Adhyaya 20

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवतीर्थमनुत्तमम् । यत्रासौ शंकरो देवः पुनर्जन्मधरोऽभवत्

Vyāsa bersabda: Selepas ini akan aku jelaskan Śiva-tīrtha yang tiada bandingan—tempat di mana Dewa Śaṅkara sendiri mengambil keadaan kelahiran semula.

Verse 2

कीलितो देवदेवेशः शंकरश्च त्रिलोचनः । गिरिजया महाभाग पातितो भूमिमंडले

Tuhan segala dewa, Śaṅkara yang bermata tiga, telah dipasung dan ditundukkan; dan oleh Girijā, wahai yang mulia, baginda dicampakkan ke permukaan bumi.

Verse 3

छलितो मुह्यमानस्तु दिवारात्रिं न वेत्ति च । पुंस्त्रीनपुंसकाश्चैव जडीभूतस्त्रिलोचनः

Tertipu dan bingung, baginda tidak lagi mengetahui beza siang dan malam; dan Yang Bermata Tiga, dalam keadaan kaku terpinga, tidak mampu membezakan lelaki, perempuan, atau netral.

Verse 4

कल्पांतमिव संजातं तदा तस्मिंश्च कीलिते । पार्वत्या सहसा तस्य कृत कीलनकं तदा

Apabila baginda demikian dibuat tidak bergerak, saat itu terasa seolah-olah tibanya akhir suatu kalpa; lalu Pārvatī dengan tiba-tiba melakukan perbuatan ‘memakukan’ itu ke atas baginda.

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं वचनं यत्त्वयोदितम् । यो गुरुः सर्वदेवानां योगिनां चैव सर्वदा

Yudhiṣṭhira berkata: Ucapanmu ini sungguh menakjubkan dan tiada bandingan—bahawa Dia yang sentiasa menjadi guru bagi sekalian dewa dan para yogin (juga boleh terkesan demikian).

Verse 6

पार्वत्या कीलितः कस्मा न्नष्टवृत्तिः शिवः कथम् । कारणं कथ्यतां तत्र परं कौतूहलं हि मे

Mengapakah Pārvatī membuat Śiva tidak bergerak, dan bagaimana Baginda kehilangan kesedaran lazimnya? Mohon nyatakan sebabnya, kerana rasa ingin tahuku amat besar.

Verse 7

व्यास उवाच । मन्त्रौघा विविधा राजञ्छंकरेण प्रकाशिताः । पार्वत्यग्रे महाराज अथर्वणोपवेदजाः

Vyāsa berkata: Wahai Raja, wahai Maharaja, Śaṅkara telah menzahirkan pelbagai aliran mantra yang beraneka—yang lahir daripada Upaveda Atharvaṇa—di hadapan Pārvatī.

Verse 9

बीजान्युद्धृत्य वै ताभ्यो माला चैकवृता कृता । शंभुना कथिता चैव पार्वत्यग्रे नृपोत्तम

Wahai raja yang utama, setelah diambil suku kata benih (bīja) daripadanya, terbentuklah sebuah mālā seutas (rumusan mantra); dan Śambhu mengajarkannya di hadapan Pārvatī.

Verse 10

तैश्चैव अष्टा भवति मंत्रोद्धारः कृतस्तु सा । साधयेत्सा महादुष्टा शाकिनी प्रमदानघे

Dan dengan bīja-bīja itu, terjadilah pengeluaran/derivasi mantra yang berunsur lapan. Wahai wanita yang suci tanpa noda, Śākinī yang teramat jahat itu pun berusaha melakukan sādhana untuk menguasainya.

Verse 11

श्रीपार्वत्युवाच । प्रकाशितास्त्वया नाथ भेदा ह्येते षडेव हि । षड्विधाः शक्तयो नाथ अगम्यायोगमालिनीः । षड्विधोक्तं त्वयैकेन कूटात्कृतं वदस्व माम्

Śrī Pārvatī bersabda: Wahai Nātha, Engkau telah pun menzahirkan perbezaan-perbezaan ini—sesungguhnya ada enam. Wahai Tuan, śakti itu enam jenis, sukar diselami, dan berkalungkan yoga. Oleh sebab hanya Engkau seorang yang mengajarkan ajaran enam-lapis ini, jelaskan kepadaku bagaimana ia terbentuk daripada ‘kūṭa’ (gugusan/struktur esoterik).

Verse 12

श्रीमहादेव उवाच । अप्रकाशो महादेवि देवासुरैस्तु मानवैः

Śrī Mahādeva bersabda: Wahai Mahādevī, perkara ini tidak mudah didedahkan; bagi para dewa, asura dan manusia pun ia tetap tidak tersingkap.

