Adhyaya 8

Verse 1

। सूत उवाच । एवं स्वर्गमनुप्राप्ते त्रिशंकौ नृपसत्तमे । सशरीरे द्विजश्रेष्ठा विश्वामित्रसमुद्यमात्

सूत म्हणाले—हे नृपश्रेष्ठा! अशा प्रकारे त्रिशंकूने सशरीर स्वर्ग प्राप्त केला, द्विजश्रेष्ठ विश्वामित्रांच्या महान् प्रयत्नामुळे।

Verse 2

तत्तीर्थं ख्यातिमायातं समस्ते भुवनत्रये । ततःप्रसूति लोकानां धर्मकामार्थमोक्षदम्

ते तीर्थ त्रिभुवनात सर्वत्र प्रसिद्ध झाले; त्यातून लोकांचे कल्याण होते आणि ते धर्म, काम, अर्थ व मोक्ष प्रदान करते।

Verse 3

अस्पृष्टं कलिदोषेण तथान्यैरुपपातकैः । ब्रह्महत्यादिकैश्चैवत्रिपुरारेः प्रभावतः

हे तीर्थ कलिदोषाने अस्पृष्ट आहे तसेच इतर उपपातकांनीही नाही; ब्रह्महत्यादि पापेही येथे लागत नाहीत—त्रिपुरारि शिवाच्या प्रभावामुळे।

Verse 4

यस्तत्र त्यजति प्राणाञ्छ्रद्धा युक्तेन चेतसा । स मोक्षमाप्नुयान्मर्त्यो यद्यपि स्यात्सुपापकृत्

जो तेथे श्रद्धायुक्त चित्ताने प्राण त्यागतो, तो मनुष्य मोक्ष प्राप्त करतो, जरी तो महापापी असला तरीही।

Verse 5

कृमिपक्षिपतंगा ये पशवः पक्षिणो मृगाः । तेऽपि तत्र मृता यांति शिवलोकमसंशयम्

कृमी, पक्षी, पतंग, पशु व वन्य मृग—जे तिथे मृत्युमुखी पडतात, तेही निःसंशय शिवलोकास जातात।

Verse 6

स्नानं ये तत्र कुर्वंति श्रद्धापूतेन चेतसा । त्रिशंकुरिव ते स्वर्गे प्रयांत्यपि विधर्मिणः

श्रद्धेने शुद्ध झालेल्या चित्ताने जे तिथे स्नान करतात, ते त्रिशंकूसारखे स्वर्गास जातात—विधर्मि असले तरीही।

Verse 7

घर्मार्त्ता वा तृषार्ता वा येऽवगाहंति तज्जलम् । तेऽपि यांति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

उष्णतेने त्रस्त असोत वा तहानेने व्याकुळ असोत—जो त्या जलात डुबकी घेतात, तेही त्या परम धामास जातात जिथे देव महेश्वर विराजमान आहेत।

Verse 8

विश्वामित्रोऽपि तद्दृष्ट्वा तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कुरुक्षेत्रं परित्यज्य तत्र वासमथाकरोत्

त्या तीर्थाचे उत्तम माहात्म्य पाहून विश्वामित्रांनीही कुरुक्षेत्र सोडून तेथेच निवास केला।

Verse 9

तथान्ये मुनयः शांतास्त्यक्त्वा तीर्थानि दूरतः । तत्राश्रमपदं कृत्वा प्रयाताः परमं पदम्

तसेच इतर शांत मुनी दूरची तीर्थे सोडून तेथे आश्रम स्थापन करून परम पदास प्राप्त झाले।

Verse 10

तथैव मनुजाः सर्वे दूरादागत्य सत्वराः । तत्र स्नात्वा दिवं यांति कृत्वा पापशतान्यपि

तसेच सर्व मनुष्य दूरवरून घाईघाईने येऊन तेथे स्नान करतात; शेकडो पापे केली तरी ते स्वर्गास जातात।

Verse 11

एवं तस्य प्रभावेण तीर्थस्य द्विजसत्तमाः । गच्छमानेषु लोकेषु सुखेन त्रिदिवालयम्

हे द्विजश्रेष्ठांनो! त्या तीर्थाच्या प्रभावाने लोक या लोकातून निघून सुखाने त्रिदिवाच्या धामास पोहोचतात।

Verse 12

अग्निष्टोमादिका सर्वाः समुच्छेदं गताः क्रियाः । न कश्चिद्यजते मर्त्यो न व्रतं कुरुते नरः

अग्निष्टोमादी सर्व क्रिया लयास गेल्या; कोणताही मर्त्य यज्ञ करीना, आणि कोणताही नर व्रत पाळीना।

Verse 13

न यच्छति तथा दानं न च तीर्थं निषेवते । केवलं कुरुते स्नानं लिंगभेदे समाहितः

तो विधिपूर्वक दान देत नाही, ना तीर्थाचे यथोचित सेवन करीतो; केवळ लिंगभेदाच्या आसक्तीत स्नानच करीतो।

Verse 14

ततः प्रगच्छति स्वर्गं विमानवरमाश्रितः

त्यानंतर तो श्रेष्ठ विमानास प्राप्त होऊन स्वर्गास जातो।

Verse 15

ततः प्रपूरिताः सर्वे स्वर्गलोका नरैर्द्विजाः । ब्रह्मविष्णुशिवेन्द्रादीन्स्पर्धमानैः सुरोत्तमान्

त्यानंतर, हे द्विजांनो, मनुष्यांनी सर्व स्वर्गलोक भरून गेले; ब्रह्मा-विष्णु-शिव-इंद्र आदी श्रेष्ठ देवांशीही स्पर्धा करीत ते सर्व बाजूंनी गर्दी करून आले।

Verse 16

ततो देवगणाः सर्वे यज्ञभागविवर्जिताः । कृच्छ्रं परमनुप्राप्ता मन्त्रं चक्रुः परस्परम्

त्यानंतर यज्ञभागापासून वंचित झालेले सर्व देवगण अत्यंत संकटात पडले आणि परस्परांशी सल्लामसलत करू लागले।

Verse 17

हाटकेश्वरमाहात्म्यात्स्वर्गलोकः प्रपूरितः । ऊर्ध्वबाहुभिराकीर्णः स्पर्धमानैः समंततः

हाटकेश्वराच्या माहात्म्यामुळे स्वर्गलोक भरून गेला; हात वर उचलून स्पर्धा करणारे लोक सर्व बाजूंनी दाटून आले।

Verse 18

तस्मात्तत्क्रियतां कर्म येनोच्छेदं प्रगच्छति । तीर्थमेद्धरापृष्ठे हाटकेश्वरसंज्ञितम्

म्हणून असे कर्म केले जावे की ज्यामुळे धरापृष्ठावरील ‘हाटकेश्वर’ नावाचे ते तीर्थ नष्ट होईल.

