Adhyaya 151: The Sacred Greatness of Lohārgala (The ‘Iron-Bolt’ Tīrtha)

Verse 1

अथ लोहर्गलमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ सानन्दूरस्य माहात्म्यमेतच्छ्रुत्वा वसुन्धरा ॥ कृताञ्जलिपुटा भूत्वा वराहं पुनरब्रवीत् ॥

ഇപ്പോൾ ലോഹർഗലമാഹാത്മ്യം ആരംഭിക്കുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—സാനന്ദൂരത്തിന്റെ മഹിമ കേട്ട് വസുന്ധര (ഭൂമി) കരംകൂപ്പി വീണ്ടും വരാഹഭഗവാനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 2

धरण्युवाच ॥ श्रुतमेतज्जगन्नाथ विष्णो गुह्यमनुत्तमम् ॥ यच्छ्रुत्वा सुमहाभाग जाता॒स्मि विगतज्वरा ॥

ധരണി പറഞ്ഞു—ഹേ ജഗന്നാഥ വിഷ്ണുവേ, ഈ അനുത്തമമായ ഗൂഢരഹസ്യം ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ, അത് കേട്ടതോടെ ഞാൻ ജ്വരരഹിത (ദുഃഖമുക്ത)യായി.

Verse 3

अपरं वा॒स्ति चेत्किञ्चिद्गुह्यं क्षेत्रं शुभावहम् ॥ सानन्दूरात्परं गुह्यं क्षेत्रमस्ति न वा परम् ॥

ഇനിയും ഏതെങ്കിലും ഗൂഢവും ശുഭഫലപ്രദവുമായ ക്ഷേത്രം ഉണ്ടെങ്കിൽ പറയുക—സാനന്ദൂരത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ ഗൂഢമായ ക്ഷേത്രം ഉണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ അതിനപ്പുറം ഒന്നുമില്ലയോ?

Verse 4

सुरकरण नृसिंह लोकनाथ युतससुरसुरधीऱ देववीर ॥ कमलदलसहस्रनेत्र रूपो जयति कृतान्तसमानकालरूपः ॥

ജയിക്കട്ടെ ആ ദേവവീരനായ നൃസിംഹൻ—ദേവാസുരന്മാരിൽ ധീരനും ലോകനാഥനും ആയവൻ; താമരഇലപോലെയുള്ള സഹസ്ര നേത്രരൂപമുള്ളവൻ; കൃതാന്തൻ (മരണം) സമമായ കാലരൂപമുള്ളവൻ.

Verse 5

गद्गदं वचनं श्रुत्वा पृथिव्याः स जनार्दनः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं सर्वलोकार्त्तिहा हरिः ॥

പൃഥിവിയുടെ ഗദ്ഗദമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ ജനാർദനൻ—സകല ലോകങ്ങളുടെയും ആർതി നീക്കുന്ന ഹരി—മധുരമായ വാക്കുകളിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 6

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु देवि च तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ गुह्यमन्यत्प्रवक्ष्यामि मद्व्रतः कर्मणो जनिः ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവീ, നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്നതു തത്ത്വമായി കേൾക്കുക. ഞാൻ മറ്റൊരു ഗുഹ്യവിഷയം പ്രസ്താവിക്കും—എന്റെ വ്രതത്തിന്റെയും അതിന്റെ കർമവിധിയുടെയും ഉദ്ഭവം.

Verse 7

ततः सिद्धवटे गत्वा त्रिंशद्योजनदूरतः ॥ म्लेच्छमध्ये वरारोहे हिमवन्तं समाश्रितम् ॥

അതിനുശേഷം ഞാൻ സിദ്ധവടത്തിലേക്കു പോയി; അത് മുപ്പത് യോജന ദൂരത്തിലായിരുന്നു. ഹേ സുന്ദരീ, മ്ലേച്ഛരുടെ മദ്ധ്യേ ഉള്ള ആ സ്ഥലത്ത് ഹിമവാന്റെ സമീപം ആശ്രയം പ്രാപിച്ചു.

Verse 8

तत्र लोहर्गले क्षेत्रे निवासो विहितः शुभः ॥ गुह्यं पञ्चदशायामं समन्तात्पञ्चयोजनम् ॥

അവിടെ ‘ലോഹർഗല’ എന്ന ക്ഷേത്രത്തിൽ ശുഭമായ ഒരു വാസസ്ഥലം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ആ സ്ഥലം ‘ഗുഹ്യം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു—നീളത്തിൽ പതിനഞ്ച് (യോജന)യും ചുറ്റുമെല്ലാം അഞ്ചു യോജന വ്യാപ്തിയും.

Verse 9

दुर्गमं दुःसहं चैव पापैः सर्वत्र वेष्टितम् ॥ सुलभं पुण्ययुक्तानां मम चिन्तानुसारिणाम् ॥

ആ സ്ഥലം ദുർഗമവും ദുഃസഹവും; എല്ലാടവും പാപം ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു. എങ്കിലും പുണ്യമുള്ളവർക്ക്—എന്റെ ചിന്തയും സ്മരണയും പിന്തുടരുന്നവർക്ക്—അത് എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാകുന്നു.

