Adhyaya 20

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ दैत्यावताराणां क्रमो हि कथ्यते पुनः । हिरण्यकशिपू राजा वर्षाणामर्बुदं बभौ

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇപ്പോൾ ദൈത്യാവതാരങ്ങളുടെ ക്രമം വീണ്ടും പറയപ്പെടുന്നു. രാജാവായ ഹിരണ്യകശിപു ഒരു അർബുദ വർഷങ്ങൾ നിലനിന്നു (ഭരിച്ചു)।

Verse 2

तथा शत सहस्राणि यानि कानि द्विसप्ततिम् । अशीतिं च सहस्राणि त्रैलोक्यस्येश्वरोऽभवत्

അതുപോലെ ഒരു ലക്ഷം, പിന്നെ എഴുപത്തിരണ്ടായിരം, കൂടാതെ എൺപതിനായിരം (വർഷങ്ങൾ) വരെ അവൻ ത്രിലോകത്തിന്റെ അധിപനായിത്തീർന്നു।

Verse 3

सौत्येऽहन्यतिरात्रस्य कश्यपस्याश्वमेधिके

കാശ്യപന്റെ അശ്വമേധ യാഗത്തിൽ, അതിരാത്ര കർമത്തിലെ സൗത്യ ദിനത്തിൽ—

Verse 4

उपक्षिप्ता सनं यत्तु होतुरर्थे हिरण्मयम् । निषसाद स गर्तो ऽत्र हिरण्यकशिपुस्ततः

ഹോതാവിനായി സ്വർണ്ണമയമായ ആസനം വെച്ചപ്പോൾ, ഹിരണ്യകശിപു ഇവിടെ ഒരു ഗർത്തത്തിൽ (കുഴിയിൽ) ഇരുന്നുവന്നു।

Verse 5

शतवर्षसहस्राणां तपश्चक्रे सुदुश्चरम् । दशवर्षसहस्राणि दित्या गर्भे स्थितः पुरा

അവൻ ഒരു ലക്ഷം വർഷങ്ങൾ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു. മുൻപ് ദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ പത്തായിരം വർഷങ്ങൾ അവൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 6

हिणयकशिपोर्दैत्यैः श्लोको गीतः पुरातनः । राजा हिरण्यकशिपुर्यां यामाशां निरीक्षते

ഹിരണ്യകശിപുവിനെക്കുറിച്ച് ദൈത്യർ ഒരു പുരാതന ശ്ലോകം പാടുകയുണ്ടായി— “രാജാവ് ഹിരണ്യകശിപു ഏത് ഏത് ദിശയിലേക്കു നോക്കുന്നു…” എന്ന്।

Verse 7

पर्याये तस्य राजाभूद्बलिर्वर्षार्बुदं पुनः

അവന്റെ പിന്‍ഗാമിയായി രാജാവ് ബലി വീണ്ടും ഒരു കോടി വര്‍ഷങ്ങള്‍ രാജ്യം ഭരിച്ചു।

Verse 8

षष्टिं चैव सहस्राणि त्रिंशच्च नियुतानि च । बले राज्याधिकारस्तु याव त्कालं बभूव ह

ബലിയുടെ രാജാധികാരം അറുപതിനായിരവും മുപ്പത് നിയുതവും വരെ—അത്ര ദീര്‍ഘകാലം—നിലനിന്നു।

Verse 9

इंद्रादयस्ते विख्याता असुराञ्जघ्नुरोजसा

പ്രസിദ്ധരായ ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ പരാക്രമത്താൽ അസുരന്മാരെ വധിച്ചു।

Verse 10

दैत्यसंस्थमिदं सर्वमा सीद्दशयुगं किल । असपत्नं ततः सर्वमष्टादशयुगं पुनः

എന്ന് പറയുന്നു: ഇതെല്ലാം പത്ത് യുഗങ്ങൾ ദൈത്യരുടെ അധീനത്തിലായിരുന്നു; അതിന് ശേഷം വീണ്ടും പതിനെട്ട് യുഗങ്ങൾ എല്ലാം പ്രതിദ്വന്ദ്വമില്ലാതെ (അസപത്നം) ആയി നിലനിന്നു।

Verse 11

त्रैलोक्यमिदमव्यग्रं महेंद्रेण तु पालितम् । त्रेतायुगे तु दशमे कार्त्तवीर्यो महाबलः

ഈ ത്രിലോകം മഹേന്ദ്രനാൽ നിർവ്യഗ്രമായി സുസംരക്ഷിതമായിരുന്നു. പിന്നെ ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ദശമ കാലത്ത് മഹാബലനായ കാർത്തവീര്യൻ ഉദിച്ചു.