Verse 19

ततः संवर्तको वायुः शक्रादेशात्समंततः । तत्क्षेत्रं पूरयामास पांसुभिर्द्विजसत्तमाः

त्यानंतर इंद्राच्या आज्ञेने संवर्तक वारा सर्व दिशांनी वाहू लागला आणि, हे द्विजश्रेष्ठांनो, त्या क्षेत्राला धुळीने भरून टाकले.

Verse 20

एवं नाशमनुप्राप्ते तस्मिंस्तीर्थे स्थलोच्चये । जाते जाताः क्रियाः सर्वा भूयोऽपि क्रतुसंभवाः

अशा रीतीने त्या तीर्थस्थळाचा नाश झाल्यावर, सर्व धार्मिक क्रिया पुन्हा उद्भवल्या आणि विधिपूर्वक क्रतुसंभव यज्ञकर्मेही पुनः प्रवर्तली।

Verse 21

ततः कालेन महता वल्मीकः समपद्यत । तस्मिन्क्षेत्रे स पाताले संप्रयातः शनैःशनैः

नंतर बराच काळ गेल्यावर तेथे वल्मीक (मुंग्यांचा वारूळ) निर्माण झाला; आणि त्या पवित्र क्षेत्रात तो हळूहळू पाताळात उतरू लागला।

Verse 22

अथ पातालतो नागास्तेन मार्गेण कौतुकात् । मर्त्यलोकं समायांति भ्रमंति च धरातले

मग कुतूहलामुळे पाताळातून नाग त्या मार्गानेच वर येऊन मर्त्यलोकात येतात आणि पृथ्वीवर भ्रमण करतात।

Verse 23

तत्र ते मानवान्भोगान्भुक्त्वा चैव यथेच्छया । पुनर्निर्यांति तेनैव मार्गेण निजमंदिरम्

तेथे ते मनुष्यांचे भोग यथेच्छ उपभोगून, मग त्याच मार्गाने पुन्हा निघून आपल्या निवासस्थानी परत जातात।

Verse 24

ततो नागबिलः ख्यातः स सर्वस्मिन्धरातले । गतागतेन नागानां स वल्मीको द्विजोत्तमाः

म्हणून, हे द्विजोत्तमांनो! नागांच्या सतत ये-जा करण्यामुळे तो वल्मीक सर्व पृथ्वीवर ‘नागबिल’ म्हणून प्रसिद्ध झाला।

Verse 25

कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवान्पाकशासनः । ब्रह्महत्यासमोपेतो निस्तेजाः समपद्यत

एका काळी भगवान् पाकशासन (इंद्र) ब्रह्महत्येच्या पापाने ग्रस्त होऊन तेजहीन झाला।

Verse 26

ततः पितामहादेशं लब्ध्वा मार्गेण तेन सः । प्रविश्य चेक्षयामास पाताले हाट केश्वरम्

नंतर पितामह ब्रह्म्याची आज्ञा मिळवून तो त्याच मार्गाने प्रवेश करून पाताळात हाटकेश्वराचे दर्शन घेऊ लागला।

Verse 27

अथाऽभूत्पापनिर्मुक्तस्तत्क्षणात्तस्य दर्शनात् । तेजसा च समायुक्तः पुनः प्राप त्रिविष्टपम्

त्याच्या केवळ दर्शनानेच तो तत्क्षणी पापनिर्मुक्त झाला; पुन्हा तेजयुक्त होऊन त्रिविष्टप (स्वर्ग) प्राप्त झाला।

Verse 28

स दृष्ट्वा तत्प्रभावं तल्लिंगं देवस्य शूलिनः । हाटकेश्वरसंज्ञस्य भयं चक्रे नरोद्भवम्

तो प्रभाव पाहून—शूलधारी देवाच्या हाटकेश्वर नामक त्या लिंगास—ते मनुष्यांना सुलभ होईल की काय अशी भीती त्याला वाटली।

Verse 29

यदि कश्चित्पुमानत्र त्रिशंकुरिव भूपतिः । पूजयिष्यति तल्लिंगं विपाप्मा श्रद्धया सह

जर येथे कोणी पुरुष—राजा त्रिशंकूसारखाही—श्रद्धेसह त्या लिंगाची पूजा करील, तर तो पापरहित होईल।

Verse 30

यापयिष्यति तन्नूनं मामस्मात्त्रिदशालयात् । तस्मात्संपूरयाम्येनं मार्गं पाता लसंभवम्

हे नक्कीच मला या देवालयातून दूर लोटेल; म्हणून पाताळातून उत्पन्न झालेला हा मार्ग मी भरून बंद करीत आहे।

Verse 31

ततश्च त्वरया युक्तो रक्तशृंगं नगोत्तमम् । प्रचिक्षेप बिले तस्मिन्स्वयमेव शतक्रतुः

मग त्वरित प्रेरणेने शतक्रतु इंद्राने स्वतःच त्या बिळात ‘रक्तशृंग’ नावाचा श्रेष्ठ पर्वत फेकून दिला।

Verse 32

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथं जाता देवेन्द्रस्य महात्मनः । कस्मिन्काले च सर्वं नो विस्तरात्सूत कीर्तय

ऋषी म्हणाले—हे सूत! महात्मा देवेन्द्र इंद्राला ब्रह्महत्येचे पाप कसे लागले? आणि ते कोणत्या काळी घडले? सर्व आम्हाला विस्ताराने सांग।

Verse 33

रक्तशृंगो गिरिः कोऽयं संक्षिप्तस्तत्र तेन यः । मानुषाणां भयं तस्य कतमस्य शचीपतेः

हा ‘रक्तशृंग’ पर्वत कोणता, आणि इंद्राने तो तिथे का टाकला? शचीपतीच्या कोणत्या कर्मामुळे मनुष्यात भय उत्पन्न झाले?

