Adhyaya 38

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शिवलोकं समासाद्य मुनिना ब्रह्मसूनुना । किं चक्रे ब्रूहि षड्वक्त्र कथां कौतुकशालिनीम्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഷഡ്വക്ത്ര പ്രഭോ! ബ്രഹ്മപുത്രനായ മുനി നാരദൻ ശിവലോകത്തിലെത്തി അവിടെ എന്തു ചെയ്തു? കൗതുകവും അത്ഭുതവും നിറഞ്ഞ ആ രമ്യകഥ പറയുക।

Verse 2

स्कंद उवाच । शृणु कुंभज वक्ष्यामि नारदेन महात्मना । यत्कृतं तत्र गत्वाशु कैलासं शंकरालयम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കുംഭജാ! കേൾക്കുക; ഞാൻ പറയുന്നു. മഹാത്മാവായ നാരദൻ വേഗത്തിൽ അവിടെ ചെന്നു കൈലാസത്തിൽ—ശങ്കരന്റെ ആലയത്തിൽ—ചെയ്തതു എന്തെന്നു।

Verse 3

मुनिर्गगनमार्गेण प्राप्य तद्धाम शांभवम् । दृष्ट्वा शिवौ प्रणम्याथ शिवेन विहितादरः

മുനി ആകാശമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ആ ശാംഭവധാമത്തിലെത്തി. ശിവ-ശക്തികളെ ദർശിച്ച് നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ ശിവൻ യഥോചിത ആദരത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ സത്കരിച്ചു।

Verse 4

तदुद्दिष्टासनं भेजे पश्यंस्तत्क्रीडनं परम् । क्रीडंतौ तौ तु चाक्षाभ्यां यदा न च विरमेतुः

അവനു കാണിച്ചിരുന്ന ആസനം സ്വീകരിച്ച് അവരുടെ പരമ ലീല കാണുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ അവർ ഇരുവരും പാശങ്ങളോടെ കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ഒരിക്കലും വിരമിച്ചില്ല।

Verse 5

तदौत्सुक्येन स मुनिः प्रेर्यमाण उवाच ह । नारद उवाच । देवदेव तव क्रीडाखिलं ब्रह्मांडगोलकम् । मासा द्वादश ये नाथ ते सारिफलके गृहाः

ആ കൗതുകം കൊണ്ടു പ്രേരിതനായ മുനി സംസാരിച്ചു. നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ! ഈ സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡഗോളം നിന്റെ ലീല തന്നെയാണ്. ഹേ നാഥാ! ഈ കളിയിൽ പന്ത്രണ്ടു മാസങ്ങൾ പലകയിലെ വീടുകളെപ്പോലെ ആകുന്നു।

Verse 6

कृष्णाः कृष्णेतरा या वै तिथयस्ताश्च सारिकाः । द्विपंचदशमासे यास्त्वक्षयुग्मं तथायने

കൃഷ്ണപക്ഷവും ശുക്ലപക്ഷവും ആയ തിഥികളാണ് ഈ കളിയിലെ ഗോട്ടികൾ. മാസത്തിലെ പതിനഞ്ച്–പതിനഞ്ച് ദിവസങ്ങളായ രണ്ടു പകുതികൾക്കു തുല്യമാണ് പാശങ്ങളുടെ ജോടി; അതുപോലെ രണ്ടു അയനങ്ങളും.

Verse 7

सृष्टिप्रलय संज्ञौ द्वौ ग्लहौ जयपराजयौ । देवीजये भवेत्सृष्टिरसृष्टिर्धूर्जटेर्जये

‘സൃഷ്ടി’ ‘പ്രളയം’ എന്ന പേരുള്ള രണ്ടു പന്തുകളാണ് ജയവും പരാജയവും. ദേവി ജയിച്ചാൽ സൃഷ്ടി ഉദ്ഭവിക്കും; ധൂർജടി (ശിവൻ) ജയിച്ചാൽ അസൃഷ്ടി—സംഹാര-പ്രത്യാഹാരം സംഭവിക്കും.

