Adhyaya 115: The Arising of Diverse Dharmas: Devotional Observances and Varṇa-Based Duties

Verse 1

अथ विविधधर्मोत्पत्तिः ॥ ततो महीवचः श्रुत्वा देवो नारायणोऽब्रवीत् ॥ कथयिष्यामि ते देवि कर्म स्वर्गसुखावहम्

ഇപ്പോൾ വിവിധ ധർമ്മങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം. തുടർന്ന് മഹീ (ഭൂമി)യുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവനായ നാരായണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ! സ്വർഗ്ഗസുഖം നൽകുന്ന കർമം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും.

Verse 2

यत्त्वया पृच्छ्यते देवि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ स्थितिं सत्तां तु मर्त्यानां भक्त्या ये च व्यवस्थिताः

ഹേ ദേവീ, ഹേ വസുന്ധരേ! നീ ചോദിച്ചതിനെ കേൾക്കുക. (ഞാൻ) മർത്ത്യരുടെ സ്ഥിതിയും സത്തയും, കൂടാതെ ഭക്തിയിൽ സ്ഥിരരായിരിക്കുന്നവരെയും (വിവരിക്കും).

Verse 3

नाहं दानसहस्रेण नाहं यज्ञशतैरपि ॥ तुष्यामि न तु वित्तेन ये नराः स्वल्पचेतसः

ഞാൻ ആയിരം ദാനങ്ങളാലും, നൂറ് യജ്ഞങ്ങളാലും തൃപ്തനാകുന്നില്ല; അല്പബുദ്ധികൾ പിന്തുടരുന്ന ധനത്താലും ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാകുന്നില്ല.

Verse 4

एकचित्तं समाधाय यो मां जानाति माधवि ॥ नित्यं तुष्यामि तस्याहं पुरुषं बहुदोषकम्

ഹേ മാധവീ! മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി എന്നെ അറിയുന്നവനോട്—അവനിൽ പല ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടായാലും—ഞാൻ നിത്യവും തൃപ്തനാകുന്നു.

Verse 5

यच्च पृच्छसि मां भद्रे कर्म स्वर्गसुखावहम् ॥ तच्छृणुष्व वरारोहॆ गदतो मे शुचिस्मिते

ഹേ ഭദ്രേ! സ്വർഗ്ഗസുഖം നൽകുന്ന കർമത്തെക്കുറിച്ച് നീ എന്നോട് ചോദിക്കുന്നതു; ഹേ വരാരോഹേ, ഹേ ശുചിസ്മിതേ—ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുക.

Verse 6

ये नमस्यति मां नित्यं पुरुषा बहुचेतसः ॥ अर्द्धरात्रेऽन्धकारे च मध्याह्ने वापराह्णके

പല ചിന്തകളാൽ ചിതറിനിൽക്കുന്ന പുരുഷന്മാരും നിത്യമായി എന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു—അർദ്ധരാത്രിയിൽ, അന്ധകാരത്തിൽ, മദ്ധ്യാഹ്നത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ അപരാഹ്നത്തിൽ (നമസ്കരിക്കുന്നു).

Verse 7

यस्य चित्तं न नश्येत मम भक्तिव्यवस्थितम् ॥ द्वादश्यामुपवासं तु यः कुर्यान्मम तत्परः ॥

ആരുടെ ചിത്തം എന്റെ ഭക്തിയിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായി വഴുതിപ്പോകാതെയിരിക്കുമോ—അവൻ എന്നിൽ തത്പരനായി ദ്വാദശിയിൽ ഉപവാസം ചെയ്താൽ,

Verse 8

ते मामेव प्रपश्यन्ति मयि भक्तिपरायणाः ॥ लब्धचेतो गुणज्ञश्च नरो भक्तिव्यवस्थितः ॥

എന്നിൽ ഏകാഗ്രഭക്തിയാൽ പരായണരായവർ എന്നെയേ ദർശിക്കുന്നു. ഭക്തിയിൽ സ്ഥാപിതനായ മനുഷ്യൻ സ്ഥിരചിത്തനും ഗുണവിവേകിയും ആകുന്നു.