Verse 12

पंचाशीतिसहस्राणि वर्षाणां वै नराधिपः । स सप्तरत्नवान्सम्राट् चक्रवर्ती बभूव ह

ആ നരാധിപൻ എൺപത്തയ്യായിരം വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു. അദ്ദേഹം സപ്തരത്നസമ്പന്നനായ സമ്രാട്, ചക്രവർത്തിയായി ഭവിച്ചു.

Verse 13

द्वीपेषु सप्तसु स वै खड्गी चर्मी शरासनी । रथी राजा सानुचरो योगाच्चौरानपश्यत

സപ്തദ്വീപങ്ങളിലുടനീളം ആ രാജാവ്—വാൾ, പരിച, ധനുസ്സ് ധരിച്ചു, രഥാരൂഢനായി അനുചരന്മാരോടുകൂടെ—യോഗബലത്താൽ കള്ളന്മാരെയും കാണുമായിരുന്നു.

Verse 14

प्रणष्टद्रव्यता यस्य स्मरणान्न भवेन्नृणाम् । चतुर्युगे त्वतिक्रांते मनौ ह्येकादशे प्रभौ

ആരെയെങ്കിലും സ്മരിച്ചാൽ മാത്രം മനുഷ്യർക്കു ധനനഷ്ടം സംഭവിക്കുകയില്ല. ചതുര്യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ഏകാദശ മനുവിന്റെ കാലത്ത് ആ പ്രഭാവശാലി ഉദിച്ചു.

Verse 15

अर्द्धावशिष्टे तस्मिंस्तु द्वापरे संप्रवर्तिते । मानवस्य नरिष्यंतो ह्यासीत्पुत्रो मदः किल

ആ ദ്വാപരയുഗം ആരംഭിച്ച് അർദ്ധഭാഗം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, മാനവന്റെ പുത്രനായ നരിഷ്യന്തൻ—‘മദ’ എന്നു പേരുകേട്ടവൻ—ജനിച്ചു എന്നു പറയുന്നു.

Verse 16

नवमस्तस्य दायादस्तृणबिंदुरिति स्मृतः । त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह

അവന്റെ വംശത്തിലെ ഒൻപതാം അവകാശി തൃണബിന്ദു എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ത്രേതായുഗാരംഭത്തിൽ മൂന്നാം ചക്രത്തിൽ അവൻ രാജാവായി.

Verse 17

तस्य कन्या त्विलविला रूपे णाप्रतिमाऽभवत् । पुलस्त्याय स राजर्षिस्तां कन्यां प्रत्यपादयत्

അവന് ഇലവിലാ എന്ന പുത്രി ഉണ്ടായിരുന്നു; സൗന്ദര്യത്തിൽ അവൾക്ക് ഉപമയില്ല. ആ രാജർഷി അവളെ പുലസ്ത്യ മഹർഷിക്കു വിവാഹാർത്ഥം നൽകി.

Verse 18

ऋषिरैलविलो यस्यां विश्रवाः समपद्यत । तस्य पत्न्यश्च तिस्रस्तु पौलस्त्यकुलमंडनाः

അവളിൽ നിന്നാണ് ഐലവിലൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന വിശ്രവാ ഋഷി ജനിച്ചത്. അവന് പൗലസ്ത്യകുലത്തിന്റെ അലങ്കാരമായ മൂന്ന് ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 19

बृहस्पतेः शुभा कन्या नाम्ना वै वेदवर्णिनी । पुष्पोत्कटा च वीका च उभे माल्यवतः सुते

ബൃഹസ്പതിക്ക് വേദവർണിനി എന്ന പേരുള്ള ഒരു മംഗളകുമാരി ഉണ്ടായിരുന്നു. പുഷ്പോത്കടാ, വീകാ—ഇരുവരും മാല്യവതന്റെ പുത്രിമാരായിരുന്നു.

Verse 20

केकसी मालिनः कन्या तस्यां देवि शृणु प्रजाः । ज्येष्ठं वैश्रवणं तस्य सुषुवे वरवर्णिनी

മാലിന്റെ പുത്രി കൈകസി—ഹേ ദേവി, അവളുടെ സന്തതിയെ കേൾക്കുക—ആ ശ്രേഷ്ഠവർണയുള്ളവൾ അവന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രൻ വൈശ്രവണൻ (കുബേരൻ)നെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 21

अष्टदं हरिच्छ्मश्रुं शंकुकर्णं विलोहितम् । श्वपादं ह्रस्वबाहुं च पिंगलं शुचिभूषणम्

അവൻ അഷ്ടദന്തൻ, ഹരിച്ഛ്മശ്രുവുള്ളവൻ, ശംഖസദൃശ കർണ്ണങ്ങളുള്ളവൻ, രക്താഭ വർണ്ണഛായയുള്ളവൻ. ശ്വപാദവും ഹ്രസ്വബാഹുവും ഉള്ള പിംഗലവർണ്ണൻ; ശുചിഭൂഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായിരുന്നു.

