Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग कथां पापप्रणाशिनीम् । नैःश्रेयस्याः श्रियोहेतुमविमुक्त समाश्रयाम्

Skanda bersabda: “Wahai Agastya yang maha berbahagia, dengarkan kisah pemusnah dosa ini—Avimukta, tempat bersandar yang menjadi sebab seri niḥśreyasa (kebebasan muktamad).”

Verse 2

परं ब्रह्म यदाम्नातं निष्प्रपंचं निरात्मकम् । निर्विकल्पं निराकारमव्यक्तं स्थूलसूक्ष्मवत्

Brahman Tertinggi itu, sebagaimana diisytiharkan dalam śruti, melampaui segala penzahiran, tanpa keakuan yang membataskan, nirvikalpa, nirākāra, avyakta—namun tetap meresapi seolah-olah sebagai yang kasar dan yang halus.

Verse 3

तदेतत्क्षेत्रमापूर्य स्थितं सर्वगमप्यहो । किमन्यत्र न शक्तोसौ जंतून्मोचयितुं भवात्

Dia Yang Tertinggi itu bersemayam di sini, memenuhi kṣetra suci ini—meskipun Dia meliputi segala-galanya. Maka mengapa, jika ditanya, Dia tidak mampu membebaskan makhluk daripada bhava (putaran kelahiran) di tempat lain?

Verse 4

भवो ध्रुवं यदत्रैव मोचयेत्तं निशामय । महत्या योगयुक्त्या वा महादानैरकामिकैः

Ketahuilah: Bhava (Śiva) pasti menganugerahkan pembebasan tepat di sini. Di tempat lain, pembebasan hanya dicapai melalui disiplin yoga yang agung atau melalui mahādāna yang besar tanpa keinginan.

Verse 5

सुमहद्भिस्तपोभिर्वा शिवोन्यत्र विमोचयेत् । योगयुक्तिं न महतीं न दानानि महांति च

Di tempat lain, Śiva mengurniakan moksha hanya melalui tapa yang amat besar; namun di Kāśī, tidak diperlukan disiplin yoga yang rumit mahupun sedekah yang sangat besar.

Verse 6

न तपांस्यतिदीर्घाणि काश्यां मुक्त्यै शिवोर्थयेत् । वियुनक्ति न यत्काश्या उपसर्गे महत्यपि

Demi pembebasan di Kāśī, Śiva tidak menuntut tapa yang terlampau panjang; kerana Kāśī tidak pernah meninggalkan sesiapa, walaupun dalam bencana besar.

Verse 7

अयमेव महायोग उपयोगस्त्विहा परः । नियमेन तु विश्वेशे पुष्पं पत्रं फलं जलम्

Inilah ‘mahāyoga’ yang tertinggi di tempat ini: dengan bhakti yang berdisiplin, mempersembahkan kepada Viśveśa bunga, sehelai daun, sebiji buah, atau air.

Verse 8

यद्दत्तं सुमनोवृत्त्या महादानं तदत्र वै । मुक्तिमंडपिकायां च क्षणं यत्स्थिरमास्यते

Apa jua yang diberikan di sini dengan hati yang suci dan luhur, sesungguhnya menjadi ‘mahādāna’; dan bahkan duduk teguh sesaat di Mukti-maṇḍapikā pun besar ertinya.

Verse 9

स्नात्वा गंगामृते शुद्धे तप एतदिहोत्तमम् । सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा यत्काश्यां परिदीयते । तुला पुरुष एतस्याः कलां नार्हति षोडशीम्

Setelah mandi dalam Gaṅgā yang suci bagaikan amṛta, inilah tapa tertinggi di sini: memuliakan seorang bhikṣu dan memberi sedekah di Kāśī. Bahkan upacara masyhur ‘Tulā-puruṣa’ tidak menyamai walau satu perenam belas daripada pahala ini.

Verse 10

हृदि संचिंत्य विश्वेशं क्षणं यद्विनिमील्यते । देवस्य दक्षिणे भागे महायोगोयमुत्तमः

Merenung Viśveśa di dalam hati lalu memejamkan mata seketika—di wilayah suci bahagian selatan Kāśī, inilah mahā-yoga yang paling utama.

Verse 11

इदमेव तपोत्युग्रं यदिंद्रिय विलोलताम् । निषिध्य स्थीयते काश्यां क्षुत्तापाद्यवमन्य च

Inilah sahaja tapa yang paling keras: menahan kegoyahan pancaindera dan tetap berdiam di Kāśī, walau mengabaikan lapar, panas, dan seumpamanya.

Verse 12

मासि मासि यदाप्येत व्रताच्चांद्रायणात्फलम् । अन्यत्र तदिहाप्येत भूतायां नक्तभोजनात्

Apa jua pahala yang diperoleh di tempat lain bulan demi bulan melalui vrata Cāndrāyaṇa—di sini, pada bulan Bhūtā (Bhādrapada), pahala yang sama dicapai hanya dengan makan pada waktu malam.

