Adhyaya 278

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शूलस्थानमिति श्रुतम् । देविकायास्तटे रम्ये भास्करं वारितस्करम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവി, തുടർന്ന് ‘ശൂലസ്ഥാനം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം. ദേവികാ നദിയുടെ മനോഹര തീരത്ത് ‘വാരിതസ്കര’ (കള്ളരെ തടയുന്നവൻ) ഭാസ്കരൻ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 2

यत्रातपत्तपो घोरं वाल्मीकिर्मुनिपुंगवः । वाल्मीकिनामा विप्रर्षिर्यत्र सिद्धो महामुनिः

അവിടെ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വാൽമീകി ഭയങ്കര തപസ്സു ചെയ്തു. അതേ സ്ഥലത്ത് ‘വാൽമീകി’ എന്ന ബ്രാഹ്മണ-ഋഷിയായ മഹാമുനി സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 3

यत्र सप्तर्षयो मुष्टास्तेनैव मुनिना प्रिये । तस्यैव पश्चिमे भागे मरीचिप्रमुखा द्विजाः

ഹേ പ്രിയേ, അവിടെ അതേ മുനിയാൽ സപ്തർഷിമാർ ‘മുഷ്ട’യായി, അഥവാ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് തടഞ്ഞുവെക്കപ്പെട്ടു. ആ സ്ഥലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് മരീചി മുതലായ ദ്വിജർ വസിക്കുന്നു.

Verse 4

देव्युवाच । कथं तु सिद्धो वाल्मीकिः कथं चौर्येऽकरोन्मनः । कथं सप्तर्षयो मुष्टा एतन्मे वद शंकर

ദേവി ചോദിച്ചു—വാൽമീകി എങ്ങനെ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു? അവൻ മോഷണത്തിലേക്ക് മനസ്സെങ്ങനെ തിരിച്ചു? സപ്തർഷിമാർ എങ്ങനെ പിടിക്കപ്പെട്ടു? ഹേ ശങ്കരാ, ഇത് എനിക്ക് പറയുക.

Verse 5

ईश्वर उवाच । आसीत्पूर्वं द्विजो देवि नाम्ना ख्यातः शमीमुखः । गार्हस्थ्ये वर्तमानस्य तस्य पुत्रो व्यजायत । वैशाख इति नाम्नाऽसौ रौद्रकर्मा व्यजायत

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, പൂർവ്വം ‘ശമീമുഖ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ദ്വിജൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഗാർഹസ്ഥ്യത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ അവനൊരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ പേര് വൈശാഖ, അവൻ രൗദ്രകർമ്മങ്ങളിൽ പ്രവൃത്തനായിത്തീർന്നു.

Verse 6

मुक्त्वैकां गुरुशुश्रूषां नान्यत्किंचिदसौ द्विजः । अकरोच्छोभनं कर्म दिवाप्रभृति नित्यशः

ഗുരുശുശ്രൂഷയായ ഒരൊറ്റ സേവനം ഒഴികെ ആ ദ്വിജൻ മറ്റൊരു പുണ്യകർമ്മവും ചെയ്തില്ല. പ്രഭാതം മുതൽ അവൻ നിത്യവും അശോഭനമായ അനാചാരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 7

अथ कालेन महता पितरौ तस्य तौ प्रिये । वार्द्धक्यभावमापन्नौ भर्तव्यौ तस्य विह्वलौ

വളരെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവന്റെ പ്രിയ മാതാപിതാക്കൾ വാർദ്ധക്യാവസ്ഥയിൽ എത്തി. ദുർബലരും വ്യാകുലരുമായി, പോഷണത്തിനായി അവനിൽ ആശ്രിതരായി.

Verse 8

स नित्यं पदवीं गत्वा मुष्ट्वा लोकान्स्वशक्तितः । द्रव्यमादाय पितरौ भार्यां चापि पुपोष च

അവൻ നിത്യവും പാതയിലിറങ്ങി തന്റെ ശക്തിയനുസരിച്ച് ജനങ്ങളെ കൊള്ളയടിച്ചു. കൊള്ളയെടുത്ത ധനത്തോടെ മാതാപിതാക്കളെയും ഭാര്യയെയും പോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 9

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण गच्छतः । सप्तर्षींश्च तदापश्यत्तीर्थयात्रापरायणान्

പിന്നീട് ഒരു സമയത്ത്, അതേ വഴിയിലൂടെ പോകുമ്പോൾ അവൻ സപ്തർഷിമാരെ കണ്ടു; അവർ തീർത്ഥയാത്രയിൽ പൂർണ്ണമായി പരായണരായിരുന്നു.

Verse 10

तान्दृष्ट्वा यष्टिमुद्यम्य भर्त्सयन्प रुषाक्षरैः । वाक्यैरुवाच तान्सर्वांस्तिष्ठध्वमिति भूरिशः

അവരെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ വടി ഉയർത്തി, കഠിനവാക്കുകളാൽ ശാസിച്ച് എല്ലാവരോടും—“നിൽക്കുവിൻ!” എന്നു കല്പിച്ചു; അവൻ അത്യന്തം ദുർമദനായിരുന്നു.