Verse 8

भवतोः खेलसमयो यः सा स्थितिरुदाहृता । इत्थं क्रीडैव सकलमेतद्ब्रह्मांडमीशयोः

നിങ്ങൾ ഇരുവരുടെയും ക്രീഡാസമയമാണ് ‘സ്ഥിതി’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്. ഇങ്ങനെ ഈ സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡവും ആ രണ്ടു ഈശ്വരന്മാരുടെ ലീല മാത്രമാണ്.

Verse 9

न देवी जेष्यति पतिं नेशः शक्तिं विजेष्यति । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि तन्मातरवधार्यताम्

ദേവി യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭർത്താവിനെ ജയിക്കുകയില്ല; ഈശ്വരനും തന്റെ ശക്തിയെ ജയിക്കുകയില്ല. എങ്കിലും എനിക്ക് ഒരു ചെറിയ അപേക്ഷയുണ്ട്—ഹേ മാതാവേ, ദയവായി കേൾക്കണമേ.

Verse 10

देवः सर्वज्ञनाथोपि न किंचिदवबुध्यति । मानापमानयोर्यस्मादसौ दूरे व्यवस्थितः

സർവ്വജ്ഞനായ നാഥനായിട്ടും ദേവൻ ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഒന്നും ഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; കാരണം അവൻ മാനം–അപമാനം എന്ന ഇരട്ടയിൽ നിന്നും വളരെ ദൂരത്ത്, അതീതമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 11

लीलात्मा गुणवानेष विचारादतिनिर्गुणः । कुर्वन्नपि हि कर्माणि बाध्यते नैव कर्मभिः

അവൻ തന്നെയാണ് ലീലാസ്വരൂപൻ—ഗുണവാനെന്നപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും, യഥാർത്ഥ വിവേചനത്തിൽ പരമ നിർഗുണൻ. കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്താലും അവൻ കർമ്മബന്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും കുടുങ്ങുന്നില്ല.

Verse 12

मध्यस्थोपि हि सर्वस्य माध्यस्थ्यमवलंबतै । सर्वत्रायं महेशानो मित्राऽमित्रसमानदृक्

എല്ലാവരുടെയും നടുവിൽ വസിച്ചിട്ടും അവൻ പരിപൂർണ്ണ നിഷ്പക്ഷത തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും ഈ മഹേശാനൻ മിത്രനെയും അമിത്രനെയും സമദൃഷ്ടിയോടെ കാണുന്നു.

Verse 13

त्वं शक्तिरस्य देवस्य सर्वेषां मान्यभूः परा । दक्षस्यापि त्वया मानो दत्तो पत्यनिमित्तकः

നീ തന്നെയാണ് ഈ ദേവന്റെ പരമശക്തി; എല്ലാവർക്കും വന്ദ്യ. ദക്ഷനോടും നീ—ഭർത്താവിന്റെ നിമിത്തം—മാനം നൽകിയിരുന്നു.

Verse 14

परं त्वं सर्वजगतां जनयित्र्येकिका ध्रुवम् । त्वत्त आविर्भवंत्येव धातृकेशववासवाः

നീ തന്നെയാണ് സകല ലോകങ്ങളുടെയും പരമ മാതാവ്, ഏകയായ ധ്രുവം. നിന്നിൽ നിന്നുതന്നെ ധാതൃ (ബ്രഹ്മാ), കേശവ (വിഷ്ണു), വാസവ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നിവരും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 15

त्वमात्मानं न जानासि त्र्यक्षमायाविमोहिता । अतएव हि मे चित्तं दुनोत्यतितरां सति

ത്ര്യക്ഷനായ പ്രഭുവിന്റെ മായയിൽ വിമോഹിതയായി നീ നിന്റെ യഥാർത്ഥ ആത്മസ്വരൂപം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഹേ സതി, എന്റെ ചിത്തം കൂടുതൽ വേദനിക്കുന്നു.