Verse 9

इच्छया अपि भवेद्भद्रे स्वर्गे वसति सुन्दरि ॥ स्वल्पकेन न गम्यन्ते दुष्प्राप्योऽहं वरानने ॥

ഹേ ഭദ്രേ, ഹേ സുന്ദരീ! വെറും ആഗ്രഹത്താലും സ്വർഗ്ഗവാസം ലഭിക്കാം; എന്നാൽ ഹേ വരാനനേ, ചെറുതായ മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ എന്നെ പ്രാപിക്കാനാവില്ല—ഞാൻ ദുർലഭൻ.

Verse 10

द्वादश्यामुपवासं तु ये च कुर्वन्ति ते नराः ॥ तेषामेव प्रपश्यन्ति मम भक्तिपरायणाः ॥

ദ്വാദശിയിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർ എന്റെ ഭക്തിയിൽ പരായണരായ ഭക്തരാണ്; (എന്റെ) ദർശനം അവർക്കു മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.

Verse 11

कृत्वा चैवोपवासं प्रगृह्य चैव जलाञ्जलिम् ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा आदित्यं चावलोकयेत् ॥

ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്, ജലാഞ്ജലി കൈക്കൊണ്ട്, ‘നമോ നാരായണ’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച്, ആദിത്യനെ ദർശിക്കണം.

Verse 12

यावन्तो बिन्दवः किञ्चित्पतन्त्येवाञ्जलेर्जलात् ॥ तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥

കൈകളിലെ ജലാഞ്ജലിയിൽ നിന്ന് എത്ര തുള്ളികൾ, അല്പമായാലും, വീഴുന്നുവോ—അത്ര ആയിരം വർഷങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 13

अथ चैव तु द्वादश्यां पुरुषा धर्मवादकाः ॥ विधिना च प्रयत्नेन ये मां कुर्वन्ति मानुषाः ॥

കൂടാതെ ദ്വാദശി നാളിൽ ധർമ്മവാദികളായ ആ മനുഷ്യർ, വിധിപൂർവ്വവും പരിശ്രമത്തോടെയും എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു।

Verse 14

पाण्डुरैश्चैव पुष्पैश्च मृष्टैर्धूपैस्तु धूपयेत् ॥ यो मे धारयते भूमौ तस्यापि शृणु या गतिः ॥

വെളുത്ത പുഷ്പങ്ങളും സുഗന്ധധൂപവും അർപ്പിച്ച് ധൂപം നൽകണം; ഭൂമിയിൽ എന്റെ പ്രതിമ/ചിഹ്നം സ്ഥാപിച്ച് ധാരിക്കുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന ഗതിയും കേൾക്കുക।

Verse 15

दत्त्वा शिरसि पुष्पाणि इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ हृदि कृत्वा तु मन्त्रांश्च शुक्लाम्बरधरो धरे ॥

തലയിൽ പുഷ്പങ്ങൾ വെച്ച് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം; മന്ത്രങ്ങളെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചു കർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 16

सुमान्यः सुमना गृह्य प्रीयतां भगवान्हरिः ॥

സുന്ദര പുഷ്പങ്ങൾ ശാന്തമനസ്സോടെ എടുത്ത്: “ഭഗവാൻ ഹരി പ്രസന്നനാകട്ടെ” എന്നു പറയണം।

Verse 17

नमोऽस्तु विष्णवे व्यक्ताव्यक्तगन्धिगन्धान्सुगन्धान्वा गृह्ण गृह्ण नमो भगवते विष्णवे ॥ अनेन मन्त्रेण गन्धं दद्यात् ॥ श्रुत्वा प्रत्यागतमाधारसवनं पतये भवं प्रविष्टं मे धूप धूपनं गृह्णातु मे भगवाञ्च्युतः ॥ अनेन मन्त्रेण धूपं दद्यात् ॥

ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന് നമസ്കാരം. വ്യക്തമായതോ അവ്യക്തമായതോ, സുഗന്ധമുള്ളതോ മറ്റേതോ ആയ ഗന്ധങ്ങളെ സ്വീകരിക്കണമേ, സ്വീകരിക്കണമേ; ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന് നമസ്കാരം. ഈ മന്ത്രത്തോടെ ഗന്ധം (സുഗന്ധദ്രവ്യം) അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ശ്രവിച്ച്, അനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ ആധാരസ്ഥാനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, സ്വാമിയുടെ നിമിത്തം പ്രവേശിച്ച എന്റെ ധൂപവും ധൂപനക്രിയയും ഭഗവാൻ അച്യുതൻ സ്വീകരിക്കട്ടെ. ഈ മന്ത്രത്തോടെ ധൂപം അർപ്പിക്കണം।

Verse 18

श्रुत्वा चैवं च शास्त्राणि यो मामेव तु कारयेत् ॥ मम लोकं च गच्छेत जायेतैव चतुर्भुजः ॥

ഇങ്ങനെ ശാസ്ത്രോപദേശങ്ങൾ ശ്രവിച്ച്, എന്നെയേ ലക്ഷ്യമാക്കി ഈ വിധികൾ നടപ്പാക്കിക്കുന്നവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിച്ച്, നിശ്ചയമായും ചതുര്ഭുജനായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 19

श्यामाकं स्वस्तिकं चैव गोधूमं मुद्गकं तथा ॥ शालयस्तु यवाश्चैव तथा नीवारकाङ्गुकाः ॥

ശ്യാമാകം, സ്വസ്തിക ധാന്യം, ഗോധൂമം (ഗോതമ്പ്), മുദ്ഗം (പച്ചമൂങ്ങ); അതുപോലെ ശാലി അരി, യവം (ബാർലി), കൂടാതെ നീവാര വന്യഅരി, അങ്ങുക ധാന്യങ്ങൾ.

Verse 20

एतानि यस्तु भुञ्जीत मम कर्मपरायणः ॥ शङ्खं चक्रं लाङ्गलं च मुसलं स च पश्यति ॥

എൻ വിധിച്ച കർമങ്ങളിൽ പരായണനായി ഈ ധാന്യങ്ങൾ ഭുജിക്കുന്നവൻ ശംഖം, ചക്രം, ലാംഗലം (നങ്ങൽ) കൂടാതെ മുസലം ദർശിക്കുന്നു.

Verse 21

ब्राह्मणस्य तु वक्ष्यामि शृणु कर्म वसुन्धरे ॥ यानि कर्माणि कुर्वीत मम भक्तिपरायणः ॥

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ കർത്തവ്യങ്ങൾ പറയുന്നു; കേൾക്കുക, ഹേ വസുന്ധരേ—എന്നോടുള്ള ഭക്തിയിൽ പരായണനായി ചെയ്യേണ്ട കർമങ്ങൾ ഏവയെന്നു.

Verse 22

षट्कर्मनिरतो भूत्वा अहङ्कारविवर्जितः ॥ लाभालाभं परित्यज्य भिक्षाहारो जितेन्द्रियः ॥

ഷട്കർമങ്ങളിൽ നിരതനായി, അഹങ്കാരവിവർജിതനായി; ലാഭാലാഭചിന്ത ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭിക്ഷാഹാരത്തിൽ ജീവിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനായിരിക്കണം.

Verse 23

मम कर्मसमायुक्तः पैशुन्येन विवर्जितः ॥ शास्त्रानुसारिमध्यस्थो नवृद्धशिशुचेतनः ॥

എൻ ഉപദേശിച്ച കര്‍മങ്ങളില്‍ ഏർപ്പെട്ടവൻ, പരനിന്ദ‑പൈശുന്യം വിട്ടവൻ; ശാസ്ത്രാനുസാരി, നിഷ്പക്ഷൻ, ശിശുവിനും വൃദ്ധനും കരുതലുള്ളവൻ.