Verse 11

अथ ते मुनयः शांताः समलोष्टाश्मकांचनाः । समाः शत्रौ च मित्रे च रोषरागविवर्जिताः

അപ്പോൾ ആ മുനിമാർ ശാന്തരായിരുന്നു; മണ്ണുകട്ട, കല്ല്, സ്വർണം എന്നിവയെ ഒരുപോലെ കണ്ടവർ. ശത്രുവിലും മിത്രനിലും സമഭാവം; ക്രോധവും ആസക്തിയും വിട്ടവർ.

Verse 12

अस्माकं दर्शनं चास्य संभाष्यमृषिभिः सह । संजातं निष्फलं मा स्यादित्युवाचांगिरा वचः

“അവന്റെ ദർശനവും, ഋഷികളോടൊപ്പമുള്ള ഈ സംഭാഷണവും—നമ്മുടേത്—നിഷ്ഫലമാകരുത്” എന്നു അങ്കിരാ പറഞ്ഞു.

Verse 13

अंगिरा उवाच । भोभोस्तस्कर मे वाक्यं शृणुष्वावहितः क्षणात् । आत्मनस्तु हितार्थाय सत्यं चैव वदाम्यहम् । तव कः पोष्यवर्गोऽस्ति तच्च सर्वं वदस्व मे

അങ്കിരാ പറഞ്ഞു—“ഹേ കള്ളനേ, ഒരു നിമിഷം ശ്രദ്ധയോടെ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ഞാൻ സത്യം തന്നെ പറയുന്നു. നിന്നെ ആശ്രയിച്ച് ആരൊക്കെയാണ് പോഷിക്കപ്പെടുന്നത്? എല്ലാവരെയും എനിക്ക് പറയുക.”

Verse 14

तस्कर उवाच । स्यातां मे पितरौ वृद्धौ भार्यैकाऽपत्यवर्ज्जिता । एका दासी ह्यहं षष्ठो नान्यदस्त्यधिकं मुने

കള്ളൻ പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് വയോധികരായ മാതാപിതാക്കൾ രണ്ടുപേർ, സന്താനമില്ലാത്ത ഒരു ഭാര്യ. ഒരു ദാസി; ഞാൻ ആറാമൻ. ഹേ മുനേ, ഇതിലധികം ഒന്നുമില്ല.”

Verse 15

अंगिरा उवाच । गत्वा पृच्छस्व तान्सर्वान्पुष्टान्पापार्जितैर्धनैः । अहं करोमि पापानि सर्वे यूयं तु भक्षकाः

അങ്കിരാ പറഞ്ഞു—“പാപാർജിത ധനത്തിൽ പോഷിക്കപ്പെടുന്ന അവരെല്ലാവരോടും പോയി ചോദിക്കൂ—‘പാപം ഞാൻ ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ ഭോഗം നിങ്ങൾ എല്ലാവരും അനുഭവിക്കുന്നു’ എന്ന്.”

Verse 16

तत्पापं भविता कस्य कथयंत्विति मे लघु । तथैव गत्वा पप्रच्छ पितरौ तावथोचतुः

അവൻ പറഞ്ഞു—“ആ പാപം ആരുടേതാകും? വേഗം എനിക്ക് പറയുക.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ ചെന്നു മാതാപിതാക്കളോട് ചോദിച്ചു; അപ്പോൾ അവർ ഇരുവരും മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 17

मातापितरावूचतुः । एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महा जनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

മാതാപിതാക്കൾ പറഞ്ഞു—“ഒരാൾ പാപം ചെയ്യുന്നു; ഫലം എന്നാൽ ഏതോ ‘മഹാജനൻ’ ഭോഗിക്കുന്നു. ഭോഗിക്കുന്നവർ മാത്രം ചിലപ്പോൾ മോചിതരാകാം; പക്ഷേ കർത്താവ് ദോഷത്തിൽ ലിപ്തനാകും.”

Verse 18

यः करोत्यशुभं कर्म कुटुंबार्थं तु मंदधीः । आत्मा न वल्लभस्तस्य नूनं पुंसः सुपापिनः

കുടുംബാർത്ഥം വേണ്ടി മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവൻ അശുഭകർമ്മം ചെയ്താൽ, അവൻ തീർച്ചയായും മഹാപാപി; അവനു സ്വന്തം ആത്മാവും പ്രിയമല്ല.

Verse 19

ईश्वर उवाच । तयोः स वचनं श्रुत्वा पुनर्भीतमनास्तदा । तयोस्तु संनतिं कृत्वा पितरौ पुनरब्रवीत्

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ വീണ്ടും ഹൃദയത്തിൽ ഭീതനായി. അവർക്കു നമസ്കരിച്ചു മാതാപിതാക്കളോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 20

युवाभ्यां हितमेवाहं यत्करोम्यशुभं क्वचित् । तस्यांशं भुज्यते किंचिद्युवाभ्यां वा न वोच्यताम्

ഞാൻ ചിലപ്പോൾ അശുഭം ചെയ്താലും, അത് നിങ്ങളുടെ ഇരുവരുടെയും ഹിതത്തിനായാണ്. അതിനാൽ അതിലെ കുറെ ഭാഗം നിങ്ങൾ ഭോഗിക്കൂ—അല്ലെങ്കിൽ എങ്കിലും എന്നെ തടയരുത്.