Verse 13

पार्वत्युवाच । नमस्ते सर्वरूपाय नमस्ते वृषभध्वज । जटिलेश नमस्तुभ्यं नीलकण्ठ नमोस्तुते

Pārvatī bersabda: Sembah sujud kepada-Mu, yang memiliki segala rupa; sembah sujud kepada-Mu, wahai Vṛṣabhadhvaja, yang panjinya Sang Lembu. Wahai Jatileśa, Tuhan berambut jata, hamba menunduk; wahai Nīlakaṇṭha, hamba mempersembahkan hormat.

Verse 14

कृपासिंधो नमस्तुभ्यं नमस्ते कालरूपिणे । एतैश्च बहुभिर्वाक्यैः कोमलैः करुणानिधिम्

Sembah sujud kepada-Mu, lautan belas kasih; sembah sujud kepada-Mu, yang berwujud Kala, Sang Waktu. Dengan banyak ungkapan yang lembut ini, dia memuji khazanah rahmat.

Verse 15

तोषयित्वाद्रितनया दण्डवत्प्रणिपत्य च । जग्राह पादयुगलं तां प्रोवाच दयापरः

Setelah menyenangkan-Nya, Puteri Gunung itu bersujud dāṇḍavat; lalu memegang sepasang kaki-Nya. Maka Tuhan yang sarat belas kasihan pun bertitah kepadanya.

Verse 16

किमर्थं स्तूयसे भद्रे याच्यतां मनसीप्सितम्

Wahai yang lemah-lembut, mengapa engkau memuji-Ku demikian? Mohonlah kurnia yang diidamkan hatimu.

Verse 17

पार्वत्युवाच । समाहारं च सध्यानं कथयस्व सविस्तरम् । असंदेहमशेषं च यद्यहं वल्लभा तव

Pārvatī berkata: Ceritakan kepadaku dengan terperinci seluruh himpunan ajaran itu beserta dhyāna (meditasi)-nya. Jika benar aku kekasihmu, jelaskanlah semuanya dengan lengkap tanpa sebarang keraguan.

Verse 19

मायाबीजं तु सर्वेषां कूटानां हि वरानने । सर्वेषां मध्यमो वर्णो बिंदुना दादिशोभितः

Wahai yang berwajah indah, ‘māyā-bīja’ sesungguhnya ada bagi semua kūṭa. Pada semuanya, huruf yang di tengah—dihiasi bindu—tampak bersinar.

Verse 20

वह्निबीजं सवातं च कूर्मबीजसमन्वितम् । आदित्यप्रभवं बीजं शक्तिबीजोद्भवं सदा

Bīja api, bersama prinsip vāyu (angin), disatukan dengan kūrma-bīja. Bīja yang lahir daripada Āditya (Surya) sentiasa muncul daripada śakti-bīja sebagai puncanya.

Verse 21

एतत्कूटं चाद्यबीजं द्वितीयं च विभोर्मतम् । तृतीयं चाग्निबीजं तु संयुक्तं बिंदुनेंदुना

Kūṭa ini ialah bīja pertama; yang kedua dianggap sebagai ajaran Sang Vibhu (Tuhan). Yang ketiga ialah agni-bīja, digabungkan dengan bindu serta tanda bulan (candra).

Verse 22

चतुर्थं युक्तं शेषेण ब्रह्मबीजमृषिस्तथा । पंचमं कालबीजं च षष्ठं पार्थिव बीजकम्

Anggota keempat hendaklah digabungkan dengan huruf-huruf yang berbaki; dan nama ṛṣi juga disebut bersama Bīja Brahma. Yang kelima ialah Bīja Kāla (Masa), dan yang keenam ialah Bīja Pārthiva, benih unsur bumi.

Verse 23

सप्तमे चाष्टमे बाह्यं नृसिंहेन समन्वितम् । नवमे द्वितीयमेकं च दशमे चाष्टकूटकम्

Pada yang ketujuh dan kelapan, bahagian luar hendaklah digunakan, digabungkan dengan Narasiṃha. Pada yang kesembilan, unsur kedua sahaja diambil; dan pada yang kesepuluh terdapat kūṭa berlipat lapan, iaitu himpunan berkod lapan bahagian.

Verse 24

विपरीतं तयोर्बीजं रुद्राक्षे वर चारिणि । चतुर्दशे चतुर्थ्यर्थं पृथ्वीबीजेन संयुतम्

Wahai pertapa mulia pemakai Rudrākṣa, bīja bagi kedua-duanya hendaklah diambil dalam susunan terbalik. Pada anggota keempat belas, demi tujuan langkah keempat, ia digabungkan dengan Bīja Pṛthvī, benih unsur bumi.