Verse 22

त्रिपादं तु महाकायं स्थूलशीर्षं महाहनुम् । एवंविधं सुतं दृष्ट्वा विरूपं रूपतस्तदा

അവൻ ത്രിപാദൻ, മഹാകായൻ, സ്ഥൂലശിരസ്സുള്ളവൻ, മഹാഹനു (ബലമുള്ള താടിയുള്ളവൻ) ആയിരുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള, രൂപത്തിൽ വിരൂപനായ പുത്രനെ അപ്പോൾ കണ്ടപ്പോൾ…

Verse 23

तदा दृष्ट्वाब्रवीत्तं तु कुबेरोऽयमिति स्वयम् । कुत्सायां क्वितिशब्दोयं शरीरं वेरमुच्यते

അപ്പോൾ അവനെ കണ്ടിട്ട് അവൾ സ്വയം—“ഇവൻ കുബേരൻ” എന്നു പറഞ്ഞു. കുത്സാ/വെറുപ്പ് അർത്ഥത്തിൽ ‘ക്വിതി’ എന്ന ശബ്ദം പ്രയോഗിക്കുന്നു; ശരീരത്തെ ‘വേര’ (വെറുപ്പുളവാക്കുന്നത്) എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 24

कुबेरः कुशरीरत्वान्नाम्ना तेन च सोंकितः । तस्य भार्य्याऽभवद्वृद्धिः पुत्रस्तु नलकूबरः

കുശരീരത്വം (കുരൂപദേഹം) കാരണം അവൻ ‘കുബേരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടു. അവന്റെ ഭാര്യ ‘വൃദ്ധി’; പുത്രൻ ‘നലകൂബരൻ’.

Verse 25

कैकस्यजनयत्पुत्रं रावणं राक्षसाधिपम् । शंकुकर्णं दशग्रीवं पिगलं रक्तमूर्द्धजम्

കൈകസി ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു—രാക്ഷസാധിപതി രാവണനെ; അവൻ ശംഖകർണ്ണൻ, ദശഗ്രീവൻ, പിംഗലവർണ്ണൻ, രക്തമൂർധജൻ (ചുവന്ന മുടിയുള്ളവൻ) ആയിരുന്നു.

Verse 26

वसुपादं विंशद्भुजं महाकायं महाबलम् । कालांजननिभं चैव दंष्ट्रिणं रक्तलोचनम्

അവൻ അനേകം പാദങ്ങളുള്ളവൻ, ഇരുപത് ഭുജങ്ങളുള്ളവൻ, മഹാകായനും മഹാബലവാനും; കാജൽപോലെ ശ്യാമവർണ്ണൻ, ദംഷ്ട്രാധാരി, രക്തനേത്രൻ ആയിരുന്നു।

Verse 27

राक्षसेनौजसा युक्तं रूपेण च बलेन च । निसर्गाद्दारुणः क्रूरो रावणाद्रावणः स्मृतः

അവൻ രാക്ഷസരുടെ ഉഗ്ര ഓജസ്സാൽ യുക്തൻ, രൂപത്തിലും ബലത്തിലും സമ്പന്നൻ; സ്വഭാവത്തിൽ ദാരുണനും ക്രൂരനും ആയതിനാൽ ‘രാവണൻ’—മറ്റുള്ളവരെ കരയിപ്പിക്കുന്നവൻ—എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 28

हिरण्यकशिपुस्त्वासीत्स राजा पूर्वजन्मनि । चतुर्युगानि राजा तु तथा दश स राक्षसः

മുൻജന്മത്തിൽ അവൻ ഹിരണ്യകശിപു എന്ന രാജാവായിരുന്നു. അവൻ നാല് യുഗങ്ങൾ രാജ്യം ഭരിച്ചു; പിന്നെ പത്ത് യുഗങ്ങൾ രാക്ഷസരൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ടു।

Verse 29

पंच कोटीस्तु वर्षाणां संख्यताः संख्याया प्रिये । नियुतान्येकषष्टिं च संख्यावद्भिरुदाहृतम्

ഹേ പ്രിയേ, വർഷങ്ങളുടെ എണ്ണം അഞ്ചു കോടി എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ അറുപത്തൊന്ന് നിയുതങ്ങളും—എന്ന് സംഖ്യാവിദർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 30

षष्टिं चैव सहस्राणि वर्षाणां स हि रावणः । देवतानामृषीणां च घोरं कृत्वा प्रजागरम्

ആ രാവണൻ അറുപതിനായിരം വർഷങ്ങൾ ഭീകരമായ ജാഗരണം തുടരുകയും, ദേവന്മാർക്കും ഋഷിമാർക്കും ഭീതിയുടെ കാലമാക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 31