Verse 21

पितरावूचतुः । पूर्वे वयसि पुत्र त्वमावाभ्यां पाल्य एव हि । उत्तरे तु वयं पाल्याः सम्यक्पुत्र त्वया पुनः

മാതാപിതാക്കൾ പറഞ്ഞു—പുത്രാ, നിന്റെ ബാല്യത്തിൽ നിനയെ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും തീർച്ചയായും പോറ്റി വളർത്തി; എന്നാൽ ഞങ്ങളുടെ വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഇനി നീ തന്നേ ഞങ്ങളെ യഥാവിധി പോറ്റണം।

Verse 22

इतरेतरधर्मोऽयं निर्दिष्टः पद्मयोनिना । आवाभ्यां यत्कृतं कर्म युष्मदर्थं शुभाशुभम् । भोक्ष्यामो वयमेवेह तत्सर्वं नात्र संशयः

ഈ പരസ്പരധർമ്മം പദ്മയോനി (ബ്രഹ്മാവ്) നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ നിമിത്തം ഞങ്ങൾ ചെയ്ത ശുഭാശുഭ കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം മുഴുവനും ഞങ്ങൾ തന്നേ ഇവിടെ അനുഭവിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 23

अथ त्वमपि यद्वत्स प्रकरोषि शुभाशुभम् । भोक्ष्यसे सकलं तद्वत्स्वयं नान्यः परत्र च

അതുപോലെ വത്സാ, നീ ചെയ്യുന്ന ശുഭമോ അശുഭമോ ആയ കർമ്മത്തിന്റെ ഫലം മുഴുവനും നീ തന്നേ അനുഭവിക്കും; പരലോകത്തിൽ മറ്റാരുമല്ല।

Verse 24

अवश्यं स्वयमश्नाति कृतं कर्म शुभाशुभम् । तस्मान्नरेण कर्तव्यं शुभं कर्म विपश्चिता

മനുഷ്യൻ ചെയ്ത ശുഭാശുഭ കർമ്മഫലം അവശ്യം താനേ അനുഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ വിവേകിയനായ പുരുഷൻ ശുഭകർമ്മം മാത്രമേ ചെയ്യേണ്ടത്।

Verse 25

चौर्यं वाथ कृषिं वाथ कुसीदं वाथ पुत्रक । वाणिज्यमथवा प्रेष्यं कृत्वाऽस्माकं च भोजनम् । अहर्निशं त्वया देयं न दोषोऽस्मासु पुत्रक

പുത്രാ, മോഷണം ചെയ്താലും, കൃഷി ചെയ്താലും, പലിശയ്ക്ക് കൊടുത്താലും, വ്യാപാരമോ സേവനമോ ചെയ്താലും—എങ്ങനെയായാലും ഞങ്ങളുടെ ആഹാരം നീ രാവും പകലും നൽകണം. ഇതിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ദോഷമില്ല, പുത്രാ।

Verse 26

ताभ्यां तद्वचनं श्रुत्वा ततो भार्यामभाषत । तदेव वाक्यं साऽवोचद्यत्प्रोक्तं गुरुभिः पुरा । ततो वैराग्यमापन्नो वैशाखो मुनिसत्तमः

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ പിന്നെ ഭാര്യയോടു സംസാരിച്ചു. മുൻപ് ഗുരുക്കന്മാർ ഉപദേശിച്ച അതേ വാക്യം തന്നെയെ അവളും വീണ്ടും പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വൈശാഖന് വൈരാഗ്യം ലഭിച്ചു.

Verse 27

गर्हयन्नेवमात्मानं भूयोभूयः सुदुःखितः । धिङ्मां दुष्कृतकर्माणं पापकर्मरतं सदा

ഇങ്ങനെ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്വയം തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തി പറഞ്ഞു—“ധിക് എനിക്കു! ഞാൻ ദുഷ്കൃതകർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ, എപ്പോഴും പാപകർമ്മത്തിൽ ആസക്തൻ.”

Verse 28

विवेकेन परित्यक्तं सत्संगेन विवर्जितम् । यः करोति नरः पापं न सेवयति पंडितान् । न चात्मा वल्लभस्तस्य एतन्मे वर्तते हृदि

“വിവേകം ഉപേക്ഷിച്ച് സത്സംഗം നഷ്ടപ്പെട്ട് പാപം ചെയ്യുന്നവൻ, പണ്ഡിതരെ സേവിക്കാത്തവൻ—സ്വന്തം ആത്മാവിനും പ്രിയനല്ല. ഈ ചിന്ത എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.”

