Adhyaya 2

Verse 1

लोमश उवाच । एकदा तु तदा तेन यज्ञः प्रारंभितो महान् । तत्राहूतास्तदा सर्वे दीक्षितेन तपस्विना

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഒരിക്കൽ ആ സമയത്ത് അവൻ ഒരു മഹായജ്ഞം ആരംഭിച്ചു. അവിടെ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ച ആ തപസ്വി അപ്പോൾ എല്ലാവരെയും ക്ഷണിച്ചു.

Verse 2

ऋषयो विविधास्तत्र वशिष्ठाद्याः समागताः । अगस्त्यः कश्यपोऽत्रिश्च वामदेवस्तथा भृगुः

അവിടെ വശിഷ്ഠാദികളായി നാനാവിധ ഋഷിമാർ സംഗമിച്ചു—അഗസ്ത്യൻ, കശ്യപൻ, അത്രി, വാമദേവൻ, ഭൃഗുവും കൂടി।

Verse 3

दधीचो भगवान्व्यासो भरद्वाजोऽथ गौतमः । एते चान्ये च बहवः समाजग्मुर्महर्षयः

ദധീചി, ഭഗവാൻ വ്യാസൻ, ഭരദ്വാജൻ, പിന്നെ ഗൗതമൻ—ഇവരും മറ്റു അനേകം മഹർഷിമാരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു।

Verse 4

तथा सर्वे सुरगणा लोकपालस्तथाऽपरे विद्याधराश्च गंधर्वाः किंनराप्सरसां गणाः

അതുപോലെ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും, ലോകപാലകരും മറ്റുള്ളവരും വന്നു—വിദ്യാധരർ, ഗന്ധർവർ, കിന്നരർ, അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങളും।

Verse 5

सप्तलोकात्समानीतो ब्रह्मा लोकपितामहः । वैकुंठाच्च तथा विष्णुः समानीतो मरवं प्रति

സപ്തലോകങ്ങളിൽ നിന്നു ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു; അതുപോലെ വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്നു വിഷ്ണുവിനെയും മരവയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 6

देवेन्द्रो हि समानीत इंद्राण्या सह सुप्रभः । तथा चंद्रो हि रोहिण्या वरुणः प्रिययया सह

ദേവേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രാണിയോടുകൂടെ ദീപ്തിമാനായി അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു. അതുപോലെ ചന്ദ്രൻ രോഹിണിയോടുകൂടെ, വരുണൻ തന്റെ പ്രിയയോടുകൂടെ വന്നു।

Verse 7

कुबेरः पुष्पकारूढो मृगाऽरूढोऽथ मारुतः । बस्ताऽरूढः पावकश्च प्रेताऽरूढोऽथ निरृति

കുബേരൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ ആരൂഢനായി വന്നു; മാരുതൻ (വായു) മൃഗത്തിൽ ആരൂഢനായി വന്നു. പാവകൻ (അഗ്നി) ആടിന്റെ മേൽ കയറി വന്നു; നിരൃതി പ്രേതത്തിന്റെ മേൽ ആരൂഢയായി വന്നു.

Verse 8

एते सर्वे समायाता यज्ञवाटे द्विजन्मनः । ते सर्वे सत्कृतास्तेन दक्षेण च दुरात्मना

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഇവരെല്ലാവരും യജ്ഞവാടത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. ദുഷ്ടമനസ്സനായ ദക്ഷനും അവരെല്ലാവരെയും വിധിപൂർവം സത്കരിച്ചു.

Verse 9

भवनानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च । त्वष्ट्रा कृतानि दिव्यानि कौशल्येन महात्मना

അവിടെ അതിമൂല്യമുള്ള, വിശാലവും ദീപ്തിമാനുമായ ഭവനങ്ങൾ—ദിവ്യപ്രാസാദങ്ങൾ—ഉണ്ടായിരുന്നു; മഹാത്മാവായ ത്വഷ്ടാവ് പരമ കൗശലത്തോടെ അവ നിർമ്മിച്ചിരുന്നു.