त्रेतायुगे चतुर्विंशे रावणस्तपसः क्षयात् । रामं दाशरथिं प्राप्य सगणः क्षयमेयिवान्

ഇരുപത്തിനാലാം ത്രേതായുഗത്തിൽ, തപസ്സിന്റെ ഫലം ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ രാവണൻ ദാശരഥി ശ്രീരാമനെ കണ്ടുമുട്ടി, തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ നാശം പ്രാപിച്ചു।

Verse 32

योऽसौ देवि दशग्रीवः संबभूवारिमर्द्दनः । दमघोषस्य राजर्षेः पुत्रो विख्यातपौरुषः

ഹേ ദേവി! ആ ദശഗ്രീവൻ തന്നെയാണ് ‘അരിമർദ്ദനൻ’ ആയി പ്രസിദ്ധനായത്; രാജർഷി ദമഘോഷന്റെ പുത്രൻ, പരാക്രമത്തിൽ വിഖ്യാതൻ।

Verse 33

श्रुतश्रवायां चैद्यस्तु शिशुपालो बभूव ह । रावणं कुंभकर्णं च कन्यां शूर्पणखां तथा

ശ്രുതശ്രവയിൽ നിന്ന് ചൈദ്യൻ ശിശുപാലനായി ജനിച്ചു; അതുപോലെ രാവണൻ, കുംഭകർണ്ണൻ, കൂടാതെ കന്യയായ ശൂർപ്പണഖയും ജനിച്ചു।

Verse 34

विभीषणं चतुर्थं च कैकस्यजनयत्सुतान् । मनोहरः प्रहस्तश्च महापार्श्वः खरस्तथा

കൈകസി നാലാമത്തെ പുത്രനായി വിഭീഷണനെ പ്രസവിച്ചു; കൂടാതെ മനോഹരൻ, പ്രഹസ്തൻ, മഹാപാർശ്വൻ, ഖരൻ എന്നിവരും ജനിച്ചു।

Verse 35

पुष्पोत्कटायास्ते पुत्राः कन्या कुम्भीनसी तथा । त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वश्च राक्षसः । कन्यैका श्यामिका नाम वीकायाः प्रसवः स्मृतः

ഇവർ പുഷ്പോത്കടയുടെ പുത്രന്മാർ; കൂടാതെ കുംഭീനസീ എന്ന പുത്രിയും. ത്രിശിരസ്, ദൂഷണൻ, രാക്ഷസനായ വിദ്യുജ്ജിഹ്വനും (ജനിച്ചു). ‘ശ്യാമികാ’ എന്ന ഒരേയൊരു പുത്രി വീകയുടെ സന്തതിയെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 36

इत्येते क्रूरकर्माणः पौलस्त्या राक्षसा नव । विभीषणो विशुद्धात्मा दशमः परिकीर्तितः

ഇങ്ങനെ പൗലസ്ത്യവംശത്തിലെ ആ ഒമ്പത് രാക്ഷസർ ക്രൂരകർമ്മികളായിരുന്നു; എന്നാൽ വിശുദ്ധാത്മാവായ വിഭീഷണൻ പത്താമനായി കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 37

पुलहस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्यालाश्च दंष्ट्रिणः । भूताः पिशाचाः सर्पाश्च शूकरा हस्तिनस्तथा

പുലഹന്റെ പുത്രന്മാർ മൃഗങ്ങളായിരുന്നു; അവർ എല്ലാവരും ദംഷ്ട്രധാരികളായ ഭയങ്കര വ്യാളങ്ങൾ—ഭൂതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ, സർപ്പങ്ങൾ, ശൂകരങ്ങൾ, ഹസ്തികളും കൂടെ।

Verse 38

अनपत्यः क्रतुस्त्वस्मिन्स्मृतो वैवस्वतेंतरे । अत्रेः पत्न्यो दशैवासन्सुन्दर्यश्च पतिव्रताः

ഈ വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ ക്രതു ഋഷി സന്താനരഹിതനായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അത്രിയുടെ ഭാര്യമാർ പത്ത്—സുന്ദരികളും പതിവ്രതകളും ആയിരുന്നു.

Verse 39

भद्राश्वस्य घृताच्यंता जज्ञिरे दश चाप्सराः

ഭദ്രാശ്വനിലും ഘൃതാചിയിലും നിന്ന് പത്ത് അപ്സരസ്സുകൾ ജനിച്ചു.

