Adhyaya 19

Verse 1

देव्युवाच । यद्येवं सकलश्चंद्रः कथं न विधृतस्त्वया । अन्तभावे कलानां तत्कारणं कथय प्रभो

ദേവി പറഞ്ഞു—ചന്ദ്രൻ സമ്പൂർണ്ണനാണെങ്കിൽ, നീ അവനെ സമ്പൂർണ്ണതയിൽ എന്തുകൊണ്ട് ധരിച്ചു നിർത്തിയില്ല? പ്രഭോ, അവന്റെ കലകളുടെ ക്ഷയം/അന്തർധാനം എന്തുകൊണ്ടെന്ന് പറയുക।

Verse 2

ईश्वर उवाच । अमा षोडशभेदेन देवि प्रोक्ता महाकला । संस्थिता परमा माया देहिनां देह धारिणी

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ദേവി, അമാവാസ്യയെ ഷോഡശഭേദങ്ങളാൽ ‘മഹാകല’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. അവൾ പരമമായ മായയായി ദേഹികളുടേ ദേഹം ധരിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 3

अमादिपौर्णमास्यंता या एव शशिनः कलाः । तिथयस्ताः समाख्याताः षोडशैव प्रकीर्तिताः

അമാവാസി മുതൽ പൗർണ്ണമിയുടെ അന്തം വരെ ചന്ദ്രന്റെ കലകളേ ‘തിഥികൾ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവ കൃത്യമായി പതിനാറേ എന്നു പ്രസിദ്ധം।

Verse 4

अमा सूक्ष्मा परा शक्तिः सा त्वं देवि प्रकीर्तिता । प्रलयोत्पत्तियोगेन स्थिताः कालक्रमोदिताः

അമാ സൂക്ഷ്മമായ പരാശക്തി; ഹേ ദേവി, ആ ശക്തി നീയെന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രളയ-ഉത്പത്തി ബന്ധത്തിലൂടെ കാലപരിമാണങ്ങൾ ക്രമമായി ഉദിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 5

षोडशैव स्वरा ये तु आद्याः सृष्टयंतकाः प्रिये । कालस्यावयवास्ते च विज्ञेयाः कालवेदिभिः

പ്രിയേ, സൃഷ്ടിയെ ആരംഭിപ്പിക്കുകയും അന്തത്തിലേക്കും നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആ പതിനാറു ആദ്യസ്വരങ്ങൾ കാലത്തിന്റെ അവയവങ്ങളാണ്; കാലവിദർ അവയെ അങ്ങനെ തന്നെ അറിയണം।

Verse 6

त्रुटिर्लवो निमेषश्च कला काष्ठा मुहूर्तकम् । रात्र्यहःपक्षमासाश्च अयनं वत्सरं युगम्

ത്രുടി, ലവ, നിമേഷം, കല, കാഷ്ഠാ, മുഹൂർത്തം; പിന്നെ രാത്രി‑പകൽ, പക്ഷം, മാസം; തുടർന്ന് അയനം, വത്സരം, യുഗം—ഇവയാണ് കാലത്തിന്റെ ക്രമവിഭാഗങ്ങൾ.

Verse 7

मन्वतरं तथा कल्पं महाकल्पं च षोडश । कला विसर्जनी या तु जीवमाश्रित्य वर्तते

മന്വന്തരവും കല്പവും മഹാകല്പവും—അതുപോലെ ഷോഡശവിധ (ക്രമം) എന്നും പറയുന്നു. ‘വിസർജനീ’ കല ജീവിണെയാശ്രയിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 9

सा सृजत्यखिलं विश्वं विषुवद्वयसंयुतम् । तथा संवरणी या तु विश्वं संहरते प्रिये । नेत्रपाताच्चतुर्भागस्त्रुटिकालो निगद्यते । तस्माच्च द्विगुणं विद्धि निमिषं तन्महेश्वरि

അവൾ രണ്ടു വിഷുവങ്ങളോടുകൂടി ഈ സമസ്ത വിശ്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അതുപോലെ ‘സംവരണീ’ എന്ന കല, ഹേ പ്രിയേ, വിശ്വത്തെ സംഹരിച്ചു ലയിപ്പിക്കുന്നു. കണ്ണടയ്ക്കുന്ന സമയത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് ‘ത്രുടി’ എന്നു പറയുന്നു; ഹേ മഹേശ്വരി, അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണ് ‘നിമേഷം’ എന്നു അറിക.

Verse 10

निमिषैस्त्रिंशद्भिः काष्ठा ताभिर्विंशतिभिः कला । विंशतिकलो मुहूर्तः स्याद्दिनं पंचदशैस्तु तैः

മുപ്പത് നിമേഷം ചേർന്നാൽ ഒരു കാഷ്ഠാ; ഇരുപത് കാഷ്ഠാ ചേർന്നാൽ ഒരു കല. ഇരുപത് കല ചേർന്നാൽ ഒരു മുഹൂർത്തം; അങ്ങനെ പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തം ചേർന്നാൽ ഒരു ദിവസം.

Verse 11

दिनमाना निशा ज्ञेया अहोरात्रं द्वयाद्भवेत् । तैः पंचदशभिः पक्षो द्विपक्षो मास उच्यते

രാത്രിയുടെ അളവ് പകലിനോട് സമമാണെന്ന് അറിയണം; ഈ രണ്ടും ചേർന്നാൽ അഹോരാത്രം. അങ്ങനെ പതിനഞ്ച് (ദിവസം) ചേർന്നാൽ പക്ഷം; രണ്ട് പക്ഷം ചേർന്നാൽ മാസം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 12

मासैश्चैवायनं षड्भिर्वर्षं स्यादयनद्वये । चत्वारिंशच्च लक्षाणि लक्षाणां त्रितयं पुनः

ആറ് മാസങ്ങളാൽ ഒരു അയനം (അർദ്ധവർഷം) ഉണ്ടാകും; രണ്ട് അയനങ്ങളാൽ ഒരു വർഷം സിദ്ധിക്കുന്നു. തുടർന്ന് നാല്പത് ലക്ഷം, പിന്നെയും ലക്ഷങ്ങളുടെ മൂന്ന് ലക്ഷം (ലക്ഷ-ലക്ഷ) എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 13

