Bhaimaśaṅkara-māhātmya: Śiva’s Descent in Kāmarūpa and the Rise of Bhīma
या अध्यायात सूत भैमशंकर-माहात्म्य सांगताना श्रवण-फल स्पष्ट करतो—फक्त ऐकण्यानेही इच्छित सिद्धी मिळते. जगाच्या कल्याणासाठी व लोकांच्या अभिलाषा पूर्ण करण्यासाठी शंकर कामरूपात अवतरून त्या क्षेत्रात आपली कृपा-प्रतिष्ठा करतात. पुढे धर्माचा नाश करणारा, सर्वांना पीडा देणारा महाबली राक्षस भीम उदयास येतो. तो सह्य पर्वतात राहणारा, कुंभकर्ण (रावणाचा भाऊ) व कर्कटी यांचा पुत्र असल्याचे सांगितले आहे. बाल भीम आईला वडील व उत्पत्तीबद्दल विचारतो; कर्कटी कुंभकर्णाला पिता म्हणून सांगून रामाच्या हातून त्याचा वध झाल्याची कथा निवेदते. अधर्मबल वाढले की शिवाचे क्षेत्ररक्षण प्रकट होते आणि या माहात्म्याचे श्रवण स्वतः कल्याणकारक आहे, असा भाव येथे सूचित होतो.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं भैमशंकरम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वाभीष्टं लभेन्नरः
सूत म्हणाले—आता पुढे मी भैमशंकराचे माहात्म्य सांगतो. ज्याचे केवळ श्रवण केल्याने मनुष्य सर्व अभिष्ट फल प्राप्त करतो.
Verse 2
कामरूपाभिधे देशे शंकरो लोककाम्यया । अवतीर्णः स्वयं साक्षात्कल्याणसुखभाजनम्
कामरूप नावाच्या देशात लोककल्याण व लोकांच्या अभिलाषा पूर्ण करण्यासाठी स्वयं साक्षात् शंकर अवतीर्ण झाले; ते कल्याण व सुखाचे परम धाम आहेत.
Verse 3
यदर्थमवतीर्णोसौ शंकरो लोकशंकरः । शृणुतादरतस्तच्च कथयामि मुनीश्वराः
लोकांना कल्याण देणारे शंकर ज्या हेतूने अवतीर्ण झाले, ते आदराने ऐका; हे मुनीश्वरांनो, मी तीच कथा सांगतो.
Verse 4
भीमोनाम महोवीर्यो राक्षसोऽभूत्पुरा द्विजाः । दुःखदस्सर्वभूतानां धर्मध्वंसकरस्सदा
हे द्विजांनो, पूर्वी भीम नावाचा एक महावीर्यवान राक्षस होता; तो सर्व प्राण्यांना दुःख देणारा आणि सदैव धर्माचा नाश करणारा होता।
Verse 5
कुंभकर्णात्समुत्पन्नः कर्कट्यां सुमहाबलः । सह्ये च पर्वते सोऽपि मात्रा वासं चकार ह
कुंभकर्णापासून कर्कटीच्या गर्भातून तो अत्यंत महाबली उत्पन्न झाला; त्यानेही सह्य पर्वतावर मातेसह निवास केला।
Verse 6
कुंभकर्णे च रामेण हते लोकभयंकरे । राक्षसी पुत्रसंयुक्ता सह्येऽतिष्ठत्स्वयं तदा
लोकांना भय देणारा कुंभकर्ण रामाने मारला गेल्यावर, ती राक्षसी पुत्रासह स्वतःहून सह्य पर्वतात जाऊन राहिली।
Verse 7
स बाल एकदा भीमः कर्कटीं मातरं द्विजाः । पप्रच्छ च खलो लोकदुःखदो भीमविक्रमः
हे ब्राह्मणांनो, एकदा बालक भीम—दुष्ट, लोकांना दुःख देणारा आणि भीषण पराक्रमी—याने आपली माता कर्कटीला प्रश्न विचारला।
Verse 8
भीम उवाच । मातर्मे कः पिता कुत्र कथं वैकाकिनी स्थिता । ज्ञातुमिच्छामि तत्सर्वं यथार्थं त्वं वदाधुना
भीम म्हणाला—आई, माझे वडील कोण आणि ते कुठे आहेत? आणि हे वैकाकिनी, तू या अवस्थेत कशी आहेस? मला हे सर्व यथार्थ जाणून घ्यायचे आहे—आता सांग।
Verse 9
सूत उवाच । एवं पृष्टा तदा तेन पुत्रेण राक्षसी च सा । उवाच पुत्रं सा दुष्टा श्रूयतां कथयाम्यहम्
सूत म्हणाले: त्या पुत्राने असे विचारल्यावर ती दुष्टा राक्षसी आपल्या पुत्राला म्हणाली—“ऐक, मी तुला सांगते.”