Verse 40

भद्रा शूद्रा च मद्रा च नलदा जलदा तथा । उर्णा पूर्णा च देवेशि या च गोपुच्छला स्मृता

ഭദ്രാ, ശൂദ്രാ, മദ്രാ, നലദാ, ജലദാ; കൂടാതെ ഊർണാ, പൂർണാ, ഹേ ദേവേശി—ഗോപുച്ഛലാ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവളും.

Verse 41

तथा तामरसा नाम दशमी रक्तकोटिका । एतासां च महादेवि ख्यातो भर्त्ता प्रभाकरः

അതുപോലെ ‘താമരസാ’ എന്ന പത്താമത്തേത് ‘രക്തകോടികാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി. ഹേ മഹാദേവീ, അവരൊക്കെയുടെയും ഖ്യാതനായ ഭർത്താവ് പ്രഭാകരനായിരുന്നു.

Verse 42

स्वर्भानुना हते सूर्ये पतितेस्मिन्दिवो महीम् । तमोऽभिभूते लोकेस्मिन्प्रभा येन प्रवर्त्तिता

സ്വർഭാനു സൂര്യനെ പ്രഹരിച്ച് അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു വീണപ്പോൾ, ലോകം അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങി; അപ്പോൾ പ്രകാശത്തെ പ്രവഹിപ്പിച്ചത് അവനായിരുന്നു.

Verse 43

स्वस्ति तेस्त्विति चैवोक्तः पतन्निह दिवाकरः । ब्रह्मर्षेर्वचनात्तस्य न पपात यतः प्रभुः

ഇവിടെ വീഴുകയായിരുന്ന ദിവാകരനോട് ‘സ്വസ്തി തേ അസ്തു’—‘നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ’—എന്നു പറഞ്ഞു. ആ ബ്രഹ്മർഷിയുടെ വചനത്താൽ പ്രഭു (സൂര്യൻ) വീണില്ല.

Verse 44

ततः प्रभाकरेत्युक्तः प्रभुरेवं महर्षिभिः । भद्रायां जनयामाम् सोमं पुत्रं यशस्विनम्

അതുകൊണ്ട് മഹർഷിമാർ പ്രഭുവിനെ ‘പ്രഭാകരൻ’ എന്നു വിളിച്ചു. ഭദ്രയിൽ അദ്ദേഹം യശസ്സുള്ള പുത്രനായ സോമനെ ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 45

त्विषिमान्धर्मपुत्रस्तु सोमो देवो वरस्तु सः । शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाचरः

സോമൻ തേജസ്സുള്ളവൻ—ധർമ്മപുത്രനും ശ്രേഷ്ഠദേവനും. ശീതളകിരണങ്ങളോടെ കൃത്തികകളിൽ ഉദ്ഭവിച്ച്, രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനായി.

Verse 46

पिता सोमस्य वै देवि जज्ञेऽत्रिर्भगवानृषिः । तत्रात्रिः सर्वलोकेशं भृत्वा स्वे नयने स्थितः

ഹേ ദേവി, സത്യമായും സോമന്റെ പിതാവ് ഭഗവാൻ ഋഷി അത്രിയായിരുന്നു. അവിടെ അത്രി സർവ്വലോകേശ്വരനെ ധരിച്ചു തന്റെ നേത്രങ്ങളിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.

Verse 47

कर्मणा मनसा वाचा शुभान्येव समा चरत् । काष्ठकुड्यशिलाभूत ऊर्द्ध्वबाहुर्महाद्युतिः

കർമ്മം, മനസ്സ്, വാക്ക്—ഇവയാൽ അദ്ദേഹം സദാ ശുഭാചാരമേ സമമായി അനുഷ്ഠിച്ചു. മരം, മതിൽ, ശിലപോലെ നിശ്ചലനായി, ഊർദ്ധ്വബാഹുവായി മഹാദ്യുതിയിൽ ദീപ്തനായി നിന്നു.

Verse 48

सुदुस्तरं नाम तपस्तेन तप्तं महत्पुरा । त्रीणि वर्षसहस्राणि दिव्यानि सुरसुंदरि

ഹേ സുരസുന്ദരി, അദ്ദേഹം ‘സുദുസ്തര’ എന്ന മഹാതപസ്സ് മുൻപ് അനുഷ്ഠിച്ചു—മൂന്നായിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾക്കോളം.

Verse 49

तस्योर्द्ध्वरेतसस्तत्र स्थितस्यानिमिषस्य ह । सोमत्वं वपुरापेदे महाबुद्धेस्तु वै शुभे

അവിടെ ഊർദ്ധ്വരേതസ്സായി, അനിമേഷനായി നിലകൊണ്ട ആ മഹാബുദ്ധി തപസ്വിയുടെ ദേഹം, ആ ശുഭപ്രഭാവത്താൽ, സോമത്വം പ്രാപിച്ചു.