विंशतिश्च सहस्राणि ज्ञेयं सौरं चतुर्युगम् । चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वंतरमुदाहृतम्

സൗരവർഷപരിമാണത്തിൽ ചതുര്യുഗം ഇരുപതിനായിരം (ഘടകങ്ങൾ) എന്നു അറിയണം. അത്തരം എഴുപത്തൊന്ന് ചതുര്യുഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് മന്വന്തരമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 14

ऐंद्रमेतद्भवेदायुः समासांतं च कीर्तितम् । चतुर्दशेन्द्रैः प्रलीनैः कल्पं ब्रह्मदिनं भवेत्

ഇത് ഇന്ദ്രന്റെ ആയുസ്സ് ‘ഐന്ദ്രം’ എന്നു, വർഷങ്ങളുടെ സമാപ്തിവരെ വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പതിനാലു ഇന്ദ്രന്മാർ ലയിച്ചാൽ, ആ കാലം തന്നെ കല്പം—ബ്രഹ്മദിനം—ആകുന്നു.

Verse 15

रात्रिश्च तावती चैव चतुर्युगसहस्रिका । अनेन दिनमानेन शताब्दं जीवति प्रिये

അതേ അളവിലുള്ള രാത്രിയും ഉണ്ട്; അത് ആയിരം ചതുര്യുഗങ്ങളടങ്ങിയതാണ്. പ്രിയേ, ഈ ദിനമാനപ്രകാരം (ബ്രഹ്മാ) നൂറു വർഷം ജീവിക്കുന്നു.

Verse 16

ममैव निमिषार्द्धेन सहस्राणि चतुर्द्दश । विनश्यंति ततो विष्णोरसंख्याताः पितामहाः

എന്റെ അർദ്ധനിമിഷത്തിൽ തന്നെ പതിനാലായിരം (അത്തരം ചക്രങ്ങൾ) നശിക്കുന്നു; അതിനപ്പുറം വിഷ്ണുവിന്റെ അസംഖ്യ പിതാമഹന്മാർ—ബ്രഹ്മാക്കൾ—കൂടി കടന്നുപോകുന്നു.

Verse 17

एवं क्रमेण देवेशि समुत्पन्नमिदं जगत् । शशिसूर्यविभागेन चित्ररूपमनंतकम्

ഹേ ദേവേശി! ഇങ്ങനെ ക്രമക്രമമായി ഈ ജഗത്ത് ഉദ്ഭവിച്ചു; ചന്ദ്ര-സൂര്യ വിഭജനത്താൽ ഇത് അനന്തവും നാനാരൂപവുമാകുന്നു.

Verse 18

कला देवि यदाद्यंतमनादिमजमव्ययम् । तदान्वितः शशी तस्यामधोमुखमवस्थितः

ഹേ ദേവി! ‘കലാ’ എന്നത് ആദിയും അന്തവും ഉള്ളത്; എന്നാൽ (പരമതത്ത്വം) അനാദി, അജ, അവ്യയം. ആ കലായോടന്വിതനായ ചന്ദ്രൻ അവിടെ അധോമുഖനായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 19

एवं क्षयोदयं ज्ञेयं चंद्रार्काभ्यामवस्थितम् । सृष्टिक्रमं मया प्रोक्तं संहारमधुना शृणु

ഇങ്ങനെ ക്ഷയവും ഉദയവും ചന്ദ്ര-സൂര്യന്മാർ സ്ഥാപിച്ചതെന്നു അറിയണം. സൃഷ്ടിക്രമം ഞാൻ പറഞ്ഞു; ഇനി എന്നിൽ നിന്ന് സംഹാരത്തെ കേൾക്കുക.

Verse 21

अहोरात्रं मुहूर्तेन मुहूर्तं तु कलाहतम् । कलां काष्ठा हतां कृत्वा काष्ठां निमिषभाजिताम्

അഹോരാത്രം മുഹൂർത്തങ്ങളാൽ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; മുഹൂർത്തം കലകളായി വിഭജിക്കുന്നു. കലയെ കാഷ്ഠകളാക്കി, കാഷ്ഠയെ നിമിഷങ്ങളാക്കി വിഭജിച്ച്—ഇങ്ങനെ കാലമാനം നിർണ്ണയിക്കുന്നു.

Verse 22

निमिषं च लवैर्हत्वा लवं त्रुटिविभाजितम् । तदतीतं प्रशांतं च निर्विकारमलक्षणम्

നിമിഷം ലവങ്ങളായി വിഭജിക്കുന്നു; ലവം ത്രുടികളായി വിഭജിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവയെല്ലാം അതീതമായ തത്ത്വം പ്രശാന്തവും നിർവികാരവും അലക്ഷണവുമാണ്.

Verse 23

तस्य चेयं परा माया कला शिरसि धारिता । सा शक्तिर्देवदेवस्य विश्वाकारा परा प्रिये । मोहयित्वा तु संतानं संसारयति पार्वति

ആ പരമതത്ത്വത്തിന്റെ ഈ പരാ മായ—‘കലാ’—ശിരസ്സിൽ ധരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പ്രിയേ! ദേവദേവന്റെ ആ പരമശക്തി വിശ്വരൂപമായി സന്താനത്തെ മോഹിപ്പിച്ച്, പാർവതി, അവരെ സംസാരത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയിക്കുന്നു.

Verse 24

एवमेतज्जगद्देवि उत्पत्तिस्थितिलक्षणम् । यत्रैवोत्पद्यते कृत्स्नं पुनस्तत्रैव लीयते

ദേവീ! ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് സൃഷ്ടിയും നിലനില്പും എന്ന ലക്ഷണങ്ങളുള്ളതാണ്; എവിടെ നിന്നാണ് ഇത് പൂർണ്ണമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, അതേ ആധാരത്തിലേക്കുതന്നെ വീണ്ടും ലയിക്കുന്നു.

