Adhyaya 4

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भगवन्राक्षसः कोऽसौ सूत पौराणिकोत्तम । विष्णुभक्तं महात्मानं यो गालवमबाधत

Para ṛṣi berkata: “Wahai Bhagavan Sūta, yang terbaik antara para penghurai Purāṇa—siapakah rākṣasa itu yang mengganggu Mahātmā Gālava, sang bhakta Viṣṇu?”

Verse 2

श्रीसूत उवाच । वक्ष्यामि राक्षसं क्रूरं तं विप्राः शृणुतादरात् । यथा स राक्षसो जातो मुनीनां शापवैभवात्

Śrī Sūta bersabda: “Wahai para vipra, aku akan menghuraikan rākṣasa yang kejam itu; dengarlah dengan penuh perhatian—bagaimana ia lahir melalui kedahsyatan kuasa sumpahan para muni.”

Verse 3

पुरा कैलासशिखरे हालास्ये शिवमंदिरे । चतुर्विशतिसाहस्रा मुनयो ब्रह्मवादिनः

Pada zaman dahulu, di puncak Kailāsa, di Hālāsya dalam mandir Śiva, terdapat dua puluh empat ribu muni—para pengujar brahman (kebenaran suci).

Verse 4

वसिष्ठात्रिमुखाः सर्वे शिवभक्ता महौजसः । भस्मोद्धूलितसर्वांगास्त्रिपुंड्रांकितमस्तकाः

Dipimpin oleh Vasiṣṭha dan Atri, mereka semua ialah bhakta Śiva, bersinar dengan ojas rohani yang agung; seluruh tubuh disaput vibhūti (abu suci), dan dahi bertanda tripuṇḍra, tiga garis suci.

Verse 5

रुद्राक्ष मालाभरणाः पंचाक्षरजपे रताः । हालास्यनाथं भूतेशं चंद्रचूडमुमापतिम्

Dengan memakai kalung rudrākṣa dan perhiasan, serta tekun dalam japa mantra lima suku kata, mereka memuliakan Hālāsya-nātha—Bhūteśa, Śiva bermahkota bulan, pasangan Umā—dengan penuh bhakti.

Verse 6

उपासांचक्रिरे मुक्त्यै मधुरापुरवासिनः । कदाचित्तत्र गंधर्वो विश्वावसुसुतो बली

Penduduk kota Madhurā melakukan upāsanā demi mencapai mokṣa. Pada suatu ketika datang ke sana seorang gandharva yang perkasa—putera Viśvāvasu.

Verse 7

दुर्द्दमोनाम विप्रेंद्रा विटगोष्ठीपरायणः । ललनाशतसंयुक्तो विवस्त्रः सलिलाशये

Wahai yang terbaik dalam kalangan brāhmaṇa, namanya Durddama, yang tenggelam dalam pesta pora yang liar. Dikelilingi ratusan wanita, dia bermain tanpa busana di tempat perairan.

Verse 8

चिक्रीड स विवस्त्राभिः साकं युवतिभिर्मुदा । हालास्यनाथतीर्थं तद्वसिष्ठो मुनिभिः सह

Di tīrtha Hālāsya-nātha itu, dia bermain dengan gembira bersama gadis-gadis muda yang tanpa busana. Ketika itu Vasiṣṭha, bersama para ṛṣi, tiba di sana.

Verse 9

माध्यंदिनं कर्तुमना ययौ शंकरमंदिरात् । तानृषीनवलोक्याथ रामास्ता भयकातराः

Dengan niat menunaikan upacara tengah hari, dia keluar dari kuil Śaṅkara. Namun apabila para wanita itu melihat para ṛṣi, mereka menjadi gelisah dan gementar kerana takut.

Verse 10

वासांस्याच्छादयामासुर्दुर्द्दमो न तु साहसी । ततो वसिष्ठः कुपितः शशापैनं गत त्रपम्

Para wanita segera menutup pakaian mereka, tetapi Durdama—tanpa malu dan tanpa kendali—tidak menutupinya. Maka Vasiṣṭha murka, melihat hilangnya rasa malu, lalu menjatuhkan sumpah kutuk ke atasnya.