Verse 10
कर्कट्युवाच । पिता ते कुम्भकर्णश्च रावणानुज एव च । रामेण मारितस्सोयं भ्रात्रा सह महाबलः
कर्कटी म्हणाली: “तुझा पिता कुंभकर्ण—रावणाचा धाकटा भाऊ, तो महाबली—भाऊसह रामाने मारला आहे.”
Verse 11
अत्रागतः कदाचिद्वै कुम्भकर्णस्य राक्षसः । मद्भोगं कृतवांस्तात प्रसह्य बलवान्पुरा
“एकदा महाबली कुंभकर्ण येथे आला होता. बाळा, पूर्वी त्याने बलपूर्वक मला पकडून माझा भोग केला होता.”
Verse 12
लंकां स गतवान्मां च त्यक्त्वात्रैव महाबलः । मया न दृष्ट्वा सा लंका ह्यत्रैव निवसाम्यहम्
तो महाबली लंकेला गेला आणि मला इथेच सोडून गेला। मी ती लंका पाहिली नाही, म्हणून मी इथेच राहते।
Verse 13
पिता मे कर्कटो नाम माता मे पुष्कसी मता । भर्ता मम विराधो हि रामेण निहतः पुरा
माझ्या पित्याचे नाव कर्कट, माझी माता पुष्कसी मानली जात असे। माझा पती विराध होता; पूर्वी रामाने त्याचा वध केला.
Verse 14
पित्रोः पार्श्वे स्थिता चाहं निहते स्वामिनि प्रिये । पितरौ मे मृतौ चात्र ऋषिणा भस्मसात्कृतौ
प्रिये, माझा स्वामी मारला गेला तेव्हा मी आई-वडिलांच्या बाजूला उभी होते. इथेच माझे आई-वडीलही मृत झाले आणि एका ऋषींनी त्यांना भस्मसात केले.
Verse 15
भक्षणार्थं गतौ तत्र कुद्धेन सुमहात्मना । सुतीक्ष्णेन सुतपसाऽगस्त्यशिष्येण वै तदा
तेव्हा भक्षणासाठी तिथे गेलेल्या त्या दोघांचा सामना महानात्मा सुतीक्ष्ण यांनी केला; ते अगस्त्यांचे शिष्य असून कठोर तपाने अत्यंत क्रुद्ध झाले होते.
Verse 16
साऽहमेकाकिनी जाता दुःखिता पर्वते पुरा । निवसामि स्म दुःखार्ता निरालंबा निराश्रया
मी एकटीच झाले, पूर्वी त्या पर्वतावर दुःखाने पीडित. शोकाकुल होऊन मी तिथे आधाराविना, आश्रयाविना राहात असे.
Verse 17
ततस्त्वं च समुत्पन्नो महाबलपराक्रमः । अवलंब्य पुनस्त्वां च कालक्षेपं करोम्यहम्
मग तू प्रकट झालास—महाबलवान आणि महापराक्रमी. आता पुन्हा तुझा आधार घेऊन मी काळ घालवीन आणि माझे प्रयोजन साधीन.
Verse 19
सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्या भीमो भीमपराक्रमः । कुद्धश्च चिंतयामास किं करोमि हरिं प्रति
सूत म्हणाले—तिचे वचन ऐकून भीम, भीषण पराक्रमाचा, क्रुद्ध झाला आणि विचार करू लागला, “हरि (विष्णू) विरुद्ध मी काय करू?”
