Adhyaya 25

Verse 1

अर्जुन उवाच । देवर्षे वर्ण्यते चेयं कथा पीयूषसोदरा । पुनरेतन्मुने ब्रूहि यदा वेत्ति महेश्वरः

अर्जुन म्हणाला—हे देवर्षे, ही कथा अमृतासारखी आहे. हे मुने, पुन्हा सांगावे—महेश्वराला हे केव्हा कळते?

Verse 2

भगवान्स्वां सतीं भार्यां वधार्थं चापि तारकम् । सत्याश्च विरहात्तप्यन्ददाह किमसौ स्मरम्

भगवान—तारकवधाचा हेतु साधण्यासाठी आणि सतीच्या विरहाने संतप्त होऊन—म्हणूनच काय स्मररूप कामदेवाला भस्म केले का?

Verse 3

त्वयैवोक्तं स विरहात्सत्यास्तप्यति वै तपः । हिमाद्रिमास्थितो देवस्तस्याः संगमवांछया

तुम्हीच सांगितले आहे की सतीच्या विरहाने संतप्त होऊन तो तप करीत आहे; हिमालयावर स्थित देव तिच्या संगमाची इच्छा धरतो।

Verse 4

नारद उवाच । सत्यमेतत्पुरा पार्थ भवस्येदं मनीषितम् । अतप्ततपसा योगो न कर्तव्यो मयाऽनया

नारद म्हणाले—हे राजकुमार, हे सत्य आहे. पूर्वी भगवान् शिवांचा असा निश्चय होता—‘तिने तप केले नाही तर मी तिच्याशी योग/संयोग करणार नाही.’

Verse 5

तपो विना शुद्धदेहो न कथंचन जायते । असुद्धदेहेन समं संयोगो नैव दैहिकः

तपाशिवाय शुद्ध देह कधीच निर्माण होत नाही; आणि अशुद्ध देहाने देहिक संयोग कधीही योग्य ठरत नाही.

Verse 6

महत्कर्माणि यानीह तेषां मूलं सदा तपः । नातप्ततपसां सिद्धिर्महत्कर्माणि यांति वै

इथे जी महान कर्मे आहेत, त्यांचे मूळ नेहमी तप आहे; ज्यांनी तप केले नाही, त्यांना महान कार्यांत सिद्धी मिळत नाही.

Verse 7

एतस्मात्कारणाद्देवो दर्पितं तं ददाह तु । ततो दग्धे स्मरे चापि पार्वतीमपि व्रीतिताम्

याच कारणामुळे देवाने त्या दर्पिष्ठाला भस्म केले; आणि स्मर (कामदेव) दग्ध झाल्यावर पार्वतीही लज्जेने व्याकुळ झाली.

Verse 8

विहाय सगणो देवः कैलासं समपद्यत । देवी च परमोद्विग्ना प्रस्खलंती पदेपदे

गणांसह देव कैलासास परत गेले; आणि देवी अत्यंत व्याकुळ होऊन, पावलोपावली ठेचकाळत चालू लागली.

Verse 9

जीवितं स्वं विनिंदंती बभ्रामेतस्ततश्चसा । हिमाद्रिरपि स्वे श्रृंगे रुदतीं पृष्टवान्रतिम्

आपल्या जीवनाची निंदा करत ती इकडे तिकडे भटकू लागली. हिमालयानेही आपल्या शिखरावर रडणाऱ्या रतीला विचारले.

Verse 10

कासि कस्यासि कल्याणि किमर्थं चापि रोदिषि । पृष्टा सा च रतिः सर्वं यथावृत्तं न्यवेदयत्

'हे कल्याणी! तू कोण आहेस, कोणाची आहेस आणि कशासाठी रडत आहेस?' असे विचारले असता रतीने सर्व हकीकत जशी घडली तशी सांगितली.

Verse 11

निवेदिते तथा रत्या शैलः संभ्रांतमानसः । प्राप्य स्वां तनयां पाणावादायागात्स्वकं पुरम्

रतीने असे सांगितले असता, व्याकुळ मन झालेल्या पर्वतराजाने (हिमालयाने) आपल्या कन्येचा हात धरून आपल्या नगराकडे प्रस्थान केले.

Verse 12

सा तत्र पितरौ प्राह सखीनां वदनेन च । दुर्भगेन शरीरेण किमनेन हि कारणम्

तिथे तिने सखींच्या मुखाने आपल्या माता-पित्यांना सांगितले - 'या दुर्दैवी शरीराचा काय उपयोग आहे?'

Verse 13

देहवासं परित्यक्ष्ये प्राप्स्ये वाभिमतं पतिम् । असाध्यं चाप्यभीष्टं च कथं प्राप्यं तपो विना

'मी या देहाचा त्याग करेन किंवा इच्छित पती प्राप्त करेन. तपश्चर्येशिवाय असाध्य आणि इष्ट गोष्ट कशी प्राप्त होऊ शकेल?'

Verse 14

नियमैर्विविधैस्तस्माच्छोषयिष्ये कलेवरम् । अनुजानीत मां तत्र यदि वः करुणा मयि

म्हणून मी नानाविध नियम-व्रतांनी हे कलेवर क्षीण करीन। तुमची माझ्यावर करुणा असेल तर मला तेथे जाण्याची आज्ञा द्या।

Verse 15

श्रुत्वेति वचनं माता पिता च प्राह तां शुभाम् । उ मेति चपले पुत्रि न क्षमं तावकं वपुः

तिचे वचन ऐकून माता-पित्यांनी त्या शुभ कन्येला म्हटले— “अगं चपळ मुली, तुझे हे शरीर हे सहन करण्यास समर्थ नाही।”

Verse 16

सोढुं क्लेशात्मरूपस्य तपसः सौम्यदर्शने । भावीन्यप्यनि वार्याणि वस्तूनि च सदैव तु

हे सौम्यदर्शने! तप हे क्लेशस्वरूप असते; ते सहन करावेच लागते. तसेच जीवनात अनिवार्य गोष्टीही नेहमीच घडतात।

Verse 17

भाविनोर्था भवंत्येव नरस्यानिच्छतोपि हि । तस्मान्न तपसा तेऽस्ति बाले किंचित्प्रयोजनम्

जे भवितव्य आहे ते मनुष्याच्या न इच्छिताही घडतेच. म्हणून, हे बाले, तुझ्यासाठी तपस्येचा काहीही उपयोग नाही।

Verse 18

श्रीदेव्युवाच । यदिदं भवतो वाक्यं न सम्यगिति मे मतिः । केवलं न हि दैवेन प्राप्तुमर्थो हि शक्यते

श्रीदेवी म्हणाल्या— “माझ्या मते तुमचे हे वचन पूर्णपणे योग्य नाही. केवळ दैवावरूनच कोणतेही ध्येय प्राप्त होत नाही।”

Verse 19

त्किंचिद्दैवाद्धठात्किंचित्किंचिदेव स्वभावतः । पुरुषः फलमाप्नोति चतुर्थं नात्र कारणम्

काही फळे दैवाने, काही अकस्मात्, आणि काही स्वभावतः मिळतात; पुरुष फल प्राप्त करतो—येथे चौथा कारण नाही.