Verse 34

सूत उवाच । पुरा त्वष्ट्रा द्विजश्रेष्ठा हिरण्यकशिपोः सुता । विवाहिता रमानाम श्रेष्ठरूपगुणान्विता

सूत म्हणाला—पूर्वी द्विजश्रेष्ठ त्वष्ट्याने हिरण्यकशिपूची कन्या ‘रमा’ हिच्याशी, जी उत्तम रूपगुणांनी युक्त होती, विवाह केला।

Verse 35

अथ तस्या ययौ कालः सुप्रभूतः सुतं विना । ततो वैराग्यसंपन्ना सुतार्थं तपसि स्थिता

तिच्या आयुष्यात पुत्राविना बराच काळ निघून गेला. मग वैराग्ययुक्त होऊन ती पुत्रप्राप्तीसाठी तपश्चर्येत स्थिर झाली.

Verse 36

ध्यायमाना सुराधीशं देवदेवं महेश्वरम् । बलिपूजोपहारेण सम्यक्छ्रद्धासमन्विता

देवदेव, सुराधीश महेश्वर यांचे ध्यान करत ती दृढ श्रद्धायुक्त होऊन बलि, पूजा व उपहारांनी विधिपूर्वक आराधना करू लागली.

Verse 37

नियता नियताहारा स्नानजप्यपरायणा । यच्छमाना द्विजाग्र्येभ्यो दानानि विविधानि च

ती संयमी व मिताहारी होती; स्नान व जप यात तत्पर राहून, श्रेष्ठ ब्राह्मणांना निरंतर विविध दाने देत असे.

Verse 38

ततो वर्षसहस्रांते तस्यास्तुष्टो महेश्वरः । उवाच वरदोऽस्मीति वृणुष्व यदभीप्सितम्

मग हजार वर्षांच्या शेवटी महेश्वर तिच्यावर प्रसन्न झाले व म्हणाले—“मी वरदाता आहे; तुला जे अभिप्रेत आहे ते माग.”

Verse 39

सा वव्रे मम पुत्रोऽस्तु भगवंस्त्वत्प्रसादतः । शूरः शस्त्रैरवध्यश्च विप्रदानवरूपधृक्

तिने वर मागितला—“हे भगवन्, आपल्या प्रसादाने मला पुत्र होवो; तो शूर असो, शस्त्रांनी अवध्य असो, आणि ब्राह्मण व दानव—दोन्ही रूपे धारण करणारा असो.”

Verse 40

वेदाध्ययन संपन्नो यज्ञकर्मसमुद्यतः । तेजसा यशसा ख्यातः सर्वेषामपि देहिनाम्

तो वेदाध्ययनात निपुण, यज्ञकर्मात तत्पर, आणि तेज व यशाने सर्व देहधाऱ्यांत प्रसिद्ध होवो।

Verse 41

भगवानुवाच । भविष्यति न संदेहः पुत्रस्ते बलवान्सुधीः । अवध्यः सर्वशस्त्राणां महातेजोभिरन्वितः

भगवान म्हणाले—हे निःसंशय घडेल। तुझा पुत्र बलवान व सुधी होईल; सर्व शस्त्रांना अवध्य आणि महातेजाने युक्त होईल।

Verse 42

यज्वा दानपतिः शूरो वेदवेदांगपारगः । ब्राह्मणोक्ताः क्रियाः सर्वाः करिष्यति स कृत्स्नशः । अजेयः संगरे चैव कृत्स्नैरपि सुरासुरैः

तो यजमान, दानाचा अधिपती, शूर, आणि वेद-वेदांगांत पारंगत होईल। ब्राह्मणांनी सांगितलेल्या सर्व क्रिया तो पूर्णपणे करील; आणि रणांगणात देव-असुरांच्या सर्व सैन्यांनीही तो अजेय राहील।

Verse 43

एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । ऋतौ सापि दधे गर्भं सकाशाद्विश्वकर्मणः

असे बोलून देवेश्वर नंतर अदृश्य झाला। योग्य ऋतूत तिनेही विश्वकर्म्याच्या सान्निध्यातून गर्भ धारण केला।

Verse 44

ततश्च सुषुवे पुत्रं दशमे मासि शोभनम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम्

त्यानंतर दहाव्या महिन्यात तिने एक शोभन पुत्र प्रसविला—बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी आणि सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त।

Verse 45

तस्य चक्रे पिता नाम प्राप्ते द्वादशमे दिने । प्रसिद्धं वृत्र इत्येव पूजयित्वा द्विजोत्तमान्

द्वादशाव्या दिवशी पिता नामकरणसंस्कार केला; श्रेष्ठ द्विजांचे पूजन करून बालकास प्रसिद्ध असे “वृत्र” हे नाव दिले।

Verse 46

अथासौ ववृधे बालः शुक्लपक्षे यथोडुराट् । पितृमातृकृतानंदो बन्धुवर्गेण लालितः

त्यानंतर तो बालक शुक्लपक्षातील चंद्राप्रमाणे दिवसेंदिवस वाढू लागला; आई-वडिलांना आनंद देत, नातलगांच्या स्नेहाने लाडात वाढला।

Verse 47

ततोऽस्य प्रददौ काले व्रतं विप्रजनोचितम् । समभ्येत्य स्वयं शुक्रो दानवस्यापि संद्विजः

मग योग्य काळी त्यास विप्रकुलोत्पन्न विद्यार्थ्यांस योग्य असे व्रत (ब्रह्मचर्यदीक्षा) देण्यात आले; दानवांचे गुरु, पूज्य द्विज शुक्राचार्य स्वतः येऊन उपस्थित झाले।

Verse 48

स चापि चतुरो वेदान्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः । वेदांगैः सहितान्वृत्रः पपाठ गुरुवत्सलः

वृत्रही ब्रह्मचर्यव्रतात स्थित राहून, गुरुभक्त व गुरुवत्सल होऊन, वेदांगांसह चारही वेदांचा अभ्यास करू लागला।

Verse 49

ततो यौवनमासाद्य भूमिपालानशेषतः । जित्वा धरां वशे चक्रे पातालं तदनंत रम्

नंतर यौवनास येऊन त्याने सर्व राजांना नि:शेष जिंकले; पृथ्वीला वश केले आणि त्यानंतर पाताळलोकही आपल्या अधीन केला।

Verse 50

ततश्चेंद्रजयाकांक्षी समासाय सुरालयम् । सहस्राक्षमुखान्देवान्युद्धे चक्रे पराङ्मुखान्

त्यानंतर इंद्रावर विजय मिळविण्याच्या इच्छेने तो देवालयास गेला आणि युद्धात सहस्रनेत्र इंद्राच्या नेतृत्वाखालील देवांना पराङ्मुख करून माघार घ्यायला लावले।