Verse 25

सेयं मायामयी शक्तिः शुद्धाशुद्धस्वरूपिणी । चंद्ररूपा स्थिता सा तु तव देवि प्रकाशयेत्

ഇതുതന്നെ മായാമയിയായ ശക്തി; ശുദ്ധവും അശുദ്ധവും എന്ന ഇരുസ്വരൂപങ്ങളുള്ളത്. അത് ചന്ദ്രരൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ദേവീ, നിനക്കായി പ്രകാശം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 26

देव्युवाच । पंचाग्निनोपसन्तप्ता वर्षकोटीरनेकधा । तत्तपः सफलं जातं मेऽद्य देव जगत्पते

ദേവി പറഞ്ഞു: ‘പഞ്ചാഗ്നി തപസ്സാൽ പലവിധമായി കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ദഹിച്ച ഞാൻ—ഇന്ന്, ദേവാ, ജഗത്പതേ, എന്റെ ആ തപസ് ഫലവത്തായി.’

Verse 27

सृष्टियोगो मया ज्ञातः संहारश्च महेश्वर । चन्द्रोत्पत्तिस्वरूपं च कलामानं तथैव च

മഹേശ്വരാ! സൃഷ്ടിയുടെ യോഗം (വിധി)യും സംഹാരവും ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ചന്ദ്രന്റെ ഉത്ഭവസ്വരൂപവും, അതുപോലെ അവന്റെ കലകളുടെ മാനവും കൂടി.

Verse 28

अधुना मम देवेश सन्देहो हृदि संस्थितः । कौतूहलं परं देव कथयस्व महेश्वर

ഇപ്പോൾ, ഹേ ദേവേശാ! എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സംശയം ഉറച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവാ! എന്റെ കൗതുകം അത്യധികം; ഹേ മഹേശ്വരാ, അരുളിച്ചെയ്യുക.

Verse 29

अमृतादेव संभूतः सर्वाह्लादकरः शशी । प्रियश्च तव देवेश वल्लभश्चंद्रमास्तथा

അമൃതത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ച ശശി എല്ലാവർക്കും ആനന്ദം നൽകുന്നു. ഹേ ദേവേശാ! ചന്ദ്രൻ നിനക്കു പ്രിയൻ; അവൻ നിന്റെ വല്ലഭനും തന്നേ.

Verse 31

सर्वौषधीनामधिपः पितॄणां प्रीणनं परम् । तदाश्रयश्च त्वद्भक्तस्त्व त्सेवातत्परः शशी

അവൻ സർവ്വ ഔഷധികളുടെ അധിപൻ, പിതൃകളെ പരമമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവൻ. ആ ദിവ്യനിയമത്തെ ആശ്രയിച്ച് ശശി നിന്റെ ഭക്തനായി, നിന്റെ സേവയിൽ തന്നെ പൂർണ്ണമായി തത്പരൻ.

Verse 32

तथापि सकलंकोऽयं कौतुकं कुरुते मम । देवि ब्रह्मांडसंघट्टमालामंडितशेखरः

എങ്കിലും ഈ കലങ്കാങ്കിതൻ എന്റെ മനസ്സിൽ അത്ഭുതം ഉണർത്തുന്നു—ഹേ ദേവീ! ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ സംഘട്ടത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ മാലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശിഖരമുള്ളവൻ.

Verse 33

शीर्षे तव निविष्टस्य कष्टं चंद्रस्य चेद्यदि । तर्हि नाथ न शोच्या वै संसारे दुःखभागिनः

നിന്റെ ശിരസ്സിൽ അധിവസിക്കുന്ന ചന്ദ്രനേയും കഷ്ടം ബാധിക്കുമെങ്കിൽ, ഹേ നാഥാ! ലോകത്തിൽ ദുഃഖഭാഗികളായ ആരും തന്നെ ശോചനീയരല്ല.

Verse 34

न चास्ति त्रिषु लोकेषु न चैतत्संभविष्यति । यत्र शक्तो भवत्कर्तुं दुःखस्यास्य च संक्षयम्

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ആരുമില്ല; ഇനിയുമൊരിക്കലും ഉണ്ടാകുകയില്ല—ഈ ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനം വരുത്താൻ ശേഷിയുള്ളവൻ.

Verse 35

सर्वेषां वर्तते शंका यथा मम महेश्वर । उत्पन्नं कारणं किंतद्येन सोमस्य लांछनम्

ഹേ മഹേശ്വരാ! എനിക്കുള്ളതുപോലെ എല്ലാവർക്കും സംശയം ഉണ്ട്—സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) മേലുള്ള ലാഞ്ഛനം ഏത് കാരണത്താൽ ഉത്ഭവിച്ചു?

Verse 36

किमेतत्कारणं देव कथयस्व महेश्वर । अमृते संभवो यस्य कथं तस्यापि लांछनम्

ഹേ ദേവാ, ഹേ മഹേശ്വരാ! ഈ കാരണമെന്തെന്ന് പറയുക. അമൃതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനിലും ലാഞ്ഛനം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി?

Verse 37

प्रियश्च तव देवेश लांछनं चापि तिष्ठति । कौतूहलं परं देव तत्त्वं मे वक्तुमर्हसि

ഹേ ദേവേശാ! അവൻ നിനക്കു പ്രിയനായിട്ടും ലാഞ്ഛനം നിലനിൽക്കുന്നു. ഹേ ദേവാ! എന്റെ കൗതുകം മഹത്താണ്—ഇതിന്റെ തത്ത്വം പറയുക.

Verse 38

एवमुक्तः स पार्वत्या देवदेवो महेश्वरः । उवाच परमप्रीतः प्रेम्णा शैलसुतां प्रभुः

പാർവതി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി, ശൈലസുതയോടു സ്നേഹത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 39

ईश्वर उवाच । किं ते देवि महाशंकाद्योत्पन्ना वरवर्णिनि । ममोपरि न कर्त्तव्या निरुद्विग्ना भव प्रिये । पितुस्तव प्रभावेन लांछनं शशिनोऽभवत्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, വരവർണിനി! നിനക്കു ഈ മഹാശങ്ക എന്തുകൊണ്ട് ഉദിച്ചു? എനിക്കുമേൽ ഇത്തരമൊരു സംശയം വെക്കരുത്; പ്രിയേ, നിർവ്യാകുലയായി ഇരിക്ക. നിന്റെ പിതാവിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടാണ് ചന്ദ്രനിൽ ഈ കളങ്കം വന്നത്.