Verse 16

अन्या अपि हि याः सत्यः पातिव्रत्यपरायणाः । ता भर्तृचरणौ हित्वा किंचिदन्यन्न मन्वते

മറ്റു സത്യപതിവ്രതകളായ സ്ത്രീകളും, പാതിവ്രത്യധർമ്മത്തിൽ പൂർണ്ണമായി നിഷ്ഠയുള്ളവർ, ഭർത്താവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിച്ച ശേഷം മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കുന്നില്ല।

Verse 17

अथवास्तामियं वार्ता प्रस्तुतं प्रब्रवीम्यहम् । अद्य नीलगिरेस्तस्माद्धरिद्वारसमीपतः

എന്നാൽ ഈ വാർത്ത ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കട്ടെ; ഇപ്പോൾ പ്രസക്തമായതു ഞാൻ പറയുന്നു. ഇന്ന് ആ നീലഗിരിയിൽ നിന്ന്, ഹരിദ്വാരത്തിന്റെ സമീപത്ത് നിന്ന്,

Verse 18

अपूर्वमिव संवीक्ष्य परिप्राप्तस्तवांतिकम् । अत्याश्चर्यविषादाभ्यां किचिद्वक्तुमिहोत्सुकः

അപൂർവമായൊന്നിനെ കണ്ടതുപോലെ നോക്കി, അവൻ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി—തീവ്ര അത്ഭുതവും വിഷാദവും പിടിച്ചിട്ട്, ഇവിടെ എന്തോ പറയാൻ ആകാംക്ഷയോടെ।

Verse 19

आश्चर्यहेतुरेवायं यत्पुंजातं त्रयीतले । तद्दृष्टं सकलत्रं च दक्षस्याध्वरमंडपे

ഇതുതന്നെയാണ് അത്ഭുതത്തിന്റെ കാരണം—ഭൂമിയിൽ ഇത് സംഭവിച്ചു; ആ സമസ്ത സംഭവവും ദക്ഷന്റെ യജ്ഞമണ്ഡപത്തിൽ ദർശിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 20

सालंकारं समानं च सानंदमुखपंकजम् । विस्मृताखिलकार्यं च दक्षयज्ञप्रवर्तकम्

അവൻ അലങ്കാരങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച് സമചിത്തനായിരുന്നു; ആനന്ദത്തിൽ വിരിഞ്ഞ മുഖകമലം; മറ്റു കാര്യങ്ങളെല്ലാം മറന്ന് ദക്ഷയജ്ഞത്തിന്റെ പ്രవర്തകനായി നിന്നു।

Verse 21

विषादे कारणं चैतद्यतो जातमिदं जगत् । यस्मिन्प्रवर्तते यत्र लयमेष्यति च ध्रुवम्

ഈ വിഷാദം തന്നെയാണ് കാരണം—ഇതിൽ നിന്നാണ് ഈ ജഗത്ത് ഉദ്ഭവിച്ചത്; ഇതിലേയ്ക്കാണ് അത് പ്രവഹിക്കുന്നത്; ഒടുവിൽ നിശ്ചയമായി ഇതിലേയ്ക്കുതന്നെ ലയിക്കും।

Verse 22

तदेव तत्र नो दृष्टं भवद्वंद्वं भवापहम् । प्रायो विषादजनकं भवतोर्यददर्शनम्

അവിടെ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ആ പവിത്ര യുഗളത്തെ—ഭവബന്ധനനാശകരത്തെ—കണ്ടില്ല; അധികവും നിങ്ങളുടെ ഇരുവരുടെയും ദർശനാഭാവം തന്നെയാണ് ഈ വിഷാദത്തിന് കാരണം।

Verse 23

तदेव नाभवत्तत्र समभूदन्यदेव हि । तच्च वक्तुं न शक्येत तद्वक्ता दक्ष एव सः

അവിടെ അത് സംഭവിച്ചില്ല; വാസ്തവത്തിൽ മറ്റൊന്നാണ് സംഭവിച്ചത്. അത് യഥാർത്ഥമായി പറയാൻ കഴിയില്ല; അത് പറയാൻ യോഗ്യൻ ദക്ഷൻ തന്നെയാണ്।

Verse 24

तानि वाक्यानि चाकर्ण्य द्रुहिणेन ययेततः । महर्षिणा दधीचेन धिक्कृतो नितरां हि सः

ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ദ്രുഹിണൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; മഹർഷി ദധീചി അദ്ദേഹത്തെ അത്യന്തം കടുപ്പത്തോടെ ധിക്കരിച്ചതിനാൽ.