Verse 10

तेषु सर्वेषु धिष्ण्येषु यथाजोषं समास्थिताः

ആ എല്ലാ പവിത്രാസനങ്ങളിലും നിശ്ചിതസ്ഥാനങ്ങളിലും അവർ യഥോചിതമായി, സൗകര്യാനുസാരം, ഇരിപ്പുറപ്പിച്ചു.

Verse 11

वर्त्तमाने महायज्ञे तीर्थे कनखले तथा । ऋत्विजश्च कृतास्तेन भृग्वाद्याश्च तपोधनाः

കനഖല തീർത്ഥത്തിൽ മഹായജ്ഞം നടക്കുമ്പോൾ, അവൻ ഭൃഗു മുതലായ തപോധന ഋഷിമാരെ ഋത്വിജന്മാരായി (യാജകരായി) നിയമിച്ചു.

Verse 12

दीक्षायुक्तस्तदा दक्षः कृतकौतुकमंगलः । भार्यया सहितो विप्रैः कृतस्वत्ययनो भृशम्

അപ്പോൾ ദീക്ഷായുക്തനായ ദക്ഷൻ കൗതുകമംഗളാദി ശുഭപൂർവ്വകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു. ഭാര്യയോടുകൂടെ അവനെ ബ്രാഹ്മണർ സ്വസ്ത്യയനവും ക്ഷേമ-രക്ഷാശീർവാദങ്ങളും നൽകി അത്യന്തം ആദരിച്ചു।

Verse 13

रेजे महत्त्वेन तदा सुहृद्भिः परितः सदा । एतस्मिन्नंतरे तत्र दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्

അപ്പോൾ അവൻ മഹിമയാൽ ദീപ്തനായി, എപ്പോഴും സുഹൃത്തുക്കൾ ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനിടയിൽ അവിടെ ദധീചി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 14

दधीचिरुवाच । एते सुरेशा ऋषयो महत्तराः सलोकपालाश्च समागतास्तव । तथाऽपि यज्ञस्तु न शोभते भृशंपिनाकिना तेन महात्मना विना

ദധീചി പറഞ്ഞു— ഹേ ദക്ഷാ! ദേവേശന്മാരും മഹർഷിമാരും ലോകപാലകരും നിനക്കായി സമാഗമിച്ചിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും ആ മഹാത്മാവ് പിനാകി (ശിവൻ) ഇല്ലാതെ ഈ യജ്ഞം ഒട്ടും ശോഭിക്കുന്നില്ല।

Verse 15

येनैव सर्वाण्यपि मंगलानि जातानि शंसंति महाविपश्चितः । सोऽसौ न दृष्टोऽत्र पुमान्पुराणो वृषध्वजो नीलकण्ठः कपर्दी

ആരാൽ തന്നെയാണ് എല്ലാ മംഗളങ്ങളും ജനിക്കുന്നത് എന്ന് മഹാവിപശ്ചിതന്മാരായ ഋഷികൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ആ പുരാതന പുരുഷൻ ഇവിടെ ദൃശ്യമല്ല: വൃഷധ്വജൻ, നീലകണ്ഠൻ, കപർദീ ശിവൻ।

Verse 16

अमंगलान्येव च मंगलानि भवंति येनाधिकृतानि दक्ष । त्रियंबकेनाथ सुमंगलानि भवंति सद्योह्यपमंगलानि

ഹേ ദക്ഷാ! അവൻ ക്രമപ്പെടുത്തി നിശ്ചയിച്ചാൽ അമംഗളവും മംഗളമാകുന്നു; ത്ര്യമ്പകനാഥന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ അപമംഗളവും ക്ഷണത്തിൽ പരമ സുമംഗളമാകുന്നു।

Verse 17

तस्मात्त्वयैव कर्तव्यमाह्वानं परमेष्ठिना । त्वरितं चैव शक्रेण विष्णुना प्रभविष्णुना