Verse 25

कूटाः शेषाक्षराः केचिद्रक्षिता मेनकात्मजे । सा पपात यदोर्व्यां हि शिवपत्नी तदा नृप

Wahai puteri Menakā, beberapa aksara yang berbaki telah disimpan sebagai ‘kūṭa’. Pada ketika itu, wahai Raja, permaisuri Śiva pun jatuh ke bumi.

Verse 26

रामेणाश्वासिता तत्र प्रहसंस्त्रिपुरांतकः । भद्रे यस्मात्त्वया पन्नं जंवशक्तिर्भविष्यति

Di sana, setelah ditenteramkan oleh Rāma, Tripurāntaka (Śiva) tersenyum lalu bersabda: “Wahai wanita yang berkat, kerana engkau telah memperolehnya, maka akan bangkit bagimu śakti bernama Jaṃva.”

Verse 27

मारणे मोहने वश्ये आकर्षणे च क्षोभणे । यंयं कामयते नूनं ततत्सिद्धिर्भविष्यति

Dalam marana (mencederakan), mohana (memperdaya), vashya (menundukkan), akarshana (menarik), dan kshobhana (menggelisahkan)—apa jua yang dihajati dengan pasti, siddhi yang sepadan nescaya terjadi.

Verse 28

इति श्रुत्वा तदा देवी दुष्टचित्ता शुचिस्मिता । कूटशेषास्ततो वीराः प्रोक्तास्तस्यै तु शंभु ना

Setelah mendengar demikian, sang Dewi—niatnya jahat namun senyumannya manis dan tampak suci—maka Śambhu pun menuturkan kepadanya baki bahagian ‘kūṭa’ yang tersirat itu.

Verse 29

उवाच च कृपासिंधुः साधयस्व यथाविधि । कैलासात्तु हरस्तत्र धर्मारण्यं गतो भृशम्

Lalu Sang Samudera Kasih berkata, “Laksanakanlah menurut vidhi yang benar.” Kemudian Hara (Śiva) berangkat dari Kailāsa dan pergi ke Dharmāraṇya dengan tekad yang besar.

Verse 30

ज्ञात्वा देवी ययौ तत्र यत्रासौ वृषभध्वजः । तत्क्षणात्पतितो भूमौ धर्मारण्ये नृपोत्तम

Setelah mengetahui hal itu, sang Dewi pergi ke tempat Tuhan berpanji Lembu (Śiva) berada. Pada saat itu juga, di Dharmāraṇya, Baginda rebah ke bumi, wahai raja yang utama.

Verse 31

मुंडमाला च कौपीनं कपालं ब्रह्मणस्तु वै

Dan (di situ ada) kalung tengkorak, kaupīna (cawat), serta mangkuk tengkorak—sesungguhnya milik Brahmā.

Verse 32

गता गणाश्च सर्वत्र भूतप्रेता दिशो दश । विसंज्ञं च स्वमात्मानं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः

Tatkala para gaṇa telah berpecah dan tersebar ke segenap tempat, dan rombongan bhūta serta preta memenuhi sepuluh penjuru, maka Dewa Maheśvara, Mahādeva, menyedari bahawa diri batinnya sendiri telah jatuh tidak sedarkan diri.

Verse 33

स्वेदजास्तु समुत्पन्ना गणाः कूटादयस्तथा । पंचकूटान्समुत्पाद्य तस्मात्तदाधमूलिने

Daripada kelahiran yang terbit daripada peluh, muncullah para gaṇa seperti Kūṭa dan yang lain-lain; lalu daripada sumber itu diciptakan lima ‘Kūṭa’, dan mereka pun tegak berasaskan akar serta asal-usul yang sama.

Verse 34

साधकास्ते महाराज जपहोमपरायणाः । प्रेतासनास्तु ते सर्वे कालकूटोपरि स्थिताः

Wahai mahārāja, para sādhaka itu berpegang teguh pada japa dan homa. Kesemuanya duduk di atas preta sebagai āsana, dan bertempat di atas kawasan bernama Kālākūṭa.

Verse 35

कथयंति स्वमात्मानं येन मोक्षः पिनाकिनः । ततः कष्टसमाविष्टा गौरी वह्निभयातुरा

Mereka menuturkan keadaan batin diri, yang dengannya Tuhan pemegang Pināka menganugerahkan mokṣa. Maka Gaurī pun dihimpit kesengsaraan dan gelisah kerana takut akan api.