Verse 25

शप्तश्च वीक्षमाणानां देवर्षीणां प्रजापतिः । मया च कर्णौ पिहितौ श्रुत्वा तद्गर्हणा गिरः

കണ്ടുനിന്ന ദേവർഷികളുടെ സന്നിധിയിൽ പ്രജാപതിയും ശപിക്കപ്പെട്ടു; ആ നിന്ദാവചനങ്ങൾ കേട്ട് ഞാൻ എന്റെ ചെവികൾ മൂടി.

Verse 26

दधीचिना समं केचिद्दुर्वासः प्रमुखा द्विजाः । भवनिंदां समाकर्ण्य कियतोपि विनिर्ययुः

ദധീചിയോടൊപ്പം ദുര്വാസസ് മുതലായ ചില ദ്വിജ ഋഷിമാർ ഭവൻ (ശിവൻ) നിന്ദ കേട്ട് കുറച്ചുനേരം കഴിഞ്ഞ് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 27

प्रावर्तत महायागो हृष्टपुष्टमहाजनः । तथा द्रष्टुं न शक्नोमि तत आगतवानिह

മഹായാഗം തുടർന്നു; മഹാജനസമൂഹം ഹർഷിതവും പുഷ്ടവുമായിരുന്നു. എന്നാൽ അത് കാണാൻ എനിക്കായില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 28

भगिन्योपि च या देवि तव तत्र सभर्तृकाः । तासां गौरवमालोक्य न किंचिद्वक्तुमुत्सहे

ദേവീ, അവിടെ നിന്റെ സഹോദരിമാരും തങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കളോടുകൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ ഗൗരവം കണ്ടിട്ട് ഞാൻ ഒന്നും പറയാൻ ധൈര്യമില്ല।

Verse 29

इति देवी समाकर्ण्य सती दक्षकुमारिका । करादक्षौ समुत्सृज्य दध्यौ किंचित्क्षणं हृदि

ഇതു കേട്ട് ദേവി സതി, ദക്ഷകുമാരിക, കൈയിൽ നിന്നു കണ്ണുകൾ മാറ്റി (തുറന്ന്) ഒരു ക്ഷണം ഹൃദയത്തിൽ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 30

उवाच च भवत्वेवं शरणं भव एव मे । संप्रधार्येति मनसि सती दाक्षायणी ततः

അപ്പോൾ സതി ദാക്ഷായണി മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച് പറഞ്ഞു—“അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ; എനിക്ക് ശരണം ഭവൻ (ശിവൻ) മാത്രമാണ്।”

Verse 31

द्रुतमेव समुत्तस्थौ प्रणनाम च शंकरम् । मौलावंजलिमाधाय देवी देवं व्यजिज्ञपत्

തത്ക്ഷണം ദേവി വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ശങ്കരനെ പ്രണാമം ചെയ്തു. തലയിൽ കൂപ്പിയ കൈകൾ വെച്ച് ദേവനോട് വിനയത്തോടെ അപേക്ഷിച്ചു॥

Verse 32

देव्युवाच । विजयस्वांधकध्वंसिं त्र्यंबक त्रिपुरांतक । चरणौ शरणं ते मे देह्यनुज्ञा सदाशिव

ദേവി പറഞ്ഞു— ഹേ അന്ധകധ്വംസീ ത്ര്യംബക, ഹേ ത്രിപുരാന്തക, വിജയം നിനക്കാകട്ടെ. നിന്റെ പാദദ്വയമേ എന്റെ ശരണം; ഹേ സദാശിവ, എനിക്ക് അനുവാദം തരേണം॥

Verse 33

मा निषेधीः प्रार्थयामि यास्यमि पितुरंतिकम् । उक्त्वेति मौलिमदधादंधकारि पदांबुजे

എന്നെ വിലക്കരുതേ—ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു; ഞാൻ പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോകും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അന്ധകശത്രുവായ ശിവന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ തല വെച്ചു॥

Verse 34

अथोक्ता शंभुना देवी मृडान्युत्तिष्ठ भामिनि । किमपूर्णं तवास्त्यत्र वदसौ भाग्यसुंदरि