Verse 13

मासोपवासादन्यत्र यत्फलं समुपार्ज्यते । श्रद्धयैकोपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

Pahala yang diperoleh di tempat lain dengan berpuasa sebulan penuh—di Kāśī, tanpa syak, dicapai dengan satu kali puasa yang dilakukan dengan penuh śraddhā (iman dan bakti).

Verse 14

चातुर्मास्य व्रतात्प्रोक्तं यदन्यत्र महाफलम् । एकादश्युपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

Pahala besar yang di tempat lain disebut datang daripada vrata Cāturmāsya—di Kāśī, tanpa syak, diperoleh dengan berpuasa pada hari Ekādaśī.

Verse 15

षण्मासान्न परित्यागाद्यदन्यत्र फलं लभेत् । शिवरात्र्युपवासेन तत्काश्यां जायते ध्रुवम्

Apa jua pahala yang di tempat lain diperoleh dengan berdisiplin tidak meninggalkan amalan selama enam bulan, pahala yang sama pasti terbit di Kāśī melalui puasa pada malam Śivarātri.

Verse 16

वर्षं कृत्वोपवासानि लभेदन्यत्र यद्व्रती । तत्फलं स्यात्त्रिरात्रेण काश्यामविकलं मुने

Wahai muni, pahala yang diperoleh seorang yang berikrar (vrata) di tempat lain dengan berpuasa sepanjang setahun, di Kāśī diperoleh dengan sempurna hanya melalui puasa tiga malam.

Verse 17

मासिमासि कुशाग्रांबु पानादन्यत्र यत्फलम् । काश्यामुत्तरवाहिन्यामेकेन चुलुकेन तत्

Pahala yang di tempat lain diperoleh dengan meneguk air yang disentuh hujung rumput kuśa dari bulan ke bulan, pahala itu di Kāśī—di sungai yang mengalir ke utara—diperoleh dengan satu cedokan tapak tangan sahaja.

Verse 18

अनंतो महिमा काश्याः कस्तं वर्णयितुं प्रभुः । विपत्तिमिच्छतो जंतोर्यत्रकर्णे जपः शिवः

Keagungan Kāśī tiada bertepi—siapakah berkuasa menghuraikannya? Kerana di sana, bahkan pada saat genting (ketika ajal), ke telinga makhluk dibisikkan japa-mantra Śiva yang menyelamatkan.

Verse 19

शंभुस्तत्किंचिदाचष्टे म्रियमाणस्य जन्मिनः । कर्णेऽक्षरं यदाकर्ण्य मृतोप्यमृततां व्रजेत्

Śambhu melafazkan suatu aksara suci ke telinga insan yang sedang nazak; mendengar bunyi yang tidak binasa itu, bahkan yang telah mati pun mencapai keabadian (amṛtatā).

Verse 20

स्मारं स्मारं स्मररिपोः पुरीं त्वमिव शंकरः । अदुनोन्मंदरं यातो बहुशस्तदवाप्तये

Sambil mengingati berulang-ulang kota milik musuh Smara (Śiva), engkau juga—seperti Śaṅkara—telah berkali-kali pergi ke dhāma yang paling utama itu untuk mencapainya.

Verse 21

अगस्त्य उवाच । स्वकार्यनिपुणैः स्वामिन्गीर्वाणैरतिदारुणैः । त्याजितोहं पुरीं काशीं हरो त्याक्षीत्कुतः प्रभुः

Agastya berkata: Wahai Tuan, para dewa—keras namun cekap menunaikan tujuan mereka—telah memaksaku meninggalkan kota Kāśī. Maka bagaimana mungkin Hara, Tuhan Yang Maha Tinggi, meninggalkannya?

Verse 22

पराधीनोहमिव किं देवदेवः पिनाकवान् । काशिकां सोऽत्यजत्कस्मान्निर्वाणमणिराशिकाम्

Adakah Dewa segala dewa, pemegang busur Pināka, bergantung seperti diriku? Mengapa Dia akan meninggalkan Kāśikā, timbunan permata bernama Nirvāṇa—yakni mokṣa?

Verse 23

स्कंद उवाच । मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथामिमाम् । तत्याज च यथा स्थाणुः काशीं विध्युपरोधतः

Skanda bersabda: Wahai putera yang lahir daripada Mitra dan Varuṇa, akan kuceritakan kisah ini—bagaimana Sthāṇu (Śiva) ‘meninggalkan’ Kāśī kerana halangan yang ditimbulkan oleh Gunung Vindhya.

Verse 24

प्रार्थितस्त्वं यथा लेखैः परोपकृतये मुने । द्रुहिणेन तथा रुद्रः स्वरक्षण विचक्षणः

Wahai muni, sebagaimana engkau dipohon melalui warkah demi kebajikan orang lain, demikian juga Rudra—yang bijaksana menjaga wilayah-Nya—telah dipohon oleh Druhiṇa (Brahmā).