Verse 29

एवं विकल्पहृदयो गत्वा स ऋषिसन्निधौ । उवाच श्लक्ष्णया वाचा गम्यतामिति सादरम्

ഇങ്ങനെ സംശയചിന്തകളാൽ കലങ്ങിയ ഹൃദയത്തോടെ അവൻ ഋഷിമാരുടെ സന്നിധിയിൽ ചെന്നു, മൃദുവചനങ്ങളാൽ ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ആജ്ഞയുണ്ടെങ്കിൽ ഞാൻ പുറപ്പെടട്ടെ.”

Verse 30

वृसी प्रगृह्यतामेषा तथैव च कमण्डलुः । वल्कलानि च चीराणि मृगचर्माण्यशेषतः

“ദയവായി ഈ വൃസീ (ആസനം) സ്വീകരിക്കൂ, അതുപോലെ ഈ കമണ്ഡലുവും; കൂടാതെ വൽക്കലവസ്ത്രങ്ങൾ, ചീരം, ശേഷമുള്ള എല്ലാ മൃഗചർമ്മങ്ങളും കൂടി ഏറ്റെടുക്കൂ.”

Verse 31

क्षम्यतामपराधो मे दीनस्य कृपणस्य च । सत्संगेन वियुक्तस्य मूर्खस्य मुनिसत्तमाः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എന്റെ അപരാധം ക്ഷമിക്കണമേ. ഞാൻ ദീനനും കൃപണനും; സത്സംഗത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട മൂഢൻ.

Verse 32

अद्यप्रभृति निवृत्तः कर्मणोऽस्याहमेव च । रौद्रस्य सुनृशंसस्य साधुभिर्गर्हितस्य च । तस्मात्कथयतास्माकं निवृत्तिं चास्य कर्मणः

ഇന്നുമുതൽ ഞാൻ തന്നെ ഈ കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വിരമിക്കുന്നു—ഇത് ക്രൂരവും അതിനിർദയവും സദ്ജനങ്ങൾ നിന്ദിച്ചതുമാണ്. അതിനാൽ ഇതിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി എങ്ങനെ മാറാമെന്ന് പറയുക.

Verse 33

येन युष्मत्प्रसादेन पापान्मोक्षमहं व्रजे । उपवासोऽथ मन्त्रो वा नियमो वाथ संयमः

നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം എങ്ങനെ പ്രാപിക്കും? ഉപവാസമോ, മന്ത്രമോ, നിയമ-വ്രതമോ, അല്ലെങ്കിൽ സംയമമോ?

Verse 34

ऋषय ऊचुः । साधु पृष्टं त्वया वत्स तत्त्वमेकमनाः शृणु । संगृह्य कीर्तयिष्यामस्त्वयाऽख्येयं न कस्यचित्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—വത്സാ, നീ നല്ല ചോദ്യം ചോദിച്ചു. ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ഒരേയൊരു പരമതത്ത്വം കേൾക്കുക. ഞങ്ങൾ സംക്ഷേപമായി പറയും; ഇത് ഏവർക്കും വെളിപ്പെടുത്തേണ്ടതല്ല.

Verse 35

तेन जप्तेन पापत्मन्मोक्षं प्राप्स्यसि निश्चितम् । झाटघोटस्त्वया कीर्त्त्यो मन्त्रोऽयं चतुरक्षरः

അത് ജപിച്ചാൽ, ഹേ പാപാത്മാവേ, നീ നിർഭാഗ്യമായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. ‘ഝാടഘോട്ട’—ഇത് ചതുരക്ഷര മന്ത്രം; നീ ഇതു ജപിക്കണം.

Verse 36

सर्वपापहरो नृणां स्वर्गमोक्षफलप्रदः । स तदैवं हि तैः प्रोक्तो वैशाखो मुनिपुंगवैः । तस्थौ जाप्यपरो नित्यं गतास्ते मुनिपुंगवाः

ഇത് മനുഷ്യരുടെ സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിച്ച് സ്വർഗ്ഗമോക്ഷഫലം നൽകുന്നതാണ് എന്നു ശ്രേഷ്ഠ മുനിപുംഗവർ വൈശാഖനോട് ഉപദേശിച്ചു. അവൻ നിത്യം ജപപരായണനായി നിലകൊണ്ടു; മുനിവരന്മാർ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 37

तस्यैवं जपतो देवि देविकायास्तटे शुभे । अनिशं गुरु भक्तस्य समाधिः समपद्यत

ഹേ ദേവി! ദേവികയുടെ ശുഭതീരത്തിൽ ഇങ്ങനെ ജപം തുടരുമ്പോൾ, ഗുരുഭക്തനായ അവനു അവിഛിന്നവും നിരന്തരവുമായ സമാധി സ്വാഭാവികമായി ലഭിച്ചു.