Verse 40

भावित्वात्कर्मणो देवि दक्षस्याज्ञाव्यतिक्रमात् । समं वर्त्तस्व भार्याभिरित्युक्तः शशलांछनः

ഹേ ദേവി, ഭവിതവ്യമായ കർമ്മഫലത്താലും ദക്ഷന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിച്ചതിനാലും ‘ശശലാഞ്ഛന’ ചന്ദ്രനോട്—“ഭാര്യകളോടു സമമായി പെരുമാറുക” എന്നു കല്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 41

तद्वाक्यमन्यथा चक्रे ततः शप्तः शशी प्रिये । इदं पृष्टं तु यद्देवि त्वया लांछनकारणम्

പ്രിയേ, ചന്ദ്രൻ ആ വചനത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചു; അതിനാൽ ശശി ശപിക്കപ്പെട്ടു. ഹേ ദേവി, നീ ചോദിച്ച ചന്ദ്രന്റെ കളങ്കകാരണം—ഇതുതന്നെ.

Verse 42

कल्पेकल्पे पृथग्भावं कारणैरस्ति भामिनि । असंख्यातं च तद्वक्तुं शक्यं नैव मया प्रिये

ഹേ ഭാമിനി, ഓരോ കല്പത്തിലും കാരണഭേദങ്ങളാൽ സ്ഥിതി വ്യത്യസ്തമാകുന്നു. അവ അസംഖ്യമാണ്; അതിനാൽ പ്രിയേ, എല്ലാം ഞാൻ പറയാൻ കഴിയില്ല.

Verse 43

असंख्येयाश्चन्द्रमसः संभवंति पुनःपुनः । विनश्यंति च देवेशि सर्वमन्वन्तरान्तरम्

ഹേ ദേവേശി, അസംഖ്യമായ ചന്ദ്രന്മാർ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അവ നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—ഒരു മന്വന്തരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്കു എല്ലാം ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

Verse 44

असंख्याताश्च कल्पाख्या असंख्याताः पितामहाः । हरयश्चाप्यसंख्याता एक एव महेश्वरः

അസംഖ്യ കല്പചക്രങ്ങൾ, അസംഖ്യ പിതാമഹന്മാർ (ബ്രഹ്മാക്കൾ) ഉണ്ട്. അസംഖ്യ ഹരികൾ (വിഷ്ണുക്കൾ) കൂടിയുണ്ട്—എന്നാൽ മഹേശ്വരൻ ഒരുവനേ.

Verse 45

कोटिकोट्ययुतान्यत्र ब्रह्माण्डानि मम प्रिये । जलबुद्बुदवद्देवि संजातानि तु लीलया

എൻ പ്രിയ ദേവീ! ഇവിടെ കോടി-കോടി അയുത ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ ജലബുബ്ബുളങ്ങളെപ്പോലെ, വെറും ലീലാമാത്രമായി എളുപ്പത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 46

तत्रतत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः । सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्धा शंभोस्तु संनिधिः

അവിടവിടെയായി ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാക്കൾ, ഹരികൾ (വിഷ്ണുക്കൾ), ഭവന്മാർ (രുദ്രന്മാർ) പ്രധാനംകൊണ്ട് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും ഓരോ ലോകത്തും ശംഭുവിന്റെ സാന്നിധ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 47

लयं चैव तथान्योन्यमाद्यंतं प्रकरोति च । सर्गसंहारसंस्थानां कर्त्ता देवो महेश्वरः

അവൻ ലയവും വരുത്തുന്നു; ആദി-അന്തങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധവും നടത്തുന്നു; സൃഷ്ടി, സംഹാരം, ലോകക്രമം എന്നിവയുടെ കർത്താവ് ദേവൻ മഹേശ്വരൻ തന്നേ.

Verse 48

सर्गे च रजसा पृक्तः सत्त्वस्थः परिपालने । प्रतिसर्गे तमोयुक्तः सोऽहं देवि त्रिधा स्थितः

സൃഷ്ടിയിൽ ഞാൻ രജോഗുണത്തോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നു, പരിപാലനത്തിൽ സത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; പ്രതിസർഗ്ഗ/സംഹാരത്തിൽ തമോഗുണത്തോടു സംയുക്തൻ—ഹേ ദേവീ, ഞാൻ ത്രിവിധമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 49

तस्मान्माहेश्वरो ब्रह्मा ब्रह्मणोऽधिपतिः शिवः । सदाशिवो भवेद्विष्णुर्ब्रह्मा सर्वात्मको ह्यतः

അതുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവ് മാഹേശ്വരസ്വഭാവൻ; ബ്രഹ്മാവിനും അധിപതി ശിവൻ. സദാശിവൻ തന്നെ വിഷ്ണുരൂപമാകുന്നു; അതിനാൽ ബ്രഹ്മാവും സർവാത്മ പരമാത്മാവാൽ വ്യാപ്തനാണ്.

Verse 50

स एव भगवान्रुद्रो विष्णुर्विश्व जगत्प्रभुः । अस्मिन्नण्डे त्विमेलोका अन्तर्विश्वमिदंजगत्

അവൻ തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ രുദ്രൻ; അവൻ തന്നെയാണ് വിഷ്ണുവും—വിശ്വജഗത്തിന്റെ പ്രഭു. ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡ-അണ്ഡത്തിനുള്ളിൽ ഈ ലോകങ്ങൾ; ഇതിന്റെ ഉള്ളിലേ ഈ സമസ്ത അന്തർവിശ്വം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

Verse 51

चन्द्रसूर्यग्रहा देवि ब्रह्माण्डेऽस्मिन्मनस्विनि । संख्यातुं नैव शक्यन्ते ये भविष्यंति ये गताः

ഹേ ദേവി, ഹേ മനസ്വിനി! ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ ചന്ദ്രന്മാരുടെയും സൂര്യന്മാരുടെയും ഗ്രഹങ്ങളുടെയും എണ്ണം എണ്ണാൻ കഴിയില്ല—കഴിഞ്ഞവയും വരാനിരിക്കുന്നവയും.