Verse 25

अगस्त्य उवाच । कथं स भगवान्रुद्रो द्रुहिणेन कृपांबुधिः । प्रार्थितोभूत्किमर्थं च तन्मे ब्रूहि षडानन

Agastya berkata: “Bagaimanakah Bhagavan Rudra, lautan belas kasihan, telah dipohon oleh Druhiṇa (Brahmā), dan untuk tujuan apakah? Wahai Ṣaḍānana (Skanda), khabarkanlah kepadaku.”

Verse 26

स्कंद उवाच । पाद्मेकल्पे पुरावृत्ते मनोः स्वायंभुवेंतरे । अनावृष्टिरभूद्विप्र सर्वभूतप्रकंपिनी

Skanda bersabda: “Wahai brāhmaṇa, pada zaman purba—dalam Padma Kalpa, pada Manvantara Svāyambhuva Manu—telah timbul kemarau tanpa hujan yang menggoncangkan segala makhluk.”

Verse 27

तया तु षष्टिहायिन्या पीडिताः प्राणिनोऽखिलाः । केचिदंबुधितीरेषु गिरिद्रोणीषु केचन

Oleh kemarau yang berlanjutan enam puluh tahun itu, semua makhluk menderita. Ada yang tinggal di pesisir samudera, dan ada pula di lembah-lembah pergunungan.

Verse 28

महानिम्नेषु कच्छेषु मुनिवृत्त्या जनाः स्थिताः । अरण्यान्यवनिर्जाता ग्रामखर्वट वर्जिता

Di lembah rendah yang dalam dan kawasan paya, manusia bertahan dengan cara hidup seperti para muni. Bumi menjadi belantara; desa-desa dan pekan pasar ditinggalkan.

Verse 29

क्रव्यादा एव सर्वेषु नगरेषु पुरेषु च । आसन्नभ्रंलिहो वृक्षाः सर्वत्र क्षोणिमंडले

Di setiap kota dan negeri, yang tinggal hanyalah para krawyāda—pemakan daging yang ganas. Dan di seluruh lingkar bumi, pepohon berdiri seolah-olah menjilat awan—menjulang tinggi namun kurus kering.

Verse 30

चौरा एव महाचौरैरुल्लुठ्यंत इतस्ततः । मांसवृत्त्योपजीवंति प्राणिनः प्राणरक्षिणः

Para pencuri pun dirampas oleh pencuri yang lebih besar, dari satu tempat ke satu tempat. Makhluk yang hanya berniat memelihara nyawa bertahan dengan mata pencarian berasaskan daging.

Verse 31

अराजके समुत्पन्ने लोकेऽत्याहितशंसिनि । प्रयत्नो विफलस्त्वासीत्सृष्टेः सृष्टिकृतस्तदा

Apabila keadaan tanpa raja (tanpa pemerintahan) timbul di dunia dan membawa mudarat yang amat besar, maka usaha Sang Pencipta untuk menegakkan ciptaan menjadi sia-sia pada waktu itu.

Verse 32

चिंतामवाप महती जगद्योनिः प्रजाक्षयात् । प्रजासु क्षीयमाणासु क्षीणा यज्ञादिकाः क्रियाः

Kerana makhluk-makhluk semakin binasa, Rahim dunia—Brahmā—ditimpa kegelisahan besar. Apabila para makhluk menyusut, maka upacara suci bermula dengan yajña juga semakin pudar.

Verse 33

तासु क्षीणासु संक्षीणाः सर्वे यज्ञभुजोऽभवन् । ततश्चिंतयता स्रष्ट्रा दृष्टो राजर्षिसत्तमः

Apabila ritus-ritus itu menyusut, semua dewa ‘pemakan korban yajña’ juga menjadi lemah. Lalu Sang Pencipta, ketika merenung, terlihatlah baginda resi yang paling utama antara para raja-ṛṣi.

Verse 34

अविमुक्ते महाक्षेत्रे तपस्यन्निश्चलेंद्रियः । मनोरन्वयजो वीरः क्षात्रो धर्म इवोदितः

Di Avimukta, mahākṣetra yang agung dan suci (Kāśī), ada seorang wira ksatria, lahir dalam keturunan Manu, bertapa dengan indera yang teguh—seolah-olah Dharma sendiri telah bangkit.

Verse 35

रिपुंजय इति ख्यातो राजा परपुरंजयः । अथ ब्रह्मा तमासाद्य बहुगौरवपूर्वकम्

Ada seorang raja masyhur bernama Ripuṃjaya, penakluk kota-kota musuh. Lalu Brahmā mendekatinya dengan penuh kemuliaan, hormat dan takzim yang besar.

Verse 36

उवाच वचनं राजन्रिपुंजय महामते । इलां पालय भूपाल ससमुद्राद्रिकाननाम्

Baginda bertitah: “Wahai Raja Ripuṃjaya yang berjiwa besar, wahai pelindung bumi; perintahlah dan peliharalah dunia ini, beserta lautan, gunung-ganang dan rimba raya.”