Verse 10

ततो मे दानवाः सर्वे क्रमन्तो लोकमुत्तमम् ॥ मया चैवान्तरं कृत्वा कृत्वा मायां च वैष्णवीम् ॥

അതിനുശേഷം എന്റെ ദാനവന്മാർ എല്ലാവരും ഉത്തമ ലോകത്തേക്കു മുന്നേറി; ഞാനും ഇടയിൽ ഒരു അന്തരം സൃഷ്ടിച്ച് വൈഷ്ണവീ മായയും പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 11

तत्र ब्रह्मा च रुद्राश्च स्कन्देन्द्रो समुरुद्गणाः ॥ आदित्या वसवो वायुरश्विनौ च महौजसम् ॥

അവിടെ ബ്രഹ്മാവും രുദ്രഗണങ്ങളും, സ്കന്ദനും ഇന്ദ്രനും മരുത്ഗണങ്ങളോടുകൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, വായുവും മഹാതേജസ്സുള്ള അശ്വിനീദേവന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 12

सोमो बृहस्पतिश्चैव ये चान्ये वै दिवौकसः ॥ तेषां चैवार्गलं दत्त्वा चक्रं गृह्य महौजसम् ॥

സോമനും ബൃഹസ്പതിയും മറ്റു സ്വർഗവാസികളും—അവർക്കു ‘അർഗല’ എന്ന സംരക്ഷണ തടസ്സം ഏർപ്പെടുത്തി, ഞാൻ മഹാതേജസ്സുള്ള ചക്രം കൈക്കൊണ്ടു।

Verse 13

शतकोटिसहस्राणि शीघ्रमेव निपातितम् ॥ ततश्च देवताः सर्वास्तुष्यमाणा इतस्ततः ॥

ശതകോടി സഹസ്രങ്ങൾ അതിവേഗം വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു; തുടർന്ന് എല്ലാ ദേവതകളും തൃപ്തരായി ഇവിടെയും അവിടെയും സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 14

एवं लोहर्गलं नाम क्षेत्रं चैव मया कृतम् ॥ ततो देवासुरे युद्धे हत्वा त्रिदशकण्टकान् ॥

ഇങ്ങനെ ‘ലോഹാർഗല’ എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രം ഞാൻ സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ ത്രിദശർക്കു കണ്ഠകമായ—ദേവശത്രുക്കളെ—വധിച്ച് (കഥ തുടരുന്നു).

Verse 15

तेषां संस्थापनं तत्र कृतं चैव महौजसाम् ॥ यो मां पश्यति तत्रस्थं प्रयत्नेन कदाचन

അവിടെ ആ മഹാതേജസ്സുള്ളവരുടെ സ്ഥാപനം കൂടി നടന്നു. ആരെങ്കിലും പരിശ്രമത്തോടെ ഏതെങ്കിലും സമയത്ത് അവിടെ വസിക്കുന്ന എന്നെ ദർശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—

Verse 16

सोऽपि भागवतो भूमे भवत्येव सुनिष्ठितः ॥ तस्मिन्कुण्डे तु सुश्रोणि यः स्नाति नियतो नरः

ഹേ ഭൂമേ! അവനും നിശ്ചയമായും ഭഗവദ്ഭക്തനായി, ദൃഢനിഷ്ഠയിൽ സ്ഥിരനാകുന്നു. കൂടാതെ, ഹേ സുശ്രോണി! നിയന്ത്രണത്തോടെ ആ കുണ്ടത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ—

Verse 17

उपोष्य च त्रिरात्रं तु विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ ततः स्वर्गसहस्रेषु मोदते नात्र संशयः

വിധിയിൽ കാണിച്ച കർമക്രമപ്രകാരം മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവസിച്ച്, തുടർന്ന് അവൻ ആയിരക്കണക്കിന് സ്വർഗങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 18

अथात्र मुञ्चते प्राणान्स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥ सर्वान्स्वर्गान्परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते

പിന്നീട് ഇവിടെ, സ്വന്തം കർത്തവ്യത്തിൽ സ്ഥിരനായി, അവൻ പ്രാണൻ വിട്ടുപോകുന്നു; എല്ലാ സ്വർഗങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 19

चतुर्विंशतिद्वादश्यां मासेन विधिना मम ॥ बलिः प्रदीयते तत्र सर्वकामविशोधनः

നിർദ്ദിഷ്ട മാസത്തിൽ ഇരുപത്തിനാലാം ദ്വാദശിയിൽ, എന്റെ വിധിപ്രകാരം അവിടെ ബലി അർപ്പിക്കുന്നു; അത് സർവകാമനകളെയും വിശുദ്ധീകരിക്കുന്നതെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 20

अश्वो मे कल्पितस्तत्र सर्वरत्नविभूषितः ॥ श्वेतः कुमुदवर्णाभः शङ्खकुन्दसमप्रभः

അവിടെ എനിക്കായി ഒരു അശ്വം നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; അത് സർവരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്—ശ്വേതവർണ്ണം, കുമുദപുഷ്പവർണ്ണസമം, ശംഖവും കുന്ദപുഷ്പവും പോലെയുള്ള പ്രഭയോടെ ദീപ്തം.

