देयो धर्मेश परिचारिणाम् । साधुसंसर्गसंक्षीण जन्मांतरमहैनसाम्

“Wahai Dharmēśa, apakah kurnia yang patut Engkau anugerahkan kepada para pelayan-Mu—mereka yang dosa besar merentas kelahiran telah terhakis oleh pergaulan dengan orang-orang suci?”

Verse 13

इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं ते पतत्त्रिणः । प्रोचुः प्रणम्य देवेशं नमस्ते भवनाशन

Setelah mendengar sabda Maheśa, burung-burung itu menunduk sujud kepada Tuhan para dewa lalu berkata: “Sembah sujud kepada-Mu, wahai Pemusnah bhava (kewujudan duniawi)!”

Verse 14

पक्षिण ऊचुः । अनाथनाथ सर्वज्ञ को वरो नः समीहितः । इतोपि त्र्यक्ष यत्साक्षात्तिर्यक्त्वेपि समीक्षिताः

Burung-burung berkata: “Wahai Pelindung bagi yang tiada pelindung, wahai Yang Maha Mengetahui—apakah anugerah yang patut kami dambakan? Wahai Tuhan Bermata Tiga, cukuplah ini: Engkau memandang kami secara langsung, walau kami hanyalah makhluk tiryak (binatang).”

Verse 15

लाभाः संतूद्यमवतां गिरीशेह परः शताः । परं परोयं लाभोत्र यत्त्वं दृग्गोचरी भवेः

Wahai Girīśa, di dunia ini makhluk hidup boleh memperoleh keuntungan yang tidak terhitung; namun mengatasi semuanya, keuntungan tertinggi ialah: Engkau menjadi nyata pada pandangan mata kami.

Verse 16

यदेतद्दृश्यते नाथ तत्सर्वं क्षणभंगुरम् । अभंगुरो भवानेकस्त्वत्सपर्याप्यभंगुरा

Wahai Nātha, apa sahaja yang kelihatan semuanya rapuh, hancur sekelip mata. Hanya Engkau sahaja yang tidak binasa; dan khidmat serta pemujaan kepada-Mu juga tidak binasa.

Verse 17

विचित्रजन्मकोटीनां स्मृतिर्नोत्र परिस्फुरेत् । एतत्तपस्विरचितलिंगपूजा विलोकनात्

Di sini ingatan tentang kelahiran kami yang beraneka dan tidak terhitung tidak lagi timbul—kerana kami telah menyaksikan pemujaan Liṅga yang didirikan oleh seorang tapasvī (pertapa).

Verse 18

देवयोनिरपि प्राप्ता चिरमस्माभिरीशितः । दिव्यांगना सहस्राणि तत्र भुक्त्वा स्वलीलया

Wahai Tuhan Yang Maha Berkuasa! Sekian lama kami juga pernah mencapai kelahiran sebagai makhluk dewa; dan di sana, menurut lila-karma kami sendiri, kami menikmati ribuan bidadari syurga.

Verse 19

आसुरी दानवी नागी नैरृती चापि कैन्नरी । विद्याधरी च गांधर्वी योनिरस्माभिरर्जिता

Kami juga telah memperoleh kelahiran sebagai Asurī, Dānavī, Nāgī, Nairṛtī dan Kinnarī; serta sebagai Vidyādharī dan Gandharvī.

Verse 20

नरत्वे भूपतित्वं च परिप्राप्तमनेकशः । जले जलचरत्वं च स्थले च स्थलचारिता

Dalam kelahiran sebagai manusia, berkali-kali kami mencapai martabat raja; di air kami menjadi makhluk akuatik, dan di darat kami bergerak sebagai penghuni daratan.

Verse 21

वने वनौकसो जाता ग्रामेषु ग्रामवासिनः । दातारो याचितारश्च रक्षितारश्च घातुकाः

Di rimba kami menjadi penghuni hutan, di desa kami menjadi orang kampung—kadang sebagai pemberi sedekah, kadang sebagai peminta, kadang sebagai pelindung, dan kadang sebagai pembunuh.

Verse 22

सुखिनोपि वयं जाता दुःखिनो वयमास्म च । जेतारश्च वयं जाताः पराजेतार एव च

Kami pernah lahir dalam kebahagiaan, dan kami juga pernah berada dalam kesengsaraan; kami pernah menjadi pemenang, dan kami juga pernah menjadi yang tewas kalah.

Verse 23

अधीतिनोपि मूर्खाश्च स्वामिनः सेवका अपि । चतुर्षु भूतग्रामेषु उत्तमाधममध्यमाः

Kami telah menuntut ilmu namun tetap jahil; kadang menjadi tuan, kadang menjadi hamba—dalam empat golongan makhluk, pernah sebagai yang utama, yang hina, dan yang pertengahan.