Verse 51

अथ तेन समं वज्री चक्रेऽष्टादश संयुगान् । एकस्मिन्नपि नो लेभे विजयं द्विजसत्तमाः

मग वज्रधारी इंद्र त्याच्याशी समसमान होऊन अठरा संग्राम लढला; पण हे द्विजश्रेष्ठांनो, एकातही त्याला विजय मिळाला नाही।

Verse 52

हतशेषैः सुरैः सार्धं सर्वांगक्षतविक्षतैः । ततो जगाम वित्रस्तो ब्रह्मलोकं दिवा लयात्

तेव्हा उरलेल्या देवांसह—ज्यांचे सर्व अंग जखमी व विदीर्ण झाले होते—तो भयभीत होऊन स्वर्गलोक सोडून ब्रह्मलोकास गेला।

Verse 53

वृत्रोऽपि बुभुजे कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरम् । शाक्रं पदं समास्थाय निहताशेषकंटकम्

वृत्रानेही शाक्रपदावर आरूढ होऊन, उरलेले सर्व विरोधरूपी काटे नष्ट करून, चराचरांसह संपूर्ण त्रैलोक्याचा उपभोग घेतला।

Verse 54

यज्ञभागभुजश्चक्रे दानवान्बल गर्वितान् । देवस्थानेषु सर्वेषु यथोक्तेषु महाबलः

त्या महाबलवानाने, पूर्वोक्त विधानाप्रमाणे, सर्व देवस्थानी बलगर्वित दानवांना यज्ञभागाचे भोक्ते केले।

Verse 55

एवं त्रैलोक्यराज्येऽपि लब्धे तस्य द्विजोत्तमाः । न संतोषश्च संजज्ञे ब्रह्मलोकाभि कांक्षया

अशा रीतीने त्रैलोक्याचे राज्य मिळूनही, हे द्विजोत्तमांनो, त्याला समाधान झाले नाही; कारण ब्रह्मलोकाची तीव्र आकांक्षा त्याच्या मनात होती।

Verse 56

ततः शुक्रं समाहूय प्रोवाच मधुरं वचः । विनयावनतो भूत्वा चतुर्भिः सचिवैः सह

त्यानंतर त्याने शुक्राचार्यांना बोलावून, विनयाने नतमस्तक होऊन, चारही सचिवांसह मधुर वचन बोलला।

Verse 57

वृत्र उवाच । ब्रह्मलोकं गतः शक्रो भयाद्गुरुकुलोद्वह । कथं गतिर्भवेत्तत्र मम ब्रूहि यथातथम्

वृत्र म्हणाला—हे गुरुकुलश्रेष्ठ! भयामुळे शक्र ब्रह्मलोकात गेला आहे. तेथे माझी गती कशी होईल? मला यथार्थ व नेमके सांगावे.

Verse 58

येन शक्रं विरंचिं च सूदयिष्ये तथाखिलम् । तुभ्यं दत्त्वा ब्रह्म लोकं भोक्ष्यामि त्रिदिवं स्वयम्

ज्या उपायाने मी शक्र, विरंचि (ब्रह्मा) आणि इतर सर्वांनाही संहारू शकेन, तो मला सांगावा. तुम्हाला ब्रह्मलोक देऊन मी स्वतः त्रिदिव (स्वर्ग) भोगीन.

Verse 59

शुक्र उवाच । न गतिर्विद्यते तत्र तव दानवसत्तम । तस्मात्त्रैलोक्यराज्येन संतोषं कर्तुम र्हसि

शुक्र म्हणाले—हे दानवश्रेष्ठ! तेथे तुझी गती नाही. म्हणून त्रैलोक्याच्या राज्यावरच तू समाधान मानावे.

Verse 60

वृत्र उवाच । यावत्तिष्ठति सुत्रामा तावन्नास्ति सुखं मम । तस्मान्निष्कंटकार्थाय यतिष्येऽहं द्विजोत्तम

वृत्र म्हणाला—जोपर्यंत सुत्रामा (इंद्र) आहे, तोपर्यंत मला सुख नाही. म्हणून कण्टक (शत्रू) दूर करण्यासाठी मी प्रयत्न करीन, हे द्विजोत्तम।

Verse 61

कथं शक्रस्य संजाता गतिस्तत्र भृगूद्वह । न भविष्यति मे ब्रूहि कथं साऽद्य महामते

हे भृगुश्रेष्ठ! तेथे शक्र (इंद्र) याची ती गती कशी झाली? मला स्पष्ट सांग—आज ती मला कशी मिळणार नाही, हे महामते?

Verse 62

शुक्र उवाच । तेन पूर्वं तपस्तप्तं नैमिषे दानवोत्तम । यावद्वर्षसहस्रांतं ध्यायमानेन शंकरम्

शुक्र म्हणाले—हे दानवोत्तम! त्याने पूर्वी नैमिषात तप केले, आणि हजार वर्षे पूर्ण होईपर्यंत शंकराचे ध्यान केले।

Verse 63

तत्प्रभावाद्गतिस्तस्य तत्र जाता सदैव हि । सभृत्यपरिवारस्य नान्यदस्तीह कारणम्

त्याच (तप/तीर्थ) प्रभावाने त्याची ती गती तेथे सदैव स्थिर झाली. सेवक-परिवारासह त्यासाठी येथे दुसरे कोणतेही कारण नाही।

Verse 64

योऽन्योऽपि नैमिषारण्ये तद्रूपं कुरुते तपः । ब्रह्मलोके गतिस्तस्य जायते नात्र संशयः

नैमिषारण्यात जो कोणीही त्याच प्रकारचे तप करतो, त्याची ब्रह्मलोक-गती होते—यात संशय नाही।

Verse 65

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सत्वरं गत्वा नैमिषं तीर्थमुत्तमम् । तपश्चक्रे ततस्तीव्रं ध्यायमानो महेश्वरम्

सूत म्हणाले—हे ऐकून तो त्वरित उत्तम तीर्थ नैमिषास गेला. तेथे महेश्वराचे ध्यान करीत त्याने अत्यंत कठोर तप आचरले.

Verse 66

त्रैलोक्यरक्षणार्थाय संनिरूप्य दनूत्त मान् । महाबलसमोपेताञ्छक्राधिकपराक्रमान्

त्रैलोक्याच्या रक्षणासाठी देवांनी दनुपुत्रांतील श्रेष्ठांचा विचार केला—जे महाबलयुक्त होते आणि ज्यांचा पराक्रम शक्रापेक्षाही अधिक होता.

