Adhyaya 23

Verse 1

नारद उवाच । ततश्च शैलजा देवी चिक्रीड सुभगा तदा । देवगंधर्वकन्याभिर्नगकिंनरसंभवाः । मुनीनां चापि याः कन्यास्ताभिः सार्धं च शोभना

നാരദൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം സൌഭാഗ്യവതിയായ ശൈലജാദേവി അന്നേരം ക്രീഡിച്ചു; ദേവ-ഗന്ധർവ്വകന്ന്യകളോടും, പർവ്വതജന്യ കിന്നരികളോടും, മുനിമാരുടെ പുത്രിമാരോടും കൂടി—അവരോടൊപ്പമിരുന്ന് അവൾ അത്യന്തം ശോഭിച്ചു.

Verse 2

कदाचिदथ मेरुस्थो वासवः पांडुनंदन । सस्मारा मां ययौ चाहं संस्मृतो वासवं तदा

ഒരിക്കൽ മേരുപർവതത്തിൽ ഇരുന്ന വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ), ഹേ പാണ്ഡുനന്ദന, എന്നെ സ്മരിച്ചു; അവന്റെ സ്മരണയാൽ ആഹ്വാനിതനായി ഞാൻ അന്നേ സമയം വാസവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു।

Verse 3

मां दृष्ट्वा च सहस्राक्षः समुत्थायातिहर्षितः । पूजयामास तां पूजां प्रतिगृह्याहमब्रुवम्

എന്നെ കണ്ട സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) അത്യന്തം ആനന്ദത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു. അവൻ എന്നെ പൂജിച്ചു; ആ പൂജ സ്വീകരിച്ച് ഞാൻ പറഞ്ഞു।

Verse 4

महासुर महोन्मादकालानल दिवस्पते । कुशलं विद्यते कच्चिच्च नंदसि

ഹേ ദിവസ്പതേ ഇന്ദ്രാ, മഹാസുരനിഗ്രഹകനേ, യുദ്ധത്തിൽ ഉഗ്രമായ കാലാഗ്നിപോലെ—എല്ലാം കുശലമാണോ? നീ സന്തുഷ്ടനോ?

Verse 5

पृष्टस्त्वेवं मया शक्रः प्रोवाच वचनं स्मयन् । कुशलस्यांकुरस्तावत्संभूतो भुवनत्रये

ഇങ്ങനെ ഞാൻ ചോദിച്ചതിന് ശക്രൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു—“ത്രിലോകമൊട്ടാകെ കുശലത്തിന്റെ ആദ്യ മുള ഇപ്പോൾ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 6

तत्फलोदयसंपत्तौ तद्भवान्संस्मृतो मुने । वेत्सि सर्वमतं त्वं वै तथापि परिनोदकः

ആ ഫലപ്രദമായ സമൃദ്ധി ഉദിച്ചപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, ഞാൻ നിന്നെ സ്മരിച്ചു. നീ എല്ലാവരുടെയും അഭിപ്രായം അറിയുന്നു; എങ്കിലും ചോദ്യം ചെയ്ത് പ്രേരിപ്പിച്ച് വഴികാട്ടുന്നു।

Verse 7

निर्वृतिं परमां याति निवेद्यार्थं सुहृज्जने

സത്യസുഹൃത്തുകളുടെ വൃത്തത്തിൽ തന്റെ ഉദ്ദേശ്യം സമർപ്പിച്ച് അറിയിക്കുന്നവൻ പരമ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 8

तद्भवाञ्छैलजां देवीं शैलंद्रं शैलवल्लभाम् । हरं संभावय वरं यन्नान्यं रोचयंति ते

അതുകൊണ്ട് ശൈലേന്ദ്രപ്രിയയായ ശൈലജാ ദേവിക്കായി ഈ വരബന്ധം അനുഗ്രഹിച്ച് സാധിപ്പിക്കണം—അവൾ ശ്രേഷ്ഠ വരനായി ഹരനെ (ശിവനെ) മാത്രമേ വരണിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കൂ; മറ്റാരും അവൾക്കു രുചിക്കുന്നില്ല।