Verse 24

अभूम भूरिशः शंभो न क्वापि स्थैर्यमागताः । इतोयोनेस्ततो योनौ ततो योनेस्ततोन्यतः

Wahai Śambhu, kami telah wujud dalam rupa yang tidak terbilang, namun tidak pernah memperoleh keteguhan di mana-mana; dari satu kelahiran ke kelahiran lain, lalu dari kelahiran itu ke kelahiran seterusnya.

Verse 25

पिनाकिन्क्वापि न प्रापि सुखलेशो मनागपि । इदानीं पुण्यसंभारैर्धर्मेश्वरविलोकनात्

Wahai Pinākin, di mana pun kami tidak memperoleh walau sedikit pun jejak kebahagiaan; namun kini, dengan himpunan pahala, melalui darśana kepada Dharmēśvara, bangkitlah keadaan baharu dalam diri kami.

Verse 26

तापनेःसुतपो वह्निज्वालाप्रज्वलितैनसः । संवीक्ष्य त्र्यक्ष साक्षात्त्वां कृतकृत्या बभूविम

Dihanguskan oleh dosa yang menyala seperti jilatan api, kami menempuh tapa yang keras; wahai Yang Bermata Tiga, setelah memandang-Mu secara langsung, kami menjadi kṛtakṛtya—tujuan kami telah sempurna.

Verse 27

तथापि चेद्वरो देयस्तिर्यक्ष्वस्मासु धूर्जटे । कृपणेष्वपि शोच्येषु ज्ञानं सर्वज्ञ देहि तत्

Namun jika suatu kurnia hendak diberikan kepada kami—meski kami hina dan mengembara, wahai Dhūrjaṭi—maka kepada kami yang papa dan menyedihkan ini pun, wahai Tuhan Yang Maha Mengetahui, kurniakanlah ilmu pengetahuan yang membebaskan itu.

Verse 28

येन ज्ञानेन मुक्ताः स्मोऽमुष्मात्संसारबंधनात् । यंत्रिताः प्राकृतैः पाशैरदुर्भेद्यैश्च मादृशैः

Dengan kebijaksanaan itu kami dibebaskan daripada belenggu saṃsāra ini; walaupun makhluk seperti kami terikat oleh jerat-jerat tabii dan kebendaan yang amat sukar diputuskan.

Verse 29

ऐंद्रं पदं न वांछामो न चांद्रं नान्यदेव हि । वाञ्छामः केवलं मृत्युं काश्यां शंभोऽपुनर्भवम्

Kami tidak menginginkan darjat Indra, tidak juga kedudukan Candra, dan bukan pula apa-apa status ketuhanan yang lain. Wahai Śambhu, kami hanya mendambakan ini: wafat di Kāśī dan mencapai keadaan tanpa kelahiran semula.

Verse 30

त्वत्सान्निध्याद्विजानीमः सर्वज्ञ सकलं वयम् । यथा चंदनसंसर्गात्सर्वे सुरभयो द्रुमाः

Wahai Yang Maha Mengetahui, dengan kedekatan kepada-Mu kami memahami segala-galanya; sebagaimana dengan sentuhan kayu cendana, semua pohon menjadi harum.

Verse 31

एतदेव परं ज्ञानं संसारोच्छित्तिकारणम् । वपुर्विसर्जनं काले यत्तवानंदकानने

Inilah pengetahuan tertinggi, punca terputusnya saṃsāra: melepaskan jasad pada waktu yang ditentukan di Ānanda-kānana milik-Mu.

Verse 32

निर्मथ्य विष्वग्वाग्जालं सारभूतमिदं परम् । ब्रह्मणोदीरितं पूर्वं काश्यां मुक्तिस्तनुत्यजाम्

Setelah mengacau jala kata-kata yang luas, tersarilah inti tertinggi ini—yang dahulu kala diucapkan oleh Brahmā: di Kāśī, pembebasan dianugerahkan kepada mereka yang meninggalkan jasad.

Verse 33

यद्वाच्यं बहुभिर्ग्रंथैस्तदष्टाभिरिहाक्षरैः । हरिणोक्तं रविपुरः कैवल्यं काशिसंस्थितौ

Apa yang dihuraikan oleh tidak terbilang banyaknya kitab, di sini dinyatakan dengan lapan suku kata: di hadapan Ravi, Hari bersabda—“Kaivalya bagi sesiapa yang berdiam di Kāśī.”