Verse 20

ब्रह्मणा चापि ब्रह्मत्वं प्राप्तं किलतपोबलात् । अन्यैरपि च यल्लब्धं तन्नसंख्यातुमुत्सहे

ब्रह्मानेही तपोबलाने ब्रह्मत्व प्राप्त केले, असे म्हणतात. इतरांनीही त्यातून जे मिळविले, ते मोजण्याचे धैर्य मला नाही.

Verse 21

अध्रुवेण शरीरेण यद्यभीष्टं न साध्यते । पश्चात्स शोच्यते मंदः पतितेऽस्मिञ्छरीरके

या अनित्य देहाने जर अभिष्ट साध्य झाले नाही, तर नंतर हा मंदबुद्धी जन देह पडल्यावर शोक करीत बसतो.

Verse 22

यस्य देहस्य धर्मोऽयं क्वचिज्जायेत्क्वचिन्म्रियेत् । क्वचिद्गर्भगतं नश्येज्जातमात्रं क्वचित्तथा

देहाचा हाच धर्म—कुठे जन्मतो, कुठे मरतो; कुठे गर्भातच नष्ट होतो, आणि कुठे जन्मताच तसाच नाश पावतो.

Verse 23

बाल्ये च यौवने चापि वार्धक्येपि विनश्यति । तेन चंचलदेहेन कोऽर्थः स्वार्थो न चेद्भवेत्

हा देह बाल्यावस्थेतही नाश पावतो, यौवनातही, आणि वार्धक्यातही. असा चंचल देह कशाचा, जर स्वार्थ—परम प्रयोजन—सिद्ध होत नसेल?

Verse 24

इत्युक्त्वा स्वसखीयुक्ता पितृभ्यां साश्रु वीक्षिता । श्रृंगं हिमवतः पुण्यं नानाश्चर्यं जगाम सा

असे बोलून ती आपल्या सख्यांसह निघाली; अश्रुपूर्ण नेत्रांनी माता-पित्यांनी तिला पाहिले. मग ती अनेक अद्भुतांनी युक्त हिमवताच्या पवित्र शिखरावर गेली.

Verse 25

तत्रां बराणि संत्यज्य भूषणानि च शैलजा । संवीता वल्कलैर्दिव्यैस्तपोऽतप्यत संयता

तेथे शैलजाने वस्त्रे व भूषणे त्यागली; दिव्य वल्कले परिधान करून, संयमी होऊन तिने तपश्चर्या केली.

Verse 26

ईश्वरं हृदि संस्थाप्य प्रणवाभ्यसनादृता । मुनीनामप्य भून्मान्या तदानीं पार्थ पार्वती

हृदयात ईश्वराची स्थापना करून, प्रणव (ॐ) अभ्यासात तत्पर राहून, त्या वेळी हे पार्थ! पार्वती मुनींमध्येही मान्य झाली.

Verse 27

त्रिस्नाता पाटलापत्रभक्षकाभूच्छतं समाः । शंत च बिल्वपत्रेण शीर्णोन कृतभोजना

ती दिवसातून तीनदा स्नान करी; शंभर वर्षे पाटलाची पाने खाऊन राहिली. मग आणखी शंभर वर्षे वाळलेल्या बिल्वपानांवरच निर्वाह केला, शिजवलेले अन्न न घेता.

Verse 28

जलभक्षा शतं चाभूच्छतं वै वायुभोजना । ततो नियममादाय पादांगुष्ठस्थिताभवत्

शंभर वर्षे ती केवळ जलावर राहिली; आणि शंभर वर्षे वायूवरच निर्वाह केला. मग अधिक कठोर नियम घेऊन ती पायाच्या अंगठ्याच्या टोकावर स्थिर उभी राहिली.

Verse 29

निराहारा ततस्तापं प्रापुस्तत्तपसो जनाः । ततो जगत्समालोक्य तदीयतपसोर्जितम्

मग ती सर्वथा निराहार झाली; तिच्या तपाच्या तेजाने लोक संतप्त झाले. नंतर जगत् तिच्या तपोबलाने प्रभावित झालेले पाहून—

Verse 30

हरस्तत्राययौ साक्षाद्ब्रह्मचारिवपुर्द्धरः । वसानो वल्कलं दिव्यं रौरवाजिनसंवृतः

तेव्हा साक्षात् हर तेथे आले, ब्रह्मचारीचे रूप धारण करून। दिव्य वल्कल वस्त्र परिधान करून ते रौरव मृगचर्माने आच्छादित होते।

Verse 31

सुलक्षणाषाढधरः सद्वृत्तः प्रति भानवान् । ततस्तं पूजयामासुस्तत्सख्यो बहुमानतः

तो शुभ लक्षणांनी युक्त, आषाढ-वस्त्रधारी, सद्वृत्त व प्रतिभावान होते. मग तिच्या सखींनी मोठ्या मानाने त्यांची पूजा केली.

Verse 32

वक्तुमिच्छुः शैलपुत्रीं सखीभिरिति चोदितः । ब्रह्मन्नियं महाभागा गृहीतनियमा शुभा

शैलपुत्रीशी बोलण्याची इच्छा धरून, सखींनी प्रेरित केल्यावर असे सांगितले— “हे ब्राह्मण! ही महाभागा शुभा देवी नियम-व्रत धारण करून आहे.”

Verse 33

मुहूर्तपंचमात्रेण नियमोऽस्याः समाप्यते । तत्प्रतीक्षस्व तं कालं पश्चादस्मत्सखीसमम्

“फक्त पाच मुहूर्तांत तिचा नियम पूर्ण होईल. तो वेळ येईपर्यंत प्रतीक्षा करा; मग आमच्या सखीसह तिची भेट घ्या.”