Verse 67

वर्षास्वाकाशस्थायी स हेमन्ते सलिलाश्रयः । पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे स वभूवा निलाशनः

वर्षाऋतूत तो उघड्या आकाशाखाली राहिला; हेमंतात जलाचा आश्रय घेतला; ग्रीष्मात पंचाग्नि-साधना केली; आणि तो केवळ वायूवर निर्वाह करू लागला.

Verse 68

एवं तस्य व्रतस्थस्य जग्मुर्वर्षशतानि च । तत्र भीतास्ततो देवा ब्रह्मविष्णुपुरःसराः

अशा रीतीने व्रतस्थ असताना त्याची शेकडो वर्षे निघून गेली. तेव्हा ब्रह्मा-विष्णूंच्या नेतृत्वाखाली देव त्या तपामुळे भयभीत झाले.

Verse 69

चक्रुश्च सततं मंत्रं तद्विनाशाय केवलम् । वीक्षयंति च च्छिद्राणि न च पश्यंति दुःखिताः

त्याच्या विनाशासाठी त्यांनी सतत केवळ मंत्रजप केला. तरीही छिद्रे शोधूनही त्यांना कोणतीही दुर्बलता दिसली नाही; दुःखी होऊन त्यांना उपाय सुचेना.

Verse 70

अथाब्रवीत्स्वयं विष्णुश्चिरं निश्चित्य चेतसा । वधोपायं समालोक्य वृत्रस्य प्रमुदान्वितः

तेव्हा स्वयं विष्णूंनी मनात दीर्घ विचार करून, वृत्रवधाचा उपाय पाहिला आणि हर्षाने परिपूर्ण झाले।

Verse 71

विष्णुरुवाच । तस्य शक्र वधोपायो मया ज्ञातोऽधुना ध्रुवम् । तच्छ्रुत्वा कुरु शीघ्रं त्वमुपायो नास्ति कश्चन

विष्णु म्हणाले—हे शक्र! त्याचा वधोपाय मी आता निश्चयाने जाणला आहे. ते ऐकून तू त्वरित कृती कर; दुसरा उपाय नाही।

Verse 72

अवध्यः सर्वशस्त्राणां स कृतः शूलपाणिना । तस्मादस्थिमयं वज्रं तद्वधार्थं निरूपय

तो शूलपाणी (शिव) यांनी सर्व शस्त्रांना अवध्य असा केला आहे; म्हणून त्याच्या वधासाठी अस्थिमय वज्राची योजना कर।

Verse 73

इन्द्र उवाच । अस्थिभिः कस्य जीवस्य वज्रं देव भविष्यति । गजस्य शरभस्याथ किं वान्यस्य वदस्व मे

इंद्र म्हणाले—हे देव! कोणत्या जीवाच्या अस्थींनी वज्र बनेल? हत्तीच्या, शरभाच्या, की अन्य कोणाच्या—मला सांगा।

Verse 74

विष्णुरुवाच । शतहस्तप्रमाणं तत्षडस्रि च सुराधिप । मध्ये क्षामं तु पार्श्वाभ्यां स्थूलं रौद्रसमाकृति

विष्णु म्हणाले—हे सुराधिप! ते शतहस्त प्रमाणाचे व षडस्रि (सहा धारांचे) असेल; मध्ये कृश, पण दोन्ही बाजूंनी स्थूल—रौद्र आकृतीचे।

Verse 75

इंद्र उवाच । न तादृग्दृश्यते सत्त्वं त्रैलोक्येपि सुरेश्वर । यस्यास्थिभिर्विधीयेत वजमेवंविधाकृति

इंद्र म्हणाला—हे देवेश्वर! त्रैलोक्यातही असा कोणताही जीव दिसत नाही, ज्याच्या अस्थींनी अशा प्रकारचा वज्र घडविता येईल।

Verse 76

विष्णुरुवाच । दधीचिर्नाम विप्रोऽस्ति तपः परममा स्थितः । द्विगुणं च तथा दीर्घः सरस्वत्यां कृताश्रमः

विष्णू म्हणाला—दधीचि नावाचा एक ब्राह्मण आहे, जो परम तपस्येत स्थित आहे। तो असाधारण दीर्घदेही असून सरस्वती तीरावर त्याने आश्रम केला आहे।

Verse 77

तं गत्वा प्रार्थयाशु त्वं स्वान्यस्थीनि प्रदास्यति । नादेयं विद्यते किंचित्तस्य संप्रार्थितस्य हि

त्याच्याकडे जाऊन त्वरेने विनंती कर; तो स्वतःच्या अस्थीही देईल. कारण योग्य रीतीने मागितल्यास त्याच्याकडे ‘अदेय’ असे काहीच नाही।

Verse 79

ततः शक्रः सुरैः सार्धं गत्वा तस्य तदाश्रमम् । प्राचीसरस्वतीतीरे पुष्करे द्विजसत्तमाः

मग शक्र (इंद्र) देवांसह त्याच्या आश्रमास गेला—प्राची सरस्वतीच्या तीरावर, पुष्कर येथे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो।

Verse 80

स प्रणम्य सहस्राक्षं तथान्यानपि सन्मुनिः । अर्घ्यादिभिस्ततः पूजां चक्रे तेषां ततः परम्

त्या सत्पुरुष मुनीने सहस्राक्ष (इंद्र) व इतरांनाही प्रणाम केला आणि मग अर्घ्यादी अर्पण करून त्यांची विधिपूर्वक पूजा केली।

Verse 81

ततः प्रोवाच हृष्टात्मा विनयावनतः स्थितः । स्वयमेव सहस्राक्षं प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

तेव्हा हर्षितचित्त होऊन, विनयाने नतमस्तक उभा राहून, तो स्वतः सहस्राक्ष (इंद्र) यांस वारंवार प्रणाम करून बोलला।

Verse 82

दधीचिरुवाच । किमर्थमागता देवाः कृत्यं चाशु निवेद्यताम् । धन्योऽहमागतो यस्य गृहे त्वं बलसूदन

दधीचि म्हणाले—देवहो, कोणत्या कारणासाठी आला आहात? जे कर्तव्य आहे ते त्वरेने सांगा। हे बलसूदन, तुम्ही माझ्या घरी आलात म्हणून मी धन्य आहे।

Verse 83

शक्र उवाच । वृत्रेण निर्जिताः सर्वे वयं ब्राह्मणसत्तम । स वध्यो नहि शस्त्राणां सर्वेषां वरपुष्टितः