Verse 21

मार्गणा मे धनुस्तत्र अक्षसूत्रं कमण्डलुः ॥ आसनं विततं दिव्यं दीयतेऽश्वोपरि स्थिरम्

അവിടെ എനിക്കായി അമ്പുകളും ധനുസ്സും, ജപമാലയും കമണ്ഡലുവും ഉണ്ട്; കൂടാതെ കുതിരപ്പുറത്ത് ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന ദിവ്യമായ വിശാലാസനം നൽകപ്പെടുന്നു।

Verse 22

श्वेतपर्वतमारोह्य पतमानः कुरून् बहून् ॥ पतितस्तत्र दृश्येत क्षतं तत्र न दृश्यते

ശ്വേതപർവതം കയറി അനേകം ‘കുരു’ അളവോളം വീണുപോകുമ്പോഴും, അവൻ അവിടെ വീണതായി കാണപ്പെടും; എന്നാൽ അവിടെ യാതൊരു പരിക്കുമില്ലെന്ന് കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 23

अनेकान्येव रूपाणि पातयित्वा नभस्तलात् ॥ शान्तो दान्तः परिक्लिष्टः स चाश्वो दिवि वर्तते

ആകാശതലത്തിൽ നിന്ന് അനേകം രൂപങ്ങളെ താഴെ വീഴ്ത്തിയ ശേഷം, ആ അശ്വം—ശാന്തനും സ്വയംനിയന്ത്രിതനും ക്ഷീണിതനും—ദിവിയിൽ (സ്വർഗത്തിൽ) വസിക്കുന്നു।

Verse 24

सूत उवाच ॥ ततो भूम्या वचः श्रुत्वा ब्रह्मपुत्रो महामुनिः ॥ विस्मयं परमं प्राप्तो विष्णुमायोपबृंहितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബ്രഹ്മപുത്രനായ മഹാമുനി, വിഷ്ണുവിന്റെ മായയാൽ കൂടുതൽ ഉന്മേഷിതമായ അനുഭവത്തോടെ, പരമ വിസ്മയത്തിലേക്ക് എത്തി।

Verse 25

ततः स विस्मयाविष्टो ब्रह्मपुत्रो महामतिः ॥ सनत्कुमारो भगवान् पुनरेवमभाषत

അപ്പോൾ വിസ്മയാവേശത്തിൽ മുങ്ങിയ ആ മഹാമതിയായ ബ്രഹ്മപുത്രൻ—ഭഗവാൻ സനത്കുമാരൻ—വീണ്ടും ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു।

Verse 26

सनत्कुमार उवाच ॥ धन्यासि देवि सुश्रॊणि सुपुण्यासि वरानने ॥ देवि यल्लोकनाथस्य साक्षाद्दर्शनमागता

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവി, നീ ധന്യയാകുന്നു; ഹേ സുശ്രോണി, നീ മഹാപുണ്യവതി; ഹേ സുന്ദരാനനേ! ലോകനാഥന്റെ സാക്ഷാത് ദർശനത്തിനായി നീ എത്തിയിരിക്കുന്നു।

Verse 27

पद्मपत्रविशालाक्षो यत्त्वया परिभाषितः ॥ तेनोक्तं शंस सकलं सर्वेषां सुखवर्धनम्

നീ അഭിസംബോധന ചെയ്ത ആ പദ്മപത്രവിശാലാക്ഷൻ (താമരഇലപോലെ വിശാലനേത്രൻ) പറഞ്ഞതു മുഴുവനായി പ്രസ്താവിക്ക; അത് എല്ലാവർക്കും സുഖവർധകമാണ്।

Verse 28

ततः स पुण्डरीकाक्षः किमाचष्ट ततः परम् ॥ कर्मणा विधिदृष्टेन सर्वभागवतप्रियः

അപ്പോൾ ആ പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ (താമരനേത്രൻ) പിന്നെ എന്ത് അറിയിച്ചു? അവൻ എല്ലാ ഭഗവതഭക്തർക്കും പ്രിയൻ; വിധിദൃഷ്ടമായ കർമക്രമപ്രകാരം (ഉപദേശം) ചെയ്യുന്നു।

Verse 29

(सूत उवाच) ॥ तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कुमारस्य महौजसः ॥ उवाच मधुरं वाक्यमाभाष्य ब्रह्मणः सुतम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—മഹൗജസ്സുള്ള കുമാരന്റെ ആ വചനം കേട്ട ശേഷം, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് അദ്ദേഹം മധുരവാക്യം പറഞ്ഞു।