Verse 34

याज्ञवल्क्यो मुनिवरः प्रोक्तवान्मुनिसंसदि । रवेरधीत्य निगमान्काश्यामंते परं पदम्

Dalam perhimpunan para muni, resi agung Yājñavalkya menyatakan: “Setelah mempelajari Nigama (Veda) daripada Ravi, pada akhirnya di Kāśī seseorang mencapai Parama-pada, kedudukan tertinggi.”

Verse 35

स्वामिनापि जगद्धात्री पुरतो मंदराचले । इदमेव पुरा प्रोक्तं काशीनिर्वाणजन्मभूः

Bahkan oleh Tuhan sendiri, di hadapan Jagaddhātrī di Gunung Mandara, hal yang sama telah dinyatakan sejak dahulu: Kāśī ialah bumi kelahiran nirvāṇa (pelepasan muktamad).

Verse 36

कृष्णद्वैपायनोप्येवं शंभो वक्ष्यति नान्यथा । यत्रविश्वेश्वरः साक्षान्मुक्तिस्तत्र पदेपदे

Wahai Śambhu, Kṛṣṇa Dvaipāyana (Vyāsa) juga akan menyatakannya demikian, tidak selainnya: di mana Viśveśvara hadir secara nyata, di situ pada setiap langkah ada mukti (pembebasan).

Verse 37

वदंत्यन्येपि मुनयस्तीर्थसंन्यासकारिणः । चिरंतना लोमशाद्याः काशिका मुक्तिकाशिका

Para muni yang lain juga—para leluhur yang menegakkan amalan sannyāsa dan ziarah tirtha, seperti Lomaśa dan yang lain—menyatakan: “Kāśikā ialah Muktikāśikā, yakni Kāśī yang mengurniakan pembebasan.”

Verse 38

वयमप्येवं जानीमो यत्र स्वर्गतरंगिणी । आनंदकानने शंर्भोमोक्षस्तत्रैव निश्चितम्

Kami juga mengetahui demikian—di tempat sungai syurga mengalir; di Ānandakānana, wahai Śambhu, moksha pasti hanya di sana, tanpa ragu.

Verse 39

भूतं भावि भविष्यं यत्स्वर्गे मर्त्ये रसातले । तत्सर्वमेव जानीमो धर्मेशानुग्रहात्परात्

Apa jua yang lampau, kini dan akan datang—di syurga, di dunia manusia atau di rasātala—semuanya kami ketahui sepenuhnya melalui kurnia tertinggi Dharmarāja.

Verse 40

अतो हिरण्यगर्भोक्तं हरिप्रोक्तं मुनीरितम् । भवतोक्तं च निखिलं शंभो जानीमहे वयम्

Maka, apa yang diucapkan Hiraṇyagarbha (Brahmā), yang disabdakan Hari (Viṣṇu), yang dinyatakan para muni, dan segala yang engkau ucapkan—wahai Śambhu—kami mengetahuinya sepenuhnya.

Verse 41

करामलकवत्सर्वमेतद्ब्रह्मांडगोलकम् । अस्मद्वाग्गोचरेऽस्त्येव धर्मपीठनिषेवणात्

Seluruh sfera alam semesta ini bagi kami bagaikan buah āmalaka di telapak tangan; kerana kami telah berkhidmat kepada Pīṭha Dharma yang suci, ia berada dalam jangkauan tutur dan kefahaman kami.

Verse 42

धर्मराजस्य तपसा तिर्यञ्चोपि वयं विभो । जाताः स्म निर्विकल्पं हि सर्वज्ञानस्य भाजनम्

Dengan tapa Dharmarāja—walaupun kami hanyalah burung, wahai Tuhan—kami telah menjadi, tanpa ragu, wadah yang layak menampung kemahatahuan.

Verse 43

मधुरं मृदुलं सत्यं स्वप्रमाणं सुसंस्कृतम् । हितं मितं सदृष्टांतं श्रुत्वा पक्षिसुभाषितम्

Tatkala mendengar kata-kata suci nan indah daripada burung-burung—manis, lembut, benar, menjadi bukti pada dirinya, serta terhalus tersusun; membawa manfaat, sederhana ukurannya, dan disertai teladan yang tepat—hatinya pun tersentuh.

Verse 44

देवोतिविस्मयापन्नो ऽवर्णयत्पीठगौरवम् । त्रैलोक्यनगरे चात्र काशीराजगृहं मम

Diliputi kehairanan yang luar biasa, sang Deva menghuraikan keagungan takhta suci itu; dan di sini, di kota yang laksana metropolis tiga alam, dia turut menyebut istana dirajaku di Kāśī.