Verse 37

नागकन्यां नागराजः पत्न्यर्थं ते प्रदास्यति । अनंगमोहिनीं नाम्ना वासुकिः शीलभूषणाम्

Raja para Nāga akan mengurniakan kepadamu seorang puteri Nāga sebagai isteri. Vāsuki akan menganugerahkan yang bernama Anaṅgamohinī, berhias dengan akhlak mulia sebagai perhiasannya.

Verse 38

दिवोपि देवा दास्यंति रत्नानि कुसुमानि च । प्रजापालनसंतुष्टा महाराज प्रतिक्षणम्

Wahai maharaja, kerana reda akan pemeliharaanmu terhadap rakyat, bahkan para dewa di syurga akan terus-menerus menghadiahkan permata dan bunga kepadamu pada setiap saat.

Verse 39

दिवोदास इति ख्यातमतो नाम त्वमाप्स्यसि । मत्प्रभावाच्च नृपते दिव्यं सामर्थ्यमस्तु ते

Oleh itu engkau akan memperoleh nama masyhur ‘Divodāsa’. Dan dengan pengaruh kekuatanku, wahai raja, semoga kemampuan serta kekuatan ilahi menjadi milikmu.

Verse 40

परमेष्ठिवचः श्रुत्वा ततोसौ राजसत्तमः । वेधसं बहुशः स्तुत्वा वाक्यं चेदमुवाच ह

Setelah mendengar sabda Parameṣṭhin (Brahmā), raja yang paling utama itu berulang kali memuji Vedhas, Sang Pencipta, lalu menuturkan kata-kata ini.

Verse 41

राजोवाच । पितामह महाप्राज्ञ जनाकीर्णे महीतले । कथं नान्ये च राजानो मां कथं कथ्यते त्वया

Raja berkata: “Wahai Pitāmaha, wahai yang maha bijaksana—tatkala bumi ini dipenuhi manusia dan raja-raja lain, mengapa aku sahaja yang Engkau sebut dan perkatakan?”

Verse 42

ब्रह्मोवाच । त्वयि राज्यं प्रकुर्वाणे देवो वृष्टिं विधास्यति । पापनिष्ठे च वै राज्ञि न देवो वर्षते पुनः

Brahmā bersabda: “Apabila engkau melaksanakan tugas pemerintahan menurut rajadharma, dewa akan mengurniakan hujan. Namun apabila raja teguh dalam dosa, dewa itu tidak akan menurunkan hujan lagi.”

Verse 43

राजोवाच । पितामह महामान्य त्रिलोकी करणक्षम । महाप्रसाद इत्याज्ञां त्वदीयां मूर्ध्न्युपाददे

Raja berkata: “Wahai Pitāmaha yang amat dimuliakan, yang berkuasa mengatur tiga loka—titahmu ialah kurnia yang agung.” Setelah berkata demikian, baginda menjunjung titah itu di atas kepala dengan penuh takzim.

Verse 44

किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं तन्मदर्थं करोषि चेत् । ततः करोम्यहं राज्यं पृथिव्यामसपत्नवत्

“Aku ingin menyampaikan satu permohonan kecil. Jika Engkau melakukannya demi diriku, nescaya akan kutegakkan pemerintahanku di bumi ini tanpa sebarang penyaing.”

Verse 45

ब्रह्मोवाच । अविलंबेन तद्ब्रूहि कृतं मन्यस्व पार्थिव । यत्ते हृदि महाबाहो तवादेयं न किंचन

Brahmā bersabda: “Wahai raja, nyatakanlah tanpa berlengah; anggaplah ia telah terlaksana. Wahai yang berlengan perkasa, apa pun yang tersimpan di hatimu—tiada sesuatu pun darimu yang tidak akan dikurniakan.”

Verse 46

राजोवाच । यद्यहं पृथिवीनाथः सर्वलोकपितामह । तदादिविष दो देवा दिवि तिष्ठंतु मा भुवि

Raja berkata: “Wahai Pitāmaha bagi segala alam, jika aku benar tuan bagi bumi, maka para Deva yang bersemayam sejak awal hendaklah tinggal di syurga, bukan di bumi.”

Verse 47

देवेषु दिवितिष्ठत्सु मयि तिष्ठति भूतले । असपत्नेन राज्येन प्रजासौख्यमवाप्स्यति

“Apabila para Deva tetap di syurga dan aku tetap di bumi, rakyatku akan memperoleh kebahagiaan melalui pemerintahan yang bebas daripada pesaing.”

Verse 48

तथेति विश्वसृक्प्रोक्तो दिवोदासो नरेश्वरः । पटहं घोषयांचक्रे दिवं देवा व्रजंत्विति

Demikianlah, setelah menerima titah Sang Pencipta, Raja Divodāsa, penguasa manusia, menyuruh dipalu gendang dan diisytiharkan: “Wahai para Deva, berangkatlah ke syurga!”

Verse 49

मा गच्छंत्विह वै नागा नराः स्वस्था भवंत्वितः । मयि प्रशासति क्षोणीं सुराः स्वस्था भवंत्विति

“Janganlah para Nāga berangkat dari sini; biarlah manusia tinggal di sini dengan aman sejahtera. Selama aku memerintah bumi, biarlah para Sura, yakni para Deva, juga tetap aman di alam mereka sendiri.”