Verse 20
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां भीमेश्वरज्योतिर्लिगमाहात्म्ये भीमासुरकृतोपद्रववर्णनं नाम विंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणाच्या चतुर्थ कोटिरुद्रसंहितेत, भीमेश्वर ज्योतिर्लिंगाच्या माहात्म्यप्रसंगात, ‘भीमासुरकृत उपद्रववर्णन’ नामक विसावा अध्याय समाप्त झाला।
Verse 21
तत्पुत्रोहं भवेयं चेद्धरिं तं पीडयाम्यहम् । इति कृत्वा मतिं भीमस्तपस्तप्तुं महद्ययौ
“मी जर त्याचा पुत्र झालो, तर त्या हरि (विष्णू)ला मी पीडा देईन।” असा भयंकर निश्चय करून भीम घोर तप करण्यास निघून गेला।
Verse 22
ब्रह्माणां च समुद्दिश्य वर्षाणां च सहस्रकम् । मनसा ध्यानमाश्रित्य तपश्चक्रे महत्तदा
तेव्हा त्याने एक सहस्र दिव्य वर्षांचा काल उद्दिष्ट ठेवून, मन ध्यानात स्थिर करून, त्या वेळी महान तप केले।
Verse 23
ऊर्ध्वबाहुश्चैकपादस्सूर्य्ये दृष्टिं दधत्पुरा । संस्थितस्स बभूवाथ भीमो राक्षसपुत्रकः
पूर्वी तो भीषण राक्षसपुत्र कठोर व्रताने उभा राहिला—दोन्ही बाहू वर उचलून, एक पायावर स्थिर राहून, सूर्याकडे दृष्टि लावून।
Verse 24
शिरसस्तस्य संजातं तेजः परमदारुणम् । तेन दग्धास्तदा देवा ब्रह्माणं शरणं ययुः
त्याच्या मस्तकातून अत्यंत भयंकर व प्रचंड तेज उत्पन्न झाले. त्या तेजाने दग्ध होऊन देव ब्रह्म्याच्या शरणास गेले।
Verse 25
प्रणम्य वेधसं भक्त्या तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः । दुःखं निवेदयांचकुर्ब्रह्मणे ते सवासवाः
भक्तीने वेधस ब्रह्माला प्रणाम करून त्यांनी विविध स्तोत्रांनी स्तुती केली; आणि इंद्रासह देवांनी आपले दुःख ब्रह्माला निवेदन केले।
Verse 26
देवा ऊचुः । ब्रह्मन्वै रक्षसस्तेजो लोकान्पीडितुमुद्यतम् । यत्प्रार्थ्यते च दुष्टेन तत्त्वं देहि वरं विधे
देव म्हणाले—हे ब्रह्मन्! राक्षसाचे तेज लोकांना पीडित करण्यास उद्यत झाले आहे. तो दुष्ट जो वर मागत आहे, हे विधाता, तत्त्वानुसार असा वर द्या की लोकांचे रक्षण होईल।
Verse 27
नोचेदद्य वयं दग्धास्तीव्रतत्तेजसा पुनः । यास्यामस्संक्षयं सर्वे तस्मात्तं देहि प्रार्थितम्
नाहीतर आज आम्ही पुन्हा त्या तीव्र तेजाने दग्ध होऊ आणि सर्वांचा संहार होईल. म्हणून जे प्रार्थिले आहे तेच वर द्या।
Verse 28
सूत उवाच । इति तेषां वचश्श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । जगाम च वरं दातुं वचनं चेदमब्रवीत्
सूत म्हणाले—त्यांचे वचन ऐकून लोकपितामह ब्रह्मा वर देण्यासाठी पुढे गेले आणि हे वचन बोलले.
Verse 29
ब्रह्मोवाच । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि यत्ते मनसि वर्तते । इति श्रुत्वा विधेर्वाक्यमब्रवीद्राक्षसो हि सः
ब्रह्मा म्हणाले—मी प्रसन्न आहे; तुझ्या मनात जो वर आहे तो सांग. विधात्याचे हे वचन ऐकून तो राक्षस बोलला.