Verse 34

नानाविदा धर्मवार्ताः प्रकरिष्यसि ब्राह्मण । इत्युक्त्वा विजयाद्यास्ता देवीचरितवर्णनैः

“हे ब्राह्मण, तू धर्माविषयी नानाविध वार्ता करशील”—असे म्हणून विजयादी सख्या देवीचरित्रकथनांनी काळ घालवीत राहिल्या।

Verse 35

अश्रुमुख्यो द्विजस्याग्रे निन्युः कालं च तं तदा । ततः काले किंचिदूने ब्रह्मचारी महामतिः

अश्रूंनी भरलेल्या मुखांनी त्या द्विजासमोर तो काळ घालवीत राहिल्या। मग थोडा वेळ उरला असता तो महामती ब्रह्मचारी पुढे प्रवृत्त झाला।

Verse 36

विलोकनमिषेणागादाश्रमोपस्थितं ह्रदम् । निपपात च तत्रासौ चुक्रोशातितरां ततः

पाहण्याच्या निमित्ताने तो आश्रमाजवळच्या सरोवराकडे गेला। तेथे तो पडला आणि मग अतिशय मोठ्याने किंचाळू लागला।

Verse 37

अहमत्र निमज्जामि कोऽपि मामुद्धरेत भोः । इति तारेण क्रोशंतं श्रुत्वा तं विजयादिकाः

“मी इथे बुडत आहे; कोणी तरी मला वाचवा, हो सख्यांनो!”—असा कर्कश स्वरात ओरडणारा तो ऐकून विजयादी।

Verse 38

आजग्मुस्त्वरया युक्ता ददुस्तस्मै करं च ताः । स चुक्रोश ततो गाढं दूरेदूरे पुनःपुनः

त्या घाईघाईने तेथे आल्या व त्याला हात दिला. पण तो पुन्हा पुन्हा अधिकच जोरात ओरडला—“दूर, दूर!”

Verse 39

नाहं स्पृशाम्यसंसिद्धां म्रिये वा नानृतं त्विदम् । ततः समाप्तनियमा पार्वती स्वयमाययौ

अपूर्ण व्रतधारिणीस मी स्पर्श करणार नाही; मरण आले तरी—हे असत्य नाही. मग नियम पूर्ण झाल्यावर पार्वती स्वतः तेथे आली.

Verse 40

सव्यं करं ददावस्य तं चासौ नाभ्यनन्दत । भद्रे यच्छुचि नैव स्याद्यच्चैवावज्ञया कृतम्

तिने त्याला डावा हात दिला; पण त्याने तो स्वीकारला नाही. तो म्हणाला—भद्रे, जे अशुचि आहे आणि जे अवज्ञेने केले आहे, ते ग्रहण करू नये.

Verse 41

सदोषेण कृतं यच्च तदादद्यान्न कर्हिचित् । सव्यं चाशुचि ते हस्तं नावलंबामि कर्हिचित्

दोषाने केलेले जे काही असेल ते कधीही स्वीकारू नये. तुझा डावा हात अशुचि आहे; मी त्याचा आधार कधीच घेणार नाही.

Verse 42

इत्युक्ता पार्वती प्राह नाहं दत्तं च दक्षिणम् । ददामि कस्यचिद्विप्र देवदेवाय कल्पितम्

असे ऐकून पार्वती म्हणाली—मी माझी दक्षिणा दिलेली नाही. हे विप्र, देवदेव महादेवासाठी कल्पिलेली असेल तेव्हाच मी ती कोणाला देईन.

Verse 43

दक्षिणं मे करं देवो ग्रहीता भव एव च । शीर्यते चोग्रतपसा सत्यमेतन्मयोदितम्

माझी दक्षिणा म्हणजे माझा उजवा हात—देव तो ग्रहण करो; आणि हे विप्र, तुम्हीही तो घ्या. उग्र तपाने तो झिजला आहे—हे मी सत्य सांगते.

Verse 44

विप्र उवाच । यद्येवमवलेपस्ते गमनं केन वार्यते । यथा तव प्रतिज्ञेयं ममापीयं तथाचला

विप्र म्हणाला—जर तुझ्यात असा गर्व असेल तर तुझ्या जाण्याला कोण अडवील? तरीही जशी तुझी प्रतिज्ञा पाळली पाहिजे, तशीच माझी ही मागणीही अचल आहे, हे अचला।

Verse 45

रुद्रस्यापि वयं मान्याः कीदृशं ते तपो वद । विषमस्थं यत्र विप्रं म्रियमाणमुपेक्षसि

आम्ही तर रुद्रालाही मान्य आहोत; सांग, तुझे तप कोणते असे, की संकटात असलेल्या, तुझ्यासमोर मरण पावणाऱ्या विप्राकडे तू दुर्लक्ष करतेस?

Verse 46

अवजा नासि विप्रांस्त्वं तच्छीघ्रं व्रज दर्शनात् । यदि वा मन्यसे पूज्यांस्ततोऽभ्युद्धर नान्यथा

जर तू विप्रांचा अवमान करत नसशील, तर लवकर आमच्या दृष्टीआड जा. आणि जर त्यांना खरोखर पूज्य मानत असशील, तर त्वरित माझा उद्धार कर—यावाचून दुसरा मार्ग नाही।

Verse 47

ततो विचार्य बहुधा इति चेति च सा शुभा । विप्रस्योद्धरणं सर्वधर्मेभ्योऽमन्यताधिकम्

मग ती शुभा देवी अनेक प्रकारे विचार करू लागली—‘करावे की न करावे?’—आणि तिने ठरविले की विप्राचा उद्धार हा सर्व धर्मांपेक्षा श्रेष्ठ आहे।

Verse 48

ततः सा दक्षिणं दत्त्वा करं तं प्रोज्जहार च । नरं नारी प्रोद्धरति सज्जन्तं भववारिधौ । एतत्सन्दर्शनार्थाय तथा चक्रे भवोद्भवः

मग तिने दक्षिणा देऊन तो हात सोडला. भवसागरात बुडणाऱ्या पुरुषाला नारीही वर काढू शकते—हे दाखविण्यासाठी भवोद्भव (शिव) यांनी असेच घडविले।

Verse 49

प्रोद्धृत्य च ततः स्नात्वा बद्ध्व योगासनं स्थिता

त्यास उचलून बाहेर काढून तिने स्नान केले; योगासन बांधून धैर्याने स्थिर बसून निश्चल राहिली।

Verse 50

ब्रह्मचारी ततः प्राह प्रहसन्किमिदं शुभे । कर्तुकामासि तन्वंगि दृढयोगासनस्थिता

मग ब्रह्मचारी हसत म्हणाला—“हे शुभे, हे काय? हे तन्वंगी, दृढ योगासनात स्थिर बसून तू काय करावयास इच्छितेस?”

Verse 51

देवी प्राह ज्वालयिष्ये शरीरं योगवह्निना । महादेवकृतमतिरुच्छिष्टाहं यतोऽभवम्

देवी म्हणाली—“योगाग्नीने हे शरीर जाळीन. महादेवांनी माझी मती घडविली; म्हणून त्यांच्या नंतर मी उच्छिष्टासारखी (अयोग्य) झाले आहे.”

