Sarga 62

Verse 1

स तुराक्षसशार्दूलोनिद्रामदसमाकुलः ।राजमार्गंश्रियाजुष्टंययौविपुलविक्रमः ।।6.62.1।।

तो राक्षसशार्दूल, महान् पराक्रमी, निद्रा व मदाने व्याकुळ होऊन, श्रीने शोभित राजमार्गाने पुढे गेला।

Verse 2

राक्षसानांसहस्रैश्चवृतःपरमदुर्जयः ।गृहेभ्यःपुष्पवर्षेणकीर्यमाणस्तदाययौ ।।6.62.2।।

तेव्हा परमदुर्जय कुंभकर्ण, हजारो राक्षसांनी वेढलेला, घराघरांतून होणाऱ्या पुष्पवृष्टीने कीर्यमाण होत पुढे आला।

Verse 3

स हेमजालविततंभानुभास्वरदर्शनम् ।ददर्शविपुलंरम्यंराक्षसेन्द्रनिवेशनम् ।।6.62.3।।

त्याने सुवर्णजाळ्यांनी विस्तीर्ण, प्रभातसूर्यासारखे तेजस्वी, विशाल व रम्य असे राक्षसेन्द्राचे निवासस्थान पाहिले.

Verse 4

स तत्तदासूर्यइवाभ्रजालंप्रविश्यरक्षोधिपतेर्निवेशम् ।ददर्शदूरेऽग्रजमासनस्थंस्वयम्भुवंशक्रवासनस्थम् ।।6.62.4।।

तेव्हा तो सूर्य जसा मेघसमूह भेदून आत शिरतो तसा राक्षसाधिपतीच्या निवासात प्रविष्ट झाला. दूरून त्याने आपल्या अग्रजाला सिंहासनावर विराजमान पाहिले—जसे इंद्र सिंहासनस्थ स्वयंभू ब्रह्मदेवाला पाहतो.

Verse 5

भ्रातुस्सभवनंगच्छन्रक्षोगणसमन्विम् ।कुम्भकर्णःपदन्यासैरकम्पयतमेदिनीम् ।।6.62.5।।

राक्षसगणांसह भावाच्या भवनाकडे जात असता कुंभकर्णाने आपल्या पावलांच्या आघाताने पृथ्वी कंपित केली.

Verse 6

सोऽभिगम्यगृहंभ्रातुःकक्ष्यामभिविगाह्य च ।ददर्शोद्विगन्नमासीनंविमानेपुष्पकेगुरुम् ।।6.62.6।।

तो भावाच्या गृहास जाऊन अंतःकक्षेत प्रवेश करून, पुष्पक विमानात बसलेला आपला ज्येष्ठ भाऊ व्याकुळ व उद्विग्नचित्ताने ग्रस्त आहे असे त्याने पाहिले।

Verse 7

अथदृष्टवादशग्रीवःकुम्भकर्णमुपस्थितम् ।तूर्णमुत्थायसंहृष्टःसन्निकर्षमुपानयत् ।।6.62.7।।

तेव्हा दशग्रीव (रावण) समोर उपस्थित कुम्भकर्णाला पाहून आनंदित होऊन त्वरित उठला आणि त्याला जवळ ओढून घेतले।

Verse 8

अथासीनस्यपर्यङ्केकुम्भकर्णोमहाबलः ।भ्रातुर्ववन्देचरणौकिंकृत्यमितिचाब्रवीत् ।।6.62.8।।

मग महाबली कुम्भकर्ण आसनावरून उठून भावाच्या चरणांना वंदन करून म्हणाला—“काय करावयाचे आहे?”

Verse 9

उत्पत्यचैनंमुदितोरावणःपरिषस्वजे ।स भ्रात्रासम्परिष्वक्तोयथावच्छाभिनन्दितः ।।6.62.9।।कुम्भकर्णश्शुभंदिव्यंप्रतिपेदेवरासनम् ।

आनंदित होऊन रावण उठला आणि त्याला आलिंगन दिले. भावाने घट्ट आलिंगन करून यथोचित सन्मान केल्यावर कुंभकर्णाने शुभ, दिव्य असे श्रेष्ठ आसन स्वीकारले.

Verse 10

स तदासनमाश्रित्यकुम्भकर्णोमहाबलः ।।6.62.10।।संरक्तनयनःक्रोधाद्रावणंवाक्यमब्रवीत् ।

त्या आसनावर बसून महाबली कुंभकर्ण, क्रोधाने रक्त झालेल्या नेत्रांनी, रावणास वचन बोलला।

Verse 11

किमर्थमहमादृत्यत्वयाराजन्विबोधितः ।।6.62.11।।शंसकस्माद्भयंतेऽत्रकोऽद्यप्रेतोभविष्यति ।

हे राजन्! तू मला इतक्या घाईने का जागविलेस? सांग—इथे तुला कशाचे भय वाटते, आणि आज कोण मृत्युमुखी पडणार?