Verse 52

अस्मिन्वाराहकल्पे तु वर्तमाने मनस्विनि । षडतीता महादेवि रोहिणीपतयः पुरा

ഹേ മനസ്വിനി, ഹേ മഹാദേവി! ഈ നിലവിലെ വാരാഹകൽപ്പത്തിൽ മുമ്പ് രോഹിണീപതികൾ (ചന്ദ്രന്മാർ) ആറുപേർ കഴിഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു.

Verse 53

सप्तमोऽयं महादेवि वर्ततेऽमृतसंभवः । दक्षशापेन यो देवि संक्षीणो दृश्यतेऽधुना

ഹേ മഹാദേവി! ഈ ഏഴാമത്തെ അമൃതസംബവ ചന്ദ്രൻ ഇപ്പോൾ നിലനിൽക്കുന്നു; ഹേ ദേവി, ദക്ഷശാപം മൂലം അവൻ ഇന്നത് ക്ഷയിക്കുന്നതായി ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 54

अथ द्वितीये संप्राप्ते परार्द्धे चैव वेधसः । तस्य त्रिंशत्तिमे कल्पे पितृ कल्पेति विश्रुते

അഥ വേധസ് (ബ്രഹ്മാവ്) എന്നവന്റെ രണ്ടാം പരാർദ്ധം പ്രാപ്തമായപ്പോൾ, അവന്റെ മുപ്പതാം കല്പത്തിൽ—‘പിതൃ-കല്പം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായതിൽ—ഈ കാലഗണന പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 55

स्वायंभुवेंऽतरे प्राप्ते तस्यादौ त्वं सती किल । तस्मिन्काले महादेवि योभूद्दक्षः पिता तव

സ്വായംഭുവ മന്വന്തരമെത്തിയപ്പോൾ, അതിന്റെ ആദിയിൽ നീ സത്യമായും സതിയായി അവതരിച്ചു. അന്നുകാലത്ത്, ഹേ മഹാദേവി, ദക്ഷൻ നിന്റെ പിതാവായി ജനിച്ചു।

Verse 56

प्राणात्प्रजापतेर्जन्म तस्य दक्षस्य कीर्तितम् । अस्मिन्मन्वन्तरे देवि दक्षः प्राचेतसोऽभवत्

പ്രജാപതിയുടെ പ്രാണത്തിൽ നിന്നാണ് ആ ദക്ഷന്റെ ജനനം സംഭവിച്ചതെന്ന് കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ മന്വന്തരത്തിൽ, ഹേ ദേവി, ദക്ഷൻ ‘പ്രാചേതസ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 57

अंगुष्ठाद्दक्षिणाद्दक्षो भविष्यत्यधुना प्रिये । युगेयुगे भवन्त्येते सर्वे दक्षादयो द्विजाः

ഹേ പ്രിയേ, ഇനി വലതുകൈയിലെ അങ്കുഷ്ഠത്തിൽ നിന്ന് ദക്ഷൻ ഉദ്ഭവിക്കും. യുഗം യുഗമായി ഇവർ എല്ലാവരും—ദക്ഷാദികൾ—ദ്വിജ ഋഷികളായി വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു।

Verse 58

पुनश्चैव विनश्यन्ति विद्वांस्तत्र न मुह्यति । तस्यापमानात्त्वं देवि देहं तत्यक्थ वै पुरा

വീണ്ടും അവർ നശിച്ചുപോകുന്നു; ഇതിൽ ജ്ഞാനി മോഹിതനാകുന്നില്ല. അവന്റെ അപമാനത്താൽ, ഹേ ദേവി, നീ പൂർവ്വം ഒരിക്കൽ ദേഹം ത്യജിച്ചിരുന്നു।

Verse 59

तावद्वियुक्तोऽहं देवि त्वया मुक्तोऽभवं पुरा । यावद्वराहकल्पस्य चाक्षुषस्यान्तरं प्रिये

ഹേ ദേവി, അത്രകാലം ഞാൻ നിന്നിൽ നിന്ന് വിരഹിതനായി നിന്നു; മുൻപും നിന്റെ വിരഹത്തിൽ ശൂന്യനായി—പ്രിയേ, വരാഹകൽപത്തിലെ ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിന്റെ അവസാനം വരെയും।

Verse 60

एकविंशो मनुश्चायं कल्पे वाराहसंज्ञके । कल्पेकल्पे महादेवि भवेन्नामान्तरं तव

ഈ വരാഹ-സഞ്ജ്ഞക കൽപത്തിൽ ഈ മനു ഇരുപത്തൊന്നാമൻ. ഹേ മഹാദേവി, ഓരോ കൽപത്തിലും നിന്റെ നാമം വ്യത്യസ്തമാകുന്നു.

Verse 61

अस्मिन्कल्पे तु वाराहे हिमवत्तपसार्ज्जिते । संभूता पार्वती देवि चाक्षुषस्यांतरे गते

എന്നാൽ ഈ വരാഹകൽപത്തിൽ—ഹിമവാന്റെ തപസ്സാൽ സമ്പാദിതമായതിൽ—ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരമഴിഞ്ഞ ശേഷം, ഹേ ദേവി, നീ പാർവതിയായി ജനിച്ചു.

Verse 62

ब्रह्मणो दिनमेकं तु षण्मासेन तवावधिः । त्वं वियुक्ता मया सार्द्धं दक्षकोपेन भामिनि

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം നിന്റെ കണക്കിൽ ആറുമാസം തുല്യം. ഹേ ഭാമിനി, ദക്ഷന്റെ കോപം മൂലം നീയും എന്നോടൊപ്പം വിരഹിതയായി.

Verse 63

तव क्रोधेन ये शप्ता ऋषयो वै मया पुरा । तेऽपि देवि त्वया सार्द्धं जाता वैवस्वतेंतरे

നിന്റെ ക്രോധം മൂലം ഞാൻ മുൻപ് ശപിച്ച ഋഷിമാർ, ഹേ ദേവി, അവർയും നിന്നോടൊപ്പം വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ വീണ്ടും ജനിച്ചു.

Verse 64

भृगुरंगिरा मरीचिस्तु पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च अष्टौ ते ब्रह्मणः सुताः

ഭൃഗു, അങ്ഗിരസ്, മരീചി, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ—ഇവരെട്ടുപേരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാർ.