Verse 52

ब्रह्मचारी ततः प्राह काश्चिद्ब्राह्मणकाम्यया । कृत्वा वार्तास्ततः स्वीयमभीष्टं कुरु पार्वति

मग ब्रह्मचारी म्हणाला—“एका ब्राह्मणसंबंधी इच्छेने (मी आलो आहे); थोडी वार्ता करून मग, हे पार्वती, तू आपले अभीष्ट स्वतः कर.”

Verse 53

नोपहन्यां कदाचिद्वि साधुभिर्विप्रकामना । धर्ममेनं मन्यसे चेन्मुहूर्तं ब्रूहि पार्वति

“मी कधीही कोणाचे अहित करणार नाही—साधू व विप्र मला इच्छितात. हे धर्म आहे असे तुला वाटत असेल तर, हे पार्वती, क्षणभर बोल.”

Verse 54

देवी प्राह ब्रूहि विप्र मुहूर्तं संस्थिता त्वहम् । ततः स्वयं व्रती प्राह देवीं तां स्वसखीयुताम्

देवी म्हणाली—“हे विप्र, सांग; मी येथे क्षणभर उभी आहे.” मग व्रतधारी स्वतः सखीसह त्या देवीस म्हणाला.

Verse 55

किमर्थमिति रम्भोरु नवे वयसि दुश्चरम् । तपस्त्वया समारब्धं नानुरूपं विभाति मे

हे रम्भोरु, नव्या वयात तू हे दुश्चर तप कशासाठी आरंभिले आहेस? हे तप मला तुझ्या अनुरूप वाटत नाही.

Verse 56

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं गिरिराजगृहेऽधुना । भोगांश्च दुर्लभान्देवि त्यक्त्वा किं क्लिश्यते वपुः

दुर्लभ मानुष्यदेह मिळवून आणि आता गिरिराजाच्या गृही वसत असताना, हे देवी—दुर्लभ भोगही त्यागून देहाला का क्लेश देतेस?

Verse 57

अतीव दूये वीक्ष्य त्वां सुकुमारतराकृतिम् । अत्युग्रतपसा क्लिष्टा पद्मिनीव हिमर्दिता

अतिशय सुकुमार रूपाची तुला पाहून मला फार दुःख होते; तू अत्युग्र तपाने क्लिष्ट आहेस, जशी पाळ्याने मर्दित कमलिनी.

Verse 58

इदं चान्यत्त्व शुभे शिरसो रोगदं मम । यद्देहं त्यक्तुकामा त्वं प्रबुद्धा नासि बालिके

आणि हे शुभे, आणखी एक गोष्ट माझ्या मस्तकाला पीडा देते—तू देह त्यागू इच्छित असूनही आपल्या हिताविषयी जागृत नाहीस, हे बालिके.

Verse 59

वामः कामो मनुष्येषु सत्यमेतद्वचो यतः । स्पृहणीयासि सर्वेषामेवं पीडयसे वपुः

मनुष्यांमध्ये कामना वाकडीच असते—हे वचन खरेच सत्य आहे; कारण सर्वांना स्पृहणीय असूनही तू अशा रीतीने आपल्या देहाला पीडा देत आहेस।

Verse 60

अविज्ञातान्वयो नग्नः शूली भूतगणाधिपः । श्मशाननिलयो भस्मोद्धूलनो वृषवाहनः

त्याचा वंश अज्ञात; तो दिगंबर; त्रिशूलधारी, भूतगणांचा अधिपती; स्मशानवासी, भस्माने माखलेला, आणि वृषभवाहन आहे।

Verse 61

गजाजिनो द्विजिह्वाद्यलंकृतांगो जटाधरः । विरूपाक्षः कथंकारं निर्गुणः स्यात्तवोचितः

हत्तीची कातडी धारण करणारा, सर्पादींनी अलंकृत अंगांचा, जटाधारी, विरूप नेत्रांचा—असा ‘निर्गुण’ तो तुझ्यास योग्य कसा ठरेल?

Verse 62

गुणा ये कुलशीलाद्य वराणामुदिता बुधैः । तेषामेकोऽपि नैवास्ति तस्मिंस्तन्नोचितः स ते

उत्तम वराची लक्षणे म्हणून बुधांनी जे गुण—कुल, शील इत्यादी—प्रशंसिले आहेत, त्यांपैकी एकही त्याच्यात नाही; म्हणून तो तुझ्यास योग्य नाही।

Verse 63

शोचनीयतमा पूर्वमासीत्पार्वति कौमुदी । त्वं संवृत्ता द्वितीयासि तस्यास्तत्संगमाशया

हे पार्वती, पूर्वी कौमुदी सर्वांत अधिक शोचनीय होती; आता त्याच्याशी संगमाच्या आशेने तू दुसरी झाली आहेस।

Verse 64

तपोधनाः सर्वसमा वयं यद्यपि पार्वति । दुनोत्येव तवारंभः शूलायां यूपसत्क्रिया

हे पार्वती, आम्ही तपोधन सर्वांप्रती समभावी असलो तरी तुझा हा आरंभ—त्रिशूळावर यूपाचे सत्कारकर्म—आम्हांस क्लेश देतो.

Verse 65

वृषभारोहणं वासः श्मशाने पाणिसंग्रहः । सव्यालपाणिना क्षौमगजत्वग्बंधनः कथम्

ज्याचा वाहन वृषभ, ज्याचे वासस्थान स्मशान, ज्याचा पाणिग्रह सर्पधारी हाताने होतो, आणि जो क्षौमवस्त्र व गजचर्माने बद्ध आहे—अशा व्यक्तीशी विवाह कसा होईल?

Verse 66

जनहास्यकरं सर्वं त्वयारब्धमसांप्रतम् । स्त्रीभावाद्भूतिसंपर्क्कः कथं चाभिमतस्तव

तुझा हा सर्व आरंभ असमयाचा असून लोकहास्याचे कारण ठरतो. आणि स्त्रीभावात असताना भस्माचा संसर्ग तुला कसा अभिमत होईल?

Verse 67

निवर्तय मनस्तस्मादस्मात्सर्वविरोधिनः । मृगाक्षि मदनारातेर्मर्कटाक्षस्य प्रार्थनात्

हे मृगाक्षि, जो सर्वांचा विरोधी आहे त्याच्यापासून मन परावर्तित कर. मदनारि त्या मर्कटाक्षाची याचना करणे सोडून दे.

Verse 68

विरुद्धवादिनं चैवं ब्रह्मचारिणमीश्वरम् । निशम्य कुपिता देवी प्राह वाचा सगद्गदम्

अशा रीतीने विरोधी वचन बोलणाऱ्या ब्रह्मचारीरूप ईश्वराचे शब्द ऐकून देवी क्रुद्ध झाली आणि गद्गद वाणीने बोलली.