Verse 38

क्षुत्पिपासा तदा नष्टा शुद्धिमायात्कलेवरम्

അപ്പോൾ വിശപ്പും ദാഹവും അപ്രത്യക്ഷമായി; അവന്റെ ശരീരം ശുദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 39

मंत्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भाव ना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी

മന്ത്രം, തീർത്ഥം, ദ്വിജൻ, ദേവൻ, ദൈവജ്ഞൻ, വൈദ്യൻ, ഗുരു—ഇവരോടുള്ള ഭാവന എങ്ങനെയോ, സിദ്ധിയും അങ്ങനെയേ സംഭവിക്കൂ.

Verse 40

निर्मलोऽयं स्वभावेन परमात्मा यथा हितः । उपाधिसंगमासाद्य विकारं स्फटिको यथा

ഈ പരമാത്മാവ് സ്വഭാവതഃ നിർമലനും ഹിതപ്രദനും ആകുന്നു; എന്നാൽ ഉപാധികളുടെ സംഗമം മൂലം വികാരമുള്ളവനെന്നപോലെ പ്രതീതിയാകുന്നു—അരികിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന വസ്തുവിന്റെ വർണ്ണം കൊണ്ടു സ്ഫടികം മാറിയതുപോലെ തോന്നുന്നതുപോലെ.

Verse 41

यथा च भ्रमरी वंध्या लब्ध्वा जीवमणुं क्वचित् । स्वस्थाने स्थाप्य तं ध्यायेद्भ्रमरी ध्यानसंयुता

വന്ധ്യയായ ഭ്രമരീ എവിടെയോ ഒരു സൂക്ഷ്മ ജീവകീടത്തെ ലഭിച്ചു, അതിനെ തന്റെ വാസസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ച്, ധ്യാനസമന്വിതയായി അതിനെ തന്നെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നതുപോലെ—

Verse 42

स तु तद्ध्यानसंवृद्धो जीवो भवति तादृशः । अन्ययोन्युद्भवो वापि तथा निदर्शनं सताम्

ആ ജീവി ആ ധ്യാനത്താൽ തന്നെ പോഷിതനായി അതേ സ്വഭാവമുള്ളവനായി മാറുന്നു; ഒരു യോനിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു യോനി ഉദ്ഭവിക്കുന്നതും—സത്പുരുഷന്മാർ ഇതിന് ദൃഷ്ടാന്തമായി പറയുന്നു।

Verse 43

आदिष्टो गुरुणा यश्च विकल्पं यदि गच्छति । नासौ सिद्धिमवाप्नोति मंदभाग्यो यथा निधिम्

ഗുരു ഉപദേശിച്ചിട്ടും ആരെങ്കിലും സംശയ-വികല്പത്തിലേക്ക് വീഴുകയാണെങ്കിൽ, ആ മന്ദഭാഗ്യൻ മറഞ്ഞ നിധി ലഭിക്കാത്തവനെപ്പോലെ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുകയില്ല।

Verse 44

एवं वर्षसहस्राणि समतीतानि भूरिशः । तस्य जाप्यपरस्यैव अमृतत्वं गतस्य च

ഇങ്ങനെ അനവധി സഹസ്ര വർഷങ്ങൾ കടന്നു; ജപത്തിൽ പരമപരായണനായ അവന് അമൃതത്വസ്ഥിതിയും ലഭിച്ചു।

Verse 45

ततः कालक्रमेणैव वल्मीकेन स वेष्टितः । येनासौ सर्वतो व्याप्तो न च तं स बुबोध वै

പിന്നീട് കാലക്രമത്തിൽ അവൻ വൽമീകം (ചിതൽക്കൂമ്പാരം) കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടു; അത് അവനെ എല്ലാടവും വ്യാപിച്ച് മൂടി, എങ്കിലും അവൻ അതറിയുകയില്ലായിരുന്നു।

Verse 46

कस्यचित्त्वथकालस्य मुनयस्ते समागताः । तं प्रदेशं तु संप्रेक्ष्य सहाय्यमितरेतरम् । ऊचुः परस्परं सर्वे दत्त्वा चैव करैः करम्

ഒരു സമയത്ത് ആ മുനിമാർ അവിടെ സമാഗതരായി. ആ പ്രദേശം കണ്ടിട്ട് അവർ പരസ്പരം സഹായിച്ചു; എല്ലാവരും കൈകോർത്ത് തമ്മിൽ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.

Verse 47

ऋषय ऊचुः । अत्रासौ तस्करः प्राप्तो वैशाखो दारुणाकृतिः । येन सर्वे वयं मुष्टा अस्मि न्स्थाने समागताः

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—“ഇവിടെത്തന്നെ ഭയാനക രൂപമുള്ള ആ കള്ളൻ വൈശാഖൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു; അവൻ ഞങ്ങളെ എല്ലാവരെയും കൊള്ളയടിച്ചതിനാൽ ഈ സ്ഥലത്തുതന്നെ ഞങ്ങൾ സമാഗമിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 48

एवं संजल्पमानास्ते शुश्रुवुः शब्दमुत्तमम् । वल्मीकमध्यतो व्यक्तं ततस्ते कौतुकान्विताः

ഇങ്ങനെ പരസ്പരം സംസാരിക്കുമ്പോൾ, വൽമീകത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായി ഉയർന്ന ഒരു ഉത്തമ ശബ്ദം അവർ കേട്ടു; അപ്പോൾ അവർ വിസ്മയവും കൗതുകവും നിറഞ്ഞവരായി.