Verse 9

ततस्तद्वाक्यमाकर्ण्य गतोऽहं शैलसत्तमम् । ओषधिप्रस्थनिलयं साक्षादिव दिवस्पतिम्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിലേക്കു പോയി—ഔഷധികളാൽ നിറഞ്ഞ പ്രസ്ഥഭൂമിയിലെ വാസസ്ഥാനത്തേക്ക്—അവിടെ സാക്ഷാൽ ദിനപതി (സൂര്യൻ) പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 10

तत्र हैमे स्वयं तेन महाभक्त्या निवेदिते । महासने पूजितोहमुपविष्टो महासुखम्

അവിടെ അവൻ മഹാഭക്തിയോടെ സമർപ്പിച്ച സ്വർണമയ മഹാസനത്തിൽ എന്നെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു; ഞാൻ മഹാസുഖത്തോടെ ആ ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ ഉപവിഷ്ടനായി।

Verse 11

गृहीतार्घ्यं ततो मां च पप्रच्छ श्लक्ष्णया गिरा । कुशलं तपसः शैलः शनैः फुल्लाननांबुजः

അർഘ്യം സ്വീകരിച്ചതിന് ശേഷം അവൻ മൃദുവായ വാക്കുകളാൽ എന്റെ ക്ഷേമം ചോദിച്ചു; തപസ്സിൽ ദൃഢനായ ആ ശൈലം പതുക്കെ പ്രസന്നനായി, താമരപോലെയുള്ള മുഖം വിരിഞ്ഞു।

Verse 12

अहमप्यस्य तत्प्रोच्य प्रत्यवोचं गिरीश्वरम् । त्वया शैलेंद्र पूर्वां वाप्यपरां च दिशं तथा

അവന്റെ വാക്കുകൾക്ക് മറുപടി നൽകി ഞാനും ഗിരീശ്വരനോടു പറഞ്ഞു—“ഹേ ശൈലേന്ദ്രാ! നിനാൽ പൂർവദിശയും അതുപോലെ പാശ്ചിമദിശയും യഥാവിധി സേവിതവും ധാരിതവും ആയിരിക്കുന്നു.”

Verse 13

अवगाह्य स्थितवता क्रियते प्राणिपालना । अहो धन्योसि विप्रेंद्राः साहाय्येन तवाचल

നിന്നെ ആശ്രയിച്ച് നിന്റെ അടുക്കൽ വസിക്കുന്നവരാൽ ജീവികളുടെ പരിപാലനവും രക്ഷയും സിദ്ധമാകുന്നു. അഹോ! ഹേ അചലാ, നീ ധന്യൻ; നിന്റെ സഹായത്താൽ വിപ്രശ്രേഷ്ഠരും പോഷിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 14

तपोजपव्रतस्नानौः साध्यंत्यात्मनः परम् । यज्ञांगसाधनैः कांश्चित्कंदादिफलदानतः

തപസ്, ജപം, വ്രതം, പുണ്യസ്നാനം എന്നിവയാൽ ആത്മാവിന്റെ പരമഹിതം സിദ്ധമാകുന്നു. കൂടാതെ യജ്ഞത്തിന്റെ അങ്കസാധനങ്ങൾക്ക് കന്ദം-മൂലം, ഫലം മുതലായവ ദാനം ചെയ്‌താലും പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 15

त्वं समुद्धरसि विप्रान्किमतः प्रोच्यते तव । अन्येऽपि जीव बहुधात्वामुपाश्रित्य भूधर

നീ വിപ്രന്മാരെ ഉയർത്തി പോഷിപ്പിക്കുന്നു—നിന്റെ സ്തുതിയിൽ ഇതിലധികം എന്ത് പറയണം? ഹേ ഭൂധരാ, മറ്റു പല ജീവികളും പലവിധത്തിൽ നിന്നെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.