Verse 69

मा मा ब्राह्मण भाषिष्ठा विरुद्धमिति शंकरे । महत्तमो याति पुमान्देवदेवस्य निंदया

हे ब्राह्मण, शंकराविषयी ‘विरुद्ध’ किंवा ‘अनुचित’ असे बोलू नकोस. देवदेवाची निंदा केल्याने मनुष्य महान् अंधकारात पडतो.

Verse 70

न सम्यगभिजानासि तस्य देवस्य चेष्टितम् । श्रृणु ब्राह्मण त्वं पापाद्यथास्मात्परिमुच्यसे

तू त्या देवाच्या चेष्टा व लीला नीट जाणत नाहीस. हे ब्राह्मण, ऐक—ज्यामुळे तू या पापातून मुक्त होशील.

Verse 71

स आदिः सर्वजगतां कोस्य वेदान्वयं ततः । सर्वं जगद्यस्य रूपं दिग्वासाः कीर्त्यते ततः

तो सर्व जगतांचा आदिकारण आहे—मग त्याचा ‘वैदिक वंश’ कुठून असणार? कारण हे सर्व जगत् त्याचेच रूप आहे, म्हणून तो ‘दिगंबर’ म्हणून कीर्तित आहे.

Verse 72

गुणत्रयमयं शूलं शूली यस्माद्बिभार्ते सः । अबद्धाः सर्वतो मुक्ता भूता एव च तत्पतिः

तो त्रिगुणमय त्रिशूल धारण करतो म्हणून ‘शूली’ म्हणतात. आणि भूतगण खरेतर सर्व बाजूंनी अबद्ध व मुक्त असल्याने तो त्यांचाही स्वामी—‘भूतपति’ आहे.

Verse 73

श्मशानं चापि संसारस्तद्वासी कृपयार्थिनाम् । भूतयः कथिता भूतिस्तां बिभर्ति स भूतिभृत्

हा संसारच जणू स्मशान आहे; करुणा मागणाऱ्यांसाठी तो तेथेच वास करतो. ‘भूति’ म्हणजे भूतगण असे म्हटले आहे; ती तो धारण करतो म्हणून ‘भूतिभृत्’ म्हणतात.

Verse 74

वृषो धर्म इति प्रोक्तस्तमारूढस्ततो वृषी । सर्पाश्च दोषाः क्रोधाद्यास्तान्बिभर्ति जगन्मयः

‘वृषभ म्हणजे धर्म’ असे सांगितले आहे; त्यावर आरूढ असल्यामुळे तो ‘वृषी’ म्हणून ओळखला जातो। सर्प हे क्रोधादि दोषांचे चिन्ह; जगन्मय प्रभू तेही धारण करतो।

Verse 75

नानाविधाः कर्मयोगा जटारूपा बिभर्ति सः । वेदत्रयी त्रिनेत्राणि त्रिपुरं त्रिगुणं वपुः

तो नानाविध कर्मयोग जटांच्या रूपाने धारण करतो। वेदत्रयी ही त्याची त्रिनेत्रे; त्रिपुर हे त्याचे त्रिविध पुर; आणि त्याचे वपु त्रिगुणमय आहे।

Verse 76

भस्मीकरोति तद्देवस्त्रिपुरध्नस्ततः स्मृतः । एवंविध महादेवं विदुर्ये सूक्ष्मदर्शिनः

तो देव त्यास भस्म करतो; म्हणून तो ‘त्रिपुरध्न’ म्हणून स्मरणात आहे। सूक्ष्मदर्शी जन महादेवाला याच स्वरूपाचा जाणतात।

Verse 77

कथंकारं हि ते नाम भजंते नैव तं हरम् । अथ वा भीतसंसाराः सर्वे विप्र यतो जनाः

ते केवळ ‘कथंकार’—फक्त शब्दचातुर्य—यालाच कसे भजतात, त्या हराला नाही? किंवा, हे विप्र, संसारभयाने भयभीत सर्व जन त्याच्याच शरण जातात।

Verse 78

विमृश्य कुर्वते सर्वं विमृश्यैतन्मया कृतम् । शुभं वाप्यशुभं वास्तु त्वमप्येनं प्रपूजय

विचार करून ते सर्व करतात; विचार करून मीही हे केले आहे। हे शुभ असो वा अशुभ—तूही याची यथोचित पूजा कर।

Verse 79

इति ब्रुवंत्यां तस्यां तु किंचित्प्रस्फुरिताधरम् । विज्ञाय तां सखीमाह किमप्येष विवक्षुकः

ती असे बोलत असतानाच त्याचे ओठ किंचित् थरथरले. ते पाहून तिची सखी म्हणाली—“हा जणू काही बोलू इच्छितो.”

Verse 80

वार्यतामिति विप्रोऽयं महद्दूषणबाषकः । न केवलं पापभागी श्रोता वै स्यान्न संशयः

“याला थांबवा!”—हा ब्राह्मण मोठी निंदा बोलत आहे. फक्त वक्ताच नव्हे, ऐकणाऱ्यालाही निश्चयच पापाचा भाग येईल—संशय नाही.

Verse 81

अथ वा किं च नः कार्यं वादेन सह ब्राह्मणैः । कर्णौ पिधाय यास्यामो यथा यः स्यात्ततास्तु सः

किंवा ब्राह्मणांशी वाद घालून आपल्याला काय साध्य? चला, कान झाकून निघू; जे व्हायचे ते होवो.

Verse 82

इत्युक्त्वोत्थाय गच्छंत्यां पिधाय श्रवणावुभौ । स्वरूपं समुपाश्रित्य जगृहे वसनं हरः

असे बोलून ती उठून निघू लागली; तेव्हा हराने दोन्ही कान झाकले. मग स्वस्वरूप धारण करून त्याने आपले वस्त्र घेतले.

Verse 83

ततो निरीक्ष्य तं देवं संभ्रांता परमेश्वरी । प्रणिपत्य महेशानं तुष्टावावनता उमा

नंतर त्या देवाला पाहून परमेश्वरी भक्तिभावाने व्याकुळ झाली. महेशानाला प्रणाम करून, मस्तक नमवून उमाने त्याची स्तुती केली.