Verse 30
भीम उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वर स्त्वया । अतुलं च बलं मेऽद्य देहि त्वं कमलासन
भीम म्हणाला—हे देवेश! तुम्ही प्रसन्न असाल आणि वर देणार असाल, तर हे कमलासन! आज मला अतुल बल प्रदान करा.
Verse 31
सूत उवाच । इत्युक्त्वा तु नमश्चक्रे ब्रह्मणे स हि राक्षसः । ब्रह्मा चापि तदा तस्मै वरं दत्त्वा गृहं ययौ
सूत म्हणाले—असे बोलून त्या राक्षसाने ब्रह्माला नमस्कार केला. मग ब्रह्मानेही त्याला वर देऊन आपल्या धामास प्रस्थान केले.
Verse 32
राक्षसो गृहमागत्य ब्रह्माप्तातिबलस्तदा । मातरं प्रणिपत्याशु स भीमः प्राह गर्ववान्
तेव्हा तो भीम राक्षस घरी येऊन, जणू ब्रह्मापासून प्राप्त झालेल्या अतुल बलाने युक्त होऊन, त्वरेने मातेला प्रणाम करून गर्वाने फुगून बोलला।
Verse 33
भीम उवाच । पश्य मातर्बलं मेऽद्य करोमि प्रलयं महत् । देवानां शक्रमुख्यानां हरेर्वै तत्सहायिनः
भीम म्हणाला—हे माता, आज माझे बळ पाहा. इंद्रप्रमुख देवांचा आणि त्यांच्या सहाय्यक हरि (विष्णू) यांचाही मी महान् प्रलय करीन.
Verse 34
सूत उवाच । इत्युक्त्वा प्रथमं भीमो जिग्ये देवान्सवासवान् । स्थानान्निस्सारयामास स्वात्स्वात्तान्भीमविक्रमः
सूत म्हणाले—असे बोलून भीमाने प्रथम इंद्रासह देवांना जिंकले; आणि भयंकर पराक्रमी त्या दैत्याने त्यांना त्यांच्या त्यांच्या स्थानांवरून हाकलून दिले.
Verse 35
ततो जिग्ये हरिं युद्धे प्रार्थितं निर्जरैरपि । ततो जेतुं रसां दैत्यः प्रारंभं कृतवान्मुदा
त्यानंतर त्या दैत्याने युद्धात हरिलाही जिंकले, जरी देवांनी त्यांना प्रार्थना केली होती. मग आनंदित होऊन तो पृथ्वी जिंकण्याच्या मोहिमेस लागला.
Verse 36
पुरा सुदक्षिणां तत्र कामरूपेश्वरं प्रभुम् । जेतुं गतस्ततस्तेन युद्धमासीद्भयंकरम्
पूर्वी सुदक्षिणा-देशात तेथे प्रभु कामरूपेश्वरांना जिंकण्यासाठी एक योद्धा निघाला; म्हणून त्यांच्याशी अत्यंत भयंकर युद्ध झाले.
Verse 37
भीमोऽथ तं महाराजं प्रभावाद्ब्रह्मणोऽसुरः । जिग्ये वरप्रभावेण महावीरं शिवाश्रयम्
मग ब्रह्माच्या प्रभावाने समर्थ झालेला असुर भीम, वरदानाच्या बळावर, शिवाश्रय घेतलेल्या महावीर त्या महाराजावर विजय मिळविला.
Verse 38
स हि जित्वा ततस्तं च कामरूपेश्वरं प्रभुम् । बबंध ताडयामास भीमो भीमपराक्रमः
कामरूपेश्वर त्या प्रभूला जिंकून, भीषण पराक्रमी भीमाने त्याला बांधले आणि मारू लागला।
Verse 39
गृहीतं तस्य सर्वस्वं राज्यं सोपस्करं द्विजाः । तेन भीमेन दुष्टेन शिवदासस्य भूपतेः
हे द्विजांनो! त्या दुष्ट भीमाने राजा शिवदासाचे सर्व धन आणि साधनांसहित राज्यही हिरावून घेतले।
Verse 40
राजा चापि सुधर्मिष्ठः प्रियधर्मो हरप्रियः । गृहीतो निगडैस्तेन ह्येकांते स्थापितश्च सः
तो राजाही अत्यंत धर्मनिष्ठ, धर्मप्रिय व हर (शिव) यांचा प्रिय होता. त्याला त्याने बेड्यांनी जखडून एकांत स्थानी बंदिस्त केले.