Verse 65

दक्षस्य यज्ञे ते शप्ताः पूर्वं स्वायंभुवेन्तरे । जाता देवि पुनस्ते वै कल्पेस्मिंश्चाक्षुषे गते

സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തിൽ നിങ്ങൾ മുൻപ് ശപിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ദേവീ, ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരമൊഴിഞ്ഞ ശേഷം ഈ കല്പത്തിൽ തന്നെ നിങ്ങൾ വീണ്ടും ജനിച്ചു.

Verse 66

देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम् । ब्रह्मणो जुह्वतः शुक्रमग्नौ पूर्वं प्रजेप्सया

പൂർവ്വം ദേവന്റെ മഹായജ്ഞത്തിൽ, (ഒരാൾ) വാരുണിയുടെ രൂപം ധരിച്ചിരിക്കെ, സന്താനാഭിലാഷത്തോടെ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ ശുക്രം അഗ്നിയിൽ ആഹുതിയായി അർപ്പിച്ചു.

Verse 67

ऋषयो जज्ञिरे पूर्वं सूर्यबिंबसमप्रभाः । पितुस्तव समीपं ते वरणाय तव प्रिये । प्रस्थापिता मया पूर्वं तत्त्वं जानासि सुव्रते

പൂർവ്വം സൂര്യബിംബസമമായ പ്രഭയോടെ ഋഷിമാർ ജനിച്ചു. പ്രിയേ, നിന്നെ വരിക്കാൻ അവരെ നിന്റെ പിതാവിന്റെ സമീപത്തേക്ക് ഞാൻ മുൻപേ അയച്ചിരുന്നു; സുവ്രതേ, ഈ സത്യം നീ അറിയുന്നു.

Verse 68

अथ किं बहुनोक्तेन वच्मि ते प्रश्नमुत्तमम् । द्वितीये तु परार्द्धेऽस्मिन्वर्त्तमाने च वेधसः

ഇനി അധികം പറഞ്ഞിട്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? നീ ചോദിച്ച പരമോത്തമമായ കാര്യത്തെ ഞാൻ പറയുന്നു. വേധസായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയുസ്സിന്റെ ഈ നിലവിലെ രണ്ടാം പരാർദ്ധത്തിൽ…

Verse 69

श्वेतकल्पात्समारभ्य यावद्वाराहगोचरम् । समतीताश्च ये चन्द्रास्ताञ्छृणुष्व वरानने

ശ്വേതകല്പത്തിൽ ആരംഭിച്ച് വരാഹകല്പത്തിന്റെ പരിധിവരെ പൂർണ്ണമായി കഴിഞ്ഞ ചന്ദ്രചക്രങ്ങളെ (മാസങ്ങളെ), ഹേ സുന്ദരമുഖീ, ശ്രവിക്കൂ.

Verse 70

चतुःशतानि देवेशि षड्विंशत्यधिकानि तु । गतानि शीतरश्मीनां सप्तविंशोऽधुना प्रिये

ഹേ ദേവേശീ, ശീതരശ്മിയായ ചന്ദ്രന്റെ നാലുനൂറ്റി ഇരുപത്താറു ചക്രങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഹേ പ്രിയേ, ഇപ്പോൾ ഇരുപത്തേഴാമത്തേതാണ് പ്രവഹിക്കുന്നത്.

Verse 71

वैवस्वतेंऽतरे प्राप्ते यश्चायं वर्ततेऽधुना । त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयपुरःसरः

വൈവസ്വത മന്വന്തരമെത്തിയപ്പോൾ—ഇപ്പോൾ പ്രവഹിക്കുന്നതുതന്നെ അത്—ത്രേതായുഗത്തിന്റെ പത്താം ഘട്ടത്തിൽ ദത്താത്രേയൻ മുൻനിരയായി (പുരസ്സരനായി) നിന്നു.

Verse 72

संजातो रोहिणीनाथो योऽधुना वर्त्तते प्रिये । तस्योत्पत्तिप्रसंगेन विष्णोर्मानुषसंभवान्

ഹേ പ്രിയേ, ഇപ്പോൾ നിലവിലുള്ള രോഹിണീനാഥൻ (ചന്ദ്രൻ) ജനിച്ചു; അവന്റെ ജന്മപ്രസംഗത്തോടൊപ്പം വിഷ്ണുവിന്റെ മനുഷ്യരൂപ അവതാരങ്ങളെ (വിവരിക്കും).

Verse 73

देहावतारान्वक्ष्यामि प्रारंभात्प्रथमान्प्रिये । पञ्चमः पंचदश्यां स त्रेतायां तु बभूव ह

ഹേ പ്രിയേ, ആരംഭം മുതൽ തന്നെ ആദ്യത്തെ ദേഹാവതാരങ്ങളെ ഞാൻ വിവരിക്കും. പതിനഞ്ചാം ക്രമത്തിൽ അഞ്ചാമത്തെ അവതാരം സംഭവിച്ചു; അത് ത്രേതായുഗത്തിലായിരുന്നു.

Verse 74

मांधाता चक्रवर्त्तित्वे तस्योतथ्यपुरःसरः । एकोनविंशत्रेतायां सर्वक्षत्रांतकोऽभवत्

മാന്ധാതാ ചക്രവർത്തിത്വം പ്രാപിച്ചു; മുൻപന്തിയിൽ മാർഗ്ഗദർശകനായി ഉതഥ്യൻ നിന്നു. പത്തൊമ്പതാം ത്രേതായുഗത്തിൽ സർവക്ഷത്രിയാന്തകൻ അവതരിച്ചു.

Verse 75

जामदग्न्यस्तथा षष्ठो विश्वामित्रपुरःसरः । चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा

ആറാം അവതാരം ജാമദഗ്ന്യൻ (പരശുരാമൻ) ആയിരുന്നു; മുൻപന്തിയിൽ വിശ്വാമിത്രൻ. ഇരുപത്തിനാലാം യുഗത്തിൽ രാമൻ ജനിച്ചു; വസിഷ്ഠൻ രാജപുരോഹിതനായി സേവിച്ചു.