അതുകൊണ്ട് ഹേ പരമേഷ്ഠിൻ! നീ തന്നേ സ്വയം ആവാഹനം ചെയ്യണം; ശീഘ്രമായി ശക്രനോടും പരാക്രമശാലിയായ പ്രഭു വിഷ്ണുവോടും കൂടി।

Verse 18

सर्वैरेव हि गंतव्यं यत्र देवो महेश्वरः

നിശ്ചയമായും ദേവൻ മഹേശ്വരൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് എല്ലാവരും പോകേണ്ടതാണ്।

Verse 19

दाक्षायण्या समेतं तमानयध्वं त्वरान्विताः । तेन सर्वं पवित्रं स्याच्छंभुना योगिना भृशम्

ദാക്ഷായണി (സതി)യോടുകൂടെ അവനെ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരുവിൻ; ആ യോഗിയായ ശംഭുവാൽ എല്ലാം അത്യന്തം പവിത്രമാകും।

Verse 20

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या समग्रं सुकृतं भवेत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन समानेयो वृषध्वजः

ആരെയെങ്കിലും സ്മരിക്കുകയും നാമം ഉച്ചരിക്കുകയും ചെയ്താൽ മാത്രം സമഗ്ര പുണ്യം പൂർണമാകുന്നുവോ—അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്താൽ വൃഷധ്വജൻ (ശിവൻ) ഇവിടെ ആവാഹിക്കപ്പെടണം।

Verse 21

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रहसन्नाह दुष्टधीः । मूलं विष्णुर्हि देवानां यत्र धर्मः सनातनः

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദുഷ്ടബുദ്ധി ചിരിച്ചു പറഞ്ഞു—“ദേവന്മാരുടെ മൂലം വിഷ്ണുവാണ്; എവിടെ സനാതനധർമ്മം നിലകൊള്ളുന്നുവോ അവിടെ।”

Verse 22

यस्मिन्वेदाश्च यज्ञाश्च कर्माणिविविधानि च । प्रतिष्ठितानि सर्वाणि सोऽसौ विष्णुरिहागतः

യാതിൽ വേദങ്ങളും യാഗങ്ങളും നാനാവിധ കർമ്മങ്ങളും എല്ലാം പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നുവോ—ആ വിഷ്ണുഭഗവാൻ തന്നെയാണ് ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നത്।

Verse 23

सत्यलोकात्समायातो ब्रह्मा लोकपितामहः । वेदैश्चोपनिषद्भिश्च आगमैर्विविधैः सह

സത്യലോകത്തിൽ നിന്ന് ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് വന്നിരിക്കുന്നു—വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും വിവിധ ആഗമങ്ങളും സഹിതം।

Verse 24

तथा सुरगणैः साकमागतः सुरराट् स्वयम् । तथा यूयं समायाता ऋषयो वीतकल्मषाः

അങ്ങനെ ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടെ സ്വയം ദേവരാജനും വന്നിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ നിങ്ങളും എത്തിയിരിക്കുന്നു—പാപമലിനതയറ്റ ഋഷിമാരേ।

Verse 25

येये यज्ञोचिताः शांतास्तेते सर्वे समागताः । वेदवेदार्थतत्त्वज्ञाः सर्वे यूयं दृढव्रताः

യാഗയോഗ്യരും ശാന്തസ്വഭാവികളുമായ എല്ലാവരും ഇവിടെ സമാഗമിച്ചിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വേദവും വേദാർത്ഥതത്ത്വവും അറിയുന്ന ദൃഢവ്രതന്മാരാണ്।

Verse 26

अत्रैव च किमस्माकं रुद्रेणापि प्रयोजनम् । कन्या दत्ता मया विप्रा ब्रह्मणा नोदितेन हि

ഇവിടെയേ തന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് രുദ്രനാൽ എന്ത് പ്രയോജനം? ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ ഞാൻ കന്യാദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു।

Verse 27

अकुलीनो ह्यसौ विप्रा नष्टो नष्टप्रियः सदा । भूतप्रेतपिशाचानां पतिरेको दुरत्ययः

ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ! അവൻ കുലഹീനൻ, നശിച്ചവൻ, എന്നും നശിച്ചതിനോടേ ആസക്തൻ. ഭൂത-പ്രേത-പിശാചങ്ങളുടെ ഏകാധിപതി അവൻ—ജയിക്കാൻ ദുഷ്കരം.