Verse 45

तत्रापि भोगभवनमनर्घ्यमणिनिर्मितम् । मोक्षलक्ष्मीविलासाख्यः प्रासादो मेति शर्मभूः

Di sana juga berdiri sebuah mahligai kenikmatan, dibina daripada permata yang tiada ternilai; istanaku bernama ‘Mokṣalakṣmīvilāsa’, menjadi punca kegembiraan besar bagiku.

Verse 46

पतत्त्रिणो पिमुच्यंते यं कुर्वाणाः प्रदक्षिणम् । स्वेच्छया विचरंतः खे खेचरा अपि देवताः

Bahkan makhluk bersayap pun dibebaskan dengan melakukan pradakṣiṇā mengelilinginya; dan para dewa juga—yang mengembara di angkasa sebagai khecara—berjalan di sana menurut kehendak mereka.

Verse 47

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्य विलोकनात् । शरीराद्दूरतो याति ब्रह्महत्यापि नान्यथा

Dengan sekadar memandang istana bernama ‘Mokṣalakṣmīvilāsa’, bahkan dosa brahmahatyā pun menjauh dari jasad—tiada hasil lain selain demikian.

Verse 48

मोक्षलक्ष्मीविलासस्य कलशो यैर्निरीक्षतः । निधानकलशास्तांस्तु न मुंचंति पदेपदे

Sesiapa yang memandang kalaśa (tempayan puncak) istana tempat Mokṣa dan Lakṣmī berkelana dalam lila—mereka tidak akan ditinggalkan, pada setiap langkah, oleh tempayan khazanah kemakmuran.

Verse 49

दूरतोपि पताकापि मम प्रासादमूर्धगा । नेत्रातिथी कृता यैस्तु नित्यं तेऽतिथयो मम

Walau dari jauh, sesiapa yang menjadikan panji di puncak istana-Ku sebagai ‘tetamu mata’—merekalah benar-benar tetamu-Ku yang sentiasa.

Verse 50

भूमिं भित्त्वा स्वयं जातस्तत्प्रासादमिषेण हि । आनंदाख्यस्य कंदस्य कोप्येष परमोंकुरः

Menembusi bumi, ia muncul dengan sendirinya—seolah-olah dengan alasan istana itu; ia bagaikan tunas tertinggi daripada umbi akar bernama ‘Ānanda’ (Kebahagiaan Ilahi).

Verse 51

ब्रह्मादिस्थावरांतानि यत्र रूपण्यनेकशः । मामेवोपासते नित्यं चित्रं चित्रगतान्यपि

Di sana, pelbagai rupa—dari Brahmā hingga makhluk yang tidak bergerak—sentiasa menyembah Aku semata; sungguh ajaib, bahkan sosok dalam lukisan pun berbuat demikian di situ.

Verse 52

ससौधो मेखिले लोके स्थानं परमनिर्वृतेः । रतिशाला स मे रम्या स मे विश्वासभूमिका

Dalam dunia yang melingkari ini, bangunan itu ialah singgasana-Ku bagi nirvṛti tertinggi. Balai yang indah itu ialah kamar kesukaan-Ku; itulah juga bumi tempat jaminan keakraban-Ku kepada para bhakta.

Verse 53

मम सर्वगतस्यापि प्रासादोयं परास्पदम् । परं ब्रह्म यदाम्नातं परमोपनिषद्गिरा । अमूर्तं तदहं मूर्तो भूयां भक्तकृपावशात्

Walaupun Aku meliputi segala-galanya, istana ini ialah singgahsana-Ku yang tertinggi. Akulah Brahman Tertinggi yang diwartakan oleh ujaran Upaniṣad yang paling luhur; meski tanpa rupa, demi belas ihsan kepada para bhakta Aku menjelma berwujud.

Verse 54

नैःश्रेयस्याः श्रियो धाम तद्याम्यां मंडपोस्ति मे । तत्राहं सततं तिष्ठे तत्सदोमंडपं मम

Di sebelah selatan ada sebuah maṇḍapa bagi-Ku, tempat bersemayamnya seri kemuliaan naiḥśreyasa (kebahagiaan tertinggi). Di sanalah Aku sentiasa bersemayam; itulah balai perhimpunan-Ku.

Verse 55

निमेषार्धप्रमाणं च कालं तिष्ठति निश्चलः । तत्र यस्तेन वै योगः समभ्यस्तः समाः शतम्

Sesiapa yang tetap tidak bergerak di sana walau hanya selama setengah kelipan mata—dengan itu sahaja, yoga yang diamalkan di sana menyamai seratus tahun amalan di tempat lain.