शक्र म्हणाले—हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, आम्ही सर्वजण वृत्राकडून पराभूत झालो आहोत। तो वरदानांनी बळकट झाला आहे; कोणत्याही शस्त्राने त्याचा वध होत नाही।

Verse 84

सोऽस्थिसंभववज्रस्य वध्यः स्यादब्रवीद्धरिः । शतहस्तप्रमाणस्य न च जीवोस्ति तादृशः

हरि म्हणाले—तो केवळ अस्थीपासून बनलेल्या वज्रानेच वध्य होईल. पण शंभर हात मापाचा असा कोणताही जीव नाही।

Verse 85

त्वां मुक्त्वा ब्राह्मणश्रेष्ठ तस्मादस्थीनि यच्छ नः । स्वकीयानि भवेद्येन वज्रं तस्य विनाशकम्

म्हणून, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, तुम्हांखेरीज दुसरा उपाय नाही; आम्हाला तुमचीच अस्थी द्या, ज्यातून तुमच्या देहापासून उत्पन्न वज्र त्याचा विनाश करील।

Verse 86

कुरु कृत्यं द्विजश्रेष्ठ देवानामार्तिनाशनम् । अन्यथा विबुधाः सर्वे नाशं यास्यंति कृत्स्नशः

हे द्विजश्रेष्ठ! हे कर्तव्य कर, देवांची आर्तता दूर कर. अन्यथा सर्व विबुधगण संपूर्णतः नाश पावतील.

Verse 87

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा संप्रहृष्टात्मा दधीचिर्भगवान्मुनिः । अत्यजज्जीवितं तेषां हितार्थाय दिवौकसाम्

सूत म्हणाले—हे ऐकून भगवन् मुनी दधीचि अत्यंत हर्षित झाले आणि दिवौकसांच्या हितासाठी त्यांनी प्राणत्याग केला.

Verse 88

ततो देवाः प्रहृष्टास्ते गृहीत्वास्थीनि कृत्स्नशः । ततश्चक्रुर्महावज्रं यादृशं विष्णुनोदितम्

मग ते देव हर्षित होऊन सर्व अस्थी घेऊन, विष्णूने सांगितल्याप्रमाणे तसाच महावज्र तयार करू लागले.

Verse 89

अथ शक्रस्तदादाय नैमिषाभिमुखो ययौ । भयेन महता युक्तो वेपमानो निशागमे

मग शक्र ते घेऊन नैमिषाकडे निघाला; महान भयाने ग्रासलेला तो, रात्र येता थरथर कापू लागला.

Verse 90

तत्र ध्यानस्थितं वृत्रं दूरस्थस्त्रिदशाधिपः । वज्रेण ताडयामास पलायनपरायणः

तेथे ध्यानस्थ वृत्राला पाहून, दूर उभा असलेला त्रिदशाधिप वज्राने प्रहार करू लागला—तो केवळ पलायनास तत्पर होता.

Verse 91

सोऽपि वजप्रहारेण भस्मसात्सम पद्यत । वृत्रो दानवशार्दूलो वह्निं प्राप्य पतंगवत्

वज्राच्या प्रहाराने तोही क्षणार्धात भस्मसात झाला। दानवांतील व्याघ्रसम वृत्र पतंगासारखा अग्नीत जाऊन पडला।

Verse 92

शक्रोऽपि भयसंत्रस्तो गत्वा सागरमध्यगम् । पर्वतं सुदुरारोहं तुंगशृंगं समाश्रितः

भयाने व्याकुळ झालेला शक्र (इंद्र) समुद्रमध्यस्थ, अत्यंत दुर्गम चढाई असलेल्या उंच शिखराच्या पर्वतावर जाऊन आश्रयास गेला।

Verse 93

न जानाति हतं वृत्रं वज्रघातेन तेन तम् । केवलं वीक्षते मार्गं वृत्रागमनसंभवम्

त्या वज्राघाताने वृत्र मारला गेला हे त्याला कळतही नाही; तो फक्त वृत्र परत येईल असा संभव असलेल्या मार्गाकडेच पाहत राहतो।

Verse 94

एतस्मिन्नंतरे देवाः संप्रहृष्टतनूरुहाः । सूत्रं विनिहतं दृष्ट्वा तुष्टुवुस्त्रिदशाधिपम्

दरम्यान देवगण आनंदाने रोमांचित झाले; शत्रूचा नाश झालेला पाहून त्यांनी त्रिदशाधिपती (इंद्र) याची स्तुती केली।

Verse 95

न जानंति भयान्नष्टं तस्मिन्सागरपर्वते । अन्विष्य चिरकालेन कृच्छ्रात्संप्राप्य तं ततः

भयामुळे तो त्या समुद्र-पर्वतावर लपला आहे हे त्यांना माहीत नव्हते; दीर्घकाळ शोधून, मोठ्या कष्टाने शेवटी तेथे त्याला मिळवले।

Verse 96

वीक्षांचक्रुः समासीनं विषमे गिरिगह्वरे । तेजोहीनं तथा दीनं ब्रह्महत्यापरिप्लुतम्

त्यांनी त्याला दुर्गम पर्वत-गुहेत बसलेला पाहिला—तेजहीन, दीन आणि ब्रह्महत्येच्या कलुषाने व्यापलेला।

Verse 97

गात्रदुर्गंधितासंगैः पूरयन्तं दिशो दश

त्याच्या अंगांना चिकटलेल्या दुर्गंधीने तो दहा दिशांना भरून टाकीत होता।

Verse 98

अथोवाच चतुर्वक्त्रो दृष्ट्वा शक्रं तथाविधम् । समस्तान्देवसंघातान्दूरस्थः पापशंकया

मग चतुर्मुख ब्रह्माने शक्राला अशी अवस्था पाहून, पाप लागेल या भीतीने दूर उभा राहून, सर्व देवसमूहांना संबोधून सांगितले।

Verse 99

शक्रोऽयं विबुधश्रेष्ठा ब्रह्महत्यापरिप्लुतः । तस्मातत्त्याज्यः सुदूरेण नो चेत्पापमवाप्स्यथ

हे देवश्रेष्ठांनो! हा शक्र ब्रह्महत्येने व्यापलेला आहे; म्हणून याला फार दूरून टाळा, नाहीतर तुम्हालाही पाप लागेल।

Verse 100

पश्यध्वं सर्वलिंगानि ब्रह्महत्यान्वितानि च । अस्य गात्रेषु दृश्यंते तस्माद्गच्छामहे दिवि