Verse 30

शृणु वत्स जगन्नाथो यथा मामाह चोदितः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवं तत्रैव कर्माणि क्रियन्ते विधिपूर्वकम्

കേൾക്കു വത്സാ, പ്രേരിതനായപ്പോൾ ജഗന്നാഥൻ എന്നോടു പറഞ്ഞതുപോലെ (ഞാൻ പറയുന്നു)। ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവിടെയേ കർമങ്ങൾ (അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ) വിധിപൂർവം നടത്തപ്പെടുന്നു।

Verse 31

शोधकानि च पापानां मृदूनि च शुभानि च ॥ अश्वानां तत्कुलीनानामावहन्ति सुमध्यमे

ഓ സുമധ്യമേ! അവർ ആ കുലീന വംശത്തിലെ അശ്വങ്ങളെ സമർപ്പിക്കുന്നു—അവ പാപശോധകവും മൃദുവും മംഗളകരവും ആകുന്നു.

Verse 32

नान्यं वहन्ति ते चाश्वा मम वाहा दुरत्ययाः ॥ कुण्डं पञ्चसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम

ആ അശ്വങ്ങൾ മറ്റാരെയും വഹിക്കുകയില്ല; അവ എന്റെ വാഹനം, ജയിക്കാൻ ദുഷ്കരം. ‘പഞ്ചസരോ’ എന്ന കുണ്ഡം ഉണ്ട്—അത് എന്റെ ഗുഹ്യവും പരമവും ആയ പുണ്യക്ഷേത്രം.

Verse 33

चतुर्धाराः पतन्त्यत्र शङ्खवर्णा मनोजवाः ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत चतुर्भक्तोषितो नरः

ഇവിടെ നാല് ധാരകൾ പതിക്കുന്നു—ശംഖവർണ്ണമായി വെളുത്തതും മനോവേഗംപോലെ വേഗമുള്ളതും. അവിടെ നാല് ഭക്തി/ഭോജനത്തിൽ തൃപ്തനായ മനുഷ്യൻ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 34

लोकं चैत्राङ्गदं गत्वा गन्धर्वैः सह मोदते ॥ अथ चेन्मुञ्चते प्राणांस्तस्मिन्क्षेत्रे परे मम

‘ചൈത്രാംഗദ’ എന്ന ലോകത്തിലേക്ക് ചെന്നു അവൻ ഗന്ധർവന്മാരോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു. പിന്നെ എന്റെ ആ പരമ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രാണൻ വിട്ടാൽ…

Verse 35

गन्धर्वलोकमुत्सृज्य मम लोकं स गच्छति ॥ ततो नारदकुण्डे तु मम क्षेत्रे परे महत्

ഗന്ധർവലോകം വിട്ട് അവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. തുടർന്ന് എന്റെ പരമവും മഹത്തുമായ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലുള്ള ‘നാരദകുണ്ഡ’ത്തിൽ (വിധിപൂർവ്വം കർമ്മം ചെയ്യണം).

Verse 36

पञ्च धाराः पतन्त्यत्र तालवृक्षसमोपमाः ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकभक्तोषितो नरः

ഇവിടെ താളവൃക്ഷസമമായ ഉയരത്തിൽ അഞ്ചു ധാരകൾ പതിക്കുന്നു. അവിടെ ഏകഭക്തവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് മനുഷ്യൻ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 37

प्रमुच्य नारदं दिव्यं मम लोकं च गच्छति ॥ ततो वसिष्ठकुण्डं तु तस्मिन्क्षेत्रं परं मम

ദിവ്യ നാരദകുണ്ഡത്തിൽ മോചിതനായി അവൻ എന്റെ ലോകത്തേക്കും പോകുന്നു. തുടർന്ന് വസിഷ്ഠകുണ്ഡം; അതിലാണെന്റെ പരമ പുണ്യക്ഷേത്രം.

Verse 38

धाराः पतन्ति तिस्रस्तु न स्थूला नाति वै कृशाः ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत पञ्च कालोषितो नरः

അവിടെ മൂന്ന് ധാരകൾ പതിക്കുന്നു—കട്ടിയുമല്ല, അതിയായി നേർത്തതുമല്ല. അവിടെ പഞ്ചകാലവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് മനുഷ്യൻ അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

Verse 39

वासिष्ठं लोकमासाद्य मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥ वासिष्ठं लोकमुत्सृज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ पञ्चकुण्डेति विख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम

വസിഷ്ഠലോകം പ്രാപിച്ച് അവൻ ആനന്ദിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. പിന്നെ ഇവിടെ എന്റെ കർമങ്ങളിൽ നിഷ്ഠനായി പ്രാണൻ വിട്ടുപോകുന്നു. വസിഷ്ഠലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. എന്റെ പരമ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ‘പഞ്ചകുണ്ഡ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ സ്ഥലം ഉണ്ട്.