Verse 50

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा विश्वेशं प्रणिपत्य ह । यावद्विज्ञप्तुकामोभूत्तावदीशोब्रवीद्विधिम्

Pada ketika itu Brahmā menunduk sujud kepada Viśveśa, Tuhan Kāśī. Tatkala baginda hendak mempersembahkan permohonan, Sang Īśa terlebih dahulu bertitah kepada Sang Penentu (Brahmā).

Verse 51

लोकेश्वर समायाहि मंदरो नाम भूधरः । कुशद्वीपादिहागत्य तपस्तप्येत दुष्करम्

“Wahai Tuhan sekalian alam, marilah. Sebuah gunung bernama Mandara telah datang ke sini dari Kuśadvīpa dan sedang melakukan tapa yang amat sukar.”

Verse 52

यावस्तस्मै वरं दातुं बहुकालं तपस्यते । इत्युक्त्वा पार्वतीनाथो नंदिभृंगिपुरोगमः

“Dia telah bertapa sekian lama, memohon agar dikurniai suatu anugerah.” Setelah berkata demikian, Tuhan Pārvatī, didahului Nandin dan Bhṛṅgi, pun berangkat.

Verse 53

जगाम वृषमारुह्य मंदरो यत्र तिष्ठति । उवाच च प्रसन्नात्मा देवदेवो वृषध्वज

Baginda menaiki Lembu Suci lalu pergi ke tempat Mandara berdiri. Kemudian Dewa segala dewa, yang berpanji Lembu, dengan hati yang tenang, pun bersabda.

Verse 54

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते वरं ब्रूहि धरोत्तम । सोथ श्रुत्वा महेशानं देवदेवं त्रिलोचनम्

“Bangkitlah, bangkitlah—semoga sejahtera bagimu. Wahai yang terbaik antara gunung, nyatakanlah anugerah yang engkau pinta.” Mendengar titah Maheśāna, Dewa segala dewa, Yang Bermata Tiga, Mandara pun menjawab sewajarnya.

Verse 55

प्रणम्य बहुशो भूमावद्रिरेतद्व्यजिज्ञपत् । लीलाविग्रहभृच्छंभो प्रणतैक कृपानिधे

Setelah berkali-kali bersujud menyentuh bumi, Sang Gunung merayu dengan rendah hati: “Wahai Śambhu, yang mengenakan wujud dalam lila Ilahi—wahai satu-satunya khazanah belas kasih bagi para penyembah yang tunduk sujud—dengarkanlah permohonanku.”

Verse 56

सर्वज्ञोपि कथं नाम न वेत्थ मम वांछितम् । शरणागतसंत्राण सर्ववृत्तांतकोविद

“Walaupun Engkau Maha Mengetahui, bagaimana mungkin Engkau tidak mengetahui hasratku? Wahai pelindung orang yang berlindung, wahai yang arif akan setiap keadaan dan peristiwa!”

Verse 57

सर्वेषां हृदयानंद शर्वसर्वगसर्वकृत् । यदि देयो वरो मह्यं स्वभावादृषदात्मने

“Wahai kegembiraan segala hati—wahai Śarva, Yang meliputi segalanya, pelaku segala—jika suatu anugerah hendak dikurniakan kepadaku, aku yang tabiatnya kaku seperti batu…”

Verse 58

याचकायातिशोच्याय प्रणतार्तिप्रभंजक । ततोऽविमुक्तक्षेत्रस्य साम्यं ह्यभिलषाम्यहम्

“Kepadaku, seorang pemohon yang amat menyedihkan—wahai pemusnah derita orang yang tunduk sujud—maka sebab itu aku mendambakan kesetaraan dengan kṣetra suci bernama Avimukta.”

Verse 59

कुशद्वीप उमा सार्धं नाथाद्य सपरिच्छदः । मन्मौलौ विहितावासः प्रयात्वेष वरो मम

“Semoga Nātha, bersama Umā serta seluruh pengiring-Nya, berangkat hari ini ke Kuśadvīpa setelah menjadikan puncakku sebagai tempat bersemayam—itulah varaku.”

Verse 60

सर्वेषां सर्वदः शंभुः क्षणं यावद्विचिंतयेत् । विज्ञातावसरो ब्रह्मा तावच्छंभुं व्यजिज्ञपत् । प्रणम्याग्रेसरो भूत्वा मौलौ बद्धकरद्वयः

Śambhu, Yang menganugerahkan segala-galanya kepada semua, berfikir seketika. Menyedari saatnya, Brahmā pun mempersembahkan bicara kepada Śambhu—bersujud hormat, melangkah ke hadapan, lalu menangkup kedua tangan di atas kepala.