Verse 24

एतद्वै ब्रह्मणः कर्म एकचित्तो जितेन्द्रियः ॥ इष्टापूर्तं च कुरुते स मामेति वसुन्धरे ॥

ഇതുതന്നെ ബ്രാഹ്മണന്റെ കര്‍ത്തവ്യം—ഏകചിത്തനും ഇന്ദ്രിയജിതനും ആയി; ഇഷ്ട‑പൂര്‍ത്ത (യാഗവും പൊതുഹിത പുണ്യകര്‍മങ്ങളും) ചെയ്തു, ഹേ വസുന്ധരേ, അവൻ എന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 25

क्षत्रियाणां प्रवक्ष्यामि मम कर्मसु तिष्ठताम् ॥ यानि कर्माणि कुर्वीत क्षत्रियो मध्यसंस्थितः ॥

എൻ ഉപദേശിച്ച കര്‍മങ്ങളില്‍ നിലകൊള്ളുന്ന ക്ഷത്രിയരുടെ ധര്‍മങ്ങളെ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—സമഭാവത്തില്‍ നില്‍ക്കുന്ന ക്ഷത്രിയന്‍ ചെയ്യേണ്ട കര്‍മങ്ങള്‍ ഏവയെന്ന്.

Verse 26

दानशूरश्च कर्मज्ञो यज्ञेषु कुशलः शुचिः ॥ मम कर्मसु मेधावी अहङ्कारविवर्जितः ॥

അവൻ ദാനത്തിൽ ശൂരൻ, കര്‍ത്തവ്യജ്ഞൻ, യാഗങ്ങളിൽ നിപുണൻ, ശുചിയായവൻ; എൻ ഉപദേശിച്ച കര്‍മങ്ങളിൽ മേധാവി, അഹങ്കാരരഹിതൻ.

Verse 27

अल्पभाषी गुणज्ञश्च नित्यं भागवतप्रियः ॥ गुरुविद्योऽनसूयश्च निन्द्यकर्मविवर्जितः ॥

അവൻ അൽപഭാഷി, ഗുണജ്ഞൻ, നിത്യവും ഭാഗവതഭക്തരെ സ്നേഹിക്കുന്നവൻ; ഗുരുവിനോടും വിദ്യയോടും ആദരമുള്ളവൻ, അസൂയരഹിതൻ, നിന്ദ്യകര്‍മങ്ങൾ വിട്ടവൻ.

Verse 28

भजते मम यो नित्यं मम लोकाय गच्छति ॥ वैश्यानां तु प्रवक्ष्यामि मम कर्मसु तिष्ठताम् ॥

എന്നെ നിത്യം ഭജിക്കുന്നവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഇനി എന്റെ വിധിച്ച കര്‍മങ്ങളില്‍ സ്ഥിരരായ വൈശ്യരുടെ കര്‍ത്തവ്യങ്ങള്‍ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 29

यानि कर्माणि कुरुते मम भक्तिपथे स्थितः ॥ एतैर्गुणैः स्वधर्मेण लाभालाभविवर्जितः ॥

എന്റെ ഭക്തിപഥത്തിൽ സ്ഥിരനായി അവൻ ചെയ്യുന്ന ഏതു കര്‍മവും, ഈ ഗുണങ്ങളാലും സ്വധര്‍മത്താലും യുക്തനായി, ലാഭം–അലാഭം എന്ന പിടിവാശിയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 30

ऋतुकालाभिगामी च शान्तात्मा मोहवर्जितः ॥ शुचिर्दक्षो निराहारो मम कर्मरतः सदा ॥

അവൻ ഋതുകാലത്തിൽ മാത്രമേ ദാമ്പത്യബന്ധത്തിലേക്ക് പോകൂ; മനസ്സിൽ ശാന്തനും മോഹരഹിതനും; ശുചിയും ദക്ഷനും മിതാഹാരിയും ആയി, എപ്പോഴും എന്റെ വിധിച്ച കര്‍മങ്ങളിൽ നിരതനായി ഇരിക്കും.

Verse 31

गुरुसम्पूजको नित्यं युक्तो भक्तानुवत्सलः ॥ वैश्योऽप्येवं सुसंयुक्तो यस्तु कर्माणि कारयेत् ॥

ഗുരുവിനെ നിത്യം സമ്യകായി പൂജിക്കുകയും, സംയമനിഷ്ഠനായി, ഭക്തന്മാരോടു വാത്സല്യമുള്ളവനായി ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന—ഇങ്ങനെ സുസംയുക്തനായ വൈശ്യനും വിധിച്ച കര്‍മങ്ങൾ നടത്തിപ്പിക്കണം.