Verse 28

आत्मसंभावितो मूढःस्तब्धो मौनी समत्सरः । कर्मण्यस्मिन्नयोग्योऽसौ नानीतो हि मयाऽधुना

അവൻ ആത്മഗർവിതൻ, മൂഢൻ, ദൃഢഹഠൻ, മൗനി, അസൂയയുള്ളവൻ. ഈ കർമത്തിന് (യാഗത്തിന്) അവൻ അയോഗ്യൻ; അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ ഞാൻ അവനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നിട്ടില്ല.

Verse 29

तस्मात्त्वया न वक्तव्यं पुनरेवं वचोद्विज । सर्वैर्भवद्भिः कर्तव्यो यज्ञो मे सफलो महान्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജാ! ഇനിയും ഇങ്ങനെ വാക്കുകൾ പറയരുത്. നിങ്ങളൊക്കെയും ചേർന്ന് എന്റെ ഈ മഹായാഗം നിർവഹിക്കണം; അത് തീർച്ചയായും ഫലപ്രദമാകും.

Verse 30

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ട് ദധീചി മറുപടിയായി പറഞ്ഞു.

Verse 31

दधीचिरुवाच । सर्वेषामृषिवर्याणां सुराणां भावितात्मनाम् । अनयोऽयं महाञ्जातो विना तेन महात्मना

ദധീചി പറഞ്ഞു—എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ഋഷിമാരിലും ശുദ്ധചിത്തരായ ദേവന്മാരിലും, ആ മഹാത്മാവ് ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഈ മഹാ അനർത്ഥം സംഭവിച്ചു.

Verse 32

विनाशोऽपि महान्सद्योह्यत्रत्यानां भविष्यति । एवमुक्त्वा दधीचोऽसावेक एव विनिर्गतः

“ഇവിടെ സന്നിഹിതരായവർക്കു ഉടൻ മഹാവിനാശം സംഭവിക്കും.” എന്നു പറഞ്ഞ് ദധീചി മുനി ഏകാന്തമായി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 33

यज्ञवाटाच्च दक्षस्य त्वरितः स्वाश्रमं ययौ । मुनौ विनिर्गते दक्षः प्रहसन्निदमब्रवीत्

ദക്ഷന്റെ യജ്ഞവാടത്തിൽ നിന്ന് അവൻ വേഗത്തിൽ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയി. മുനി പുറപ്പെട്ടശേഷം ദക്ഷൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 34

गतः शिवप्रियो वीरो दधीचिर्नाम नामतः । आविष्टचित्ता मंदाश्च मिथ्यावादरताः खलाः

“ശിവപ്രിയനും നാമപ്രസിദ്ധനുമായ വീരൻ ദധീചി പോയി; എന്നാൽ ഈ ദുഷ്ടർ—മന്ദബുദ്ധികൾ, ചിത്തം ആവിഷ്ടമായവർ, മിഥ്യാവചനത്തിൽ ആസക്തർ—ഇവിടെ തന്നെ ശേഷിക്കുന്നു.”

Verse 35

वेदबाह्य दुराचारास्त्याज्यास्ते ह्यत्र कर्मणि । वेदवादरता यूयं सर्वे विष्णुपुरोगमाः

“വേദത്തിന് പുറത്തുനിൽക്കുന്ന ദുഷ്ടാചാരികളെ ഈ കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കണം. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വേദവാദത്തിൽ രതർ—വിഷ്ണുവിനെ പുരോഗമിയായി സ്വീകരിച്ചവർ.”