Verse 84

प्राह तां च महादेवो दासोऽस्मि तव शोभने । तपोद्रव्येण क्रीतश्च समादिश यथेप्सितम्

महादेव तिला म्हणाला—हे शोभने, मी तुझा दास आहे; तुझ्या तपाच्या पुण्यधनाने मी जणू ‘खरेदी’ झालो आहे. जसे इच्छशील तसे मला आज्ञा दे।

Verse 85

देव्युवाच । मनसस्त्वं प्रभुः शंभो दत्तं तच्च मया तव । वपुषः पितरावीशौ तौ सम्मानयितुमर्हसि

देवी म्हणाली—हे शंभो, माझ्या मनाचा प्रभू तू आहेस; ते मन मी तुला अर्पण केले आहे. पण देहाचे माता-पिता ते दोघे पूज्य आहेत; त्यांचा सन्मान करणे तुला योग्य आहे।

Verse 86

महादेव उवाच । पित्रा हि ते परिज्ञातं दृष्ट्वा त्वां रूपशालिनीम् । बालां स्वयंवरं पुत्री महं दास्यामि नान्यथा

महादेव म्हणाला—रूपशालिनी तुला पाहून तुझ्या पित्याने हे नक्कीच जाणले आहे। तो आपल्या बालिका कन्येला स्वयंवरात मला देईल; अन्यथा नाही।

Verse 87

तत्तस्य सर्वमेवास्तु वचनं त्वं हिमाचलम् । स्वयंवरार्थं सुश्रोणि प्रेरय त्वां वृणे ततः

त्याचे वचन जसेच्या तसेच होवो। हे सुश्रोणि, स्वयंवरासाठी हिमाचलाला संदेश पाठव; मग त्या सभेत मी तुलाच वरीन।

Verse 88

इत्युक्त्वा तां महादेवः शुचिः शुचिषदो विभुः । जगामेष्टं तदा देशं स्वपुरं प्रययौ च सा

असे बोलून शुचि, शुचिषदो विभु महादेव तेव्हा आपल्या इच्छित स्थानी गेले; आणि तीही आपल्या नगराकडे निघून गेली।

Verse 89

दृष्ट्वा देवीं तदा हृष्टो मेनया सहितोऽचलः

तेव्हा देवीचे दर्शन होताच मेनासहित अचल (हिमालय) परम हर्षाने भरून गेला।

Verse 90

आलिंग्याघ्राय पप्रच्छ सर्वं सा च न्यवेदयत् । दुहितुर्देवदेवेन आज्ञप्तं तु हिमाचलः

तिला आलिंगन देऊन, तिच्या मस्तकाचा स्नेहाने घ्राण करून त्याने सर्व काही विचारले; आणि तिने सर्व वृत्तांत निवेदन केला। मग देवदेवाच्या आज्ञेने कन्येच्या विषयात हिमाचल कार्यास प्रवृत्त झाला।

Verse 91

स्वयंवरं प्रमुदितः सर्वलोकेष्वघोषयत् । अश्विनो द्वादशादित्या गन्धर्वरुडोरगाः

आनंदित होऊन त्याने सर्व लोकांत स्वयंवराची घोषणा केली—अश्विनीकुमार, द्वादश आदित्य, गंधर्व, गरुड आणि नाग यांना आमंत्रित केले।

Verse 92

यक्षाः सिद्धास्तथा साध्या दैत्याः किंपुरुषा नगाः । समुद्राद्याश्च ये केचित्त्रैलोक्यप्रवरास्च ये

यक्ष, सिद्ध तसेच साध्य; दैत्य, किंपुरुष आणि नाग—समुद्रादी व त्रैलोक्यातील इतर सर्व श्रेष्ठ जनही (त्या महोत्सवासाठी) एकत्र आले।

Verse 93

त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि च । त्रयस्त्रिंशच्च ये देवास्त्रयस्त्रिंशच्च कोटयः

तेथे त्रयस्त्रिंशत् सहस्र आणि त्रयस्त्रिंशत् शत होते; त्रयस्त्रिंशत् देवही होते—आणि त्याहूनही अधिक त्रयस्त्रिंशत् कोटीसुद्धा।

Verse 94

जग्मुर्गिरीन्द्रपुत्र्यास्तु स्वयंवरमनुत्तमम् । आमंत्रितस्तथा विष्णुर्मेरुमाह हसन्निव

ते गिरिराजकन्येच्या अनुपम स्वयंवरास गेले. आमंत्रित विष्णूही जणू हसत मेरूला बोलला.

Verse 95

तातास्माकं च सा देवी मेरो गच्छ नमामि ताम् । अथ शैलसुता देवी हैममारुह्य शोभनम्

“तात, ती देवी आमचीच आहे; हे मेरू, चल—मी तिला नमस्कार करतो.” मग शैलसुता देवी शोभिवंत सुवर्णयानावर आरूढ झाली.

Verse 96

विमानं सर्वतोभद्रं सर्वरत्नैरलंकृतम् । अप्सरोभिः प्रनृत्यद्भिः सर्वाभरणभूषिता

ते सर्वतोभद्र विमान सर्व रत्नांनी अलंकृत होते; नृत्य करणाऱ्या अप्सरांमध्ये देवी सर्व आभूषणांनी भूषित होती.

Verse 97

गंधर्वसंघैर्विविधैः किंनरैश्च सुशोभनैः । बंदिभिः स्तूयमाना च वीरकांस्यधरा स्थिता

विविध गंधर्वसमूह व शोभिवंत किंनरांनी वेढलेली, बंदींनी स्तुतिलेली ती देवी वीरनाद करणाऱ्या कांस्यवाद्यांचा गजर धारण करून उभी होती.

Verse 98

सितातपत्ररत्नांशुमिश्रितं चावहत्तदा । शालिनी नाम पार्वत्याः संध्यापूर्णेदुमंडला

तेव्हा पार्वतीसाठी ‘शालिनी’ नावाची, संध्याकाळच्या पूर्णचंद्रासारखी कांतिमती, रत्नकिरणांनी मिश्रित शुभ्र छत्र धारण करून उभी राहिली.

Verse 99

चामरासक्तहस्ताभिर्दिव्यस्त्रीभिश्च संवृता । मालां प्रगृह्य सा तस्थौ सुरद्रुमसमुद्भवाम्

चामर धारण करणाऱ्या दिव्य स्त्रियांनी वेढलेली ती, कल्पवृक्षातून उत्पन्न झालेली माळ हातात घेऊन तेथे उभी राहिली।

Verse 100

एवं तस्यां स्थितायां तु स्थिते लोकत्रये तदा । शिशुर्भूत्वा महादेवः क्रीडार्थं वृषभध्वजः

अशी ती उभी असता आणि त्या वेळी त्रैलोक्यही स्थिर असता, क्रीडेसाठी वृषभध्वज महादेव बालक झाला।

Verse 101

उत्संगतलसंगुप्तो बभूव भगवान्भवः । जयेति यत्पदं ख्यातं तस्य सत्यार्थमीश्वरम्

भगवान् भव (शिव) तिच्या मांडीच्या पृष्ठभागावर लपून राहिला; आणि ‘जय’ हे प्रसिद्ध पद ईश्वराने सत्यार्थ करून दाखविले।