Verse 41
तत्र तेन तदा कृत्वा पार्थिवीं मूर्तिमुत्तमाम् । भजनं च शिवस्यैव प्रारब्धी प्रियकाम्यया
तेथे त्या वेळी त्याने उत्तम पार्थिव मूर्ती (मातीची प्रतिमा) घडविली. प्रिय अभिलाषेने त्याने केवळ शिवाचे भजन-पूजन आरंभिले.
Verse 42
गंगायास्तवनं तेन बहुधा च तदा कृतम् । मानसं स्नानकर्मादि कृत्वा शंकरपूजनम्
त्यानंतर त्याने गंगा देवीची अनेक प्रकारे स्तुती केली. मानसिक स्नान इत्यादी अंतःशुद्धीची कर्मे करून त्याने शंकराचे पूजन केले.
Verse 43
पार्थिवेन विधानेन चकार नृपसत्तमः । तद्ध्यानं च यथा स्याद्वै कृत्वा च विधिपूर्वकम्
श्रेष्ठ राजाने पार्थिव-विधानानुसार पूजा केली; आणि विधिपूर्वक सर्व करून, त्या पूजेस अनुरूप असे ध्यानही यथायोग्य केले.
Verse 44
प्रणिपातैस्तथा स्तोत्रैर्मुद्रासन पुरस्सरम् । कृत्वा हि सकलं तच्च स भेजे शंकरं मुदा
मुद्रा व आसन यांसह, त्याने प्रणाम व स्तोत्र इत्यादी सर्व केले; आणि ते सर्व पूर्ण करून, आनंदाने शंकराची शरणागती घेतली.
Verse 45
पंचाक्षरमयीं विद्यां जजाप प्रणवान्विताम् । नान्यत्कार्यं स वै कर्तुं लब्धवानन्तरं तदा
तेव्हा त्याने प्रणव (ॐ)युक्त पंचाक्षरी विद्या जपण्यास आरंभ केला. त्या क्षणीच त्याला दुसरे कोणतेही कर्तव्य उरले नाही—केवळ जपच त्याचा एकमेव धर्म राहिला.
Verse 46
तत्पत्नी च तदा साध्वी दक्षिणा नाम विश्रुता । निधानं पार्थिवं प्रीत्या चकार नृपवल्लभा
त्या वेळी राजाची वल्लभा, ‘दक्षिणा’ नावाने प्रसिद्ध साध्वी पत्नीने प्रेमाने राजकीय निधी-भांडाराची व्यवस्था केली.
Verse 47
दंपती त्वेकभावेन शंकरं भक्तशंकरम् । भेजाते तत्र तौ नित्यं शिवाराधनतत्परौ
ते दांपत्य एकभावाने भक्तांवर कृपाळू अशा शंकराचे नित्य आश्रय घेत, आणि तेथे सदैव शिवआराधनेत तत्पर राहात.
Verse 48
राक्षसो यज्ञकर्मादि वरदर्प विमोहितः । लोपयामास तत्सर्वं मह्यं वै दीयतामिति
वरदानाच्या दर्पाने मोहित झालेल्या त्या राक्षसाने यज्ञकर्म इत्यादी सर्व धर्मकृत्ये लोप पाडली आणि म्हणाला—“हे सर्व मला द्या!”
Verse 49
बहुसैन्यसमायुक्तो राक्षसानां दुरात्मनाम । चकार वसुधां सर्वां स्ववशे चर्षिसत्तमाः
हे ऋषिश्रेष्ठ, दुष्ट राक्षसांच्या प्रचंड सैन्यासह तो सर्व पृथ्वीला आपल्या वशात करून आपल्या इच्छेप्रमाणे अधीन करू लागला.