Verse 61

ब्रह्मोवाच । विश्वेश जगतांनाथ पत्या व्यापारितोस्म्यहम् । कृतप्रसादेन विभो सृष्टिं कर्तुं चतुर्विधाम्

Brahmā berkata: “Wahai Viśveśa, Tuhan semesta; wahai Natha, Penguasa segala alam! Dengan titah Sang Pati (Śiva) aku telah ditugaskan pada pekerjaanku. Dengan kurnia rahmat-Mu, wahai Yang Maha Perkasa, aku akan melaksanakan penciptaan dalam empat bentuknya.”

Verse 62

प्रयत्नेन मया सृष्टा सा सृष्टिस्त्वदनुज्ञया । अवृष्ट्या षष्टिहायिन्या तत्र नष्टाऽप्रजा भुवि

“Dengan segala usaha aku menciptakan ciptaan itu, dan semuanya terjadi dengan izin-Mu. Namun kerana enam puluh tahun tiada hujan, makhluk di bumi pun binasa, dan dunia menjadi tanpa rakyat.”

Verse 63

अराजकं महच्चासीद्दुरवस्थमभूज्जगत् । ततो रिपुंजयो नाम राजर्षिर्मनुवंशजः

“Ketiadaan raja menimbulkan kekacauan besar; dunia jatuh dalam keadaan sengsara. Lalu muncullah seorang raja-ṛṣi bernama Ripuṃjaya, lahir daripada keturunan Manu.”

Verse 64

मयाभिषिक्तो राजर्षिः प्रजाः पातुं नरेश्वरः । चकार समयं सोपि महावीर्यो महातपाः

“Raja-ṛṣi itu aku tabalkan dengan upacara abhiṣeka sebagai raja, agar melindungi rakyat. Dia—berkeperwiraan besar dan bertapa besar—turut menetapkan tatanan yang benar serta disiplin.”

Verse 65

तवाज्ञया चेत्स्थास्यंति सर्वे दिविषदो दिवि । नागलोके तथा नागास्ततो राज्यं करोम्यहम्

Jika dengan titahmu semua dewa tetap tinggal di syurga, dan para Nāga juga kekal di Nāga-loka, maka aku akan memegang pemerintahan dan aturan alam-alam itu sebagaimana sepatutnya.

Verse 66

तथेति च मया प्रोक्तं प्रमाणीक्रियतां तु तत् । मंदराय वरो दत्तो भवेदेवं कृपानिधे

Aku berkata, “Tathāstu—biarlah demikian”; hendaklah hal itu diteguhkan sebagai benar. Wahai khazanah belas kasih, kurnia yang dianugerahkan kepada Mandara, semoga terlaksana seperti ini.

Verse 67

तस्य राज्ञः प्रजास्त्रातुं भूयाच्चैष मनोरथः । मम नाडीद्वयं राज्यं तस्यापि च शतक्रतोः

Semoga ini juga menjadi hasrat tambahannya: melindungi rakyat raja itu. Kerajaanku yang disebut ‘dua nāḍī’—dua wilayah—biarlah menjadi kerajaan baginya juga, dan bagi Śatakratu (Indra) juga.

Verse 68

मर्त्यानां गणना क्वेह निमेषार्ध निमेषिणाम् । देवोपि निर्मलं मत्वा मंदरं चारुकंदरम्

Di sini, bagaimana mungkin menghitung para insan fana, sedangkan para dewa—yang berkelip hanya setengah nimeṣa—pun tidak terbilang? Bahkan sang Deva, menganggap Mandara yang berongga gua indah itu amat suci, lalu memuliakannya.

Verse 69

विधेश्च गौरवं रक्षंस्तथोरी कृतवान्हरः । जंबूद्वीपे यथा काशी निर्वाणपददा सदा

Dengan memelihara kemuliaan Vidhi (Brahmā), Hara (Śiva) menerimanya sebagaimana patut. Seperti Kāśī di Jambūdvīpa yang senantiasa mengurniakan kedudukan nirvāṇa, tempat pembebasan.

Verse 70

तथा बहुतिथं कालं द्वीपोभूत्सोपि मंदरः । यियासुना च देवेन मंदरं चित्रकंदरम्

Demikianlah, untuk masa yang amat panjang, Gunung Mandara itu pun menjadi seumpama sebuah pulau. Dan Sang Dewa, berhasrat untuk berangkat, menatap lalu mendekati Mandara yang memiliki gua-gua menakjubkan.

Verse 71

निजमूर्तिमयं लिंगमविज्ञातं विधेरपि । स्थापितं सर्वसिद्धीनां स्थापकेभ्यः समर्पितुम्

Sebuah liṅga yang terbentuk daripada hakikat diri-Nya sendiri—yang bahkan tidak diketahui oleh Vidhi (Brahmā)—telah didirikan, agar diserahkan kepada para pendiri-pendeta sebagai asas bagi segala siddhi (pencapaian rohani).

Verse 72

विपन्नानां च जंतूनां दातुं नैःश्रेयसीं श्रियम् । सर्वेषामिह संस्थानां क्षेत्रं चैवाभिरक्षितुम्

Untuk menganugerahkan kepada makhluk yang ditimpa kesusahan naiḥśreyasī śrī—kemuliaan sejahtera yang membawa kepada pembebasan—serta untuk melindungi kṣetra suci ini bagi semua yang menetap di sini.