Verse 102

अथ दृष्ट्वा शिशुं देवास्तस्य उत्संगवर्तिनः । कोयमत्रेति संमंत्र्य चुक्रुशुर्भृशरोषिताः

मग देवांनी त्याच्या मांडीवर असलेले बाळ पाहून, ‘हा इथे कोण?’ असा सल्लामसलत करून, अत्यंत क्रोधाने आरोळ्या ठोकल्या।

Verse 103

वज्रमाहारयत्तस्य बाहुमुद्यम्य वृत्रहा । स बाहुरुद्यतस्तस्य तथैव समतिष्ठत

वृत्रहा इंद्राने बाहू उचलून वज्र प्रहार करण्यास घेतला; पण त्याचा उचललेला बाहू तसाच स्थिर राहिला।

Verse 104

स्तंभितः शिशुरूपेण देवदेवेन लीलया । वज्रं क्षेप्तुं न शक्नोति बाहुं चालयितुं तदा

देवदेवाने शिशुरूप धारण करून लीलया त्याला स्तंभित केले; तेव्हा तो वज्र फेकू शकला नाही, आणि बाहूही हलवू शकला नाही।

Verse 105

वह्निः शक्तिं तदा क्षेप्तुं न शशाक तथोत्थितः । यमोऽपि दंडं खड्गं च निरृतिस्तं शिशुं प्रति

अग्नी उठूनही तेव्हा शक्ती फेकू शकला नाही; यमानेही दंड व खड्ग उचलले, आणि निरृतिनेही त्या शिशुकडे आपली आयुधे वळविली।

Verse 106

पाशं च वरुणो राजा ध्वजयष्टिं समीरणः । सोमो गुडं धनेशश्च गदां सुमहतीं दृढाम्

राजा वरुणाने पाश घेतला, समीरणाने ध्वजयष्टि; सोमाने गदा, आणि धनेशाने अतिशय मोठी, दृढ गदा उचलली।

Verse 107

नानायुधानि चादित्या मुसलं वसवस्तथा । महाघोराणि शस्त्राणि तारकाद्याश्च दानवाः

आदित्यांनीही नानाविध आयुधे उचलली, वसूंनी मुसळ; आणि तारकादि दानवांनी अत्यंत घोर शस्त्रे धारण केली।

Verse 108

स्तंभिता देवदेवेन तथान्ये भुवनेषु ये । पूषा दंतान्दशन्दंर्बालमैक्षत मोहितः

देवदेवाने त्यांना आणि भुवनांतील इतरांनाही असेच स्तंभित केले; पूषा दात खाऊन, मोहित होऊन त्या बालकाकडे पाहत राहिला।

Verse 109

तस्यापि दशनाः पेतुर्दृष्टमात्रस्य शंभुना । भगश्च नेत्रे विकृते चकार स्फुटिते च ते

शंभूच्या केवळ दृष्टीनेच त्याचे दात गळून पडले; आणि भगाचे नेत्रही विकृत होऊन फाटले.

Verse 110

बलं तेजश्च योगांश्च सर्वेषां जगृहे प्रभुः । अथ तेषु स्थितेष्वेव मन्युमत्सु सुरेष्वपि

प्रभूंनी सर्वांचे बल, तेज आणि योगशक्ती हिरावून घेतली; आणि क्रोधाने भरलेले देव तिथेच उभे राहिले.

Verse 111

ब्रह्मा ध्यानमुपाश्रित्य बुबोध हरचेष्टितम् । सोऽभिगम्य महादेवं तुष्टाव प्रयतो विधिः

ब्रह्माने ध्यानाचा आश्रय घेऊन हे हराचे कृत्य आहे असे जाणले; मग विधात्याने भक्तिभावाने महादेवाजवळ जाऊन स्तुती केली.

Verse 112

पौराणैः सामसंगीतैर्वेदिकैर्गुह्यनामभिः । नमस्तुभ्यं महादेव महादेव्यै नमोनमः

पौराणिक स्तोत्रांनी, सामगानाच्या सुरांनी, वैदिक स्तुतिंनी व गुह्य नामांनी—हे महादेव, तुला नमस्कार; महादेवीला पुनःपुन्हा नमस्कार.

Verse 113

प्रसादात्तव बुद्ध्यादिर्जगदेतत्प्रवर्तते । मूढाश्च देवताः सर्वा नैनं बुध्यत शंकरम्

तुझ्या प्रसादाने बुद्धी इत्यादी शक्ती हे जग चालवितात; तरीही मोहग्रस्त सर्व देवतांना हा शंकर ओळखता आला नाही.

Verse 114

महादेवमिहायातं सर्वदेवनमस्कृतम् । गच्छध्वं शरणं शीघ्रं यदि जीवितुमिच्छत

इथे महादेव आले आहेत; ज्यांना सर्व देव नमस्कार करतात। जगायचे असेल तर त्वरेने त्यांच्या शरण जा।

Verse 115

ततः संभ्रम संपन्नास्तुष्टुवुः प्रणताः सुराः । नमोनमो महादेव पाहिपाहि जगत्पते

मग संभ्रमाने भरून, प्रणाम करून देवांनी स्तुती केली—“नमो नमो महादेव! पाहि पाहि, हे जगत्पते!”

Verse 116

दुराचारान्भवानस्मानात्मद्रोहपरायणान् । अहो पश्यत नो मौढ्यं जानंतस्तव भाविनीम्

आम्ही दुराचारी, स्वात्मद्रोहातच रत आहोत। अहो, आमचे मौढ्य पाहा—तुमची भाविनी (उमा) जाणूनही असे केले.

Verse 117

भार्यामुमां महादेवीं तथाप्यत्र समागताः । युक्तमेतद्यदस्माकं राज्यं गृह्येत चासुरैः

उमा महादेवी तुमचीच भार्या असूनही आम्ही इथे आलो. म्हणूनच आमचे राज्य असुरांनी काढून घेणे हे योग्यच आहे.

Verse 118

येषामेवंविधाबुद्धिरस्माभिः किं कृतं त्विदम् । अथ वा नो न दोषोऽस्ति पशवो हि वयं यतः

ज्यांची बुद्धी अशी आहे, त्यांनी तरी काय ‘केले’ म्हणावे? किंवा आमचा दोषही नाही—कारण आम्ही शेवटी पशूसारखेच (वश) आहोत.

Verse 119

त्वयैव पतिना सर्वे प्रेरिताः कुर्महे विभो । ईश्वरः सर्व भूतानां पतिस्त्वं परमेश्वरः

हे विभो! केवळ तुम्हीच आमचे स्वामी होऊन आम्हा सर्वांना प्रेरिता; म्हणून आम्ही कर्म करतो. तुम्ही सर्व भूतांचे अधिपती; तुम्हीच परमेश्वर ईश्वर आहात.