Verse 76

सप्तमो रावणस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः । अष्टमे द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात्

ഏഴാം അവതാരം ദശരഥന്റെ പുത്രനായി രാവണനാശാർത്ഥം ജനിച്ചു. എട്ടാം ദ്വാപരത്തിൽ വിഷ്ണു ഇരുപത്തെട്ടാം അവതാരമായി പരാശരനിൽ നിന്നു പ്രാദുർഭവിച്ചു.

Verse 77

वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्ण्यपुरःसरः । तत्रैव नवमो विष्णुरदितेः कश्यपात्मजः

അതിനുശേഷം വേദവ്യാസൻ ജനിച്ചു; മുൻപന്തിയിൽ ജാതൂകർണ്യൻ. അവിടെയേ വിഷ്ണുവിന്റെ ഒൻപതാം പ്രാകട്യം അദിതിയുടെ സന്താനമായി—കശ്യപന്റെ പുത്രനായി—പ്രകടമായി.

Verse 78

देवक्यां वसुदेवात्तु ब्रह्मगर्गपुरःसरः । एकविंशतमस्यास्य द्वापरस्यांशसंक्षये । नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले स्वयम्

ദേവകിയുടെ ഗർഭത്തിൽ വസുദേവനാൽ വിഷ്ണു പ്രാദുർഭവിച്ചു; ബ്രഹ്മാവും ഗർഗനും അഗ്രഗണ്യ സാക്ഷികളായി. ഈ ഇരുപത്തൊന്നാം ദ്വാപരത്തിന്റെ അംശക്ഷയത്തിൽ ധർമ്മം നശിച്ചപ്പോൾ, വിഷ്ണു സ്വയം വൃഷ്ണികുലത്തിൽ ജനിച്ചു.

Verse 79

कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनः । पूर्वजन्मनि विष्णुः स प्रमतिर्नाम वीर्यवान्

ധർമ്മവ്യവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കാനും അസുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനും, മുൻജന്മത്തിൽ ആ വിഷ്ണുവേ ‘പ്രമതി’ എന്ന പേരുള്ള വീര്യവാനായിരുന്നു।

Verse 80

गोत्रेण वै चंद्रमसः संध्यामिश्रे भविष्यति । कल्किर्विष्णुयशानाम पाराशर्यप्रतापवान्

ഗോത്രത്തിൽ ചാന്ദ്രമസ (ചന്ദ്രവംശീയ) ആയിരിക്കും; ‘സന്ധ്യാമിശ്ര’യിൽ പ്രാദുർഭവിക്കും. വിഷ്ണുയശസ്സിന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച്, പാരാശര്യപ്രതാപം ധരിച്ച കല്കിയായിരിക്കും।

Verse 81

दशमो भाव्यसंभूतो याज्ञवल्क्यपुरःसरः । अनुकर्षश्च वै सेनां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्

ഭാവിയിൽ പത്താമത്തെ അവതാരം ഉദ്ഭവിക്കും; യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ മുൻപന്തിയിൽ നിൽക്കും; ആന-കുതിര-രഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സൈന്യത്തെ കൂടെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകും।

Verse 82

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैर्भृशं शतसहस्रशः । निःशेषाञ्छूद्रराज्ञस्तांस्तदा स तु करिष्यति

ആയുധം കൈകൊണ്ട ബ്രാഹ്മണർ ലക്ഷക്കണക്കിന് കൂടെയിരിക്കെ, അന്ന് അവൻ ആ ശൂദ്രരാജാക്കളെ നിശ്ശേഷമായി നശിപ്പിക്കും।

Verse 83

पाखंडान्म्लेच्छजातींश्च दस्यूंश्चैव सहस्रशः । नात्यर्थं धार्मिका ये च ब्रह्मब्रह्मद्विषः क्वचित्

അവൻ പാഖണ്ഡികൾ, മ്ലേച്ഛജാതികൾ, ദസ്യൂകൾ—ആയിരങ്ങളായി—കൂടാതെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ധാർമ്മികരല്ലാത്തവരെയും, ചിലപ്പോൾ ബ്രഹ്മനെയും ബ്രാഹ്മണരെയും ദ്വേഷിക്കുന്നവരെയും (അടക്കിവെക്കും)।

Verse 84

प्रवृत्तचक्रो बलवाञ्च्छूराणामंतको बली । अदृश्यः सर्वभूतानां पृथिवीं विचरिष्यति

പ്രവൃത്തചക്രനായി, ബലവാനും പരാക്രമശാലിയും—ദുഷ്ടർക്കു അന്തകനായി—സകലഭൂതങ്ങൾക്കും അദൃശ്യനായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കും.

Verse 85

मानवस्य तु सोंऽशेन देवस्य भुवि वै प्रभुः । क्षपयित्वा तु तान्सर्वान्भाविनार्थेन नोदितान् । गंगायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्स्यति सानुगः

ദേവന്റെ മാനവാംശമായി ഭൂവിൽ ആ പ്രഭു അവതരിക്കും. വരാനിരിക്കുന്ന കാലവിധിയാൽ പ്രേരിതരായ എല്ലാവരെയും നശിപ്പിച്ച്, അനുചരന്മാരോടുകൂടെ ഗംഗാ-യമുനകളുടെ മദ്ധ്യദേശത്ത് നിഷ്ഠ (അന്തിമ സ്ഥാപനം) പ്രാപിക്കും.

Verse 86

ततो व्यतीते कल्कौ तु सामात्ये सहसैनिके । नृपेष्वपि च नष्टेषु तदात्वप्रहराः प्रजाः

അതിനുശേഷം, കല്കി മന്ത്രിമാരും സൈന്യവും സഹിതം അസ്തമിച്ചപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരും നശിച്ചപ്പോൾ, ആ സമയത്ത് ജനങ്ങൾ പരസ്പരം പ്രഹരിക്കുന്ന ഹിംസകരായി മാറും.

Verse 87

रक्षणे विनिवृत्ते च हत्वा चान्योन्यमाहवे । परस्परहतास्ताश्च निराक्रंदाः सुदुःखिताः

രക്ഷയും ക്രമവും നിലച്ചപ്പോൾ, അവർ യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം കൊല്ലും. പരസ്പരഹതരായി, അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ ഒരു വിലാപവും കൂടാതെ അവർ കിടക്കും.