Verse 36

यज्ञं मे सफलं विप्राः कुर्वंतु ह्यचिरादिव । तदा ते देवयजनं चक्रुः सर्वे सहर्षयः

“ഹേ വിപ്രന്മാരേ, വേഗത്തിൽ എന്റെ യജ്ഞം സഫലമാക്കുവിൻ.” അപ്പോൾ ഋഷികളോടുകൂടി എല്ലാവരും ദേവയജനം (ദേവപൂജ) നടത്തി.

Verse 37

एतस्मिन्नंतरे तत्र पर्वते गंधमादने । धारागृहे विमानेन सखीभिः परिवारिता

അതിനിടയിൽ അവിടെ ഗന്ധമാദനപർവതത്തിലെ ധാരാഗൃഹത്തിൽ, സഖിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവളായി അവൾ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 38

दाक्षायणी महादेवी चकार विविधास्तदा । क्रीडा विमानमध्यस्ता कन्दुकाद्याः सहस्रशः

അപ്പോൾ ദാക്ഷായണീ മഹാദേവി വിമാനത്തിനകത്ത് ആസീനയായി, കന്ദുകാദി ആയിരംവിധ വിനോദക്രീഡകൾ നടത്തി।

Verse 39

क्रीडासक्ता तदा देवी ददर्शाथ महासती । यज्ञं प्रयांतं सोमं च रोहिण्या सहितं प्रभुम्

ക്രീഡയിൽ ലീനയായ മഹാസതീ ദേവി അപ്പോൾ രോഹിണിയോടുകൂടെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് പോകുന്ന പ്രഭു സോമനെ (ചന്ദ്രനെ) കണ്ടു।

Verse 40

क्व गमिष्यति चंद्रोऽयं विजये पृच्छ सत्वरम् । तयोक्ता विजया देवी तं पप्रच्छ यथोचितम्

ദേവി പറഞ്ഞു—“ഈ ചന്ദ്രൻ എവിടേക്ക് പോകുന്നു? വിജയേ, ഉടൻ ചോദിക്കൂ.” എന്ന് ആജ്ഞ ലഭിച്ചപ്പോൾ ദേവി വിജയ യഥോചിതമായി അവനോട് ചോദിച്ചു।

Verse 41

कथितं तेन तत्सर्वं दक्षस्यैव मखादिकम् । तच्छ्रुत्वा त्वरिता देवी विजया जातसंभ्रमा । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं शशिना भृशम्

അവൻ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം മുതലായ എല്ലാം വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട് ദേവി വിജയ വേഗത്തിൽ, ആശങ്കയോടെ, ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി വിശദമായി അറിയിച്ചു।

Verse 42

विमृश्य कारणं देवी किमाह्वानं करोति न । दक्षः पिता मे माता च विस्मृता मां कुतोऽधुना

കാരണം ആലോചിച്ച ദേവി മനസ്സിൽ പറഞ്ഞു— “അവൻ എനിക്ക് ക്ഷണം എന്തുകൊണ്ട് അയക്കുന്നില്ല? ദക്ഷൻ എന്റെ പിതാവും മാതാവും; അവർ എന്നെ മറന്നോ? ഇപ്പോൾ അത് എങ്ങനെ സംഭവിക്കും?”

Verse 43

पृच्छामि शंकरं चाद्य कारणं कृतनिश्चया । स्थापयित्वा सखीस्तत्र आगता शंकरं प्रति

ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ അവൾ പറഞ്ഞു— “ഇന്ന് ഞാൻ ശങ്കരനോട് കാരണം ചോദിക്കും.” അവിടെ സഖികളെ നിർത്തി അവൾ ശങ്കരന്റെ അടുക്കൽ പോയി.