Verse 32

तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ अथ शूद्रस्य वक्ष्यामि कर्माणि शृणु माधवि ॥

ഞാൻ അവനെ കൈവിടുകയില്ല; അവനും എന്നെ കൈവിടുകയില്ല. ഇനി ഞാൻ ശൂദ്രന്റെ കര്‍മങ്ങളെ വിവരിക്കും; കേൾക്കുക, ഓ മാധവി.

Verse 33

कर्माणि यानि कृत्वा ह शूद्रो मह्यं व्यवस्थितः ॥ दम्पती मम भक्तौ यो मम कर्म परायणौ ॥

ഏത് ഏത് കര്‍ത്തവ്യകര്‍മ്മങ്ങള്‍ ചെയ്തു ശൂദ്രന്‍ എന്നില്‍ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനാകുന്നു. എന്റെ ഭക്തരായും എന്റെ വിധിത കര്‍മ്മങ്ങളില്‍ പരായണരുമായ ദമ്പതികള്‍—

Verse 34

उभौ भागवतौ भक्तौ मद्भक्तौ कर्मनिष्ठितौ ॥ देशकालौ च वानीतौ रजसा तमसोज्झितौ ॥

അവര്‍ ഇരുവരും ഭാഗവതഭക്തര്‍—എന്റെ ഭക്തര്‍—കര്‍മ്മനിഷ്ഠര്‍; ദേശകാലാചരണത്തില്‍ സുനീതരായി, രജസ്സും തമസ്സും ഉപേക്ഷിച്ചവര്‍.

Verse 35

निरहङ्कारशुद्धात्मा आतिथेयो विनीतवान् ॥ श्रद्धधानोऽतिपूतात्मा लोभमोहविवर्जितः ॥

അഹങ്കാരമൊഴിഞ്ഞ ശുദ്ധാത്മാവ്; അതിഥിസത്കാരിയും വിനീതനും; ശ്രദ്ധയുള്ളവന്‍, അത്യന്തം പവിത്രസ്വഭാവന്‍, ലോഭവും മോഹവും വിട്ടവന്‍.

Verse 36

नमस्कारप्रियो नित्यं मम चिन्ताव्यवस्थितः ॥ शूद्रः कर्माणि मे देवि य एवं सममाचरेत् ॥

എപ്പോഴും നമസ്കാരപ്രിയനും നിരന്തരം എന്റെ ചിന്തയില്‍ സ്ഥാപിതനുമായ—ഹേ ദേവീ, ഇങ്ങനെ സമഭാവത്തോടെ എന്റെ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ ആചരിക്കുന്ന ശൂദ്രന്‍—

Verse 37

एवं कर्मगुणाश्चैव येन भक्त्या व्यवस्थितः ॥ सर्ववर्णाश्च मां देवि अपरं क्षत्रिये शृणु ॥

ഇങ്ങനെ കര്‍മ്മത്തില്‍ പ്രകടമാകുന്ന ഗുണങ്ങളാല്‍ ഭക്തിയില്‍ ദൃഢസ്ഥിതി ലഭിക്കുന്നു. ഹേ ദേവീ, എല്ലാ വര്‍ണങ്ങളും ഇതു അനുസരിക്കട്ടെ; ഇനി, ഹേ ക്ഷത്രിയ, കൂടുതല്‍ കേള്‍ക്കുക.

Verse 38

येन तत्प्राप्यते योगं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ त्यक्त्वा लाभमलाभं च मोहं कामं च वर्जयेत् ॥

ഹേ വസുന്ധരേ, ആ യോഗം പ്രാപിക്കുന്ന മാർഗം കേൾക്കുക. ലാഭവും അലാഭവും ഉപേക്ഷിച്ച് മോഹവും കാമവും ഒഴിവാക്കണം.

Verse 39

न शीतं च न चोष्णे च लब्धालब्धं विचिन्तयेत् ॥ न तिक्तेनास्ति कटुना मधुराम्लैर्न लावणैः ॥

തണുപ്പിനെയോ ചൂടിനെയോ, ലഭിച്ചതോ ലഭിക്കാത്തതോ എന്നതിനെക്കുറിച്ചോ ചിന്തിച്ച് അലഞ്ഞുകൂടാ. കയ്പ്, കാരം, മധുരം, പുളി, ഉപ്പ് എന്നിവയിലേക്കുള്ള രുചിയാൽ നയിക്കപ്പെടരുത്.