Verse 16

मुदिताः प्रतिवर्तंते गृहस्थमिव प्राणिनः । शीतमातपवर्षांश्च क्लेशान्नानाविधान्सहन्

തണുപ്പ്, ചൂട്, മഴ മുതലായ നാനാവിധ ക്ലേശങ്ങൾ സഹിച്ചുകൊണ്ട് ജീവികൾ (നിന്റെ അടുക്കൽ) ഗൃഹസ്ഥന്റെ വീട്ടിലേക്കെന്നപോലെ സന്തോഷത്തോടെ മടങ്ങിവരുന്നു.

Verse 17

उपाकरोषि जंतूनामेवंरूपा हि साधवः । किमतः प्रोच्यते तुभ्यं धन्यस्त्वं पृथिवीधर

നീ ജീവജാലങ്ങൾക്ക് ഉപകാരം ചെയ്യുന്നു—ഇതുതന്നെ സദ്ജനങ്ങളുടെ സ്വഭാവം. അതിനാൽ നിന്നോട് ഇനി എന്ത് പറയാം? ഹേ പൃഥ്വീധര പർവ്വതമേ, നീ ധന്യൻ।

Verse 18

कंदरं यस्य चाध्यास्ते स्वयं तव महेश्वरः । इत्युक्तवति वाक्यं च यथार्थं मयिफाल्गुन

ആരുടെ ഗുഹയിൽ സ്വയം മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്നുവോ, അതുതന്നെ നിന്റെ സ്വന്തം പുണ്യധാമം—എന്ന് അവൾ പറഞ്ഞു. ഹേ ഫാൽഗുണ, അവളുടെ വാക്ക് എന്റെ കാര്യത്തിൽ യഥാർത്ഥമായി തെളിഞ്ഞു।

Verse 19

हिमशैलस्य महिषी मेना आगाद्दिदृक्षया । अनुयाता दुहित्रा च स्वल्पाश्च परिचारिकाः

ഹിമശൈലത്തിന്റെ മഹിഷി മേന ദർശനാഭിലാഷത്തോടെ വന്നു. മകളോടൊപ്പം അവൾ എത്തിയിരുന്നു; കൂടെ കുറച്ച് പരിചാരികമാത്രം।

Verse 20

लज्जयानतसर्वांगी प्रविवेश सदो महत् । ततो मां शैलमहिषी ववंदे प्रणिपत्य सा

ലജ്ജയാൽ സർവ്വാംഗവും നമിച്ച് അവൾ ആ മഹാസഭാമണ്ഡപത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. തുടർന്ന് ശൈലമഹിഷി എനിക്ക് സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്ത് വന്ദിച്ചു।

Verse 21

वस्त्रनिर्गूढवदना पाणिपद्मकृतांजलिः । तामहं सत्यरूपाभिराशीर्भिः समवर्धयम्

വസ്ത്രംകൊണ്ട് മുഖം മറച്ച്, പത്മഹസ്തങ്ങളാൽ അഞ്ജലി ചേർത്ത് നിന്ന അവളെ ഞാൻ സത്യസ്വരൂപമായ ആശീർവചനങ്ങളാൽ അനുഗ്രഹിച്ചു ഉയർത്തി।

Verse 22

पतिव्रता शुभाचारा सुबगा वीरसूः शुभे । सदा वीरवती चापि भव वंशोन्नतिप्रद

ഹേ ശുഭേ! നീ പതിവ്രതയായി, ശുഭാചാരിണിയായി, സൗഭാഗ്യവതിയായി, വീരസന്താനത്തിന്റെ ജനനിയായി ഇരിക്ക. എപ്പോഴും വീരസന്താനസമ്പന്നയായി, വംശോന്നതി നൽകുന്നവളാകുക.