Verse 36

सभाजितः शिवस्तैश्च गौरी ह्रीणा त्वधोमुखी । तपस्तेपे च तत्रस्था शंकरादेशकारिणी

Mereka memuliakan Śiva; dan Gaurī, dengan malu serta wajah tertunduk, melakukan tapa di situ—berdiam di tempat itu dan melaksanakan titah Śaṅkara.

Verse 37

पंचाग्निसेवनं कृत्वा धूम्रपानमधोमुखी । कूटाक्षरैः स्तुतस्तैस्तु तोषितो वृषभध्वजः

Setelah melaksanakan amalan pañcāgni-sevana (pemuliaan lima api) dan meneguk asap dengan wajah menunduk, dia memuji-Nya dengan suku kata yang penuh isyarat rahsia; oleh pujian itu, Tuhan berpanji Lembu, Mahadewa Śiva, berkenan.

Verse 38

धराक्षेत्रमिदं राजन्पापघ्नं सर्वकामदम् । देवमज्जनकं शुभ्रं स्थानकेऽस्मिन्विराजते

Wahai raja, dharākṣetra ini pemusnah dosa dan penganugerah segala hajat. Di tempat yang bercahaya ini terserlah ‘Deva-majjana’ yang suci—tīrtha pemandian kudus para dewa.

Verse 39

आश्विने कृष्णपक्षे च चतुर्दश्या दिने नृप । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते

Wahai nṛpa, pada hari caturdaśī (hari ke-14) dalam kṛṣṇa-pakṣa bulan Āśvina, sesiapa yang mandi di sana dan turut meminum airnya akan terlepas daripada segala dosa.

Verse 40

पूजयित्वा च देवेशमुपोष्य च विधानतः । शाकिनी डाकिनी चैव वेतालाः पितरो ग्रहाः

Dan setelah memuja Deva-īśa, Tuhan sekalian dewa, serta berpuasa menurut vidhi—maka śākinī, ḍākinī, vetāla, para pitṛ (leluhur) dan kekuatan graha (planet) menjadi seimbang dan tidak mengganggu.

Verse 41

ग्रहा धिष्ण्या न पीड्यंते सत्यंसत्यं वरानने । सांगं रुद्रजपं तत्र कृत्वा पापैः प्रमुच्यते

Graha (planet) beserta kedudukannya tidak akan menimpakan gangguan—benar, benar, wahai yang berwajah jelita. Dengan melakukan Rudra-japa yang lengkap beserta aṅga di sana, seseorang dibebaskan daripada dosa.

Verse 42

नश्यंति त्रिविधा रोगाः सत्यंसत्यं च भूपते । एतत्सर्वं मया ख्यातं देवमज्जनकं शृणु

Sesungguh-sungguhnya, wahai Raja, tiga jenis penyakit akan lenyap. Segala ini telah aku nyatakan; kini dengarlah kisah Deva-majjānaka, yakni tirta serta tata cara mandi suci.

Verse 43

अश्वमेधसहस्रैस्तु कृतैस्तु भूरिदक्षिणैः । तत्फलं समवाप्नोति श्रोता श्रावयिता नरः

Pendengar—dan orang yang menyebabkan ia dibacakan—mendapat pahala yang sama seperti melakukan seribu yajña Aśvamedha dengan dakṣiṇā yang melimpah.

Verse 44

अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो धनमाप्नुयात् । आयुरारोग्यमैश्वर्यं लभते नात्र संशयः

Yang tidak beranak memperoleh anak; yang miskin mendapat harta. Umur panjang, kesihatan, dan kemakmuran turut diraih—tiada keraguan.

Verse 45

मनोवाक्कायजनितं पातकं त्रिविधं च यत् । तत्सर्वं नाशमायाति स्मरणात्कीर्तनान्नृप

Wahai Raja, segala dosa tiga jenis—yang lahir dari fikiran, ucapan, dan tubuh—lenyap sepenuhnya melalui smaraṇa (mengingat) dan kīrtana (memuji).

Verse 46

धन्यं यशस्यमायुष्यं सुखसंतानदायकम् । माहात्म्यं शृणुयाद्वत्स सर्वसौख्यान्वितो भवेत्

Māhātmya ini penuh berkat, memberi kemasyhuran, memanjangkan usia, serta mengurniakan zuriat yang bahagia. Wahai anakku, sesiapa yang mendengarnya akan dikurniai segala kebahagiaan.

Verse 47

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् । सर्वयज्ञैश्च यत्पुण्यं जायते श्रवणान्नृप

Wahai Raja! Segala pahala di semua tīrtha, segala hasil daripada semua sedekah, dan segala kebajikan daripada semua yajña—semuanya terbit daripada mendengar (kathā suci) ini.