Verse 11

वसिष्ठ उवाच । यस्माद्दुर्दम गंधर्व दृष्ट्वास्मांल्लज्जया त्वया । वासो नाच्छादितं शीघ्रं याहि राक्षसतां ततः

Vasiṣṭha bersabda: “Wahai Durdama, sang Gandharva! Ketika melihat kami engkau tidak segera menutup diri dengan rasa malu; maka pergilah dari sini dan jatuhlah ke keadaan seorang Rākṣasa.”

Verse 12

इत्युक्त्वा ता स्त्रियः प्राह वसिष्ठो मुनिपुंगवः । यस्मादाच्छादितं वस्त्रं दृष्ट्वास्मांल्ललनोत्तमाः

Setelah berkata demikian, Vasiṣṭha—yang utama di antara para muni—berkata kepada para wanita itu: “Wahai wanita-wanita mulia, ketika melihat kami kalian menutupi pakaian kalian…”

Verse 13

ततो न युष्माञ्छपिष्यामि गन्छध्वं त्रिदिवं ततः । एवमुक्ता वसिष्ठेन रामाः प्रांजलयस्तदा

“Oleh itu aku tidak akan menyumpah kamu; pergilah dari sini menuju Tridiva, alam syurga.” Setelah ditegur demikian oleh Vasiṣṭha, para wanita jelita itu berdiri dengan tangan dirapatkan.

Verse 14

प्रणिपत्य वसिष्ठं तं भक्तिनम्रेण चेतसा । मुनिमंडलमध्ये तं वसिष्ठमिदमब्रुवन्

Dengan hati yang tunduk kerana bhakti, mereka bersujud kepada Vasiṣṭha. Di tengah lingkaran para resi, mereka menyampaikan kata-kata ini kepada Vasiṣṭha.

Verse 15

रामा ऊचुः । भगवन्सर्वधर्मज्ञ चतुरानननंदन । दयासिंधोऽवलोक्यास्मान्न कोपं कर्तुमर्हसि

Para wanita berkata: “Wahai Bhagavan, yang mengetahui segala dharma, putera Brahmā yang bermuka empat; wahai lautan belas kasihan—setelah memandang kami, janganlah Engkau murka.”

Verse 16

पतिरेवहि नारीणां भूषणं परमुच्यते । पतिहीना तु या नारी शतपुत्रापि सा मुने

“Sesungguhnya, bagi wanita, suami sahaja dikatakan sebagai perhiasan yang paling utama. Namun wanita yang tiada suami, wahai muni, walau mempunyai seratus anak lelaki, tetap dianggap serba kekurangan.”

Verse 17

विधवेत्युच्यते लोके तत्स्त्रीणां मरणं स्मृतम् । तत्प्रसादं कुरु मुने पत्यावस्माक मादरात्

“Di dunia, dia disebut ‘janda’; dan hal itu diingati sebagai sejenis ‘kematian’ bagi wanita. Maka, wahai muni, limpahkanlah rahmat—demi menghormati suami kami.”

Verse 19

एकोऽपराधः क्षंतव्यो मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । क्षमां कुरु दयासिंधो युष्मच्छिष्येऽत्र दुर्दमे

“Satu kesalahan wajar diampunkan oleh para muni yang melihat hakikat. Wahai lautan belas kasihan, kurniakanlah keampunan di sini kepada Durdama, muridmu yang sukar ditundukkan.”

Verse 20

न मे स्याद्वचनं मिथ्या कदाचिदपि सुभ्रुवः । उपायं वः प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं श्रद्धया सह

“Wahai yang beralis indah, kata-kataku tidak akan pernah dusta. Namun aku akan menyampaikan suatu ikhtiar kepada kamu; dengarkanlah bersama śraddhā (iman).”}]}}

Verse 21

षोडशाब्दावधिः शापो भर्तुर्वो भविता ध्रुवम् । षोडशाब्दावधौ चैष दुर्दमो राक्षसाकृतिः

Selama enam belas tahun, sumpahan ini pasti menimpa suamimu. Dalam tempoh enam belas tahun itu, Durdama ini akan menyandang rupa rākṣasa.

Verse 22

यदृच्छयाचक्र तीर्थं गमिष्यति सुरांगनाः । आस्ते तत्र महायोगी गालवो विष्णुतत्परः

Secara kebetulan, wahai para bidadari, dia akan pergi ke Cakratīrtha. Di sana bersemayam mahāyogi Gālava, yang sepenuhnya berbakti kepada Viṣṇu.