അപ്പോൾ ശംഭു ദേവിയോട് പറഞ്ഞു— ഹേ മൃദാനീ, ഹേ സുന്ദരീ, എഴുന്നേൽക്കുക. ഇവിടെ നിനക്കു എന്താണ് അപൂർണ്ണമായിരിക്കുന്നത്? ഹേ സൗഭാഗ്യസുന്ദരീ, പറയുക॥

Verse 35

लक्ष्म्या अपि च सौभाग्यं ब्रह्माण्यै कांतिरुत्तमा । शच्यै नित्यनवीनत्वं भवत्या दत्तमीश्वरि

ലക്ഷ്മിയുടെ സൗഭാഗ്യവും, ബ്രഹ്മാണിയുടെ ഉത്തമ കാന്തിയും, ശചിയുടെ നിത്യനവീന യൗവനവും— ഹേ ഈശ്വരി, ഇതെല്ലാം നിനക്കാൽ തന്നതാകുന്നു॥

Verse 36

त्वया च शक्तिमानस्मि महदैश्वर्यरक्षणे । त्वां च शक्तिं समासाद्य स्वलीलारूपधारिणीम्

നിന്മൂലം ഞാൻ മഹത്തായ ഐശ്വര്യത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശക്തിമാനാകുന്നു; സ്വലീലയിൽ രൂപം ധരിക്കുന്ന സ്വയം ശക്തിയായ നിന്നെ പ്രാപിച്ച്।

Verse 37

एतत्सृजामि पाम्यद्मि त्वल्लीलाप्रेरितोंगने । कुतो मां हातुमिच्छेस्त्वं मम वामार्धधारिणि

പ്രിയേ! നിന്റെ ലീലാപ്രേരണയാൽ ഞാൻ ഇതിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, പരിപാലിക്കുന്നു, സംഹരിക്കുന്നു. എങ്കിൽ എന്റെ വാമാർദ്ധധാരിണിയായ നീ എങ്ങനെ എന്നെ വിട്ടുപോകാൻ ആഗ്രഹിക്കും?

Verse 38

शिवा शिवोदितं चेति श्रुत्वाप्याह महेश्वरम् । जीवितेश विहाय त्वां न क्वापि परियाम्यहम्

ശിവൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശിവാ മഹേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു—എൻ ജീവനെശ്വരാ! നിന്നെ വിട്ട് ഞാൻ എവിടെയും പോകുകയില്ല।

Verse 39

मनो मे चरणद्वंद्वे तव स्थास्यति निश्चलम् । क्रतुं द्रष्टुं पितुर्यामि नैक्षि यज्ञो मया क्वचित्

എന്റെ മനസ്സ് നിന്റെ പാദദ്വയത്തിൽ നിശ്ചലമായി നിലകൊള്ളും. ഞാൻ ക്രതുവിനെ കാണാൻ മാത്രം പിതൃഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ഞാൻ സ്വയം യജ്ഞം ചെയ്യാൻ പോകുന്നില്ല।

Verse 40

शंभुः कात्यायनीवाक्यामिति श्रुत्वा तदाब्रवीत् । क्रतुस्त्वया नेक्षितश्चेदाहरामि ततः क्रतुम्

കാത്യായനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശംഭു പറഞ്ഞു—ആ ക്രതു നീ കാണാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ആ യജ്ഞത്തെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരാം।

Verse 41

मच्छक्ति धारिणी त्वं वा सृजैवान्यां क्रतुक्रियाम् । अन्यो यज्ञपुमानस्तु संत्वन्ये लोकपालकाः

എൻ ശക്തി ധരിക്കുന്ന ദേവീ! നീ തന്നേ മറ്റൊരു യാഗക്രിയ ആരംഭിച്ച് നടത്തുക; അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു ‘യാഗപുരുഷൻ’ (യാഗകർത്താവ്) ഉണ്ടാകട്ടെ; മറ്റു ലോകപാലകരും ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ.