Verse 49

अखनंस्तत्र वल्मीकं कुशीभिः पर्वतोपमम्

അപ്പോൾ അവർ കുശപ്പുല്ലിന്റെ ഉപകരണങ്ങളാൽ പർവ്വതസമാനമായ ആ വൽമീകം കുഴിച്ചുതുടങ്ങി.

Verse 50

अथ ते ददृशुस्तत्र विशाखं मुनिसत्तमाः । जपंतमसकृन्मत्रं तमेव चतुरक्षरम्

അപ്പോൾ ആ മുനിശ്രേഷ്ഠർ അവിടെ വിശാഖനെ കണ്ടു; അവൻ അതേ നാലക്ഷര മന്ത്രം ഇടവിടാതെ ജപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 51

तं समाधिगतं ज्ञात्वा भेषजैर्योगसंमतैः । ममर्दुः सर्वतो विप्रास्तत्र सुप्ततनौ भृशम्

അദ്ദേഹം സമാധിയിലാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ബ്രാഹ്മണർ യോഗശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരമുള്ള ഔഷധങ്ങൾ കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉറങ്ങുന്ന ശരീരത്തിൽ എല്ലായിടത്തും നന്നായി തിരുമ്മി.

Verse 52

ततोऽब्रवीदृष्रीन्सर्वान्स्वमर्थं गृह्यतां द्विजाः । युष्मदीयं गृहीतं यत्पा पेनाकृतबुद्धिना

പിന്നീട് അദ്ദേഹം എല്ലാ ഋഷിമാരോടും പറഞ്ഞു: 'ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! പാപം മൂലവും അറിവില്ലായ്മയാലും ഞാൻ കൈക്കലാക്കിയ നിങ്ങളുടെ സമ്പത്ത് തിരികെ എടുക്കുവിൻ.'

Verse 53

गम्यतां तीर्थयात्रायां सर्वे मुक्ता मया द्विजाः । वाच्यौ मे पितरौ गत्वा तथा भार्या द्विजोत्तमाः

'ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! നിങ്ങൾ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി പോകുവിൻ, ഞാൻ നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും മോചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ! അവിടെ ചെന്ന് എന്റെ മാതാപിതാക്കളോടും ഭാര്യയോടും എന്റെ വർത്തമാനം അറിയിക്കണം.'

Verse 54

सर्व संगपरित्यक्तो विशाखः समपद्यत । दर्शनं कांक्षते नैव भवद्भिस्तु यथा पुरा

വിശാഖൻ സകല സംഗങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ഒരു പുതിയ അവസ്ഥയിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. മുൻപത്തെപ്പോലെ നിങ്ങളെ കാണാനോ നിങ്ങളുമായി സഹവസിക്കാനോ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.

Verse 55

ऋषय ऊचुः । बहुवर्षाण्यतीतानि तवात्र वसतो मुने । सर्वे ते निधनं प्राप्ता ये चान्ये ते कुटुंबिनः

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു: 'ഹേ മുനേ! അങ്ങ് ഇവിടെ താമസിക്കാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് അനേകം വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയിരിക്കുന്നു. അങ്ങയുടെ ബന്ധുക്കളും കുടുംബാംഗങ്ങളും എല്ലാം മരണമടഞ്ഞു.'

Verse 56

वयं चिरात्समायाताः स्थानेऽस्मिन्मुनिसत्तमाः । स त्वं सिद्धिमनुप्राप्तो मंत्रादस्मादसंशयम्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞങ്ങൾ ഏറെകാലത്തിന് ശേഷം ഈ സ്ഥാനത്തേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു. നീ ഈ മന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സംശയമില്ലാതെ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 57

यस्मात्त्वं मंत्रमेकाग्रो ध्यायन्वल्मीकमाश्रितः । तस्माद्वाल्मीकिनामा त्वं भविष्यसि महीतले

നീ വൽമീകം (ചീമപ്പുറ്റ്) ആശ്രയിച്ച് ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ മന്ത്രം ധ്യാനിച്ചതിനാൽ, ഭൂമിയിൽ നീ ‘വാൽമീകി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകും.

Verse 58

स्वच्छंदा भारती देवी जिह्वाग्रे ते भविष्यति । कृत्वा रामायणं काव्यं ततो मोक्षं गमिष्यसि

സ്വച്ഛന്ദയായി വിഹരിക്കുന്ന ഭാരതി ദേവി (സരസ്വതി) നിന്റെ നാവിന്റെ അഗ്രത്തിൽ വസിക്കും. രാമായണ മഹാകാവ്യം രചിച്ച ശേഷം നീ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.