Verse 23

ततोऽहं विस्मिताक्षीं च हिमवद्गिरिपुत्रिकाम् । मृदुवाण्या प्रत्यवोचमेहि बाले ममांतिकम्

അപ്പോൾ വിസ്മയത്തോടെ വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ള ഹിമവാന്റെ പുത്രിയെ കണ്ട ഞാൻ മൃദുവാണിയിൽ പറഞ്ഞു—“വാ കുഞ്ഞേ, എന്റെ അടുക്കലേക്ക് വാ.”

Verse 24

ततो देवी जगन्माता बालबावं स्वकं मयि । दर्शयंती स्वपितरं कंठे गृह्यांकमावि शत्

അപ്പോൾ ജഗന്മാതാ ദേവി എന്റെ മുന്നിൽ തന്റെ ബാലസഹജഭാവം പ്രകടിപ്പിച്ച്, പിതാവിന്റെ കഴുത്തിൽ ചേർന്നു പിടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മടിയിൽ ചേർന്നു ഇരുന്നു.

Verse 25

उवाच वाचं तां मंदं मुनिं वंदय पुत्रिके । मुनेः प्रसादतोऽवश्यं पतिमाप्स्यसि संमतम्

അവൻ മൃദുസ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു—“മകളേ, മുനിയെ വന്ദിക്കൂ. മുനിയുടെ പ്രസാദത്താൽ നീ നിർഭാഗ്യവശാൽ അല്ല, നിർബന്ധമായി നിനക്ക് സമ്മതമായ ഭർത്താവിനെ പ്രാപിക്കും.”

Verse 26

इत्युक्ता सा ततो बाला वस्त्रांतपि हितानना । किंचित्सहुंकृतोत्कंपं प्रोच्य नोवाच किंचन

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ബാലിക വസ്ത്രത്തിന്റെ അറ്റംകൊണ്ട് മുഖം മറച്ച്, അല്പം വിറയുന്ന ഒരു ശബ്ദം മാത്രം ഉച്ചരിച്ചു; പിന്നെ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.

Verse 27

ततो विस्मितचित्तोहमुपचारविदांवरः । प्रत्यवोचं पुनर्देवीमेहि दास्यामि ते शुभे

അപ്പോൾ ഞാൻ വിസ്മയചിത്തനായി, ശിഷ്ടാചാരത്തിൽ നിപുണനായി, ദേവിയോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “വാ ശുഭേ, അത് ഞാൻ നിനക്കു തരാം।”

Verse 28

रत्नक्रीडनकं रम्यं स्तापितं सुचिरं मया । इत्युक्ता सा तदोत्थाय पितुरंकात्सवेगतः

“രമ്യമായ രത്നക്രീഡനകം ഞാൻ ദീർഘകാലമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു”—എന്ന് പറഞ്ഞതുമാത്രം, അവൾ പിതാവിന്റെ മടിയിൽ നിന്ന് ഉടൻ വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റു।

Verse 29

वंदमाना च मे पादौ मया नीतांक मात्मनः । मन्यता तां जगत्पूज्यामुक्तं बाले तवोचितम्

അവൾ എന്റെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്തപ്പോൾ, ലോകം പൂജ്യയെന്ന് കരുതി ഞാൻ അവളെ എന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി പറഞ്ഞു— “ബാലേ, ഇത് നിനക്കു യോജിച്ചതാണ്।”

Verse 30

न तत्पश्यामि यत्तुभ्यं दद्म्याशीः का तवोचिता । इत्युक्ते मातृवात्सल्याच्छैलेन्द्र महिषी तदा

ഞാൻ പറഞ്ഞു— “നിനക്കു യഥാർത്ഥത്തിൽ യോജിക്കുന്ന ഏത് ആശീർവാദം ഞാൻ നൽകുമെന്നത് എനിക്ക് കാണുന്നില്ല।” ഇത് കേട്ട്, മാതൃവാത്സല്യത്തോടെ ശൈലേന്ദ്രന്റെ മഹിഷി അപ്പോൾ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 31