Verse 56

निर्वाणमंडपं नाम तत्स्थानं जगतीतले । तत्रर्चं संजपन्नेकां लभेत्सर्वश्रुतेः फलम्

Tempat di bumi itu dinamakan ‘Maṇḍapa Nirvāṇa’. Di sana, dengan melafazkan satu mantra suci di hadapan arca ketuhanan, seseorang memperoleh buah seluruh Śruti (wahyu suci).

Verse 57

प्राणायामं तु यः कुर्यादप्येकं मुक्तिमंडपे । तेनाष्टांगः समभ्यस्तो योगोऽन्यत्रायुतं समाः

Namun sesiapa yang melakukan walau sekali prāṇāyāma di ‘Maṇḍapa Pembebasan’—dengan itu, aṣṭāṅga-yoga dianggap telah diamalkan menyamai sepuluh ribu tahun di tempat lain.

Verse 58

निर्वाणमंडपे यस्तु जपेदेकं षडक्षरम् । कोटिरुद्रेण जप्तेन यत्फलं तस्य तद्भवेत्

Sesiapa di Nirvāṇa Maṇḍapa yang berzikir walau sekali mantra enam suku kata, baginya terhasil buah yang sama seperti buah Koṭirudra-japa, iaitu japa Rudra sebanyak satu krore kali.

Verse 59

शुचिर्गंगांभसि स्नातो यो जपेच्छतरुद्रियम् । निर्वाणमंडपे ज्ञेयः स रुद्रो द्विजवेषभृत्

Sesiapa yang suci, setelah mandi dalam air Gaṅgā lalu membaca Śatarudrīya—ketahuilah di Nirvāṇa Maṇḍapa bahawa dia itulah Rudra sendiri, meskipun berwajah sebagai dvija (brāhmaṇa).

Verse 60

ब्रह्मयज्ञसकृत्कृत्वा मम दक्षिणमंडपे । ब्रह्मलोकमवाप्याथ परं ब्रह्माधिगच्छति

Dengan melaksanakan Brahma-yajña walau sekali di Maṇḍapa Selatan-Ku, seseorang mencapai Brahmaloka, dan sesudah itu menyedari Brahman Yang Tertinggi.

Verse 61

धर्मशास्त्रं पुराणानि सेतिहासानि तत्र यः । पठेन्निरभिलाषुः सन्स वसेन्मम वेश्मनि

Di sana, sesiapa yang membaca Dharmaśāstra, Purāṇa dan Itihāsa tanpa keinginan diri, dialah yang tinggal di kediaman-Ku sendiri.

Verse 62

तिष्ठेदिंद्रियचापल्यं यो निवार्य क्षणं कृती । निर्वाणमंडपेन्यत्र तेन तप्तं महत्तपः

Orang yang berkeupayaan, ketika berada di Nirvāṇa Maṇḍapa, menahan kelincahan pancaindera walau sesaat—oleh dirinya telah terlaksana tapa yang agung.

Verse 63

वायुभक्षणतोन्यत्र यत्पुण्यं शरदां शतम् । तत्पुण्यं घटिकार्धेन मौनं दक्षिणमंडपे

Pahala yang diperoleh di tempat lain dengan hidup hanya dengan udara selama seratus musim luruh, pahala yang sama diperoleh dengan berdiam diri selama setengah ghaṭikā di Maṇḍapa Selatan.

Verse 64

मितं कृष्णलकेनापि योदद्यान्मुक्तिमंडपे । स्वर्णं सौवर्णयानेन स तु संचरते दिवि

Di Mukti Maṇḍapa, sesiapa yang bersedekah walau sekadar sukatan kecil—meski hanya satu kṛṣṇalaka—dia akan berkelana di syurga dengan kereta kencana.

Verse 65

तत्रैकं जागरं कुर्याद्यस्मिन्कस्मिन्दिनेपि यः । उपोषितोर्चयेल्लिंगं स सर्वव्रतपुण्यभाक्

Sesiapa pun, pada mana-mana hari, berjaga satu malam di sana, berpuasa serta memuja Liṅga—dia menjadi penerima bahagian pahala semua vrata.

Verse 66

तत्र दत्त्वा महादानं तत्र कृत्वा महाव्रतम् । तत्राधीत्याखिलं वेदं च्यवते न नरो दिवः

Setelah menunaikan mahādāna di sana, mengamalkan mahāvrata di sana, dan mempelajari seluruh Veda di sana—orang demikian tidak akan jatuh dari syurga.

Verse 67

प्रयाणं कुर्वते यस्य प्राणा मे मुक्तिमंडपे । समामनुप्रविष्टोत्र तिष्ठेद्यावदहं खलु

Bagi orang yang nafas-hayatnya berangkat di Mukti Maṇḍapa-Ku, Aku sendiri masuk ke sana bersama nafas itu dan tetap tinggal (bersama jiwa itu) selama mana Aku menghendaki.