Verse 23

भक्ष्यार्थं तं मुनिं सोऽयं राक्षसोभिगमिष्यति । ततो गालवरक्षार्थं प्रेरितं चक्रमुत्तमम्

Untuk memakan resi itu, rākṣasa ini akan mendekatinya. Lalu demi perlindungan Gālava, cakra yang utama akan digerakkan.

Verse 24

विष्णुनास्य शिरो रामा हरिष्यति न संशयः । ततः स्वरूपमासाद्य शापान्मुक्तः सुदुर्दमः

Wahai para Rāmā, Viṣṇu pasti akan memenggal kepalanya—tiada keraguan. Kemudian Sudurdama akan kembali kepada rupa sejatinya dan terbebas daripada sumpahan.

Verse 25

पतिर्वस्त्रिदिवं भूयो गंतास्त्यत्र न संशयः । ततस्त्रिदिवमासाद्य दुर्द्दमोऽयं पतिर्हि वः

Suamimu akan pergi lagi ke Tridiva, alam para dewa—tiada keraguan. Setelah sampai ke sana, Durdama inilah benar-benar akan menjadi suamimu kembali seperti dahulu.

Verse 26

रमयिष्यति सुन्दर्यो युष्मान्सुन्दरवेषभृत् । श्रीसूत उवाच । इत्युक्त्वा तु वसिष्ठस्ता दुर्दमस्य वरांगनाः

“Dia, yang berhias dengan rupa yang tampan, akan menggembirakan kamu, wahai para wanita jelita.” Śrī Sūta berkata: Setelah berkata demikian, Vasiṣṭha pun menegur para wanita mulia milik Durdama itu…

Verse 27

स्वाश्रमं प्रययौ तूर्णं हालास्येश्वरभक्तिमान् । अथ रामास्तमालिंग्य दुर्द्दमं पतिमातुराः

Sebagai bhakta Hālāsyeśvara, dia segera berangkat ke āśrama miliknya. Kemudian para Rāmā yang resah dan dukacita memeluk suami mereka, Durdama.

Verse 28

रुरुदुः शोकसंविग्ना दुःखसागरमध्यगाः प्र । पश्यंतीषु तास्वेव दुर्दमो राक्षसोऽभवत्

Mereka menangis, tergoncang oleh dukacita, seolah-olah tenggelam di tengah lautan duka. Bahkan ketika mereka memandang, Durdama pun menjadi seorang rākṣasa.

Verse 29

महादंष्ट्रो महाकायो रक्तश्मश्रुशिरोरुहः । तं दृष्ट्वा भयसंविग्ना जग्मू रामास्त्रिविष्टपम्

Bertaring besar dan bertubuh maha besar, berjanggut serta berambut merah—melihatnya, para Rāmā menggigil ketakutan lalu pergi ke Triviṣṭapa (svarga).

Verse 30

ततो राक्षसवेषोऽयं दुर्दमो भैरवाकृतिः । भक्षयन्प्राणिनः सर्वान्देशाद्देशं वनाद्वनम्

Selepas itu, Durdama—dalam rupa rākṣasa, berwajah menggerunkan laksana Bhairava—melahap semua makhluk, merayau dari negeri ke negeri, dari rimba ke rimba.

Verse 31

भ्रमन्न निलवेगोऽसौ धर्मतीर्थं ततो ययौ । एवं षोडशवर्षाणि भ्रमतोऽस्य ययुस्तदा

Demikianlah Nila-vega itu, mengembara dengan resah, pergi ke Dharmatīrtha. Dengan cara ini, semasa dia berkeliaran, enam belas tahun berlalu baginya.

Verse 32

ततस्तु षोडशाब्दांते राक्षसोयं मुनीश्वराः । भक्षितुं गालवमुनिं धर्मतीर्थनिवासिनम्

Kemudian, pada akhir enam belas tahun, wahai para resi yang terbaik, raksasa ini berangkat untuk memakan Resi Galava, yang tinggal di Dharmatīrtha.