Verse 59

विशाख उवाच । गृह्यतां द्विजशार्दूलाः प्रसन्ना गुरुदक्षिणाम् । येनाहमनृणो भूत्वा करोमि सुमहत्तपः

വിശാഖൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശാർദൂലന്മാരേ, പ്രസന്നരായി ഈ ഗുരുദക്ഷിണ സ്വീകരിക്കണമേ; അങ്ങനെ ഞാൻ കടമുക്തനായി മഹത്തായ തപസ്സ് ചെയ്യാം.

Verse 60

ऋषय ऊचुः । एषा नो दक्षिणा विप्र यस्त्वं सिद्धिमुपागतः । सर्वकामसमृद्धात्मा कृतकृत्या वयं मुने

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ, ഞങ്ങളുടെ ദക്ഷിണ ഇതുതന്നെ: നീ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. നിന്റെ ആത്മാവ് സർവകാമങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമാണ്; ഹേ മുനേ, ഞങ്ങൾ കൃതകൃത്യരായി.

Verse 61

वरं वरय भूयस्त्वं यस्ते मनसि वर्तते

വീണ്ടും ഒരു വരം വരിക്ക—നിന്റെ മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നതെന്തോ അതുതന്നെ।

Verse 62

वाल्मीकिरुवाच । भवंतो यदि तुष्टा मे यदि देयो वरो मम । कथ्यतां तर्हि मे शीघ्रं को देवो ह्यत्र संस्थितः । देविकायास्तटे रम्ये सर्वकामफलप्रदः

വാല്മീകി പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ എനിക്കു പ്രസന്നരായിരിക്കയും എനിക്ക് വരം നൽകുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, വേഗം പറയുക: ദേവികയുടെ മനോഹര തീരത്ത് ഇവിടെ ഏത് ദേവൻ പ്രതിഷ്ഠിതനായി ഇരിക്കുന്നു, സർവകാമഫലപ്രദൻ ആരാണ്?

Verse 63

ऋषय ऊचुः । शृणुष्वैकमना विप्र यो देवश्चात्र संस्थितः । पश्य निंबमिमं विप्र बहुशाखाप्रविस्तरम्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുക, ഹേ വിപ്ര, ഇവിടെ ഏത് ദേവൻ പ്രതിഷ്ഠിതനാണെന്ന്. ഹേ വിപ്ര, ഈ വേപ്പുമരം നോക്കുക—അനേകം ശാഖകളാൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 64

अस्य मूले स्थितः सूर्य्यः कल्पादौ ब्रह्मणोंऽशजः । तमाराधय यत्तेसावस्य स्थानस्य देवता

ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ മൂലത്തിൽ സൂര്യൻ നിലകൊള്ളുന്നു; കല്പാദിയിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അംശമായി ഉദ്ഭവിച്ചവൻ. അവനെ ആരാധിക്ക; അവൻ തന്നെയാണ് ഈ സ്ഥാനത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാതൃദേവൻ.

Verse 65

सूर्यक्षेत्रं समाख्यातमिदं गव्यूतिमात्रकम् । अत्र स्थाने स्थिता येपि तेषां स्वर्गो ध्रुवं भवेत्

ഈ സ്ഥലം ‘സൂര്യക്ഷേത്രം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; ഇതിന്റെ അളവ് വെറും ഒരു ഗവ്യൂതി മാത്രം. ഈ സ്ഥലത്ത് വസിക്കുന്നവർക്കും സ്വർഗ്ഗം നിശ്ചയമായും ലഭിക്കും.

Verse 66

अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र मूलस्थानमिति श्रुतम् । स्थानं सूर्यस्य विप्रेन्द्र कार्या चात्र त्वया स्थितिः

ഇന്നുമുതൽ, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഇത് ‘മൂലസ്ഥാനം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും. ഇത് സൂര്യദേവന്റെ ആസനം ആകയാൽ, ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നീ ഇവിടെ തന്നെ വസിക്കണം.

Verse 67

अद्यप्रभृति विप्रेंद्र तीर्थमेतन्महीतले । गमिष्यति परां ख्यातिं देविकातटमाश्रितम्

ഇന്നുമുതൽ, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ദേവികാ-തീരത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ തീർത്ഥം ഭൂമിയിൽ പരമപ്രശസ്തി നേടും; എല്ലായിടത്തും പൂജ്യമായിരിക്കും.

Verse 68

वयं मुष्टा यतो विप्र मूलस्थाने पुरा स्थिताः । मूलस्थानेति वै नाम लोके ख्यातिं गमिष्यति

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഞങ്ങൾ പൂർവ്വം ‘മൂലസ്ഥാന’ത്തിൽ വസിച്ചതിനാൽ ഞങ്ങളെ ‘മുഷ്ടാ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; ‘മൂലസ്ഥാനം’ എന്ന നാമവും ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 69

अत्र ये मानवा भक्त्या स्नानं सूर्यस्य संगमे । उत्तरे तु करिष्यंति ते यास्यंति त्रिविष्टपम्

ഭക്തിയോടെ ഇവിടെ സൂര്യ-സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് വിധിപ്രകാരം ‘ഉത്തര’ (സമാപനകർമ്മം) ചെയ്യുന്നവർ ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) പ്രാപിക്കും.