नोदयामास मां मंदमानशीःशंकिता तदा । भगवन्वेत्सि सर्वं त्वमतीतानागतं प्रभो

അപ്പോൾ അവൾ മന്ദമായ മനസ്സോടും സംശയഭീതിയോടും കൂടി എന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചു— “ഭഗവൻ, പ്രഭോ, നിങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുന്നു; അതീതവും അനാഗതവും।”

Verse 32

तदहं ज्ञातुमिच्छामि कीदृशोऽस्याः पतिर्भवेत् । श्रुत्वेति सस्मितमुखः प्रावोचं नर्मवल्लभः

“അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—അവളുടെ ഭർത്താവ് എങ്ങനെയായിരിക്കും?” ഇത് കേട്ട ഞാൻ പുഞ്ചിരിമുഖത്തോടെ, വിനോദവും മൃദുത്വവും കലർന്ന വാക്കുകളിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 33

न जातोऽस्याः पतिर्भद्रे वर्तते च कुलक्षणः । नग्नोऽतिनिर्धनः क्रोधीवृतः क्रूरैश्च सर्वदा

“ഭദ്രേ, അവളുടെ ഭർത്താവ് ഇനിയും ജനിച്ചിട്ടില്ല; എങ്കിലും കുലലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമാണ്. അവൻ നിർവസ്ത്രൻ, അതിദരിദ്രൻ, ക്രോധപ്രവണൻ, എന്നും ക്രൂരസഹചാരികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ ആയിരിക്കും.”

Verse 34

श्रुत्वेति संभ्रमाविष्टो ध्वस्तवीर्यो हिमाचलः । मां तदा प्रत्युवाचेदं साश्रुकण्ठो महागिरिः

ഇത് കേട്ട് ഹിമാചലൻ ആശങ്കയിൽ ആകുലനായി; അവന്റെ വീര്യം തകർന്നതുപോലെ തോന്നി. അപ്പോൾ കണ്ണീരാൽ തൊണ്ട മുട്ടിയ മഹാഗിരി എന്നോടിങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 35

अहो विचित्रः सं सारो दुर्वेद्यो महतामपि । प्रवरस्त्वपि शक्त्या यो नरेषु न कृपायते

“അഹോ, ഈ സംസാരം എത്ര വിചിത്രം—മഹാന്മാർക്കും ദുർവേദ്യം. ശക്തിയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനും മനുഷ്യരോടു കരുണ കാണിക്കാതിരിക്കും.”

Verse 36

यत्नेन महता तावत्पुण्यैर्बहुविधैरपि । साधयत्यात्मनो लोको मानुष्य मतिदुर्लभम्

“മഹത്തായ പരിശ്രമത്താലും—നാനാവിധ പുണ്യങ്ങളാലും—ജീവികൾ തങ്ങള്ക്കായി മനുഷ്യാവസ്ഥ നേടുന്നു; അത്യന്തം ദുർലഭമായതാണ് അത്.”

Verse 37

अध्रुवं तद्ध्रवत्वे च कथंचित्परिकल्प्यते । तत्रापि दुर्लभानाम समानव्रतचारिणी

അധ്രുവമായതിനെ പോലും ഏതോ വിധത്തിൽ ധ്രുവമെന്നു കൽപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും ആ ദുർലഭലാഭങ്ങളിൽ പോലും സമാനവ്രതാചാരിണിയായ ഭാര്യ ലഭിക്കുക ദുഷ്കരം.