Verse 33

उपाद्रवद्वायुवेगः सचास्तौषीज्जनार्दनम् । गालवेन स्तुतो विष्णुस्तदा चक्रमचोदयत्

Vayuvega bergegas menyerang, dan dia memuji Janardana. Kemudian Wisnu, yang dipuji oleh Galava, menggerakkan cakra-Nya.

Verse 34

रक्षितुं गाल वमुनिं राक्षसेन प्रपीडितम् । अथागत्य हरेश्चक्रं राक्षसस्य शिरोऽहरत्

Untuk melindungi Resi Galava, yang ditindas oleh raksasa itu, Cakra Hari datang ke sana dan memenggal kepala raksasa itu.

Verse 35

ततोऽयं राक्षसं देहं त्यक्त्वा दिव्यकलेवरः । विमानवरमारुह्य दुर्दमः पुष्पवर्षितः

Kemudian, meninggalkan tubuh raksasa itu, dia mengambil wujud ilahi. Durdama menaiki kereta surgawi yang sangat baik, dihujani dengan bunga-bunga.

Verse 36

प्रांजलिः प्रणतो भूत्वा ववन्दे तं सुदर्शनम् । तुष्टाव श्रुतिरम्याभिर्वाग्भिरग्र्याभिरादरात्

Dengan tangan dirapatkan dan tunduk merendah, dia memberi sembah kepada Sudarśana. Dengan penuh hormat, dia memuji-Nya dengan kata-kata mulia yang merdu didengar.

Verse 37

दुर्दम उवाच । सुदर्शन नमस्तेऽस्तु विष्णुहस्तैकभूषण । नमस्तेऽसुरसंहर्त्रे सहस्रादित्यतेजसे

Durdama berkata: “Namskara bagimu, wahai Sudarśana, satu-satunya perhiasan di tangan Viṣṇu. Namskara bagimu, pembinasa para asura, yang bercahaya laksana seribu matahari.”

Verse 38

कृपालेशेन भवतस्त्यक्त्वाहं राक्षसीं तनुम् । स्वरूपमभजं विष्णोश्चक्रायुध नमोऽस्तु ते

“Dengan setitis belas kasihan-Mu, aku telah menanggalkan tubuh rākṣasa dan kembali memperoleh hakikat diriku. Wahai Cakrāyudha milik Viṣṇu, namskara bagimu.”

Verse 39

अनुजानीहि मां गन्तुं त्रिदिवं विष्णुवल्लभ । भार्या मे परिशोचंति विरहातुरचेतसः

“Wahai yang dikasihi Viṣṇu, izinkan aku berangkat ke Tridiva (syurga). Isteri-isteriku, hati mereka pedih kerana perpisahan, sedang meratapi diriku.”

Verse 40

त्वन्मनस्को भविष्यामि यावज्जीवं यथाह्यहम् । तथा कृपां कुरुष्व त्वं मयि चक्र नमोऽस्तु ते

“Selama aku hidup, hatiku akan tertumpu hanya kepada-Mu. Maka, wahai Cakra, limpahkanlah rahmat-Mu kepadaku; namskara bagimu.”

Verse 41

एवं स्तुतं विष्णुचक्रं दुर्दमेन सभक्तिकम् । अनुजग्राह सहसा तथास्त्विति मुनीश्वराः

Demikianlah Durdama memuji Cakra Viṣṇu dengan bhakti; seketika Cakra itu berkenan lalu bersabda, “Tathāstu—jadilah demikian,” wahai para muni yang utama.

Verse 42

चक्रायुधाभ्यनुज्ञातो दुर्दमो गालवं मुनिम् । प्रणम्य तेनानुज्ञातो गन्धर्वस्त्रिदिवं ययौ

Setelah mendapat izin daripada Cakrāyudha, Durdama menunduk sujud kepada resi Gālava; dan setelah diizinkan olehnya juga, Gandharva itu pun pergi ke Tridiva (syurga).

Verse 43

दुर्दमे तु गते स्वर्गं गालवो मुनिपुंगवः । स चक्रं प्रार्थयामास विष्ण्वायुधमनुत्तमम्

Apabila Durdama telah pergi ke syurga, Gālava—yang unggul dalam kalangan para muni—pun memohon kepada senjata Viṣṇu yang tiada bandingan, yakni Cakra ilahi itu.