Verse 50
वेदधर्मं शास्त्रधर्मं स्मृतिधर्मं पुराणजम् । लोपयित्वा च तत्सर्वं बुभुजे स्वयमूर्जितः
त्याने वेदधर्म, शास्त्रधर्म, स्मृतिधर्म व पुराणोक्त धर्म हे सर्व लोप पावेल असे करून टाकले; आणि स्वतःच्या पराक्रमाने समर्थ होऊन ते सर्व स्वतःकडेच हडप करून भोगले।
Verse 51
देवाश्च पीडितास्तेन सशक्रा ऋषयस्तथा । अत्यन्तं दुःखमापन्ना लोकान्निस्सारिता द्विजाः
त्याच्यामुळे पीडित होऊन इंद्रासह देवगण व ऋषिगण अत्यंत दुःखात पडले; आणि द्विजांना त्यांच्या लोकांतून हाकलून देण्यात आले।
Verse 52
ते ततो विकलास्सर्वे सवासवसुरर्षयः । ब्रह्मविष्णू पुरोधाय शंकरं शरणं ययुः
मग ते सर्व—इंद्र, देवगण व ऋषींसह—विकल होऊन, ब्रह्मा-विष्णूंना पुढे करून, शंकराच्या शरणास गेले।
Verse 53
स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकैश्च शंकरं लोक शंकरम् । प्रसन्नं कृतवंतस्ते महाकोश्यास्तटे शुभे
अनेक स्तोत्रांनी लोककल्याणकर्ता शंकराची स्तुती करून, त्यांनी महाकोशीच्या शुभ तटावर त्यांना प्रसन्न व अनुग्रहशील केले.
Verse 54
कृत्वा च पार्थिवीं मूर्तिं पूजयित्वा विधानतः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्नमस्कारादिभिः क्रमात्
मातीची मूर्ती करून आणि विधिपूर्वक तिची पूजा करून, त्यांनी क्रमाने नमस्कारादि करून विविध स्तोत्रांनी (शिवाची) स्तुती केली.
Verse 55
एवं स्तुतस्तदा शंभुर्देवानां स्तवनादिभिः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा तान्सुरानिदमब्रवीत्
अशा प्रकारे देवांच्या स्तवनादिने स्तुत होऊन, शंभू तेव्हा अधिकच प्रसन्न झाला आणि त्या सुरांना हे वचन बोलला.
Verse 56
शिव उवाच । हे हरे हे विधे देवा ऋषयश्चाखिला अहम् । प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूत किं कार्यं करवाणि वः
शिव म्हणाले— हे हरे, हे विधे, हे देवांनो व सर्व ऋषींनो! मी प्रसन्न आहे. वर मागा; सांगा, तुमच्यासाठी कोणते कार्य मी करावे?
Verse 57
सूत उवाच । इत्युक्ते च तदा तेन शिवेन वचने द्विजाः । सुप्रणम्य करौ बद्ध्वा देवः ऊचुश्शिवं तदा
सूत म्हणाले— शिवाने असे वचन उच्चारताच, हे द्विजांनो, देवांनी उत्तम प्रणाम करून व हात जोडून तेव्हा शिवास म्हणाले।
Verse 58
देवा ऊचुः । सर्वं जानासि देवेश सर्वेषां मनसि स्थितम् । अन्तर्यामी च सर्वस्य नाज्ञातं विद्यते तव
देव म्हणाले—हे देवेश! तू सर्व काही जाणतोस. तू सर्वांच्या मनात स्थित आहेस; सर्वांचा अंतर्यामी असल्याने तुला काहीही अज्ञात नाही.
Verse 59
तथापि श्रूयतां नाथ स्वदुःखं ब्रूमहे वयम् । त्वदाज्ञया महादेव कृपादृष्ट्या विलोकय
तथापि, हे नाथ! कृपया ऐका—आम्ही आमचे दुःख सांगत आहोत. हे महादेव! आपल्या आज्ञेने करुणादृष्टीने आमच्याकडे पाहा.