Verse 40

पञ्च धाराः पतन्त्यत्र हिमकूटविनिःसृताः ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः

ഇവിടെ ഹിമകൂടത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട അഞ്ചു ധാരകൾ പതിക്കുന്നു. അവിടെ പഞ്ചകാലവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് മനുഷ്യൻ അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

Verse 41

स तत्र गच्छेद्वै भूमे यत्र पञ्चशिखो मुनिः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम भक्तो जितेन्द्रियः

അവൻ തീർച്ചയായും ഭൂമിയിൽ പഞ്ചശിഖ മുനി വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം. തുടർന്ന് ഇവിടെ എന്റെ ഭക്തൻ ഇന്ദ്രിയനിയമത്തോടെ പ്രാണങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 42

पञ्चचूडं समुत्सृज्य स याति परमां गतिम् ॥ सप्तर्षिकुण्डं विख्यातमस्मिन्क्षेत्रे परे मम

പഞ്ചചൂഡം വിട്ട് അവൻ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. ഈ എന്റെ പരമ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ സപ്തർഷി-കുണ്ഡം ഉണ്ട്.

Verse 43

सप्त धाराः पतन्त्यत्र हिमवत्पर्वतस्थिताः ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत सप्तभक्तोषितो नरः

ഇവിടെ ഹിമവത് പർവതത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഏഴ് ധാരകൾ പതിക്കുന്നു. അവിടെ ‘സപ്തഭക്ത’ നിയമം അനുഷ്ഠിച്ച മനുഷ്യൻ അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

Verse 44

मोदते ऋषिलोकेषु ऋषिकन्याभिसंवृतः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्रागलोभविवर्जितः

അവൻ ഋഷികളുടെ ലോകങ്ങളിൽ ഋഷികന്യകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ആനന്ദിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഇവിടെ രാഗലോഭരഹിതനായി പ്രാണങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 45

तत्र धारा पतत्येका शरभङ्गश्रिता नदी ॥ स्नानं यस्तत्र कुर्वीत षष्ठभक्तोषितो नरः

അവിടെ ശരഭംഗനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നദിയുടെ ഒരു ധാര പതിക്കുന്നു. അവിടെ ‘ഷഷ്ഠഭക്ത’ നിയമം അനുഷ്ഠിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ,

Verse 46

मोदते तस्य लोकेषु ऋषिकन्याप्रमोदितः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान् सर्वसङ्गविवर्जितः

അവൻ ഋഷികന്യകളാൽ ആനന്ദിതനായി ആ ലോകങ്ങളിൽ സന്തോഷിക്കുന്നു. പിന്നെ ഇവിടെ തന്നേ, സർവ്വാസക്തിവിമുക്തനായി, പ്രാണങ്ങളെ വിട്ടൊഴിയുന്നു.

Verse 47

शरभङ्गं समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ कुण्डमग्निसरो नाम सर्वमायाभिसंवृतम्

ശരഭംഗത്തെ വിട്ട് അവൻ എന്റെ ലോകത്തിൽ മഹത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. ‘അഗ്നിസര’ എന്നൊരു കുളം ഉണ്ട്; അത് മുഴുവനായി മായയാൽ ആവൃതമാണ്.

Verse 48

भूमिं नीत्वा जलं तत्र तिष्ठत्येव वरानने ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत चाष्टकालोषितो नरः

ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ! അവിടെ വെള്ളം ഭൂമിയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നാലും അത് അവിടെയേ നിലനിൽക്കും. അഷ്ടകാലനിയമം അനുഷ്ഠിച്ച മനുഷ്യൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 49

गच्छत्यङ्गिरसो लोकं सुखभागी न संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपरायणः

അവൻ സുഖത്തിന്റെ പങ്കാളിയായി അങ്ഗിരസന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—സംശയമില്ല. പിന്നെ ഇവിടെ തന്നേ, എന്റെ കർമങ്ങളിൽ പരായണനായി, പ്രാണങ്ങളെ വിട്ടൊഴിയുന്നു.

Verse 50

अग्निलोकं समुत्सृज्य मम लोकं स गच्छति ॥ कुण्डं बृहस्पतेर्भूमे सर्ववेदोदकाश्रितम्

അഗ്നിലോകം വിട്ട് അവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഹേ ഭൂമേ! ബൃഹസ്പതിയുടെ ഒരു കുളം ഉണ്ട്; അത് സർവ്വവേദങ്ങളുടെ ജലത്തിൽ ആശ്രിതമാണ്.

Verse 51

धारा चैका पतत्यत्र हिमकूटसमाश्रिता ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः

ഇവിടെ ഹിമകൂടവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരേയൊരു ധാര പതിക്കുന്നു. ഷഷ്ഠകാലം അനുഷ്ഠിച്ച മനുഷ്യൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 52

गत्वा बृहस्पतेर्लोकं मुनिकन्याभिमोदितः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं समाश्रितः

ബൃഹസ്പതിയുടെ ലോകത്തിലേക്ക് ചെന്നു, മുനികന്യകളാൽ അഭിവാദ്യനായി, പിന്നെ ഇവിടെ എന്റെ ലോകത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവൻ പ്രാണങ്ങളെ വിട്ടൊഴിയുന്നു.