Verse 68

जलक्रीडां सदा कुर्यां ज्ञानवाप्यां सहोमया । यदंबुपानमात्रेण ज्ञानं जायेत निमर्लम्

Aku sentiasa bersuka ria bermain air di Jñāna-vāpī, Perigi Pengetahuan, bersama Umā; dengan hanya meminum air itu, lahirlah pengetahuan yang suci tanpa cela.

Verse 69

तज्जलक्रीडनस्थानं मम प्रीतिकरं महत् । अमुष्मिन्राजसदने जाड्यहृज्जलपूरितम्

Tempat permainan air itu amat menyenangkan bagi-Ku; di kediaman laksana istana itu, ia dipenuhi air yang menghapuskan kelambanan dan kebekuan hati.

Verse 70

तत्प्रासादपुरोभागे मम शृंगारमंडपः श्री । पीठं तद्धि विज्ञेयं निःश्रीकश्रीसमर्पणम्

Di bahagian hadapan istana itu ada Śṛṅgāra-maṇḍapa-Ku yang bertuah, balai perhiasan; itulah pīṭha suci yang mengurniakan kemakmuran bahkan kepada yang tidak bernasib.

Verse 71

मदर्थं तत्र यो दद्याद्दुकूलानि शुचीन्यहो । माल्यानि सुविचित्राणि यक्षकर्दमवंति च

Sesiapa di sana, demi-Ku, mempersembahkan pakaian yang suci bersih, juga kalungan bunga yang indah beraneka, bahkan pes/lulur harum yang layak bagi makhluk ilahi—dia memperoleh keredaan-Ku.

Verse 72

नाना नेपथ्यवस्तूनि पूजोपकरणाऽन्यपि । स श्रियालंकृतस्तिष्ठेद्यत्र कुत्रापि सत्तमः

Dengan mempersembahkan pelbagai barang perhiasan serta peralatan pemujaan yang lain, insan mulia itu tetap dihiasi kemakmuran, di mana pun dia berada.

Verse 73

निर्वाणलक्ष्मीर्वृणुते तं निर्वाणपदाप्तये । यत्र कुत्रापि निधनं प्राप्नुयादपि स ध्रुवम्

Nirvāṇa-Lakṣmī memilih insan itu agar mencapai darjat pembebasan. Walau di mana pun dia menemui kematian, ketentuan yang membebaskan itu tetap pasti baginya.

Verse 74

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्योत्तरे मम । ऐश्वर्यमडपं रम्यं तत्रैश्वर्यं ददाम्यहम्

Di utara istanaku yang bernama ‘Mokṣa-Lakṣmī-Vilāsa’ ada sebuah mandapa yang indah, disebut Aiśvarya-maṇḍapa. Di sanalah Aku mengurniakan aiśvarya—kemakmuran dan kekuasaan yang luhur.

Verse 75

मत्प्रासादैंद्रदिग्भागे ज्ञानमंडपमस्ति यत् । ज्ञानं दिशामि सततं तत्र मां ध्यायतां सताम्

Di bahagian timur istanaku ada Jñāna-maṇḍapa, mandapa pengetahuan. Di sana Aku sentiasa mengurniakan jñāna kepada para sādhu yang bermeditasi kepada-Ku.

Verse 76

भवानि राजसदने ममास्ति हि महानसम् । यत्तत्रोपहृतं पुण्यं निर्विशामि मुदैव तत्

Wahai Bhavānī, di kediaman diraja sesungguhnya ada dapur agung milik-Ku. Apa jua persembahan suci yang dibawa ke sana, Aku menerimanya dan menikmatinya dengan penuh sukacita.

Verse 77

विशालाक्ष्या महासौधे मम विश्रामभूमिका । तत्र संसृतिखिन्नानां विश्रामं श्राणयाम्यहम्

Di istana agung Viśālākṣī ada tempat persemadian-Ku. Di sana Aku mengurniakan ketenangan kepada mereka yang letih oleh pengembaraan saṃsāra.

Verse 78

नियमस्नानतीर्थं च चक्रपुष्करिणी मम । तत्र स्नानवतां पुंसां तन्नैर्मल्यं दिशाम्यहम्

Inilah tīrtha suci mandian menurut niyama milik-Ku, iaitu Cakra-Puṣkariṇī. Sesiapa yang mandi di sana, Aku sendiri mengurniakan kesucian dan kemurnian tanpa cela.