Verse 44

ददर्शतं सभामध्ये त्रिलोचनमवस्थितम् । गणैः परिवृतं सर्वैश्चंडमुंडादिभिस्तदा

അവൾ സഭാമദ്ധ്യേ ത്രിനേത്രനായ പ്രഭുവിനെ നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ടു; അപ്പോൾ ചണ്ഡ-മുണ്ഡാദി എല്ലാ ഗണങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റിനിന്നിരുന്നു.

Verse 45

बाणो भृंगिस्तथा नंदी शैलादो हि महातपाः । महाकालो महाचंडो महामुंडो महाशिराः

അവിടെ ബാണൻ, ഭൃംഗി, നന്ദി എന്നിവർ ഉണ്ടായിരുന്നു; മഹാതപസ്വിയായ ശൈലാദനും ഉണ്ടായിരുന്നു. മഹാകാലൻ, മഹാചണ്ഡൻ, മഹാമുണ്ഡൻ, മഹാശിരസും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 46

धूम्राक्षो धूम्रकेतुश्च धूम्रपादस्तथैव च । एते चान्ये च बहवो गणा रुद्रानुवर्तिनः

ധൂമ്രാക്ഷൻ, ധൂമ്രകേതു, ധൂമ്രപാദൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവരും മറ്റു പല ഗണങ്ങളും രുദ്രനെ അനുഗമിക്കുന്നവരായിരുന്നു.

Verse 47

केचिद्भयानका रौद्राः कबंधाश्च तथा परे । विलोचनाश्च केचिच्च वक्षोहीनास्तथा परे

ചിലർ ഭയങ്കരരും രൗദ്രസ്വഭാവികളും ആയിരുന്നു; ചിലർ തലമില്ലാത്ത ധഡങ്ങൾ (കബന്ധങ്ങൾ) ആയിരുന്നു. ചിലർ വിചിത്രനേത്രങ്ങളോടെയും, ചിലർ വക്ഷസ്ഥലം ഇല്ലാത്തവരായും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 48

एवंभूताश्च शतशः सर्वे ते कृत्तिवाससः । जटाकलापसंभूषाः सर्वे रुद्राक्षभूषणाः

ഇങ്ങനെ നൂറുകണക്കിനാളുകൾ—എല്ലാവരും ചർമവസ്ത്രധാരികൾ, ജടാകലാപംകൊണ്ട് ശോഭിതർ, എല്ലാവരും രുദ്രാക്ഷമാലാഭൂഷിതർ ആയിരുന്നു.

Verse 49

जितेंद्रिया वीतरागाः सर्वे विषयवैरिणः । एभिः सर्वैः परिवृतः शंकरो लोकशंकरः । दृष्टस्तया उपाविष्ट आसने परामाद्भुते

അവർ എല്ലാവരും ജിതേന്ദ്രിയരും വീതരാഗികളും വിഷയങ്ങളുടെ വൈരികളുമായിരുന്നു. അവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ലോകമംഗളകാരിയായ ശങ്കരനെ അവൾ പരമാദ്ഭുതമായ ആസനത്തിൽ ഉപവിഷ്ടനായി കണ്ടു.

Verse 50

आक्षिप्तचित्ता सहसा जगाम शिवसंनिधिम् । शिवेन स्थापिता स्वांके प्रीतियुक्तेन वल्लभा

മനം പെട്ടെന്ന് ആകുലമായപ്പോൾ അവൾ സഹസാ ശിവസന്നിധിയിലേക്കു ചെന്നു. പ്രീതിയുള്ള ശിവൻ തന്റെ വല്ലഭയെ സ്നേഹത്തോടെ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി.

Verse 51

प्रेम्णोदिता वचोभिः सा बहुमानपुरःसरम् । किमागमनकार्यंमे वद शीघ्रं सुमध्यमे

പ്രേമം പ്രേരിപ്പിച്ച് അവൾ ബഹുമാനപൂർവ്വം പറഞ്ഞു—“ഹേ സുമധ്യമേ, വേഗം പറയുക; എന്റെ ആഗമനത്തിന്റെ കാര്യം എന്താണ്?”