Verse 53

सोऽपि याति परां सिद्धिं समुत्सृज्य बृहस्पतिम् ॥ वैश्वानरस्य कुण्डं तु गुह्यं क्षेत्रं परं मम

അവനും ബൃഹസ്പതിയെ വിട്ട് പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ വൈശ്വാനരന്റെ കുണ്ഡം ഗുഹ്യമായ പുണ്യക്ഷേത്രം—എന്റെ പരമധാമം.

Verse 54

गत्वा बृहस्पतेर्लोकं मुनिकन्याभिमोहितः ॥ वैश्वानरेषु लोकेषु मोदते नात्र संशयः

ബൃഹസ്പതിയുടെ ലോകത്തിലേക്ക് ചെന്നു, മുനികന്യകളാൽ മോഹിതനായി, അവൻ വൈശ്വാനര ലോകങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 55

अथात्र मुंचते प्राणान्मम कर्मपरायणः ॥ वैश्वानरं समुत्सृज्य मम लोकं स गच्छति

ഇപ്പോൾ ഇവിടെ വിധികർമങ്ങളിൽ പരായണനായി പ്രാണങ്ങളെ വിട്ടൊഴിയുന്നവൻ, വൈശ്വാനര മണ്ഡലം വിട്ട് എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 56

कार्त्तिकेयस्य कुण्डं तु गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥ यत्र पञ्चदशा धाराः पतन्ति हिमपर्वतात्

കാർത്തികേയന്റെ കുണ്ഡം എന്റെ പരമ ഗുഹ്യമായ പുണ്യക്ഷേത്രമാണ്; അവിടെ ഹിമാലയപർവതത്തിൽ നിന്ന് പതിനഞ്ച് ധാരകൾ പതിക്കുന്നു.

Verse 57

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥ कुमारं पश्यति व्यक्तं षण्मुखं शुभदर्शनम्

അവിടെ ആറു കാലം (വിധികാലം) വാസവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച മനുഷ്യൻ സ്നാനം ചെയ്യണം; അവൻ കുമാരനെ പ്രത്യക്ഷമായി—ഷൺമുഖനും ശുഭദർശനനും—കാണുന്നു.

Verse 58

अथात्र मुंचते प्राणान्कृत्वा चान्द्रायणं शुचिः ॥ कार्त्तिकेयं समुत्सृज्य मोदते मम मण्डले

അനന്തരം ഇവിടെ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവൻ—ശുചിയായി ചാന്ദ്രായണവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്—കാർത്തികേയന്റെ മണ്ഡലം വിട്ട് എന്റെ മണ്ഡലത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 59

उमाकुण्डमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ सा गौरी यत्र चोत्पन्ना महादेववराङ्गना

എന്റെ പരമ ക്ഷേത്രത്തിൽ അത് ‘ഉമാകുണ്ഡം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; അവിടെ മഹാദേവന്റെ വരാംഗനയായ ആ ഗൗരി ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 60

तत्र स्नानं तु कुर्वीत दशरात्रोषितो नरः ॥ गौरीं देवीं स पश्येत्तु तस्या लोके च मोदते

അവിടെ പത്ത് രാത്രികൾ വസിച്ച മനുഷ്യൻ സ്നാനം ചെയ്യണം; അവൻ ദേവി ഗൗരിയെ ദർശിച്ച് അവളുടെ ലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 61

अथ प्राणान्प्रमुंचेत दशरात्रोषितो नरः ॥ उमालोकं समुत्सृज्य मम लोकं प्रपद्यते

അപ്പോൾ പത്ത് രാത്രികൾ അവിടെ വസിച്ച മനുഷ്യൻ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യാം; ഉമാ-ലോകം വിട്ട് എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 62

महेश्वरस्य वै कुण्डं यत्र चोद्वाहिताः उमा ॥ कादम्बैश्चक्रवाकैश्च हंससारससेवितम्

നിശ്ചയമായും മഹേശ്വരന്റെ കുണ്ഡം അവിടെയുണ്ട്; അവിടെയാണ് ഉമയുടെ വിവാഹം നടന്നത്; കാദംബപക്ഷികൾ, ചക്രവാകങ്ങൾ, ഹംസങ്ങളും സാരസങ്ങളും അതിനെ സേവിക്കുന്നു.

Verse 63

तत्र स्नानं तु कुर्वीत द्वादशाहोषितो नरः ॥ मोदते रुद्रलोकेषु रुद्रकन्याभिरावृतः

അവിടെ പന്ത്രണ്ട് ദിവസം വസിച്ച മനുഷ്യൻ സ്നാനം ചെയ്യണം; അവൻ രുദ്ര-ലോകങ്ങളിൽ രുദ്രകന്യകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 64

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ रुद्रलोकं समुत्सृज्य मम लोकं च गच्छति

ഇവിടെ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ വ്രതകർമ്മം ചെയ്തു പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവൻ, രുദ്ര-ലോകം വിട്ട് എന്റെ ലോകത്തേക്കും പോകുന്നു.

Verse 65

प्रख्यातं ब्रह्मकुण्डं तु वेदा यत्र समुत्थिताः ॥ चतस्रो वेदधारास्तु पतन्ति च हिमालयात् ॥

ആ ബ്രഹ്മകുണ്ഡം പ്രസിദ്ധമാണ്—അവിടെയാണ് വേദങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്; ഹിമാലയത്തിൽ നിന്ന് നാല് ‘വേദധാരകൾ’ താഴേക്ക് ഒഴുകിവരുന്നു.

Verse 66

ततः पूर्वेण पार्श्वेन समा धारा पतेच्छुभा ॥ उच्चा च रमणीया च पाण्डरोदकशोभिता ॥

അനന്തരം കിഴക്കൻ പാർശ്വത്തിൽ ഒരു ശുഭധാര ഇറങ്ങുന്നു—പ്രവാഹം സമമായി, ഉയർന്നും മനോഹരവുമായി, വെളുത്ത ശുദ്ധജലത്താൽ ശോഭിതം।

Verse 67

अथ पश्चिमपार्श्वेन यजुर्वेदेन संयुता ॥ अथ दक्षिणपार्श्वेन चाथर्वणसमन्विता ॥

ഇപ്പോൾ പടിഞ്ഞാറൻ പാർശ്വത്തിൽ യജുർവേദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധാരയുണ്ട്; തെക്കൻ പാർശ്വത്തിൽ അതർവ പരമ്പരയോടു ചേർന്ന മറ്റൊരു ധാരയും ഉണ്ട്।

Verse 68

एका धारा पतत्यत्र इन्द्रगोपकसन्निभा ॥ यस्तत्र कुरुते स्नानं सप्तरात्रोषितो नरः ॥

ഇവിടെ ഒരു ധാര ഇറങ്ങുന്നു, ഇന്ദ്രഗോപകത്തെപ്പോലെ ചുവപ്പുനിറമുള്ളത്. അവിടെ ഏഴ് രാത്രികൾ താമസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ [അടുത്ത ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു]।

Verse 69

ब्रह्मलोकं समासाद्य ब्रह्मणा सह मोदते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणानहङ्कारविवर्जितः ॥

ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ച് ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഇവിടെ അഹങ്കാരരഹിതനായി പ്രാണങ്ങൾ വിട്ടൊഴിയുന്നു।

Verse 70

पुनरस्योत्तरे पार्श्वे सुवर्णसदृशोपमा ॥ ऋग्वेदः पतते धारा प्रसन्ना विमलोदका ॥

വീണ്ടും അതിന്റെ വടക്കൻ പാർശ്വത്തിൽ സ്വർണ്ണസദൃശമായ ഒരു ധാര ഇറങ്ങുന്നു—ഋഗ്വേദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടത്, പ്രസന്നവും നിർമലജലമുള്ളതും।

Verse 71

ब्रह्मलोकं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ गुह्याख्याने महाभागे क्षेत्रे लोहर्गले मम ॥

ബ്രഹ്മലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗേ, ഇത് ‘ഗുഹ്യാഖ്യാനം’ എന്ന രഹസ്യകഥനത്തിൽ, എന്റെ ലോഹർഗല എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രസ്തുതമാണ്.

Verse 72

न तस्य कर्म विद्येत स एवमपि संस्थितः ॥ आख्यानानां महाख्यानं धर्माणां धर्म उत्तमः ॥

അവനിൽ ബന്ധകർമ്മം ഒന്നും ശേഷിക്കില്ല—അവൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ സ്ഥാപിതനാകുന്നു. ഇത് ആഖ്യാനങ്ങളിൽ മഹാഖ്യാനം, ധർമ്മങ്ങളിൽ ഉത്തമധർമ്മം.

Verse 73

पवित्राणां पवित्रं तु न देयं यस्य कस्यचित् ॥ ये पठंति महाभागे स्थिताः शृण्वन्ति मत्पथे ॥

ഇത് പവിത്രങ്ങളിൽ പരമപവിത്രം; ഏവർക്കും നൽകേണ്ടതല്ല. ഹേ മഹാഭാഗേ, ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവരും, എന്റെ പഥത്തിൽ സ്ഥാപിതരായി ശ്രവിക്കുന്നവരും—

Verse 74

तारितानि कुलानि स्युरुभयत्र दशापि च ॥ एतन्मरणकाले तु न कदाचित्तु विस्मरेत् ॥

അവരുടെ കുലങ്ങൾ ഇരുവശത്തും, പത്ത് തലമുറകളോളം പോലും, രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. മരണസമയത്ത് ഇതിനെ ഒരിക്കലും മറക്കരുത്.