Verse 44

चक्रायुध नमामि त्वां महासुरविमर्द्दन । देवीपट्टण पर्यंते धर्मतीर्थे ह्यनुत्तमे

Wahai Cakrāyudha, aku menunduk sembah kepadamu, pemusnah para Asura yang besar. Tinggallah di sini, hingga ke sempadan Devīpaṭṭaṇa, di tīrtha Dharma yang tiada bandingan ini.

Verse 45

सन्निधानं कुरुष्व त्वं सर्वपापविनाशनम् । त्वत्सन्निधानात्सर्वेषां स्नातानां पापिनामिह

Tegakkanlah kehadiran-Mu di sini sebagai pemusnah segala dosa; kerana dengan kehadiran-Mu, semua orang berdosa yang mandi di sini pun dibebaskan daripada cela dan noda.

Verse 46

पापनाशं कुरुष्व त्वं मोक्षं च कुरु शाश्वतम् । चक्रतीर्थमिति ख्यातिं लोकस्य परिकल्पय

Wahai Tuhan, hapuskanlah segala dosa dan kurniakan juga moksha yang kekal. Jadikanlah tempat ini masyhur di kalangan manusia sebagai ‘Cakratīrtha’.

Verse 47

त्वत्सन्निधानादत्रत्यमुनीनां भयनाशनम् । इतः परं भवत्वार्य चक्रायुध नमोऽस्तु ते

Dengan kehadiran-Mu, semoga lenyap ketakutan para muni yang menetap di sini. Mulai saat ini, wahai Cakrāyudha yang mulia, biarlah demikian—sembah sujud kepada-Mu.

Verse 48

भूतप्रेतपिशाचेभ्यो भयं मा भवतु प्रभो । इति संप्रार्थितं चक्रं गालवेन मुनीश्वराः

“Wahai Tuhan, janganlah ada ketakutan daripada bhūta, preta dan piśāca.” Demikianlah cakra itu dipohon dengan bersungguh-sungguh oleh Gālava, wahai yang terbaik antara para resi.

Verse 49

तथैवा स्त्विति सम्भाष्य तस्मिंस्तीर्थे तिरोहितम् । श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितो विप्रा राक्षसस्स भवो मया

Sambil berkata, “Demikianlah,” cakra itu pun lenyap di tīrtha itu juga. Śrī Sūta berkata: Wahai para vipra, demikianlah telah aku ceritakan kepada kamu asal-usul rākṣasa itu.

Verse 50

माहात्म्यं चक्र तीर्थस्य कथितं च मलापहम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो भुवि

Keagungan Cakratīrtha, yang menghapus kekotoran, telah diceritakan. Sesiapa yang mendengarnya, manusia di bumi akan terlepas daripada segala dosa.

Verse 51

ऋषय ऊचुः । व्यासशिष्य महाप्राज्ञ सूत पौराणिकोत्तम । आरभ्य दर्भशयनमादेवीपत्तनावधि

Para resi berkata: “Wahai Sūta, murid Vyāsa, maha bijaksana, yang terbaik antara penyampai Purāṇa—sudi kiranya engkau menuturkan kisah suci ini, bermula dari Darbhaśayana hingga Devīpattana.”

Verse 52

बहुव्यायामसंयुक्तं चक्रतीर्थमनुत्तमम् । ययौ विच्छिन्नतां मध्ये कथं कथय सांप्रतम्

“Bagaimanakah Cakratīrtha yang tiada bandingan—yang terkait dengan usaha dan penat lelah yang besar—boleh terputus di bahagian tengahnya? Ceritakanlah kepada kami sekarang.”

Verse 53

एनं मनसि तिष्ठन्तं संशयं छेत्तुमर्हसि । श्रीसूत उवाच । पुरा हि पर्वताः सर्वे जातपक्षा मनोजवाः

“Keraguan yang bersemayam dalam fikiran kami ini, wajar engkau hapuskan.” Śrī Sūta berkata: “Pada zaman purba, sesungguhnya semua gunung telah menumbuhkan sayap dan bergerak sepantas fikiran.”