Verse 50

ऊर्द्ध्वमाचक्रमे तस्य सोमसंभावितात्मनः । नेत्राभ्यां सोमः सुस्राव दशधा द्योतयन्दिशः

സോമം നിറഞ്ഞ ആത്മഭാവമുള്ള അവനിൽ സോമം മേലോട്ടുയർന്നു; അവന്റെ നേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് സോമം പത്ത് ധാരകളായി ഒഴുകി ദിക്കുകളെ പ്രകാശിപ്പിച്ചു.

Verse 51

तद्गर्भं विधिना दृष्टा दिशोदश दधुस्तदा । समेत्य धारयामासुर्न च धर्तुमशक्नुवन्

ആ ഗർഭസദൃശമായ തത്ത്വത്തെ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവ് കണ്ടപ്പോൾ, പത്ത് ദിക്കുകളോടും അതിനെ സ്വീകരിക്കുവാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു. അവ ചേർന്ന് ധരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ധരിക്കുവാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 52

स ताभ्यः सहसैवेह दिग्भ्यो गर्भश्च शाश्वतः पपात भावयंल्लोकाञ्छीतांशुः सर्वभावनः

അപ്പോൾ ആ ശാശ്വതമായ ഗർഭസദൃശ തത്ത്വം ദിക്കുകളിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് ഇവിടെ വീണു—ശീതകിരണനായ സോമൻ, സർവ്വഭൂതപോഷകൻ, ലോകങ്ങളെ പോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 53

यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ताः स्त्रियः । ततस्ताभ्यः स शीतांशुर्निपपात वसुंधराम्

ആ സ്ത്രീരൂപ ദിക്കുകൾ ആ ഗർഭതത്ത്വം ധരിക്കാൻ അശക്തരായപ്പോൾ, ശീതകിരണനായ സോമൻ അവരിൽ നിന്ന് വീണ് ഭൂമിയിലേക്കു പതിച്ചു.

Verse 54

पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः । रथमारोपयामास लोकानां हितका म्यया

വീണുകിടന്ന സോമനെ കണ്ട ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ്, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച്, അവനെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഇരുത്തി.

Verse 55

स तदैव मया देवि धर्मार्थं सत्यसंगरः । युक्तो वाजिसहस्रेण सितेन सुरसुंदरि

അന്നേ സമയം, ഹേ ദേവീ—ഹേ സുരസുന്ദരീ—ധർമ്മാർത്ഥം, സത്യത്തെ ദൃഢസങ്കൽപമാക്കി, ഞാൻ ആ രഥത്തെ ആയിരം വെളുത്ത കുതിരകളാൽ യുക്തമാക്കി.

Verse 56

तस्मिन्निपतिते देवि पुत्रेत्रेः परमात्म नि । तुष्टुवुर्ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः सप्त ये श्रुताः

ദേവീ, അത്രിയുടെ പരമാത്മസ്വരൂപനായ പുത്രൻ അവതരിച്ചപ്പോൾ, ശ്രുതിപ്രസിദ്ധരായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഏഴ് മാനസപുത്രന്മാർ സ്തോത്രങ്ങളാൽ അവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 57

तथैवांगिरसः सर्वे भृगोश्चैवात्मजास्तथा । ऋग्भिस्तु सामभिश्चैव तथैवांगिरसैरपि

അതുപോലെ എല്ലാ ആംഗിരസ ഋഷികളും ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രന്മാരും—ഋഗ്വേദ ഋച്ചകളാൽ, സാമവേദ ഗീതങ്ങളാൽ, ആംഗിരസ മന്ത്രങ്ങളാലും—അവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 58

तस्य संस्तूयमानस्य तेजः सोमस्य भास्वतः । आप्यायमानं लोकांस्त्रीन्भासयामास सर्वशः

സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ആ ദീപ്തനായ സോമന്റെ തേജസ് വർധിച്ചുകൊണ്ടു, എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ത്രിലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ചു।

Verse 59

स तेन रथमुख्येन सागरांतां वसुंधराम् । त्रिःसप्तकृत्वोतियशाश्चकाराभिप्रदक्षिणम्

പിന്നീട് ആ മഹായശസ്സുള്ളവൻ ആ ശ്രേഷ്ഠ രഥത്തിൽ കയറി, സമുദ്രപര്യന്തമായ ഭൂമിയെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഏഴ്—ഇരുപത്തൊന്ന് പ്രാവശ്യം—പ്രദക്ഷിണ ചെയ്തു।

Verse 60

तस्य यच्चापि तत्तेजः पृथिवीमन्वपद्यत । ओषध्यस्ताः समुत्पन्नास्ते जसाऽज्वलयन्पुनः

അവന്റെ തേജസ് ഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ച് വ്യാപിച്ചതിനാൽ, അതേ തേജസ്സാൽ ഔഷധികൾ ഉദ്ഭവിച്ചു; അവ വീണ്ടും ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു।