Verse 42

अन्यानाशु विधेहि त्वमृषीनार्त्विज्यकर्मणि । पुनर्जगाद देवीति श्रुत्वा शंभोरुदीरितम्

യാഗത്തിലെ ഋത്വിജ്യകർമ്മത്തിനായി വേഗത്തിൽ മറ്റു ഋഷിമാരെ നിയോഗിക്കൂ. ശംഭു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ട് ദേവി വീണ്ടും മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 43

पितुर्यज्ञोत्सवो नाथ द्रष्टव्योऽत्र मया ध्रुवम् । देह्यनुज्ञां गमिष्यामि मा मे कार्षीर्वचोन्यथा

ഹേ നാഥാ! എന്റെ പിതാവിന്റെ യാഗോത്സവം ഞാൻ ഇവിടെ തീർച്ചയായും കാണണം. അനുവാദം തരൂ, ഞാൻ പോകാം; എന്റെ വാക്ക് വ്യർത്ഥമാക്കരുത്.

Verse 44

कः प्रतीपयितुं शक्तश्चेतो वा जलमेव वा । निम्नायाभ्युद्यतं नाथ माद्य मां प्रतिषेधय

മനസ്സിനെയോ ജലത്തെയോ ആരാണ് തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിയുക? ഹേ നാഥാ, താഴോട്ടു പാഞ്ഞൊഴുകുന്ന പ്രവാഹംപോലെ ഞാൻ പുറപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ എന്നെ തടയരുത്.

Verse 45

निशम्येति पुनः प्राह सर्वज्ञो भूतनायकः । मा याहि देवि मां हित्वा गता च न मिलिष्यसि

ഇതു കേട്ട് സർവ്വജ്ഞനായ ഭൂതനായകൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—ദേവീ, എന്നെ വിട്ട് പോകരുത്; ഒരിക്കൽ പോയാൽ പിന്നെ നീ എന്നെ വീണ്ടും കാണുകയില്ല.

Verse 46

अद्य प्राचीं यियासुं त्वां वारयेत्पंगुवासरः । नक्षत्रं च तथा ज्येष्ठा तिथिश्च नवमी प्रिये

പ്രിയേ, ഇന്ന് നീ കിഴക്കോട്ട് പോകുവാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, എന്നാല്‍ ശനിയാഴ്ച (പംഗുവാസരം) നിന്നെ തടയുന്നു; നക്ഷത്രം തൃക്കേട്ടയും (ജ്യേഷ്ഠ) തിഥി നവമിയുമാണ്.

Verse 47

अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः । धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी

ഇന്ന് പതിനേഴാമത്തെ യോഗമായ 'വിയോഗം' ആണ്, ഇത് ശരീരത്തിന് അശുഭമാണ്. ധനിഷ്ഠ നക്ഷത്രത്തിന്‍റെ പകുതി പിന്നിട്ടതിനാല്‍ നിനക്കിത് അഞ്ചാമത്തെ താരയാണ്.

Verse 48

मा गा देवि गताद्य त्वं नहि द्रक्ष्यसि मां पुनः । पुनर्देवी बभाषे सा यदि नाम्नाप्यहं सती

"ദേവീ, പോകരുത്. ഇന്ന് നീ പോയാല്‍, എന്നെ വീണ്ടും കാണില്ല." അപ്പോള്‍ ദേവി വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "പേരുകൊണ്ട് മാത്രം ഞാന്‍ 'സതി' ആണെങ്കിലും..."

Verse 49

तदा तन्वंतरेणापि करिष्ये तव दासताम् । ततो भवः पुनः प्राह को वा वारयितुं प्रभुः

"...അപ്പോള്‍ മറ്റൊരു ശരീരത്തിലായാലും ഞാന്‍ നിനക്ക് ദാസ്യവേല ചെയ്യും." അപ്പോള്‍ ഭവന്‍ (ശിവന്‍) വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "തടയുവാന്‍ ആര്‍ക്കാണ് കഴിയുക?"

Verse 50

परिक्षुब्धमनोवृत्तिं स्त्रियं वा पुरुषं तु वा । पुनर्न दर्शनं देवि मया सत्यं ब्रवीम्यहम्

"ദേവീ, സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ ആകട്ടെ, ആരുടെ മനസ്സാണോ അത്യന്തം ക്ഷോഭിച്ചിരിക്കുന്നത്, അവരെ വീണ്ടും കാണാനാവില്ല; ഞാന്‍ സത്യം പറയുന്നു."