Verse 54

पर्यंतपर्वतै सार्द्धं चेरुराकाशमार्गगाः । नगरेषु च राष्ट्रेषु ग्रामेषु च वनेषु च

Bersama rangkaian gunung di sekelilingnya, mereka mengembara di laluan-laluan langit—melintasi kota-kota, negeri-negeri, kampung-kampung, bahkan hutan belantara.

Verse 55

आप्लुत्याप्लुत्य तिष्ठंति पर्वताः सर्वतो भुवि । आक्रम्याक्रम्य तिष्ठंति यत्रयत्र महीधराः

Berkali-kali melompat, gunung-gunung itu berdiri di seluruh muka bumi; di mana sahaja para pemikul bumi itu menekan berulang-ulang lalu berhenti, di situlah mereka menetap menurut kehendaknya.

Verse 56

तत्रतत्र नरा गावस्तथान्ये प्राणिसंचयाः । मरणं सहसा प्रापुः पीड्यमाना महीधरैः

Di sana sini, manusia, lembu dan himpunan makhluk bernyawa yang lain tiba-tiba menemui maut, dihimpit dan diseksa oleh gunung-ganang.

Verse 57

ब्राह्मणादिषु वर्णेषु नष्टेषु समनन्तरम् । यज्ञाद्यभावात्सहसा देवता व्यसनं ययुः

Apabila golongan masyarakat bermula dengan para Brāhmaṇa musnah, serta-merta—kerana yajña dan upacara yang berkaitan terhenti—para dewa pun jatuh ke dalam kesengsaraan.

Verse 58

तत इन्द्रो महाक्रुद्धो वज्रमादाय वेगवान् । चिच्छेद सहसा पक्षान्पर्वतानां तरस्विनाम्

Kemudian Indra, sangat murka, segera mengangkat vajra dengan pantas lalu serta-merta memutuskan sayap gunung-ganang yang perkasa.

Verse 59

छिद्यमानच्छदाः सर्वे वासवेन महीधराः । अनन्यशरणा भूत्वा समुद्रं प्राविशन्भयात्

Tatkala sayap mereka sedang dipotong oleh Vāsava (Indra), semua gunung—tanpa perlindungan lain—masuk ke samudera kerana ketakutan.

Verse 60

अचलेषु च सर्वेषु पतत्सु लवणार्णवे । निपेतुरर्णवभ्रांत्या चक्रतीर्थेपि केचन

Dan ketika semua gunung jatuh ke lautan masin, sebahagiannya—tersilap menyangkanya samudera—jatuh pula ke Cakratīrtha.

Verse 61

पतितैः पर्वतैस्तैस्तु मध्यतः पूरितोदरम् । चक्रतीर्थं महापुण्यं मध्ये विच्छेदमाययौ

Oleh gunung-ganang yang telah gugur itu, lekuk di bahagian tengah pun terisi penuh. Maka Cakra-tīrtha yang maha-berpahala itu menjadi berbelah (berrekah) di tengahnya.

Verse 62

यदृच्छया महाशैलाः पार्श्वयोस्तत्र नापतन् । अतो वै दर्भशयने तथा देवीपुरेऽपि च

Dengan kebetulan yang mujur, batu-batu besar tidak jatuh pada kedua-dua sisi di sana. Oleh itu, di Darbhaśayana—dan juga di Devīpura—hal ini dikenang/ditandai.

Verse 63

विच्छिन्नमध्यं तद्द्वेधा विभक्तमिव दृश्यते । मध्यतः पतितैः शैलैश्चक्रतीर्थं स्थलीकृतम्

Bahagian tengahnya yang terputus tampak seolah-olah terbahagi dua. Dan oleh batu-batu yang jatuh ke pusatnya, Cakra-tīrtha menjadi tanah yang kukuh (menjadi daratan).

Verse 64

श्रीसूत उवाच । युष्माकमेवं कथितं मुनीन्द्रा यन्मध्यतस्तीर्थमिदं स्थली कृतम् । यथा महीध्राः सहसा बिडौजसा विच्छिन्नपक्षा इह पेतुरुन्नताः

Śrī Sūta berkata: “Wahai para muni yang mulia, kamu telah menghuraikan demikian bagaimana tīrtha ini pada bahagian tengah menjadi daratan—bagaimana gunung-ganang yang tinggi jatuh di sini serta-merta, setelah sayapnya diputus oleh Yang Maha Perkasa.”