Verse 61

ताभिर्धिनोत्ययं लोकं प्रजाश्चैव चतुर्विधाः । ओषध्यः फलपाकांताः कणाः सप्तदश स्मृताः

ഇവയാൽ തന്നെയാണ് ഈ ലോകവും നാലുവിധ പ്രജകളും നിലനിൽക്കുന്നത്. ഫലപാകാന്തമായി വിളവാകുന്ന ഈ ഗ്രാമ്യ ഔഷധികൾ ‘കണങ്ങൾ’ എന്നു പതിനേഴു വകയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 62

व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमा अणवस्तिलाः

വ്രീഹി (അരി), യവം (ബാർലി), ഗോധൂമം (ഗോതമ്പ്), അണു (ചെറുധാന്യം) കൂടാതെ എള്ള്—

Verse 63

प्रियंगुः कोविदारश्च कोरदूषाः सतीनकाः । माषा मुद्गा मसूराश्च निष्पावाः सकुलत्थकाः

പ്രിയംഗു, കോവിദാര, കോരദൂഷ, സതീനക; കൂടാതെ മാഷ (ഉഴുന്ന്), മുദ്ഗ (പയർ), മസൂർ; നിഷ്പാവയും കുലത്ഥയും—

Verse 64

आढक्यश्चणकाश्चैव कणाः सप्तदश स्मृताः । इत्येता ओषधीनां च ग्राम्याणां जातयः स्मृताः

ആഢകീയും ചണകവും (കടല) കൂടി—ഇങ്ങനെ ‘കണങ്ങൾ’ പതിനേഴെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവ തന്നെയാണ് ഔഷധികളിൽ ഗ്രാമ്യ (കൃഷിയോഗ്യ) ജാതികളായി സ്മൃതം.

Verse 65

ओषध्यो यज्ञियाश्चैव ग्राम्या रण्याश्चतुर्द्दश । व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमास्त्वणवस्तिलाः

യജ്ഞയോഗ്യമായ ഔഷധികൾ പതിനാലു വകയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു—ഗ്രാമ്യവും ആരണ്യവും. അവയിൽ വ്രീഹി, യവം, ഗോധൂമം, അണു, എള്ള്—

Verse 66

प्रियंगुषष्ठा इत्येते सप्तमास्तु कुलत्थकाः । श्यामाकास्त्वथ नीवारा जर्तिलाः सगवेधुकाः

പ്രിയംഗു വരെ ആറു വകകൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഏഴാമത് കുലത്ഥ ധാന്യം. തുടർന്ന് ശ്യാമാകം, നീവാരം, ജർത്തില, ഗവേധുക എന്നിവയും പറയുന്നു.

Verse 67

ऊरुविन्दा मर्कटकास्तथा वेणुयवाश्च ये । ग्राम्यारण्यास्तथा ह्येता ओषध्यस्तु चतुर्दश

ഊരുവിന്ദാ, മർക്കടകാ, വേണുയവാ—ഇവയും, ഗ്രാമ്യവും അരണ്യവും വളരുന്ന ഭേദങ്ങളോടുകൂടി, ഔഷധികളുടെ പതിനാലു വർഗ്ഗങ്ങളായി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 68

तृणगुल्मलता वीरुद्वल्लीगुच्छादि कोटिशः । एतेषामधिपश्चन्द्रो धारयत्यखिलं जगत्

പുല്ലുകൾ, കുറ്റിച്ചെടികൾ, ലതകൾ, വീരുദങ്ങൾ, വള്ളികൾ, കൂട്ടങ്ങൾ മുതലായ അനന്തമായ വളർച്ചകൾ ഉണ്ട്. ഇവയ്ക്കെല്ലാം അധിപൻ ചന്ദ്രൻ; ഇവയിലൂടെയാണ് അവൻ സമസ്ത ജഗത്തെയും ധരിച്ചു പോഷിപ്പിക്കുന്നത്.

Verse 69

ज्योत्स्नाभिर्भगवान्सोमो जगतो हितकाम्यया । ततस्तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः

ഭഗവാൻ സോമൻ തന്റെ ജ്യോത്സ്നകളാൽ, ലോകഹിതം ആഗ്രഹിച്ച്, സൃഷ്ടിയുടെ ക്ഷേമം നടത്തി. അതിനാൽ ബ്രഹ്മവിദന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മാവ് അവനു രാജാധികാരം നൽകി.