Verse 79

यदाहुः परमं तत्त्वं यदाहुर्ब्रह्मसत्तमम् । स्वसंवेद्यं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

Apa yang mereka sebut sebagai Tattva Tertinggi, apa yang mereka sebut sebagai Brahman yang paling utama, dan apa yang mereka nyatakan sebagai yang disedari langsung oleh diri sendiri—itulah yang Aku zahirkan di sana, pada kemuncak akhirnya.

Verse 80

यदाहुस्तारकं ज्ञानं यदाहुरतिनिर्मलम् । स्वात्मारामं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

Ilmu yang mereka sebut ‘Tāraka’—yang menyeberangkan—yang mereka sebut amat suci, dan yang mereka katakan bersukacita hanya dalam Ātman—itulah yang Aku zahirkan di sana, pada kemuncak akhirnya.

Verse 81

जगन्मंगलभूर्यात्र परमा मणिकर्णिका । विपाशयामि तत्राहं कर्मभिः पाशितान्पशून्

Maṇikarṇikā yang tertinggi—melimpah dengan keberkatan bagi alam—itulah tempat yatra yang paling utama. Di sana Aku melonggarkan dan membebaskan makhluk yang terbelenggu oleh karma mereka sendiri.

Verse 82

निर्वाणश्राणने यत्र पात्रापात्रं न चिंतये । आनंदकानने तन्मे दानस्थानं दिवानिशम्

Di ‘Nirvāṇa-Śrāṇaṇa’, tempat Aku tidak memikirkan siapa yang layak atau tidak layak; di Ānandakānana itulah tempat kurnia dan sedekah-Ku, siang dan malam.

Verse 83

भवांबुधौ महागाधे प्राणिनः परिमज्जतः । भूत्वैव कर्णधारोंते यत्र संतारयाम्यहम्

Dalam lautan bhava-samsara yang maha luas dan tak terduga, ketika makhluk-makhluk sedang tenggelam, pada detik terakhir Aku sendiri menjadi jurumudi, menyeberangkan mereka ke seberang.

Verse 84

सौभाग्यभाग्यभूर्या वै विख्याता मणिकर्णिका । ददामि तस्यां सर्वस्वमग्रजायांत्यजाय वा

Maṇikarṇikā, yang masyhur sebagai bumi agung pembawa tuah dan takdir, memang terkenal. Di sana Aku mengurniakan segala-galanya—kepada yang paling utama, bahkan kepada yang tersisih sekali pun.

Verse 85

महासमाधिसंपन्नैर्वेदांतार्थ निषेविभिः । दुष्प्रापोन्यत्र यो मोक्षः शोच्यैरपि स लभ्यते

Moksha yang di tempat lain sukar dicapai bahkan oleh mereka yang berlimpah samadhi agung dan tekun pada makna Vedanta—di sini diperoleh juga oleh yang hina dan jatuh.

Verse 86

दीक्षितो वा दिवाकीर्तिः पंडितो वाप्यपंडितः । तुल्यो मे मोक्षदीक्षायां संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

Sama ada seseorang telah didīkṣā, masyhur seterang siang, berilmu atau tidak—apabila sampai ke Maṇikarṇikā, dalam dīkṣā pembebasan-Ku semuanya setara.

Verse 87

यत्त्यागेन्यत्र कृपणस्तत्प्राप्य मणिकर्णिकाम् । ददामि जंतुमात्राय सर्वस्वं चिरसंचितम्

Apa yang si bakhil di tempat lain hanya sanggup lepaskan dengan pengorbanan besar—apabila sampai ke Maṇikarṇikā, kepada setiap makhluk Aku kurniakan seluruh yang telah lama dihimpun.

Verse 88

यदि दैवादिह प्राप्तस्त्रिसंयोगोऽतिदुर्घटः । अविचारं तदा देयं सर्वस्वं चिरसंचितम्

Jika dengan kurnia Ilahi seseorang memperoleh di sini ‘tiga pertemuan’ yang amat sukar didapati itu, maka tanpa ragu hendaklah ia bersedekah, bahkan seluruh harta yang telah lama dihimpun.

Verse 89

शरीरमथ संपत्तिरथ सा मणिकर्णिका । त्रिसंयोगोयमप्राप्यो देवैरिंद्रादिकैरपि

‘Tiga pertemuan’ ini—jasad manusia, kemampuan harta duniawi, dan Maṇikarṇikā itu—bahkan para dewa, bermula dengan Indra, pun tidak mampu memperolehnya.

Verse 90

पुनः पुनर्विचार्येति जंतुमात्रेभ्य एव च । निर्वाणलक्ष्मीं यच्छामि सदोपमणिकर्णिकम्

Maka, setelah direnungi berulang-ulang—demi semua makhluk—Aku menganugerahkan kemuliaan pembebasan; kerana Maṇikarṇikā sentiasa paling utama.

