लक्ष्मण

वनात पतीसारखा वाटणारा तो आर्त स्वर ओळखून सीतेने लक्ष्मणाला म्हटले—“जा, राघव (श्रीराम) यांचा समाचार घेऊन ये.”

त्याला पाहून संशय येताच लक्ष्मण रामाला म्हणाला—“माझ्या मते हा मृगरूप धारण केलेला राक्षस मारीचच आहे.”

ते वचन ऐकून श्रीमान रामांचे मुख आनंदाने उजळले. जवळ उभ्या असलेल्या भाऊ लक्ष्मणाला ते म्हणाले.

आपले चरणकमल धुऊन नावेवर बसवीन, आणि हे नाथा, पार करण्याचे किराये मी मागत नाही. हे रामा, मी तुमच्या आणि दशरथाच्या शपथेने सांगतो, आणि सर्व सत्य सांगतो. लक्ष्मण मला बाण मारो, पण जोपर्यंत मी आपले चरण धुते नाही, तोपर्यंत तुलसीदास हे कृपाळू नाथा…

तू क्षणतोस-वाढतोस आणि विरहिणींना दुःख देतोस; राहु आपला संधिकाळ साधून तुला ग्रास करतो. चकव्यांना शोक देतोस आणि कमळाचा शत्रु आहेस. हे चंद्रा, तुझ्यात अनेक अवगुण आहेत. वैदेहीचे तोंड तुझ्याशी तुलना करणे हा दोष आहे आणि मोठे अनुचित केले आहे.…

नाथ, शिवाचे धनुष्य तोडणारा कोणी तुमचाच दास असेल. आज्ञा काय, मला का सांगत नाही? हे ऐकून रागीट मुनी रागाने बोलले. सेवक तोच जो सेवा करतो, पण शत्रूचे काम करणाऱ्याशी युद्धच करावे. ऐक राम, ज्याने शिवाचे धनुष्य तोडले, तो सहस्रबाहूसारखा माझा शत्रू…

जसे श्रीरामांनी पुष्कर तीर्थाची स्थापना केली, तसेच पूर्वी राम मैथिली (सीता) व लक्ष्मणासह चित्रकूटातून निघून गेले.

दाररक्षकाने म्हटले की लक्ष्मणाला तुमच्याजवळ आणत आहेत. मग तो लक्ष्मणाच्या घरी गेला आणि हे शब्द सांगितले.

शेष म्हणाला—मग लक्ष्मणाने नावेतून उतरून गंगा ओलांडली. पलीकडच्या काठी जाऊन सीतेचा हात धरून तो जंगलात निघून गेला.

सूत म्हणाला—तेथे दाशरथी श्रीराम वनवासासाठी दीक्षित होऊन, सीता व लक्ष्मणांसह पृथ्वीवर भ्रमण करीत होते।

तो दुर्वासा मुनी तेथून निघून गेल्यावर लक्ष्मणाने खड्ग उचलून भगवान रामांना म्हटले।

पूर्वी राम चित्रकूटाहून मैथिली (सीता) व लक्ष्मणासह येऊन मुनिश्रेष्ठास प्रश्न विचारू लागला।