पाहा—याच्या अंगांवर ब्रह्महत्येची सर्व चिन्हे दिसत आहेत; म्हणून आपण स्वर्गलोकात निघून जाऊ।

Verse 102

पितामहमुखान्दृष्ट्वा देवान्प्राप्तान्सुराधिपः । पराङ्मुखानकस्माच्च संजातान्विस्मयान्वितः । ततः प्रोवाच संभ्रांतः किमिदं गम्यते सुराः । दृष्ट्वापि मामनाभाष्य कच्चित्क्षेमं गृहे मम

पितामह ब्रह्माच्या अग्रभागी आलेले देव पाहून देवाधिपती इंद्र विस्मित झाला; कारण ते अकस्मात् मुख फिरवून पराङ्मुख झाले. तेव्हा तो संभ्रमित होऊन म्हणाला—“हे देवहो, हे काय? तुम्ही का निघून जाता? मला पाहूनही बोलत नाही; माझ्या गृही सर्व कुशल आहे ना?”

Verse 103

कच्चित्स निहतस्तेन मम वज्रेण दानवः । कच्चिन्न मां स युद्धार्थमन्वेष यति दुर्मतिः

“माझ्या वज्राने तो दानव खरोखरच मारला गेला काय? आणि तो दुर्मती आता युद्धासाठी मला शोधत तर नाही ना?”

Verse 104

ब्रह्मोवाच । निहतः स त्वया शक्र तेन वज्रेण दानवः । गतो मृत्युवशं पापो न भयं कर्तुमर्हसि

ब्रह्मा म्हणाले—“हे शक्रा, त्या वज्राने तो दानव निश्चयच तुझ्याच हातून निहत झाला आहे. तो पापी मृत्युवश झाला; तू भय मानू नकोस.”

Verse 105

परं तस्य वधाज्जाता ब्रह्महत्या सुगर्हिता । तव शक्र न तेनाद्य स्पृशामोऽस्पृश्यतां गतम्

“परंतु त्याच्या वधामुळे, हे शक्रा, तुझ्यावर अत्यंत निंद्य अशी ब्रह्महत्या उत्पन्न झाली आहे. म्हणूनच आज आम्ही तुला स्पर्श करीत नाही; तू अस्पृश्यतेस प्राप्त झाला आहेस.”

Verse 106

इन्द्र उवाच । मया विनिहताः पूर्वं बहवः किल दानवाः । ब्रह्महत्या न संजाता मम हत्याधुना कथम्

इंद्र म्हणाला—“पूर्वी मी अनेक दानवांचा वध केला आहे; तेव्हा ब्रह्महत्येचे पाप उत्पन्न झाले नाही. मग आता माझ्या या वधामुळे ते कसे उत्पन्न झाले?”

Verse 107

ब्रह्मोवाच । ते त्वया निहता युद्धे क्षात्रधर्मेण वासव । विशुद्धा दानवाः सर्वे तेन जातं न पातकम्

ब्रह्मा म्हणाले—हे वासवा! क्षात्रधर्माप्रमाणे युद्धात तू ज्यांचा वध केलास, ते सर्व दानव शुद्ध झाले; म्हणून त्यातून पातक उत्पन्न झाले नाही।

Verse 108

एष यज्ञोपवीताढ्यो विशेषात्तपसि स्थितः । छलेन निहतः शक्र तेन त्वं पापसंयुतः

परंतु हा यज्ञोपवीतधारी असून विशेषतः तपश्चर्येत स्थित होता। हे शक्रा! याचा वध छलाने झाला; म्हणून तू पापयुक्त झालास।

Verse 109

इन्द्र उवाच । जानाम्यहं चतुर्वक्त्र स्वं कायं पापसंयुतम् । चिह्नैर्ब्रह्मवधोद्भूतैस्तस्माच्छुद्धिं वदस्व मे

इंद्र म्हणाला—हे चतुर्मुखा! माझे शरीर पापयुक्त आहे, ब्रह्मवधातून उत्पन्न झालेल्या चिन्हांनी ते चिन्हित आहे, हे मला माहीत आहे। म्हणून मला शुद्धीचा उपाय सांग।

Verse 110

यया याति द्रुतं पापं ब्रह्महत्यासमुद्भवम् । स्पृश्यो भवामि सर्वेषां देवानां प्रपितामह

हे प्रपितामहा! ब्रह्महत्येतून उत्पन्न झालेले पाप कोणत्या उपायाने लवकर नष्ट होते, ज्यायोगे मी पुन्हा सर्व देवांना स्पर्शयोग्य होईन?

Verse 111

ब्रह्मोवाच । तीर्थयात्रां सुरश्रेष्ठ तदर्थं कर्तुमर्हसि । तया विना न ते पापं नाशमायाति कृत्स्नशः

ब्रह्मा म्हणाले—हे देवश्रेष्ठा! त्या हेतुने तुला तीर्थयात्रा करणे योग्य आहे। तिच्याविना तुझे पाप पूर्णपणे नष्ट होणार नाही।

Verse 112

सूत उवाच । ततस्तद्वचनाच्छक्रस्तीर्थयात्रापरायणः । बभ्राम सकलां पृथ्वीं स्नानं कुर्वन्पृथक्पृथक्

सूत म्हणाले—त्या वचनांनंतर शक्र तीर्थयात्रेत परायण झाला. तो संपूर्ण पृथ्वीवर भ्रमण करीत प्रत्येक तीर्थस्थानी वेगवेगळे स्नान करीत राहिला।

Verse 113

तीर्थेषु सुप्रसिद्धेषु नदीनदयुतेषु च । वाराणस्यां प्रयागे च प्रभासे कुरुजांगले

अतिशय प्रसिद्ध तीर्थांत, असंख्य नद्या-सरितांच्या तीरांवर—वाराणसीत, प्रयागात, प्रभासात आणि कुरुजांगल प्रदेशातही (मी तीर्थकर्म केले)।

Verse 115

अहं स्नातः समस्तेषु तीर्थेषु धरणीतले । न च पापेन निर्मुक्तः किं करोमि च सांप्रतम्

मी धरणीतलावरील सर्व तीर्थांत स्नान केले, तरीही पापातून मुक्त झालो नाही. आता मी काय करावे?