Verse 38

साध्वी महाकुलोत्पन्ना भार्याया स्यात्पतिव्रता । तत्रापि दुर्लभं यच्च तया धर्मनिषेवणम्

മഹാകുലത്തിൽ ജനിച്ച സാധ്വിയായ ഭാര്യ പതിവ്രതയായിരിക്കാം; എങ്കിലും അവൾ ധർമ്മം നിഷ്ഠയോടെ അനുഷ്ഠിക്കുന്നത് ദുർലഭം തന്നേ.

Verse 39

सह वेदपुराणोक्तं जगत्त्रयहितावहम् । एतत्सुदुर्लभं यच्च तस्यां चैव प्रजायते

വേദപുരാണങ്ങളിൽ ഉപദേശിച്ച, ത്രിലോകഹിതകരമായ ധർമ്മം—അതും അതിദുർലഭം: ആ ധർമ്മസാരമവളിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനിക്കുന്നത്.

Verse 40

तदपत्यमपत्यार्थं संसारे किल नारद । एतेषां दुर्लभानां हि किंचित्प्राप्नोति पुण्यवान्

ഓ നാരദാ! ഈ സംസാരചക്രത്തിൽ വംശാർത്ഥം സന്താനത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ ദുർലഭലാഭങ്ങളിൽ പോലും പുണ്യവാന്മാത്രം അല്പം പങ്ക് നേടുന്നു.

Verse 41

सर्वमेतदवाप्नोति स कोपि यदिवा न वा । किंचित्केनापि हि न्यूनं संसारः कुरुते नरम्

ആരെങ്കിലും ഇതെല്ലാം നേടുകയോ—അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നും നേടാതിരിക്കുകയോ ചെയ്താലും—സംസാരം മനുഷ്യനെ ഏതെങ്കിലും കാര്യത്തിൽ കുറവുള്ളവനാക്കുന്നു; കാരണം ഇവിടെ എന്തെങ്കിലും അഭാവം ശേഷിച്ചിരിക്കും.

Verse 42

अथ संसारिको दोषः स्वकृतं यत्र भुज्यते । गार्हस्थ्यं च प्रशंसंति वेदाः सर्वेऽपि नारद

ഇപ്പോൾ സാംസാരികജീവിതത്തിന്റെ ദോഷം ഇതാണ്—അവിടെ മനുഷ്യൻ തന്റെ തന്നെ ചെയ്ത കര്‍മ്മഫലം അനിവാര്യമായി അനുഭവിക്കണം. എങ്കിലും, ഹേ നാരദാ, എല്ലാ വേദങ്ങളും ഗാർഹസ്ഥ്യാശ്രമത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു.

Verse 43

नेति केचित्तत्र पुनः कथं ते यदि नो गृही । अतो धात्रा च शास्त्रेषु सुतलाभः प्रशंसितः

ചിലർ അവിടെ “ഇല്ല” എന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടതല്ലെങ്കിൽ എങ്ങനെ സാധ്യം? അതുകൊണ്ട് ധാതൃ (സ്രഷ്ടാവ്) ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ സദ്സന്താനലാഭത്തെ മഹത്തായ അനുഗ്രഹമായി പ്രശംസിച്ചു.

Verse 44

पुनश्चसृष्टिवृद्ध्यर्थं नरकत्राणनाय च । तत्र स्त्रीणां समुत्पत्तिं विना सृष्टिर्न जायते

വീണ്ടും, സൃഷ്ടിവൃദ്ധിക്കുമായി നരകത്രാണത്തിനുമായി—അവിടെ സ്ത്രീകളുടെ ഉദ്ഭവമില്ലാതെ സൃഷ്ടി ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 45

सा च जातिप्रकृत्यैव कृपणा दैन्यभागिनी । तासामुपरि मावज्ञा भवेदिति च वेधसा । शास्त्रेषूक्तमसंदिग्धं वाक्यमेतन्महात्फलम्

അവൾ (സ്ത്രീ) ജന്മസ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ ദീനയും കഷ്ടഭാഗിനിയും ആകുന്നു. അതുകൊണ്ട് വേധസ് (വിധാതാവ്) ‘ഇത്തരത്തിലുള്ള സ്ത്രീകളെ അവജ്ഞിക്കരുത്’ എന്നു വിധിച്ചു. ഈ വാക്യം ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ സംശയമില്ലാതെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടതും മഹാഫലപ്രദവുമാണ്.