Verse 70

बीजौषधीनां विप्राणां मंत्राणां च वरानने । सोऽभिषिक्तो महातेजा राजा राज्ये निशाकरः

ഹേ വരാനനേ, വിത്തുകളും ഔഷധികളും, ബ്രാഹ്മണരും മന്ത്രങ്ങളും അധീനമാക്കാൻ മഹാതേജസ്സുള്ള നിശാകരൻ (ചന്ദ്രൻ) രാജാവായി അഭിഷിക്തനായി.

Verse 71

त्रींल्लोकान्भावयामास स्वभासा भास्वतां वरः । तं सिनी च कुहूश्चैव द्युतिःपुष्टिः प्रभा वसुः

ദീപ്തിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അദ്ദേഹം തന്റെ സ്വപ്രഭയാൽ ത്രിലോകത്തെയും ആനന്ദിപ്പിച്ച് പോഷിപ്പിച്ചു. സിനീ, കുഹൂ, കൂടാതെ ദ്യുതി, പുഷ്ടി, പ്രഭാ, വസു എന്നിവർ അദ്ദേഹത്തെ സേവിച്ചു.

Verse 72

कीर्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे । सप्तविंशतिरिंदोस्तु दाक्षायण्यो महाव्रताः

കീർത്തി, ധൃതി, ലക്ഷ്മി എന്നിവരോടൊപ്പം മറ്റ് ദേവിമാരായി ഒമ്പത് ദിവ്യസ്ത്രീകൾ അദ്ദേഹത്തെ സേവിച്ചു. ഇന്ദു (ചന്ദ്രൻ)ക്ക് ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരായ ഇരുപത്തേഴു ദാക്ഷായണിമാർ മഹാവ്രതധാരിണികളായിരുന്നു.

Verse 73

ददौ प्राचेतसो दक्षो नक्षत्राणीति या विदुः । स तत्प्राप्य मह्द्राज्यं सोमः सोमवतां वरः

പ്രചേതസിന്റെ പുത്രനായ ദക്ഷൻ ‘നക്ഷത്രങ്ങൾ’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നവരെ അദ്ദേഹത്തിന് ദാനം ചെയ്തു. ആ മഹാരാജ്യം ലഭിച്ച ശേഷം സോമൻ—സോമസദൃശ ദീപ്തിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—തന്റെ ആധിപത്യത്തിൽ സമൃദ്ധനായി.

Verse 74

समाजह्रे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम् । हिरण्यगर्भश्चोद्गाता ब्रह्मा ब्रह्मत्वमेयिवान्

അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം സഹസ്ര-ശത ദക്ഷിണകളോടുകൂടിയ രാജസൂയ യാഗം നടത്തി. ഹിരണ്യഗർഭൻ ഉദ്ഗാതാവായി, ബ്രഹ്മത്വം പ്രാപിച്ച ബ്രഹ്മാവ് അധ്യക്ഷനായി വിരാജിച്ചു.

Verse 75

सदस्यस्तस्य भगवान्हरिर्नारायणः प्रभुः । सनत्कुमारप्रमुखैराद्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः

ആ യാഗത്തിൽ സ്വയം ഭഗവാൻ ഹരി-നാരായണ പ്രഭു അംഗമായി സന്നിഹിതനായിരുന്നു. സനത്കുമാരൻ മുതലായ ആദി ബ്രഹ്മർഷിമാർ അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റിനിന്നു.

Verse 76

दक्षिणामददात्सोमस्त्रींल्लोकांस्तु वरानने । तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च वै शुभे

ഹേ വരാനനേ ശുഭേ! സോമൻ ദക്ഷിണയെ ത്രിലോകം തന്നെയെന്നപോലെ ദാനം ചെയ്തു; അതിനെ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രഹ്മർഷിമുഖ്യർക്കും യജ്ഞസഭാസദസ്യർക്കും അർപ്പിച്ചു।

Verse 77

प्राप्यावभृथमव्यग्रः सर्वदेवर्षिपूजितः । अतिराजति राजेन्द्रो दशधा भावयन्दिशः

അവഭൃതസ്നാനം പ്രാപിച്ച് അവൻ അവ്യഗ്രനായി നിന്നു; എല്ലാ ദേവർഷിമാരാലും പൂജിതനായ ആ രാജാധിരാജൻ അത്യന്തം ദീപ്തനായി, നാനാവിധത്തിൽ ദശദിശകളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ചു।

Verse 78

तेन तत्प्राप दुष्प्राप्यमैश्वर्य्यमकृता त्मभिः । स एवं वर्त्तते चन्द्रश्चात्रेय इति विश्रुतः

ആ പുണ്യഫലത്താൽ അവൻ അസംയമികൾക്ക് ദുഷ്പ്രാപമായ ഐശ്വര്യം നേടി. അതിനാൽ ചന്ദ്രൻ ആ നിലയിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ട് പരമ്പരയിൽ ‘ചാത്രേയ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്।