Verse 116

किं पतामि गिरेः शृंगाद्विषं वा भक्षयामि किम् । त्रैलोक्यराज्यविभ्रष्टो नाहं जीवितुमुत्सहे

मी पर्वतशिखरावरून उडी मारून पडू का, की विष प्राशन करू? त्रैलोक्याच्या राज्यापासून भ्रष्ट झालो असल्याने मला जगण्याची उमेद नाही।

Verse 117

एवं वैराग्यमापन्नो गिरिमारुह्य वासवः । यावत्क्षिपति चात्मानं मरणे कृतनिश्चयः

अशा प्रकारे वैराग्याने ग्रस्त वासव पर्वतावर चढला. मरणाचा निश्चय करून तो स्वतःला खाली झोकून देण्यास उद्यत झाला।

Verse 118

तावद्देवोत्थिता वाणी गगनाद्द्विजसत्तमाः । मा शक्र साहसं कार्षीर्वैराग्यं प्राप्य चेतसि

तेव्हाच आकाशातून दिव्य वाणी झाली—“हे द्विजश्रेष्ठा! हे शक्रा, चित्तात वैराग्य आले तरीही उतावळे साहस करू नकोस।”

Verse 119

त्वया राज्यं प्रकर्तव्यं स्वर्गेऽद्यापि युगाष्टकम् । तस्मात्पापविशुद्ध्यर्थं शृणु शक्र समा हितः

तुला स्वर्गात अजूनही आठ युग राज्यधर्म करावाच लागेल. म्हणून पापशुद्धीसाठी, हे शक्रा, हितकर व समाहित वचन ऐक।

Verse 120

कुरुष्व वचनं शीघ्रं भावनीयं न चान्यथा । यत्त्वया पांसुभिः पूर्वं विवरं परिपूरितः

माझे वचन लवकर कर—हे मनात ठेव, अन्यथा नाही. तू पूर्वी धुळीने जे विवर भरलेस, तेच उपायाचे मूळ आहे।

Verse 121

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यत्र देवः स्वयं हरः । तत्र नागबिलो जातो वल्मीकात्त्रिदशाधिप

हाटकेश्वराच्या क्षेत्रात, जिथे स्वयं हर देव विराजमान आहेत, तिथेच वाळवीच्या ढिगातून नागबिल उत्पन्न झाला आहे, हे त्रिदशाधिपा।

Verse 122

येन नागा धरापृष्ठे निर्गच्छंति व्रजंति च । तेन मार्गेण गत्वा त्वं पाताले हाटकेश्वरम् । स्नात्वा पातालगंगायां पूजयस्व महेश्वरम्

ज्या मार्गाने नाग भूमीवर येतात व परत जातात, त्याच मार्गाने जाऊन पाताळातील हाटकेश्वरास जा. पाताळगंगेत स्नान करून महेश्वराची पूजा कर।

Verse 123

ततः पापविनिर्मुक्तो भविष्यसि न संशयः । संप्राप्स्यसि च भूयोऽपि देवराज्यमकण्टकम्

त्यानंतर तू पापमुक्त होशील—यात संशय नाही—आणि पुन्हा निष्कंटक देव-राज्य प्राप्त करशील।

Verse 124

सूत उवाच । अथ शक्रः समाकर्ण्य तां गिरं गगनोत्थिताम् । जगाम सत्वरं तत्र यत्र नागबिलः स च

सूत म्हणाले: मग शक्र (इंद्र) यांनी आकाशातून उद्भवलेली ती वाणी ऐकून, जिथे नागबिल होता त्या ठिकाणी त्वरित धाव घेतली।

Verse 125

ततः प्रविश्य पातालं गंगातोयपरिप्लुतः । पूजयामास तल्लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम्

त्यानंतर पाताळात प्रवेश करून, गंगाजलाने पूर्ण भिजून, त्याने ‘हाटकेश्वर’ नावाच्या त्या लिंगाची पूजा केली।

Verse 126

अथ तस्य क्षणाज्जातं शरीरं मलवर्जितम् । दुर्गन्धश्च गतो नाशं तेजोवृद्धिर्बभूव ह

तेव्हाच क्षणातच त्याचे शरीर मलरहित झाले; दुर्गंधी नष्ट झाली आणि त्याचे तेज फार वाढले।

Verse 127

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता ब्रह्मविष्णुमुखाः सुराः । प्रोचुश्च देवराजं तं मुक्तपापं प्रहर्षिताः

याच दरम्यान ब्रह्मा-विष्णू आदी देव तेथे आले आणि आनंदित होऊन, पापमुक्त झालेल्या त्या देवराजाशी बोलू लागले।

Verse 128

प्राप्तस्तु मेध्यतां शक्र विमुक्तो ब्रह्महत्यया । तस्मादागच्छ गच्छामः सहितास्त्रिदशालयम्

हे शक्रा! तू शुद्धता प्राप्त केलीस व ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त झालास; म्हणून ये—आपण दोघेही त्रिदशांच्या धामास (स्वर्गास) जाऊया।

Verse 129

एतन्नाग बिलं शक्र पुनः पूरय पांसुभिः । नो चेदागत्य चानेन मानुषाः सिद्धिहेतवः

हे शक्रा! हे नागबिल पुन्हा मातीने भर; नाहीतर याच मार्गे येथे येऊन मनुष्य सिद्धी प्राप्त करतील।

Verse 130

एतल्लिंगं समभ्यर्च्य स्नात्वा भागीरथीजले । अपि पापसमायुक्ता यास्यंति परमां गतिम्

या लिंगाची विधिपूर्वक पूजा करून आणि भागीरथी (गंगा) जलात स्नान केल्यास, पापयुक्त जनही परम गतीस पोहोचतात।

Verse 132

ततो जज्ञे महांस्तत्र स्वर्गे वृत्रवधोत्सवः । देवेन्द्रत्वमनुप्राप्ते पुनः शक्रे द्विजोत्तमाः

त्यानंतर, हे द्विजोत्तमांनो! स्वर्गात वृत्रवधाचा महान उत्सव झाला, जेव्हा शक्राने पुन्हा देवेन्द्रपद प्राप्त केले।

Verse 133

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं हाटकेश्वरसंभवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

सूत म्हणाले—हे ब्राह्मणश्रेष्ठांनो! हाटकेश्वरासंबंधी हे सर्व वृत्तांत मी तुम्हाला सांगितले; हे माहात्म्य सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे।

Verse 134

यश्चैतत्कीर्तयेद्भक्त्या शृणोति च समाहितः । स याति परमं स्थानं जरा मरणवर्जितम्

जो भक्तिभावाने हे कीर्तन करतो व एकाग्रचित्ताने श्रवण करतो, तो जरा-मरणरहित परम धामास प्राप्त होतो।