Verse 46

दशपुत्रसमा कन्या दशपुत्रान्प्रवर्द्धयन् । यत्फलं लभते मर्त्यस्तल्लभ्यं कन्ययैकया

ഒരു കന്യ ദശപുത്രന്മാർക്കു തുല്യമാണ്. പത്ത് പുത്രന്മാരെ പോഷിച്ചു വളർത്തി മനുഷ്യൻ നേടുന്ന പുണ്യഫലം—അതേ ഫലം ഒരു കന്യയെ വളർത്തിയാലും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 47

तस्मात्कन्या पितुः शोच्या सदा दुःखविवर्धिनी

അതുകൊണ്ട് കന്യ പിതാവിന് കരുണാർഹയാണ്; അവൾ എപ്പോഴും ദുഃഖം വർധിപ്പിക്കുന്നവളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 48

यापि स्यात्पूर्णसर्वार्था पतिपुत्रधनान्विता । त्वयोक्तं च कृते ह्यस्यास्तद्वाक्यं मम शोकदम्

അവൾ സർവാർത്ഥസമ്പന്നയായി—ഭർത്താവും പുത്രന്മാരും ധനവും ഉള്ളവളായിരുന്നാലും—അവളെക്കുറിച്ച് നീ പറഞ്ഞതും ചെയ്തതും, ആ വാക്കുതന്നെ എനിക്ക് ശോകം നൽകുന്നു.

Verse 49

केन दोषेण मे पुत्री न योग्या आशिषामता । न जातोऽस्याः पतिः कस्माद्वर्तते वा कुलक्षणः

ഏത് ദോഷം കൊണ്ടാണ് എന്റെ പുത്രി ആശീർവാദങ്ങൾക്ക്—സദ്വിവാഹത്തിന്—അർഹയല്ലെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്? അവൾക്കായി ഭർത്താവ് എന്തുകൊണ്ട് ജനിച്ചില്ല, അല്ലെങ്കിൽ ശുഭകുലലക്ഷണം എന്തുകൊണ്ട് പ്രകടമാകുന്നില്ല?

Verse 50

निर्धनश्च मुने कस्मात्सर्वेषां सर्वदः कुतः । इति दुर्घटवाक्यं ते मनो मोहयतीव मे

ഹേ മുനേ! അവൻ ‘നിർധനൻ’ എങ്ങനെ, പിന്നെ എല്ലാവർക്കും എല്ലാം നൽകുന്ന ‘സർവദാതാവ്’ എങ്ങനെ? നിന്റെ ഈ ദുര്ഘട വാക്ക് എന്റെ മനസ്സിനെ മയക്കുന്നു.

Verse 51

इति तं पुत्रवात्सल्यात्सभार्यं शोकसंप्लुतम् । अहमाश्वासयं वाग्भिः सत्याभिः पांडुनंदन

ഇങ്ങനെ പുത്രവാത്സല്യത്താൽ ഭാര്യയോടുകൂടെ ശോകത്തിൽ മുങ്ങിയ അവനെ കണ്ടു, ഹേ പാണ്ഡുനന്ദന, ഞാൻ സത്യവചനങ്ങളാൽ അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

Verse 52

मा शुचः शैलराज त्वं हर्षस्थानेऽतिपुण्यभाक् । श्रृणु तद्वचनं मह्यं यन्मयोक्तं च ह्यर्थवत्

ഹേ ശൈലരാജാ! ദുഃഖിക്കരുത്; നീ അത്യന്തം പുണ്യവാൻ—ഇത് ആനന്ദിക്കേണ്ട അവസരമാണ്. എന്റെ വചനം കേൾക്കുക; ഞാൻ പറയുന്നത് നിശ്ചയമായും അർത്ഥവത്താണ്.