Verse 52

एवमुक्ता तदा तेन उवाचासितलोचना

അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അപ്പോൾ ശ്യാമനേത്രയായ ദേവി മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 53

सत्युवाच । पितुर्मम महायज्ञे कस्मात्तव न रोचते । गमनं देवदेवश तत्सर्वं कथय प्रभो

സതി പറഞ്ഞു—എന്റെ പിതാവിന്റെ മഹായജ്ഞത്തിലേക്കുള്ള നിങ്ങളുടെ ഗമനം എന്തുകൊണ്ട് നിങ്ങൾക്കു രുചിക്കുന്നില്ല, ദേവദേവേശാ? പ്രഭോ, എല്ലാം പറയുക.

Verse 54

सुहृदामेष वै धर्मः सुहृद्भिः सह संगतिम् । कुर्वंति यन्महादेव सुहृदां प्रीतिवर्धिनीम्

മഹാദേവാ, സുഹൃത്തുകളുടെ ധർമ്മം ഇതുതന്നെ—സുഹൃത്തുകളോടൊപ്പം സങ്കതി പുലർത്തുക; അതിലൂടെ സുഖൃദുകളുടെ പ്രീതി വർധിക്കും.

Verse 55

तसमात्सर्वप्रयत्नेन अनाहूतोऽपि गच्छ भोः । यज्ञवाटं पितुर्मेऽद्य वचनान्मे सदाशिव

അതുകൊണ്ട്, സദാശിവാ, എന്റെ വചനപ്രകാരം ഇന്ന് എന്റെ പിതാവിന്റെ യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക് സർവ്വപ്രയത്നത്തോടെ പോകുക—ആഹ്വാനം ഇല്ലെങ്കിലും.

Verse 56

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ब भाषे सूनृतं वचः । त्वया भद्रे न गंतव्यं दक्षस्य यजनं प्रति

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അദ്ദേഹം മൃദുവും സത്യവുമായ വചനത്തിൽ പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ, നീ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് പോകേണ്ടതില്ല.

Verse 57

तस्य ये मानिनः सर्वे ससुरासुकिंनराः । ते स्रेव यजनं प्राप्ताः पितुस्तव न संशयः

അവൻ ആദരിക്കുന്ന എല്ലാവരും—ദേവന്മാരും കിന്നരന്മാരും സഹിതം—നിശ്ചയമായും നിന്റെ പിതാവിന്റെ യജ്ഞത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 58

अनाहूताश्च ये सुभ्रु गच्छंति परमन्दिरम् । अपमानं प्राप्नुवन्ति मरणादधिकं ततः

ഹേ സുന്ദരഭ്രൂവേ, ക്ഷണമില്ലാതെ മറ്റൊരാളുടെ മഹത്തായ ഗൃഹത്തിലേക്കു പോകുന്നവർ അപമാനം അനുഭവിക്കും; അത് മരണത്തേക്കാളും അധികം ദുഃഖകരം.

Verse 59

परेषां मंदिरं प्राप्त इंद्रोपि लघुतां व्रजेत् । तस्मात्त्वाया न गंतव्यं दक्षस्य यजनं शुभे

മറ്റൊരാളുടെ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ ഇന്ദ്രനും ലഘുത്വം പ്രാപിക്കാം. അതുകൊണ്ട് ഹേ ശുഭേ, നീ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തിലേക്കു പോകരുത്.