Verse 73

मंदराद्रिगतेनापि क्षेत्रं नैतत्पिनाकिना । विमुक्तं लिंगरूपेण अविमुक्तमतः स्मृतम्

Walaupun Pinākin (Śiva) pergi ke Gunung Mandara, Baginda tidak meninggalkan kṣetra ini. Oleh sebab dalam rupa liṅga ia tidak ditinggalkan, maka ia dikenang sebagai Avimukta, “yang tidak pernah ditinggalkan.”

Verse 74

पुरा नंदवनं नाम क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अविमुक्तं तदारभ्य नामास्य प्रथितं भुवि

Pada zaman dahulu, kṣetra ini masyhur dengan nama Nandavana. Sejak saat itu, nama “Avimukta” pun menjadi terkenal di seluruh bumi.

Verse 75

नामाविमुक्तमभवदुभयोः क्षेत्रलिंगयोः । एतद्द्वयं समासाद्य न भूयो गर्भभाग्भवेत्

Kawasan suci dan juga Liṅga itu sama-sama menyandang nama “Avimukta”. Sesiapa yang mencapai kedua-duanya (Avimukta-kṣetra dan Avimukteśvara-liṅga) tidak lagi menjadi “bahagian rahim”, yakni tidak lahir semula.

Verse 76

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा क्षेत्रेऽविमुक्तके । विमुक्त एव भवति सर्वस्मात्कर्मबंधनात्

Dengan menatap Liṅga Avimukteśvara di kṣetra Avimukta, seseorang benar-benar menjadi bebas daripada segala ikatan karma.

Verse 77

अर्चंति विश्वे विश्वेशं विश्वेशोर्चति विश्वकृत् । अविमुक्तेश्वरं लिंगं भुविमुक्तिप्रदायकम्

Para Viśvedevas memuja Viśveśa, Tuhan alam semesta; dan Viśveśa—Pencipta jagat—juga (pada gilirannya) memuja. Liṅga Avimukteśvara menganugerahkan mokṣa bahkan ketika masih di bumi.

Verse 78

पुरा न स्थापितं लिंगं कस्यचित्केनचित्क्वचित् । किमाकृति भवेल्लिंगं नैतद्वेत्त्यपि कश्चन

Pada zaman purba, Liṅga ini tidak pernah didirikan oleh sesiapa, di mana-mana. Bagaimanakah rupa hakikinya—tiada seorang pun mengetahuinya.

Verse 79

आकारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा ब्रह्माच्युतादयः । लिंगं संस्थापयामासुर्वसिष्ठाद्यास्तथषर्यः

Setelah menyaksikan perwujudan suci Avimukta, Brahmā, Acyuta (Viṣṇu) dan yang lain mendirikan sebuah Liṅga; demikian juga para ṛṣi bermula dengan Vasiṣṭha.

Verse 80

आदिलिंगमिदं प्रोक्तमविमुक्तेश्वरं महत् । ततो लिंगांतराण्यत्र जातानि क्षितिमंडले

Avimukteśvara yang agung ini dinyatakan sebagai Liṅga yang mula-mula (Ādi-Liṅga). Daripadanya, Liṅga-liṅga yang lain pun lahir di sini pada lingkaran bumi.

Verse 81

अविमुक्तेश नामापि श्रुत्वा जन्मार्जितादघात् । क्षणान्मुक्तो भवेन्मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा

Walau hanya dengan mendengar nama “Avimukteśa”, seorang insan fana dibebaskan seketika daripada dosa yang terkumpul sepanjang kelahiran-kelahiran; tentang hal ini tiada perlu ragu atau berbahas.

Verse 82

अविमुक्तेश्वरं लिंगं स्मृत्वा दूरगतोपि च । जन्मद्वयकृतात्पापात्क्षणादेव विमुच्यते

Walaupun berada jauh, dengan mengingati Liṅga Avimukteśvara, seseorang dibebaskan seketika daripada dosa yang dilakukan sepanjang dua kelahiran.

Verse 83

अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽविमुक्तमवलोक्य च । त्रिजन्मजनितं पापं हित्वा पुण्यमयो भवेत्

Di mahā-kṣetra Avimukta, dengan menatap Avimukta, seseorang menanggalkan dosa yang lahir daripada tiga kehidupan lalu menjadi penuh dengan pahala kebajikan.

Verse 84

यत्कृतं ज्ञानविभ्रंशादेनः पंचसु जन्मसु । अविमुक्तेश संस्पर्शात्तत्क्षयेदेव नान्यथा

Apa jua dosa yang dilakukan kerana kekeliruan pengetahuan sepanjang lima kelahiran, dengan sentuhan Avimukteśa dosa itu pasti lenyap; tidak mungkin selain demikian.