Verse 51

परं न देवि गंतव्यं महामानधनेच्छुभिः । अनाहूत तया कांते मातापितृगृहानपि

ഹേ ദേവി, മഹാമാനവും ധനവും തേടി ദൂരേയ്ക്ക് പോകേണ്ടതില്ല. ഹേ പ്രിയേ, അവൾ വിളിക്കാതിരുന്നാൽ മാതാപിതാക്കളുടെ വീട്ടിലേക്കും പോകരുത്.

Verse 52

यथा सिंधुगता सिंधुर्न पुनः परिवर्तते । तथाद्य गंत्र्या नो जातु तवागमनमिष्यते

സമുദ്രത്തിൽ ചേർന്ന നദി വീണ്ടും തിരിഞ്ഞുവരാത്തതുപോലെ, നീ ഇന്ന് പുറപ്പെട്ടാൽ നിന്റെ മടങ്ങിവരവ് ഒരിക്കലും അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയില്ല.

Verse 53

देव्युवाच । अवश्यं यद्यहं रक्ता तव पादाबुंजद्वये । तथा त्वमेव मे नाथो भविष्यसि भवांतरे

ദേവി പറഞ്ഞു—ഞാൻ നിന്റെ ഇരട്ട പദ്മപാദങ്ങളിൽ നിശ്ചയമായി അനുരക്തയാണെങ്കിൽ, മറ്റൊരു ജന്മത്തിലും നീയേ എന്റെ നാഥനാകും.

Verse 54

इत्युक्त्वा निर्ययौ देवी कोपांधीकृतलोचना । यियासुभिश्च कार्यार्थं यत्कर्तव्यं न तत्कृतम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവി പുറത്തേക്ക് പോയി; കോപം അവളുടെ കണ്ണുകളെ അന്ധമാക്കിയതുപോലെ ആയി. കാര്യാർത്ഥം വേഗം പോകാനുള്ള തിരക്കിൽ ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യപ്പെടാതെ പോയി.

Verse 55

न ननाम महादेवं न च चक्रे प्रदक्षिणम् । अतएव हि सा देवी न गता पुनरागता

അവൾ മഹാദേവനെ നമസ്കരിച്ചില്ല; പ്രദക്ഷിണയും ചെയ്തില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ദേവി പോയെങ്കിലും പിന്നെ മടങ്ങിവന്നില്ല.

Verse 56

अप्रणम्य महेशानमकृत्वापि प्रदक्षिणम् । अद्यापि न निवर्तंते गताः प्राग्वासरा इव

മഹേശാനനെ നമസ്കരിക്കാതെയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യാതെയും പുറപ്പെട്ടവർ വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നില്ല—കഴിഞ്ഞുപോയ ദിവസങ്ങൾ മടങ്ങിവരാത്തതുപോലെ।

Verse 57

तया चरणचारिण्या राज्ञ्या त्रिभुवनेशितुः । अपि तत्पावनं वर्त्म मेनेति कठिनं बहु

കാല്നടയായി യാത്ര ചെയ്ത ആ രാജ്ഞി, ത്രിഭുവനേശ്വരന്റെ ആ പാവന പാതയെയും അത്യന്തം ദുഷ്കരമെന്ന് കരുതി।

Verse 58

देवोपि तां सतीं यांतीं दृष्ट्वा चरणचारिणीम् । अतीव विव्यथे चित्ते गणांश्चाथ समाह्वयत्

ദേവനും ആ സതിയെ കാല്നടയായി പോകുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ ഹൃദയം അത്യന്തം വേദനിച്ചു; പിന്നെ ഗണങ്ങളെ വിളിച്ചു।

Verse 59

गणा विमानं नयत मनःपवनचक्रिणम् । पंचास्यायुतसंयुक्तं रत्नसानुध्वजोच्छ्रितम्

“ഹേ ഗണങ്ങളേ! മനസ്സിന്റെയും കാറ്റിന്റെയും വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ വിമാനത്തെ കൊണ്ടുവരിക; അത് പത്തായിരം പഞ്ചാസ്യ-സംഘങ്ങളാൽ യുക്തവും, രത്നശിഖരങ്ങളിൽ ഉയർന്ന പതാകകളാൽ ശോഭിതവും ആകുന്നു.”