Verse 60
राक्षसः कर्कटीपुत्रः कुंभकर्णोद्भवो बली । पीडयत्यनिशं देवान्ब्रह्मदत्तवरोर्जितः
कर्कटीचा पुत्र व कुंभकर्णाच्या वंशातून उत्पन्न असा तो पराक्रमी राक्षस, ब्रह्मदेवाच्या वराने सामर्थ्यवान होऊन, अखंड देवांना पीडा देत असे।
Verse 61
तमिमं जहि भीमाह्वं राक्षसं दुःखदायकम् । कृपां कुरु महेशान विलंबं न कुरु प्रभो
‘भीम’ नावाच्या या दुःखदायक राक्षसाचा वध करा। हे महेशान, कृपा करा; हे प्रभो, विलंब करू नका।
Verse 62
सूत उवाच । इत्युक्तस्तु सुरैस्सर्वैश्शंभुवें भक्तवत्सलः । वधं तस्य करिष्यामीत्युक्त्वा देवांस्ततोऽब्रवीत्
सूत म्हणाले—सर्व देवांनी असे विनविल्यावर भक्तवत्सल शंभू म्हणाला, “मी त्याचा वध करीन,” असे सांगून पुढे देवांना म्हणाला।
Verse 63
शंभुरुवाच । कामरूपेश्वरो राजा मदीयो भक्त उत्तमः । तस्मै ब्रूतेति वै देवाः कार्य्यं शीघ्रं भविष्यति
शंभू म्हणाले—“कामरूपेश्वर राजा माझा उत्तम भक्त आहे. हे देवांनो, त्याला हे सांगा; कार्य लवकरच सिद्ध होईल.”
Verse 64
सुदक्षिण महाराज काम रूपेश्वर प्रभो । मद्भक्तस्त्वं विशेषेण कुरु मद्भजनं रतेः
हे सुदक्षिण महाराज, हे कामरूपेश्वर प्रभो! तू विशेषतः माझा भक्त आहेस; म्हणून प्रेमरसात रत होऊन, एकनिष्ठेने माझे भजन-पूजन कर।
Verse 65
दैत्यं भीमाह्वयं दुष्टं ब्रह्मप्राप्तवरोर्जितम् । हनिष्यामि न संदेहस्त्वत्तिरस्कारकारिणम्
ब्रह्माकडून वर मिळवून बलवान झालेला तो दुष्ट ‘भीम’ नावाचा दैत्य मी निःसंशय वध करीन; कारण त्याने तुझा अपमान केला आहे।
Verse 66
सूत उवाच । अथ ते निर्जरास्सर्वे तत्र गत्वा मुदान्विताः । तस्मै महानृपायोचुर्यदुक्तं शंभुना च तत्
सूत म्हणाले—मग ते सर्व अमर देव आनंदाने भरून तेथे गेले आणि शंभू (भगवान शिव) यांनी जे सांगितले होते तेच त्या महान राजाला जसेच्या तसे सांगितले।
Verse 67
तमित्युक्त्वा च वै देवा आनंदं परमं गताः । महर्षयश्च ते सर्वे ययुश्शीप्रं निजाश्रमान्
‘तथास्तु’ असे म्हणत देव परम आनंदास पोहोचले; आणि ते सर्व महर्षी शीघ्रच आपल्या-आपल्या आश्रमांकडे निघून गेले।
Frequently Asked Questions
It establishes the Bhaimaśaṅkara māhātmya’s premise: Shiva descends in Kāmarūpa for world-welfare while an adharmic rākṣasa, Bhīma, arises as a dharma-destroying force—creating the moral and cosmic conditions that necessitate Shiva’s intervention.
By foregrounding śravaṇa-phala, the text treats narrative as a ritual instrument: hearing is not mere information but a sanctioned soteriological act that connects the listener to the kṣetra’s sanctity and to Shiva’s grace, compressing pilgrimage/ritual merit into an accessible auditory discipline.
Bhaimaśaṅkara is highlighted as the kṣetra-linked designation of Śaṅkara, important because it binds Shiva’s universal transcendence to a specific salvific locale and episode—making Shiva-tattva operational through place, name, and māhātmya-driven practice.