कुंभकर्ण

मग महाबली कुम्भकर्ण आसनावरून उठून भावाच्या चरणांना वंदन करून म्हणाला—“काय करावयाचे आहे?”

हे कुंभकर्णा! उत्तम कुळात जन्मूनही तू धिटाईचा व नीचबुद्धीचा आहेस; गर्वाने फुगून तू कोणत्याही बाबतीत कर्तव्य काय ते जाणू शकत नाहीस।

अशाच प्रकारे तिथे मी निशाचर कुंभकर्णाला पाहिले; आणि रावणाचे सर्व पुत्रही पाहिले—त्यांची शरीरे तेलाने माखलेली होती।

मार्कण्डेय म्हणाले—त्यानंतर कुंभकर्ण अनुचरांसह नगराबाहेर निघून, अग्रभागी जितकाशी असलेल्या त्या वानरसेनेला उभी पाहू लागला.

जणू फार काळ निःश्वास सोडून, तो उत्तम आसनावरून उठला आणि म्हणाला—“कुम्भकर्णाच्या कर्माचा हा काळ आला आहे.”

पुष्पोत्कटापासून दोन पुत्र जन्मले—राक्षसांचे अधिपती कुंभकर्ण आणि दशग्रीव—जे बळामध्ये पृथ्वीवर अनुपम होते।

आणि हा कुंभकर्ण कोण आहे? त्या दुरात्म्याची जात तरी कोणती—तो देव आहे, दैत्य आहे, पिशाच आहे की राक्षस, हे महामुने?

महात्मा सुग्रीवाने महोदर व अतिकाय यांचा वध केला; आणि येथेच लक्ष्मणाने माझा कुंभकर्ण तसेच इंद्रजित यांनाही मारले।

उर्वशीतीर्थ व सोमाश्रम येथे जाऊन, कुंभकर्णाश्रमात स्नान केल्यास, बुध्दिमान मनुष्य पृथ्वीवर लोकांमध्ये पूजिला व मान्य होतो।

विद्युत्कैश, तडिज्जिह्व आणि महाबली रावण; तसेच दुराधर्ष कुंभकर्ण व प्रतापवान वेगदर्शी।

श्रीकृष्ण म्हणाले—“पूर्वी कुंभकर्ण नावाचा एक निशाचर होता. रामाच्या बाणांनी तो दुर्मती मारला गेला तेव्हा त्याचे शिर छिन्न झाले.”

मग लंकेशाने झोपलेल्या कुंभकर्णाला जागे केले; जागा होताच रावणाने त्याला युद्धासाठी पाठविले।