Verse 88

क्षीणे कलियुगे चास्मिन्दशवर्षसहस्रके । स संध्यांशे तु निःशेषे कृतं वै प्रतिपत्स्यति

ഈ പത്തായിരം വർഷങ്ങളുള്ള കലിയുഗം ക്ഷീണിച്ച്, അതിന്റെ സന്ധ്യാംശവും പൂർണ്ണമായി അവസാനിക്കുമ്പോൾ, നിശ്ചയമായും കൃതയുഗം വീണ്ടും ആരംഭിക്കും.

Verse 89

यदा चंद्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती । एकराशौ समेष्यंति प्रपत्स्यति तदा कृतम्

ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, തിഷ്യ നക്ഷത്രത്തോടുകൂടിയ ബൃഹസ്പതിയും ഒരേ രാശിയിൽ ഒന്നിച്ചുകൂടുമ്പോൾ, അപ്പോൾ കൃതയുഗം ആരംഭിക്കും।

Verse 90

अभिजिन्नाम नक्षत्रं जयंतीनाम शर्वरी । मुहूर्तो विजयो नाम यत्र जातो जनार्द्दनः

നക്ഷത്രം ‘അഭിജിത്’ എന്നും, രാത്രി ‘ജയന്തീ’ എന്നും, മുഹൂർത്തം ‘വിജയ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു—അന്നേരത്തുതന്നെ ജനാർദ്ദനൻ ജനിച്ചു।

Verse 91

देव्युवाच । नोक्तं यथावदखिलं भृगुशापविचेष्टितम् । पूर्वावतारान्मे ब्रूहि नोक्तपूर्वान्महेश्वर

ദേവി പറഞ്ഞു—ഭൃഗുവിന്റെ ശാപത്തിൽ നിന്നുയർന്ന സമസ്ത സംഭവക്രമവും നിങ്ങൾ യഥാവിധി പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞിട്ടില്ല। മഹേശ്വരാ, മുമ്പ് പറയാത്ത പൂർവ്വാവതാരങ്ങൾ എനിക്കു പറയുക।

Verse 92

ईश्वर उवाच । यदा तु पृथिवी व्याप्ता दानवैर्बलवत्तरैः । ततः प्रभृति शापेन भृगुनैमित्तिकेन ह

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ശക്തിമാനായ ദാനവർ ഭൂമിയെ വ്യാപിച്ചപ്പോൾ, ഭൃഗു-നിമിത്തമായ ശാപം മൂലം അന്നുമുതൽ ഈ ക്രമം ആരംഭിച്ചു।

Verse 93

जज्ञे पुनःपुनर्विष्णुः कर्त्तुं धर्मव्यवस्थितिम् । धर्मान्नारायणः साध्यः संभूतश्चाक्षुषेंतरे

ധർമ്മവ്യവസ്ഥ സ്ഥാപിക്കുവാൻ വിഷ്ണു വീണ്ടും വീണ്ടും അവതരിച്ചു. ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു നാരായണൻ ‘സാധ്യ’ രൂപത്തിൽ പ്രാദുർഭവിച്ച് ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിൽ ഉദയം ചെയ്തു।

Verse 94

यज्ञं प्रवर्तयामास स च वैवस्वतेंऽतरे । प्रादुर्भावे तदा तस्य ब्रह्मा चासीत्पुरोहितः

അവൻ യജ്ഞം ആരംഭിപ്പിച്ചു; അത് വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ സംഭവിച്ചു. ആ പ്രാദുർഭാവസമയത്ത് സ്വയം ബ്രഹ്മാവായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുരോഹിതൻ.

Verse 95

चतुर्थ्यां तु युगाख्यायामापन्नेषु सुरेष्विह । संभूतः स समुद्रात्तु हिरण्यकशिपोर्वधे

ഇവിടെ പറയുന്ന നാലാം യുഗചക്രത്തിൽ, ദേവന്മാർ ദുരിതത്തിലായപ്പോൾ, ഹിരണ്യകശിപുവധത്തിനായി അദ്ദേഹം സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് പ്രാദുർഭവിച്ചു.

Verse 96

द्वितीयो नरसिंहोऽभूद्रुद्रस्तस्य पुरःसरः । लोकेषु बलिसंस्थेषु त्रेतायां सप्तमे युगे

രണ്ടാമത്തെ അവതാരം നരസിംഹനായി ഉണ്ടായി; അദ്ദേഹത്തിന് മുൻപായി രുദ്രൻ നടന്നു. ലോകങ്ങൾ ബലിയുടെ ഭരണത്തിൽ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുമ്പോൾ, ത്രേതായുഗത്തിലെ ഏഴാം യുഗത്തിൽ ഇത് സംഭവിച്ചു.

Verse 97

दैत्यैस्त्रैलोक्य आक्रांते तृतीयो वामनोभवत् । संक्षिप्यात्मानमंगेषु बृहस्पतिपुरःसरः

ദൈത്യന്മാർ ത്രിലോകം കീഴടക്കിയപ്പോൾ, മൂന്നാമത്തെ അവതാരം വാമനനായി. തന്റെ രൂപം അവയവങ്ങളിൽ സംക്ഷിപ്തമാക്കി, ബൃഹസ്പതിയെ അഗ്രഗാമിയാക്കി അദ്ദേഹം മുന്നേറി.

Verse 98

त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह । नष्टे धर्मे चतुर्थांशे मार्कंडेयपुरःसरः । एते दिव्यावतारा वै मानुष्ये कथिताः पुरा

ത്രേതായുഗത്തിലെ പത്താം യുഗത്തിൽ ദത്താത്രേയൻ പ്രാദുർഭവിച്ചു; ധർമ്മത്തിന്റെ ഒരു ചതുര്ഥാംശം നശിച്ചപ്പോൾ, മാർകണ്ഡേയൻ അഗ്രഗാമിയായി നിന്നു. ഇവയത്രേ പുരാതനകാലത്ത് മനുഷ്യരിടയിൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ട ദിവ്യാവതാരങ്ങൾ.