Verse 12

भ्रातरंरावणःक्रुद्धंकुम्भकर्णमवस्थितम् ।।6.62.12।।ईषत्तुपरिवृत्ताभ्यांनेत्राभ्यांवाक्यमब्रवीत् ।

क्रोधाने उभ्या असलेल्या भावाला—कुंभकर्णाला—पाहून रावणाने, किंचित व्याकुळ होऊन फिरणाऱ्या नेत्रांनी, त्याच्याशी वचन बोलले।

Verse 13

अद्यतेसुमहान्कालश्शयानस्यमहाबल ।।6.62.13।।सुखितस्त्वं न जानीषेममरामकृतंभयम् ।

हे महाबला! तू फार काळ सुखाने निजला होतास; म्हणून श्रीरामांनी माझ्या अंतःकरणात उत्पन्न केलेले भय तुला कळत नाही।

Verse 14

एषदाशरथीरामःसुग्रीवसहितोबली ।।6.62.14।।समुद्रंसबलस्तीर्त्वामूलंनःपरिकृन्तति ।

हा दाशरथी श्रीराम, सुग्रीवासह महाबली, सैन्यासह समुद्र ओलांडून आमच्या सामर्थ्याचे मूळच छाटीत आहे।

Verse 15

हन्तपश्यस्वलङ्कायावनान्युपवनानि च ।।6.62.15।।सेतुनासुखमागम्यवानरैकार्णवीकृतम् ।

हाय! पाहा, लंकेची वने व उपवने—सेतूने सहज येऊन वानरांनी ती सर्व उध्वस्त केली आहेत।

Verse 16

येराक्षसामुख्यतमाहतास्तेवानरैर्युधि ।।6.62.16।।वानराणांक्षयंयुद्धे न पश्यामिकदाचन ।नचापिवानरायुद्धेजितपूर्वाःकदाचन ।।6.62.17।।

युद्धात आमचे जे प्रमुख राक्षस होते ते वानरांनी मारले. पण युद्धात वानरांचा क्षय मला कधीच दिसत नाही; आणि वानर कधीही या संग्रामात पराभूत झालेले नाहीत।

Verse 17

येराक्षसामुख्यतमाहतास्तेवानरैर्युधि ।।6.62.16।।वानराणांक्षयंयुद्धे न पश्यामिकदाचन ।नचापिवानरायुद्धेजितपूर्वाःकदाचन ।।6.62.17।।

युद्धात आमचे जे प्रमुख राक्षस होते ते वानरांनी मारले. पण युद्धात वानरांचा क्षय मला कधीच दिसत नाही; आणि वानर कधीही या संग्रामात पराभूत झालेले नाहीत।

Verse 18

तदेतद्भयमुत्पन्नंत्रायस्वेमांमहबल ।नाशयत्वमिमानद्यतदर्थंबोधितोभवान् ।।6.62.18।।

अशा रीतीने हे भय उत्पन्न झाले आहे. हे महाबला! माझे रक्षण कर. आजच यांचा नाश कर—याच हेतूने तुला जागे केले आहे।

Verse 19

सर्वक्षपितकोशं च स त्वमभ्यवपद्यमाम् ।त्रायस्वेमांपुरींलङ्कांबालवृद्धावशेषिताम् ।।6.62.19।।

माझा सर्व कोश व साधनसामर्थ्य क्षीण झाले आहे; म्हणून तू माझा आधार होऊन प्रतिघात कर. बाल-वृद्धांशिवाय उरली नाही अशी ही लंका-नगरी वाचव.

Verse 20

भ्रातुरर्थेमहाबाहो कुरुकर्मसुदुष्करम् ।मयैवंनोक्तपूर्वोहिकश्चिद्भ्रातः परन्तप ।।6.62.20।।

हे महाबाहो भावा! भावाच्या हितासाठी हे अत्यंत दुष्कर कर्म कर. हे परंतप! पूर्वी कधीही, हे भावा, मी तुझ्याकडे असे काही मागितले नव्हते।

Verse 21

त्वय्यस्तिममस्नेहःपरासम्भावना च मे ।दैवासुरेषुयुद्धेषुबहुशोराक्षसर्षभ ।।6.62.21।।त्वयादेवाःप्रतिव्यूह्यनिर्जिताश्चासुरायुधि ।

हे राक्षसर्षभ! तुझ्याविषयी माझे स्नेह आहे आणि तुझ्याबद्दल मला परम आदरही आहे. देवासुर युद्धांत तू अनेकदा युद्धव्यूह रचून देवांना सामोरे जाऊन जिंकलेस; असुरांच्या युद्धात देवांनाही आणि असुरांनाही तू पराभूत केलेस।

Verse 22

तदेतत्सर्वमातिष्ठवीर्यंभीमपराक्रम ।।6.62.22।।न हितेसर्वभूतेषुदृश्यतेसदृशोबली ।

म्हणून, हे भीमपराक्रमी! आपले सर्व पराक्रम-बल एकवटून सज्ज हो. सर्व प्राण्यांत तुझ्यासारखा बलवान कोणीही दिसत नाही.

Verse 23

कुरुष्वमेप्रियहितमेतदुत्तमंयथाप्रियंप्रियरणबान्धवप्रिय ।स्वतेजसाविधमसपत्नवाहिनींशरद्घनंपवनइवोद्यतोमहान् ।।6.62.23।।

हे प्रिय, रणप्रिय आणि बंधूंना प्रिय! माझ्या प्रियहितासाठी, तुला जसे प्रिय वाटेल तसे हे उत्तम कार्य कर. आपल्या तेजाने शत्रुसैन्याला उधळून लाव—जसा महान् उठलेला वारा शरद्‌ऋतूचे मेघ दूर हाकलतो.