Verse 120

भ्रामयस्यखिलं विश्वं यन्त्रारूढं स्वमायया । येन विभ्रामिता मूढाः समायाताः स्वयंवरम्

स्वतःच्या मायेनं तुम्ही अखिल विश्व यंत्रावर आरूढ झाल्यासारखं फिरविता. त्याच शक्तीने आम्ही मूढ जन भ्रमित होऊन या स्वयंवरास येऊन पोहोचलो.

Verse 121

तस्मै पशुनां पतये नमस्तुभ्यं प्रसीद नः । अथ तेषां प्रसन्नऽभूद्देवदेवास्त्रियंबकः

त्या पशुपतीला—तुम्हांला—आमचा नमस्कार; आम्हांवर प्रसन्न व्हा. तेव्हा देवदेव त्र्यंबक त्यांच्यावर संतुष्ट झाले.

Verse 122

यथापूर्वं चकारैतान्संस्तवाद्ब्रह्मणः प्रभुः । तारकप्रमुखा दैत्याः संक्रुद्धास्तत्र प्रोचिरे

ब्रह्मदेवाच्या स्तवनाने प्रसन्न होऊन प्रभूंनी सर्व काही पूर्ववत् केले. पण तेथे तारकप्रमुख दैत्य क्रुद्ध होऊन बोलू लागले.

Verse 123

कोयमंग महादेवो न मन्यामो वयं च तम् । ततः प्रहस्य बालोऽसौ हुंकारं लीलया व्यधात्

“हा ‘महादेव’ कोण? आम्ही त्याला मानत नाही!” तेव्हा तो दिव्य बालक हसून लीलया एक ‘हुँ’कार करून गेला.

Verse 124

हुंकारेणैव ते दैत्याः स्वमेव नगरं गताः । विस्मृतं सकलं तेषां स्वयंवरमुखं च तत्

त्या एकाच ‘हुं’काराने ते दैत्य आपल्या नगरास परत गेले. त्यांना सर्व काही विसर पडला—स्वयंवराचा तो हेतूसुद्धा।

Verse 125

महादेवप्रभावेन दैत्यानां घोरकर्मणाम् । एवं यस्य प्रभावो हि देवदैत्येषु फाल्गुन

महादेवांच्या प्रभावाने घोर कर्म करणारे दैत्यही असे वश झाले. हे फाल्गुन, देव आणि दैत्य—दोघांतही त्याची अशीच शक्ती आहे.

Verse 126

कथमीश्वरवाक्यार्थस्तस्मादन्यत्र मुच्यते । असंशयं विमुढास्ते पश्चात्तापः पुरा महान्

ईश्वरवचनाचा अर्थ दुसरीकडे कसा टाळता येईल? ते विमूढ जन निःसंशयपणे पुढे महान पश्चात्तापास प्राप्त झाले.

Verse 127

ईश्वरं भुवनस्यास्य ये भजंते न त्र्यंबकम् । ततः संस्तूयमानः स सुरैः पद्मभुवादिभिः

जे या विश्वाच्या ईश्वराला मानूनही त्र्यंबकाची भक्ती करीत नाहीत, त्यांना खरे शरण मिळत नाही. मग पद्मभू (ब्रह्मा) आदी देवांनी त्याची स्तुती केली.

Verse 128

वपुश्चकार देवेशस्त्र्यंबकः परमाद्भुतम् । तेजसा तस्य देवास्ते सेंद्रचंद्रदिवाकराः

देवेश त्र्यंबकाने परम अद्भुत असे रूप धारण केले. त्या रूपाच्या तेजाने इंद्र, चंद्र व दिवाकरांसह देव विस्मयाने स्तब्ध झाले.

Verse 129

सब्रह्मकाः ससाध्याश्च वसुर्विश्वे च देवताः । सयमाश्च सरुद्राश्च चक्षुरप्रार्थयन्प्रभुम्

ब्रह्मासहित साध्य, वसु, विश्वदेव, यम व रुद्रगण—या सर्व देवांनी प्रभूकडे दिव्य दृष्टीची प्रार्थना केली।

Verse 130

तेभ्यः परतमं चक्षुः स्ववपुर्द्रष्टुमुत्तमम् । ददावम्बापतिः शर्वो भवान्याश्चालस्य च

मग अंबापती शर्वाने त्यांना परम, उत्तम दिव्य दृष्टी दिली, ज्यायोगे ते त्याचे स्वतःचे रूप व भवानीचेही दर्शन घेऊ शकले।

Verse 131

लब्ध्वा रुद्रप्रसादेन दिव्यं चक्षुरनुत्तमम् । सब्रह्यकास्तदा देवास्तमपश्यन्महेश्वरम्

रुद्रकृपेने ती अनुपम दिव्य दृष्टी मिळवून, ब्रह्मासहित देवांनी तेव्हा महेश्वराचे दर्शन घेतले।

Verse 132

ततो जगुश्च मुनयः पुष्पवृष्टिं च खेचराः । मुमुचुश्च तदा नेदुर्देवदुंदुभयो भृशम्

तेव्हा मुनी गाऊ लागले; आकाशचारी दिव्यजनांनी पुष्पवृष्टी केली, आणि त्याच वेळी देवदुंदुभी जोराने निनादल्या।

Verse 133

जगुगधर्वमुख्याश्च ननृतुश्चाप्सरोगणाः । मुमुदुर्गणपाः सर्वे मुमोदांबा च पार्वती

मुख्य गंधर्वांनी गायन केले आणि अप्सरांचे समूह नृत्य करू लागले। सर्व गण आनंदित झाले आणि माता पार्वतीही हर्षित झाली।

Verse 134

ब्रह्माद्या मेनिरे पूर्णां भवानीं च गिरीश्वरम् । तस्य देवी ततो हृष्टा समक्षं त्रिदिवौकसाम्

ब्रह्मा आदि देवांनी भवानी व गिरीश्वर यांना पूर्ण तेजस्वी मानले. तेव्हा देवी हर्षित होऊन त्रिदिववासियांच्या समक्ष प्रकट झाली.

Verse 135

पादयोः स्थापयामास मालां दिव्यां सुगंधिनीम् । सादुसाध्विति संप्रोच्य तया तं तत्र चर्चितम्

तिने त्याच्या चरणांशी दिव्य सुगंधी माळ ठेवली. “साधु साधु” असे म्हणत तेथेच स्तुतीने त्याचा सत्कार केला.

Verse 136

सह देव्या नमश्चक्रुः शिरोभिर्भूतलाश्रितैः । सर्वे सब्रह्मका देवा जयेति च मुदा जगुः

देवीसह सर्वांनी मस्तके भूमीला लावून नमस्कार केला. ब्रह्मासहित सर्व देव आनंदाने “जय” असा जयघोष करू लागले.