Verse 60

एवमुक्ता सती तेन महेशेन महात्मना । उवाच रोषसंयुक्तं वाक्यं वाक्यविदां वरा

മഹാത്മാവായ മഹേശൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വാക്പ്രാവീണ്യത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ സതി രോഷം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 61

यज्ञो हि सत्यं लोके त्वं स त्वं देववरेश्वर । अनाहूतोऽसि तेनाद्य पित्रा मे दृष्टचारिणा । तत्सर्वं ज्ञातुमिच्छामि तस्य भावं दुरात्मनः

ലോകത്തിൽ യജ്ഞം സത്യസ്വരൂപമായ പവിത്രകർമ്മമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; ഹേ ദേവവരേശ്വരാ, ആ സത്യമാണ് നീ. എങ്കിലും ഇന്ന് ദുഷ്ടാചാരമുള്ള എന്റെ പിതാവ് നിന്നെ ക്ഷണിച്ചില്ല. ആ ദുരാത്മാവിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്തെന്നു എല്ലാം അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 62

तस्माच्चाद्यैव गच्छामि यज्ञवाडं पितुर्म्मम । अनुज्ञां देहि मे नाथ देवदेव जगत्पते

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇന്നുതന്നെ എന്റെ പിതാവിന്റെ യജ്ഞമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഹേ നാഥാ, ദേവദേവാ, ജഗത്പതേ—എനിക്ക് അനുമതി നൽകണമേ.

Verse 63

इत्युक्तो भगवान्रुद्रस्तया देव्या शिवः स्वयम् । विज्ञाताखिलदृग्द्रष्टा भगवान्भूतभावनः

ദേവി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സ്വയം ഭഗവാൻ രുദ്രൻ—ശിവൻ—സർവ്വജ്ഞനും സർവ്വദ്രഷ്ടാവും ഭൂതഭാവനനായ പ്രഭുവും ആയതിനാൽ എല്ലാം മനസ്സിലാക്കി.

Verse 64

स तामुवाच देवेशो महेशः सर्वसिद्धिदः । गच्छ देवि त्वरायुक्ता वचनान्मम सुव्रते

അപ്പോൾ ദേവേശൻ മഹേശൻ, സർവ്വസിദ്ധിദാതാവ്, അവളോട് പറഞ്ഞു—‘ഹേ ദേവി, ഹേ സുവ്രതേ, എന്റെ വചനപ്രകാരം വേഗത്തിൽ പോകുക.’

Verse 65

एतं नंदिनमारुह्य नानाविधगणान्विता । गणाः षष्टिसहस्राणि जग्मूरौद्राः शिवज्ञया

നന്ദിയെ കയറി, നാനാവിധ ഗണങ്ങളോടുകൂടി, ശിവാജ്ഞയാൽ അറുപതിനായിരം ഉഗ്ര (രൗദ്ര) ഗണങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 66

तैर्गणैः संवृता देवी जगाम पितृमंदिरम् । निरीक्ष्य तद्बलं सर्वं महादेवोतिविस्मितः

ആ ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ദേവി പിതൃമന്ദിരത്തിലേക്ക് പോയി. ആ മുഴുവൻ ബലം കണ്ട മഹാദേവൻ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു.

Verse 67

भूषणानि महार्हाणि तेभ्यो देव्यै परंतपः । प्रेषयामास चाव्यग्रो महादेवोऽनु पृष्ठतः

അപ്പോൾ പരന്തപനായ ശ്രീമഹാദേവൻ വൈകാതെ ദേവിക്കായി അത്യന്തം വിലയേറിയ ആഭരണങ്ങൾ പിന്നിൽ നിന്നു അയച്ചു കൊടുത്തു।

Verse 68

देव्या गतं वै स्वपितुर्गृहं तदा विमृश्य सर्वं भगवान्महेशः । दाक्षायणी पित्रवमानिता सती न यास्यतीति स्वपुरं पुनर्जगौ

ദേവി പിതൃഗൃഹത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ ഭഗവാൻ മഹേശൻ എല്ലാം ആലോചിച്ചു. പിതാവാൽ അപമാനിതയായ ദാക്ഷായണി സതി ഇനി മടങ്ങിവരില്ലെന്ന് നിശ്ചയിച്ച് അദ്ദേഹം വീണ്ടും തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്കു മടങ്ങി।