Verse 85

अर्चयित्वा महालिंगमविमुक्तेश्वरं नरः । कृतकृत्यो भवेदत्र न च स्याज्जन्मभाक्कुतः

Setelah memuja Mahāliṅga—Avimukteśvara—seseorang menjadi insan yang telah menyempurnakan tujuan hidupnya di sini (Avimukta/Kāśī); bagaimana mungkin dia kembali terikat kelahiran semula?

Verse 86

स्तुत्वा नत्वार्चयित्वा च यथाशक्ति यथामति । अविमुक्ते विमुक्तेशं स्तूयते नम्यतेऽर्च्यते

Dengan memuji, menunduk hormat dan bersembahyang menurut kemampuan serta kefahaman, hendaklah seseorang memuji, bersujud dan memuja Vimukteśa di Avimukta.

Verse 87

अनादिमदिदं लिंगं स्वयं विश्वेश्वरार्चितम् । काश्यां प्रयत्नतः सेव्यमविमुक्तं विमुक्तये

Liṅga ini tidak berawal; ia dipuja oleh Viśveśvara sendiri. Demi mokṣa, di Kāśī hendaklah Avimukta dilayani dengan bersungguh-sungguh.

Verse 88

संति लिंगान्यनेकानि पुण्येष्वायतनेषु च । आयांति तानि लिंगानि माघीं प्राप्य चतुदर्शीम्

Di pelbagai tempat suci terdapat banyak Liṅga; dan apabila tiba caturdaśī pada bulan Māgha, Liṅga-Liṅga itu datang ke sini.

Verse 89

कृष्णायां माघभूतायामविमुक्तेश जागरात् । सदा विगतनिद्रस्य योगिनो गतिभाग्भवेत्

Pada caturdaśī paruh gelap bulan Māgha, dengan berjaga demi Avimukteśa, seorang yogin yang sentiasa jaga dan bebas daripada lena menjadi penerima darjat rohani yang tertinggi.

Verse 90

नानायतनलिंगानि चतुर्वर्गप्रदान्यपि । माघकृष्णचतुर्दश्यामविमुक्तमुपासते

Liṅga dari pelbagai tempat suci—bahkan yang mengurniakan empat tujuan hidup—pada hari Caturdaśī paruh gelap bulan Māgha, dipuja Avimukta dengan bhakti.

Verse 91

किं बिभेति नरो धीरः कृतादघशिलोच्चयात् । अविमुक्तेश लिंगस्य भक्ति वज्रधरो यदि

Mengapa insan yang tabah harus takut akan timbunan dosa laksana gunung yang telah dilakukannya, jika ia memiliki bhakti sekeras wajra kepada Liṅga Avimukteśa?

Verse 92

क्वाविमुक्तं महालिंगं चतुर्वर्गफलोदयम् । क्व पापि पापशैलोऽल्पो यःक्षयेन्नामसंभृतः

Apakah perbandingan antara Mahāliṅga Avimukta—punca terbitnya buah empat tujuan hidup—dengan ‘gunung’ dosa si pendosa yang kecil, yang terhakis hanya dengan menyebut namanya?

Verse 93

अविमुक्ते महाक्षेत्रे विश्वेशसमधिष्ठिते । यैर्न दृष्टं विमूढास्तेऽविमुक्तं लिंगमुत्तमम्

Di Mahākṣetra Avimukta, yang dinaungi Viśveśa—mereka yang tidak menyaksikan Liṅga Avimukta yang utama, sesungguhnya adalah orang yang terkeliru.

Verse 94

द्रष्टारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा दंडधरो यमः । दूरादेव प्रणमति प्रबद्धकरसंपुटः

Melihat orang yang telah menyaksikan Avimukta, Yama sendiri—pemegang tongkat—menunduk dari jauh dengan tangan dirapatkan penuh hormat.

Verse 95

धन्यं तन्नेत्रनिर्माणं कृतकृत्यौ तु तौ करौ । अविमुक्तेश्वरं येन याभ्यामैक्षिष्ट यः स्पृशेत्

Sungguh berkatlah terciptanya mata itu, dan sempurnalah kedua-dua tangan itu—dengannya seseorang menatap Avimukteśvara dan dengannya pula menyentuh-Nya.

Verse 96

त्रिसंध्यमविमुक्तेशं यो जपेन्नियतः शुचिः । दूरदेशविपन्नोपि काशीमृतफलं लभेत्

Sesiapa yang berdisiplin dan suci, berzikir nama Avimukteśa pada tiga waktu sandhyā setiap hari—walau terdampar di negeri jauh—akan memperoleh buah yang dijanjikan bagi yang wafat di Kāśī.

Verse 97

अविमुक्तं महालिंगं दृष्ट्वा ग्रामांतरं व्रजेत् । लब्धाशुकार्यसंसिद्धिं क्षेमेण प्रविशेद्गृहम्

Setelah menatap Mahāliṅga Avimukta, seseorang boleh meneruskan perjalanan ke kampung lain; segera memperoleh kejayaan dalam urusan, lalu pulang memasuki rumah dengan selamat dan sejahtera.