Verse 70

तर्पणं तिलमिश्रेण जलेन द्विजसत्तमाः । गयाश्राद्धसमा तुष्टिः पितॄणां च भविष्यति

ഹേ ദ്വിജസത്തമാ, ഇവിടെ എള്ളുകലർന്ന ജലത്തോടെ തർപ്പണം ചെയ്താൽ പിതൃകളുടെ തൃപ്തി ഗയാ-ശ്രാദ്ധത്തിന് തുല്യമായി മഹാഫലം നൽകും.

Verse 71

अत्र ये मानवा भक्त्या श्राद्धं दास्यंति सत्तमाः । शाकमूलफलैर्वापि सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः

ഇവിടെ ഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കുന്ന സത്തമർ—ശാകം, മൂലം, ഫലം മുതലായവകൊണ്ടായാലും—സമ്യക് ശ്രദ്ധയും ശുദ്ധഭാവവും ചേർത്ത് കർമം യഥാവിധി നിർവഹിക്കുന്നു।

Verse 72

तेषां यास्यंति पितरो मोक्षं नैवात्र संशयः

അവരുടെ പിതൃക്കൾ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും—ഇതിൽ ഇവിടെ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല।

Verse 73

अपि कीटपतंगा ये पक्षिणः पशवो मृगाः । तृषार्ता जलसंस्पर्शाद्यास्यंति परमां गतिम्

കീടപതംഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, പശുക്കൾ, മൃഗങ്ങൾ പോലും—ദാഹാർത്തരായാൽ—ഈ ജലത്തെ വെറും സ്പർശം കൊണ്ടുതന്നെ പരമഗതി പ്രാപിക്കും।

Verse 74

वयमेव सदात्रस्थाः श्रावणे मासि सत्तम । पौर्णमास्यां भविष्यामस्तव स्नेहादसंशयम्

ഹേ സത്തമാ! ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും ഇവിടെ തന്നെയിരിക്കും; ശ്രാവണ മാസത്തിലെ പൗർണ്ണമിയിൽ നിന്റെ സ്നേഹത്താൽ സംശയമില്ലാതെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടും।

Verse 75

तस्मिन्नहनि यस्तोयैः पितॄन्संतर्पयिष्यति । तस्याष्टादशकुष्ठानि क्षयं यास्यंति तत्क्षणात्

ആ ദിവസം ആരെങ്കിലും ആ ജലങ്ങളാൽ പിതൃക്കൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്‌താൽ, അവന്റെ പതിനെട്ടു തരത്തിലുള്ള കുഷ്ഠരോഗങ്ങൾ അന്നുതന്നെ ക്ഷയിക്കും।

Verse 76

कपालोदुम्बराख्येंद्रमण्डलाख्यविचर्चिकाः । ऋष्यचर्मैककिटिभसिध्मालसविपादिकाः

കപാല, ഉദുംബര, ഇന്ദ്രമണ്ഡല, വിചർച്ചിക; ഋഷ്യചർമ്മ, ഏകകിടിഭ, സിദ്ധ്മാ, ആലസ, വിപാദിക—ഇവ പേരോടെ പറയപ്പെട്ട ത്വക്‌രോഗങ്ങളാണ്.

Verse 77

दद्रुसिता रुचिस्फोटं पुण्डरीकं सकाकणम् । पामा चर्मदलं चेति कुष्ठान्यष्टादशैव तु

ദദ്രു, സിതാ, രുചിസ്ഫോടം, പുണ്ഡരീകം, സകാകണം, പാമാ, ചർമ്മദലം—ഇവയൊക്കെയും കുഷ്ഠത്തിന്റെ പതിനെട്ടു ഭേദങ്ങളിൽപ്പെടുന്നു.

Verse 78

गमिष्यंति न संदेह इत्युक्त्वांतर्दधुश्च ते । ऋषिः सिषेवे च रविं चक्रे रामायणं ततः

“അവർ തീർച്ചയായും പോകും; സംശയമില്ല” എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ അന്തർധാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഋഷി രവി (സൂര്യദേവൻ)-നെ ഉപാസിച്ചു, പിന്നെ രാമായണം രചിച്ചു.

Verse 79

तस्मात्पश्येच्च तं देवं सर्वयज्ञफलप्रदम् । शृणुयाच्च कथां चैनां सर्वपातकनाशिनीम्

അതുകൊണ്ട് സർവ്വയജ്ഞഫലം നൽകുന്ന ആ ദേവനെ ദർശിക്കണം; സർവ്വപാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ കഥയും ശ്രവിക്കണം.

Verse 278

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये देविकामाहात्म्यमूलस्थानमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टसप्तत्युत्तर द्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ’ത്തിൽ ‘ദേവികാമാഹാത്മ്യവും മൂലസ്ഥാനമാഹാത്മ്യവർണനവും’ എന്ന പേരുള്ള ഇരുനൂറ്റി എഴുപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.