Verse 53

जगन्माता त्वियं बाला पुत्री ते सर्वसिद्धिदा । पुरा भवेऽभवद्भार्या सतीनाम्ना भवस्य या

ഈ ബാലിക തന്നെയാണ് ജഗന്മാതാവ്—നിന്റെ പുത്രി, സർവ്വസിദ്ധികളും ദാനിക്കുന്നവൾ. പൂർവ്വകാലത്ത് അവൾ ഭവൻ (ശിവൻ)ന്റെ ഭാര്യയായി ‘സതി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായിരുന്നു.

Verse 54

तदस्याः किमहं दद्मि रवेर्दीपमिवाल्पकः । संचिंत्येति महादेव्या नाशिषं दत्तवानहम्

ഞാൻ അവൾക്ക് എന്ത് നൽകാൻ കഴിയും—സൂര്യനോട് ചെറിയ ദീപം അർപ്പിക്കുന്നതുപോലെ! എന്ന് ചിന്തിച്ച് മഹാദേവിക്ക് ഞാൻ യാതൊരു ‘ആശീർവാദവും’ നൽകിയില്ല.

Verse 55

न जातोऽभवद्भार्या पतिश्चेति वर्तते च भवो हि सः । न स जातो महादेवो भूतभव्यभवोद्भवः

അവൻ ജനിച്ചവൻ അല്ല; എങ്കിലും ‘ഭർത്താവ്’ ‘ഭാര്യ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു—കാരണം അവൻ തന്നെയാണ് ഭവൻ (ശിവൻ). ആ മഹാദേവൻ അജന്മൻ; അവനിൽ നിന്നാണ് ഭൂതം, ഭാവി, എല്ലാ ഭവപ്രവാഹവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

Verse 56

शरण्यः शाश्वतः शास्ता शंकरः परमेश्वरः

അവൻ ശരണദായകൻ, ശാശ്വതൻ, പരമ ശാസ്താവും ഉപദേശകനുമാണ്—ശങ്കരൻ, പരമേശ്വരൻ.

Verse 57

सर्वे देवा यत्पदमामनंति वेदैश्च सर्वैरपि यो न लभ्यः । ब्रह्मादिविश्वं ननु यस्य शैल बालस्य वा क्रीडनकं वदंति

എല്ലാ ദേവന്മാരും വേദങ്ങളാൽ നിത്യം സ്തുതിക്കുന്ന ആ പരമപദം, സർവ്വവേദങ്ങളും ചേർന്നാലും പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കാനാകാത്തതാകുന്നു; ബ്രഹ്മാദി സമസ്ത വിശ്വവും ആ ശൈലതനയ ബാലനു വെറും കളിപ്പാട്ടമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 58

स चामंगल्यशीलोऽपि मंगलां यतनो हरः । निर्धनः सर्वदश्चासौ वेद स्वं स्वयमेव सः

അവൻ ‘അമംഗളസ്വഭാവൻ’ എന്നും പറയപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, ഹരൻ തന്നെയാണ് മംഗളത്തിന്റെ കാരണൻ. ‘നിർധനൻ’ ആയിട്ടും അവൻ സർവ്വദാതാവാണ്; തന്റെ സ്വസ്വരൂപം അവൻ തന്നെ സ്വയം അറിയുന്നു।

Verse 59

स च देवोऽचलः स्थाणुर्महादेवोऽजरो हरः । भविष्यति पतिः सोऽस्यास्तत्किमर्थं तु शोचसि

ആ ദേവൻ—അചലൻ, സ്ഥാണു, മഹാദേവൻ, അജര ഹരൻ—അവളുടെ ഭർത്താവാകും. പിന്നെ നീ എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു?