Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

यत्र सप्तर्षयो मुष्टास्तेनैव मुनिना प्रिये । तस्यैव पश्चिमे भागे मरीचिप्रमुखा द्विजाः

yatra saptarṣayo muṣṭāstenaiva muninā priye | tasyaiva paścime bhāge marīcipramukhā dvijāḥ

ഹേ പ്രിയേ, അവിടെ അതേ മുനിയാൽ സപ്തർഷിമാർ ‘മുഷ്ട’യായി, അഥവാ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് തടഞ്ഞുവെക്കപ്പെട്ടു. ആ സ്ഥലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് മരീചി മുതലായ ദ്വിജർ വസിക്കുന്നു.

यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (where)
सप्तर्षयःthe seven sages
सप्तर्षयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural); द्विगु-समासः (सप्त ऋषयः)
मुष्टाःstolen/robbed
मुष्टाः:
Karta (Subject complement)
TypeAdjective
Rootमुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुष् (धातु) + क्त)
Formभूतकृदन्तः (Past passive participle/क्त); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural); सप्तर्षयः इत्यस्य विशेषणम्
तेनby him
तेन:
Karana (Instrument/Agent-instrumental)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-शब्दः; तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम् (Singular), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भवः (contextual)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic particle: indeed/only)
मुनिनाby the sage
मुनिना:
Karana (Instrument/Agent-instrumental)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम् (Singular)
प्रियेO dear one
प्रिये:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम् (Singular)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-शब्दः; षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic particle)
पश्चिमेin the western
पश्चिमे:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular); भागे इत्यस्य विशेषणम्
भागेpart/region
भागे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular)
मरीचिप्रमुखाःwith Marīci as the foremost
मरीचिप्रमुखाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमरीचि (प्रातिपदिक) + प्रमुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural); तत्पुरुषः (मरीचिः प्रमुखः येषां ते) — अर्थतः बहुव्रीहिवत्-प्रयोगः; द्विजाः इत्यस्य विशेषणम्
द्विजाःtwice-born (brāhmaṇas)
द्विजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural)

Īśvara (Śiva) (continuing narration to the Goddess)

Tirtha: Saptarṣi-sthāna and Marīci-ādi-dvija-vāsa (western quarter) near Devikā-taṭa

Type: kshetra

Listener: Mahādevī

Scene: Vālmīki’s ascetic power causes the Saptarṣis to be ‘held’ (as if paused in their movement), while to the west a serene grove hosts Marīci and other brāhmaṇa sages in contemplation and discourse.

S
Saptarṣi
M
Marīci
V
Vālmīki

FAQs

Holy places are mapped through rishi-presence and legendary events, establishing authority and sanctity for pilgrimage.

The Śūlasthāna area on Devikā’s bank, associated with Vālmīki, the Saptarṣis, and Marīci.

No direct ritual; it situates sacred persons and directions (western part) as part of the site’s māhātmya.