Verse 40

न कषायैः स्पृहा यस्य प्राप्नुयात्सिद्धिमुत्तमाम् ॥ भार्या पुत्राः पिता माता उपभोगार्थसंयुतम् ॥

കഷായ (കഷായരസം/കസായവിഷയം) എന്നതിലേക്കും ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കും. എന്നാൽ ഭാര്യ, പുത്രന്മാർ, പിതാവ്, മാതാവ് ഭോഗലക്ഷ്യങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ടു ആസക്തിക്ക് കാരണമാകുന്നു.

Verse 41

य एतान् हि परित्यज्य मम कर्मरतः सदा ॥ धृतिज्ञः कुशलश्चैव श्रद्धधानो धृतव्रतः ॥

ഇവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് എപ്പോഴും എനിക്കായി കർമത്തിൽ നിരതനായിരിക്കുന്നവൻ ധൈര്യത്തിന്റെ മർമജ്ഞൻ, നിപുണൻ, ശ്രദ്ധാവാൻ, വ്രതത്തിൽ ദൃഢൻ ആകുന്നു.

Verse 42

तत्परो नित्यमुद्युक्तः अन्यकार्यजुगुप्सकः ॥ बाले वयसि कल्पश्च अल्पभोगी कुलान्वितः ॥

ആ ലക്ഷ്യത്തിൽ തന്നെ തൽപരനായി, എപ്പോഴും ഉത്സാഹത്തോടെ പ്രവർത്തിച്ച്, മറ്റു കാര്യങ്ങളെ വെറുത്ത് അകന്നുനിൽക്കും. ബാല്യത്തിൽ നിന്നേ ശീലവാൻ, ഭോഗത്തിൽ മിതൻ, സത്കുലപരമ്പരയിൽ അധിഷ്ഠിതൻ.

Verse 43

कारुण्यः सर्वसत्त्वानां प्रत्युत्थायी महाक्षमः ॥ काले मौनक्रियां कुर्याद्यावत्तत्कर्म कारयेत् ॥

സകല ജീവികളോടും കരുണയുള്ളവനും, സേവയ്ക്കായി എഴുന്നേറ്റ് പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും, മഹാക്ഷമാശീലനും ആയവൻ—യോഗ്യസമയത്ത് മൗനവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം; ആ നിബന്ധന പൂർത്തിയാകേണ്ടത്ര കാലം വരെ തുടരുക।

Verse 44

त्रिकालं च दिशो भागं सदा कर्मपथि स्थितः ॥ उपपन्नानभुञ्जानः कर्माण्यभोजनानि च ॥

ത്രികാലവും ദിശാവിഭാഗങ്ങളും അനുസരിച്ച്, സദാ നിയതകർമ്മപഥത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, അവൻ അനുപപന്നമായതു ഭക്ഷിക്കുകയില്ല; ഉപവാസം ഉൾപ്പെടുന്ന അനുഷ്ഠാനങ്ങളും ചെയ്യുന്നു।

Verse 45

अनुष्ठानपरश्चैव मम पार्श्वे मनश्चरः ॥ काले मूत्रपुरीषाणि विसृज्य स्नानवत्सलः ॥

അനുഷ്ഠാനപരനായി, മനസ്സിനെ എന്റെ സമീപത്ത് (എന്നിലേക്കു) നയിച്ച്, യഥാകാലം മൂത്രപുരീഷങ്ങൾ വിസർജിച്ച്, സ്നാനശൗചങ്ങളിൽ പ്രീതിയുള്ള ശുചിത്വപരനായിരിക്കണം।

Verse 46

पयसा यावकेनापि कदाचिद्वायुभक्षणः ॥ कदाचित्षष्ठकालेन क्वचिद्दृष्टमहाफलः ॥

ചിലപ്പോൾ പാലിൽ, ചിലപ്പോൾ യവാഗൂ (യവത്തിന്റെ കഞ്ഞി)യിൽ; ചിലപ്പോൾ വായുഭക്ഷണം (അത്യന്ത ഉപവാസം) ആയി; ചിലപ്പോൾ ആറാം കാലത്തിൽ മാത്രം ഭക്ഷിച്ച്—ഇങ്ങനെ ചിലിടങ്ങളിൽ മഹാഫലം ദൃഷ്ടമാകുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 47

कदाचित्तु चतुर्थेन कदाचित्फलमेव च ॥ कदाचिद्दशमे भुञ्जेत्पक्षे मासे वसुन्धरे

ചിലപ്പോൾ നാലാം ദിവസം ഭക്ഷിക്കണം, ചിലപ്പോൾ ഫലം മാത്രം; ചിലപ്പോൾ പത്താം ദിവസം ഭക്ഷിക്കണം—പക്ഷത്തിലോ മാസത്തിലോ, ഹേ വസുന്ധരേ (ഭൂമിയേ)।

Verse 48

य एतत्सप्त जन्मानि मम कर्माणि कुर्वते ॥ योगिनस्तान्प्रपश्यन्ति पूर्वोक्तान्कर्मसु स्थितान्

എൻ്റെ ഈ കര്‍മ്മങ്ങളെ ഏഴ് ജന്മങ്ങളോളം ആചരിക്കുന്നവരെ, യോഗികള്‍ മുമ്പ് പറഞ്ഞ കര്‍മ്മങ്ങളില്‍ സ്ഥിരരായവരായി ദര്‍ശിക്കുന്നു।

Verse 49

यानि कर्माणि कुर्वन्तु मां प्रपश्यन्ति माधवि ॥ तानि ते कथयिष्यामि येन भक्त्या व्यवस्थिताः

ഹേ മാധവി! ഏതു കര്‍മ്മങ്ങള്‍ ചെയ്താല്‍ അവർ എന്നെ ദര്‍ശിക്കുന്നുവോ, അവയെ ഞാൻ നിന്നോട് പറയും; അതിലൂടെ അവർ ഭക്തിയില്‍ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതരാകും।

Verse 50

एतत्ते कथितं देवि श्रेष्ठं चैव मम प्रियम् ॥ तव चैवं प्रियार्थाय मन्त्रपूजां सुखावहम्

ദേവീ! ഇതു നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ഇത് ശ്രേഷ്ഠവും എനിക്ക് പ്രിയവും; കൂടാതെ നിന്റെ പ്രീതിക്കായി സുഖം നൽകുന്ന മന്ത്രപൂജയും ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു।

Verse 51

अभ्युत्थानादिकुशलः पैशुन्येन विवर्जितः ॥ एतैर्गुणैः समायुक्तो यो मां व्रजति क्षत्रियः

എഴുന്നേറ്റ് ആദരിക്കൽ മുതലായ സേവനങ്ങളിൽ നിപുണനും, പരദൂഷണവും ചാടിയും വിട്ടവനും—ഈ ഗുണങ്ങളോടെ എന്നെ സമീപിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയൻ പ്രശംസനീയനാണ്।

Verse 52

त्यक्त्वा ऋषिसहस्राणि शूद्रमेव भजाम्यहम् ॥ चातुर्वर्ण्यस्य कर्माणि यत्त्वया परिपृच्छितम्

ആയിരക്കണക്കിന് ഋഷിമാരെ വിട്ടുവെച്ചിട്ടും ഞാൻ ഒരൊറ്റ ശൂദ്രനെയും ഭജിക്കുന്നു; നീ ചോദിച്ച ചാതുര്‍വര്‍ണ്യത്തിന്റെ കര്‍മ്മങ്ങളെ ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 53

पुष्पे गन्धे च धूपे च मत्कर्मणि सदा रतः ॥ कदाचित्कन्दमूलानि फलानि च कदाचन

പുഷ്പം, സുഗന്ധം, ധൂപം എന്നിവകൊണ്ട് എന്റെ വിധിയിൽ സദാ നിരതനായി; ചിലപ്പോൾ കന്ദ‑മൂലങ്ങളും ചിലപ്പോൾ ഫലങ്ങളും സ്വീകരിക്കുന്നു.