Verse 75

यदीच्छेत्पराम् सिद्धिं सर्वसंसारमोक्षणीम् ॥ एतत्ते कथितं भद्रे लोहाङ्गलमनुत्तमम् ॥

സകലസംസാരബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിവാക്കുന്ന പരമസിദ്ധി ആരെങ്കിലും ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ ഭദ്രേ, നിനക്കു ഈ അനുത്തമ ‘ലോഹാംഗല’ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 76

माहात्म्यं पद्मपत्राक्षि गुह्यं यच्च महौजसम् ॥ माङ्गल्यं च पवित्रं च मम भक्तसुखावहम् ॥

ഹേ പദ്മപത്രാക്ഷി! ഈ മഹാത്മ്യം ഗുഹ്യവും മഹാതേജസ്സുള്ളതുമാണ്; ഇത് മംഗളകരവും പവിത്രവും, എന്റെ ഭക്തർക്കു ക്ഷേമസുഖം നൽകുന്നതുമാകുന്നു.

Verse 77

तत्र तिष्ठाम्यहं भद्रे उदीचीं दिशमाश्रितः ॥ हिरण्यप्रतिमां कृत्वा जातरूपां न संशयः ॥

ഹേ ഭദ്രേ! അവിടെ ഞാൻ ഉത്തരദിശയെ ആശ്രയിച്ച് വസിക്കുന്നു; സംശയമില്ലാതെ ഞാൻ സ്വർണ്ണത്തിന്റെ, അതായത് ജാതരൂപത്തിന്റെ, ഒരു പ്രതിമ നിർമ്മിച്ചു.

Verse 78

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि यत्र तत्परमद्भुतम् ॥ लोकविस्मापनार्थाय मया तत्र च यत्कृतम् ॥

കൂടാതെ ഞാൻ നിന്നോട് പറയും—ആ പരമ അത്ഭുതം എവിടെയാണെന്ന്; ലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിക്കാനായി അവിടെ ഞാൻ ചെയ്തതെന്തെന്നതും.

Verse 79

यथा यथा वदसि च धर्मसंहितं गुह्यं परं देववरप्रणीतम् ॥ गुणोत्तमं कारणसम्प्रयुक्तं तथा तथा भावयसि मनो मम ॥

നീ ഏത് ഏത് രീതിയിൽ ഈ ധർമ്മസംഹിതയെ—ഗുഹ്യവും പരമവും ദേവശ്രേഷ്ഠൻ പ്രണീതവും ഗുണോത്തമവും കാരണസമ്പൃക്തവും—പ്രസംഗിക്കുന്നുവോ, അത്രത്തോളം നീ എന്റെ മനസ്സിനെ ഭാവിതമാക്കി ഉയർത്തുന്നു.

Verse 80

देवर्षिनारदं पश्येन्मोदते तेन वै समम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम गुह्यविनिश्चितः ॥

ദേവർഷി നാരദനെ ദർശിക്കണം, അവനോടു സമമായി ആനന്ദിക്കണം; പിന്നെ ഇവിടെ പ്രാണങ്ങളെ വിട്ടൊഴിയുന്നു—ഇതാണ് എന്റെ ഗുഹ്യനിശ്ചയം.

Verse 81

सप्तर्षीन् स समुत्सृज्य मोदते मम संस्थितः ॥ शरभङ्गस्य कुण्डं वै क्षेत्रे गुह्यं परे मम ॥

അവൻ സപ്തർഷികളെയും അതിക്രമിച്ച്, എന്നിൽ സ്ഥാപിതനായി ആനന്ദിക്കുന്നു. എന്റെ പരമ ഗുഹ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശരഭംഗന്റെ കുണ്ഡം നിശ്ചയമായും ഉണ്ട്.

Verse 82

धारा चैका पतत्यत्र दृश्यते हिमसंश्रयात् ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत षष्ठभक्तोषितो नरः ॥

ഇവിടെ ഹിമത്തിന്റെ ആശ്രയത്താൽ ഒരു ജലധാര മാത്രം വീഴുന്നത് കാണപ്പെടുന്നു. അവിടെ ഷഷ്ഠഭക്ത വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 83

तिस्रो धाराः पतन्त्यत्र हिमवत्पर्वताश्रिताः ॥ स्थूलाश्च रमणीयाश्च न ह्रस्वाश्चातिनिर्मलाः ॥

ഇവിടെ ഹിമവത് പർവതത്തെ ആശ്രയിച്ച് മൂന്ന് ജലധാരകൾ വീഴുന്നു. അവ വിശാലവും മനോഹരവും—ചെറുതല്ല, അത്യന്തം നിർമ്മലവുമാണ്.

Verse 84

सिद्धिकामेन मर्त्येन गन्तव्यं नात्र संशयः ॥ समन्तात्पञ्चविंशति योजनानि वरानने ॥

സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്ന മർത്ത്യൻ ഇവിടെ നിർബന്ധമായും വരണം—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ, ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം എല്ലാദിക്കുകളിലുമായി ഇരുപത്തിയഞ്ച് യോജന വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.