Verse 91

मुक्तिदा न मही सा मे वाराणस्यां महीयसी । तन्मही रजसा साम्यं त्रिलोक्यपि न चोद्वहेत्

Tanah-Ku di Vārāṇasī itu amat mulia; ia bukan sekadar ‘tanah’—ia pemberi moksha. Bahkan tiga alam pun tidak mampu menyamai debunya.

Verse 92

परं लिंगार्चनस्थानमविमुक्तेश्वरेश्वरम् । तत्र पूजां सकृत्कृत्वा कृतकृत्यो नरो भवेत्

Avimukteśvara ialah tempat tertinggi untuk pemujaan Liṅga. Dengan melakukan puja di sana walau sekali, seseorang menjadi kṛtakṛtya—telah menyempurnakan tujuan hidupnya.

Verse 93

सायं पाशुपतीं संध्यां कुर्यां पशुपतीश्वरे । विभूतिधारणात्तत्र पशुपाशैर्न बध्यते

Pada waktu petang hendaklah dilakukan sandhyā Pāśupata di Paśupatīśvara. Dengan menyapukan vibhūti (abu suci) di sana, seseorang tidak terbelenggu oleh pāśa yang mengikat makhluk.

Verse 94

प्रातःसध्याकरोम्येव सदोंकारनिकेतने । तत्रैकापि कृता संध्या सर्वपातककृंतनी

Pada waktu pagi aku melakukan sandhyā di kediaman Oṃkāra yang sentiasa hadir. Walau hanya sekali sandhyā dilakukan di sana, ia memutuskan segala dosa.

Verse 96

रत्नेश्वरोर्चितो दद्यान्महारत्नानि भक्तितः । रत्नैः समर्च्य तल्लिंगं स्त्रीरत्नादि लभेन्नरः

Apabila Ratneśvara dipuja, hendaklah dengan bhakti mempersembahkan permata-permata agung. Setelah memuja Liṅga itu dengan permata, seorang lelaki memperoleh kurnia yang bernilai—seperti isteri yang utama dan ‘permata’ kehidupan yang lain.

Verse 97

विष्टपत्रितयांतःस्थोप्यहं लिंगे त्रिविष्टपे । तिष्ठामि सततं भक्तमनोरथसमृद्धये

Walaupun Aku bersemayam dalam Triviṣṭapa, yakni tiga alam, Aku tetap bersemadi di dalam Liṅga ini sentiasa, demi menyuburkan sepenuhnya hasrat suci para bhakta.

Verse 98

विरजस्कं महापीठं तत्र संसेव्य मानवः । विरजा जायते नूनं चतुर्नद कृतोदकः

Dengan berkhidmat kepada Mahāpīṭha bernama Virajaska, seseorang pasti menjadi bebas daripada kekotoran. Sesiapa yang melakukan upacara air ‘empat sungai’ di sana, sesungguhnya disucikan.

Verse 99

वसामि कृत्तिवासेहं सदा प्रति चतुर्दशि । अत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यां न गर्भभाक्

Aku sentiasa bersemayam di Kṛttivāsa pada setiap caturdaśī (hari keempat belas bulan). Sesiapa yang berjaga (jāgaraṇa) di sini pada caturdaśī itu, tidak akan lahir lagi dari rahim.

Verse 100

पितृप्रीतिप्रदं पीठं वृषभध्वजसंज्ञकम् । पितृतर्पणकृत्तत्र पितॄंस्तारयति क्षणात्

Pīṭha suci ini dikenali sebagai Vṛṣabhadhvaja, yang mengurniakan kegembiraan kepada para Pitṛ (leluhur). Sesiapa melakukan tarpaṇa untuk Pitṛ di sana, seketika menyelamatkan para leluhur.

Verse 110

ममानुग्रहतः कीरानेतान्पश्य रवेः सुत । दिव्यविमानमारुह्य गंतारो मत्पुरं महत्

Dengan anugerah-Ku, wahai putera Surya, lihatlah burung-burung nuri ini. Dengan menaiki vimāna ilahi, mereka akan pergi ke kediaman-Ku yang agung.

Verse 113

आरुह्यते न यानेन दिव्यरूपवराः खगाः । कैलासमभिसंजग्मुर्धर्ममापृच्छ्यतेऽमलाः

Burung-burung itu, kini berwajah ilahi yang unggul dan telah suci, tidak perlu menaiki sebarang kenderaan. Mereka menuju ke Kailāsa untuk bertanya tentang Dharma.