Verse 60

महावातपताकं च महाबुद्ध्यक्षलक्षितम् । नर्मदालकनंदा च यत्रेषादंडतांगते

“(ആ വിമാനം) മഹാവാതത്തിൽ പാറിപ്പറക്കുന്ന മഹാപതാകകളോടുകൂടിയതും, മഹാബുദ്ധിയുടെ ലക്ഷണങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയതും; അതിൽ നർമദാ, അലകനന്ദാ മുതലായ നദികൾ ദണ്ഡസദൃശ ഘടകങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നതുമായ—അതിനെ കൊണ്ടുവരിക.”

Verse 61

छत्रीभूतौ च यत्रस्तः सूर्याचंद्रमसावपि । यस्मिन्मकरतुंडं च वाराहीशक्तिरुत्तमा

അവിടെ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പോലും രാജച്ഛത്രങ്ങളായി മാറിയതുപോലെ നിലകൊണ്ടു. ആ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ മകരതുണ്ഡ-ചിഹ്നധാരിണിയായ ഉത്തമ വാരാഹീ-ശക്തി സ്ഥാപിതയായി ഇരുന്നു.

Verse 62

धूः स्वयं चापि गायत्री रज्जवस्तक्षकादयः । सारथिः प्रणवो यत्र क्रेंकारः प्रणवध्वनिः

അവിടെ ധൂഃ സ്വയംയും ഗായത്രിയും സന്നിഹിതരായിരുന്നു. കയറുകൾ തക്ഷകാദി നാഗങ്ങൾ; സാരഥി സ്വയം പ്രണവം (ഓം) ആയിരുന്നു, പ്രണവധ്വനി ‘ക്രേം’ മന്ത്രരൂപത്തിൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 63

अंगानि रक्षका यत्र वरूथश्छंदसां गणः । इत्याज्ञप्ता गणास्तूर्णं रथं निन्युर्हराज्ञया

അവിടെ വേദാംഗങ്ങൾ രക്ഷകരായി നിന്നു; ഛന്ദസ്സുകളുടെ സംഘം സംരക്ഷണവ്യൂഹമായി രൂപപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച ഗണങ്ങൾ ഹരിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം രഥത്തെ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് നയിച്ചു.

Verse 64

देव्या सनाथं तं कृत्वा विमानं पार्षदा दिवि । अनुजग्मुर्महादेवीं दिव्यां तेजोविजृंभिणीम्

ദേവിക്കായി ആ വിമാനം സുസജ്ജമാക്കി, ദിവിയിലെ പാർഷദർ മഹാദേവിയെ അനുഗമിച്ചു—അവൾ ദിവ്യയും, തേജസ്സിൽ വ്യാപിച്ചു വളരുന്നതുമായിരുന്നുവ്.

Verse 65

सा क्षणं त्र्यक्षरमणी वीक्ष्य दक्षसभांगणम् । नभोंऽगणाद्विमानस्थानतो वेगादवातरत्

ത്ര്യക്ഷരമണി ദേവി ക്ഷണമാത്രം ദക്ഷസഭയുടെ അങ്കണം നോക്കി; പിന്നെ വിമാനത്തിലെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് തുറന്ന ആകാശമാർഗ്ഗമായി വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി അവിടെ എത്തി നിലകൊണ്ടു.

Verse 66

अविशद् यज्ञवाटं च चकितंरक्षि वीक्षिता । कृतमंगलनेपथ्यां प्रसूं दृष्ट्वा किरीटिनीम्

അവൾ യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; കാവൽക്കാർ അതിശയിച്ച് നോക്കി. മംഗളകരമായ ആചാരവേഷത്തിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും കിരീടധാരിണിയുമായ പ്രസുവിനെ കണ്ടു അവൾ ആ ദൃശ്യം സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 67

सभर्तृकाश्च भगिनीर्नवालंकृतिशालिनीः । साश्चर्याश्च सगर्वाश्च सानंदाश्च ससाध्वसाः

അവളുടെ സഹോദരിമാർ—തത്തത്തം ഭർത്താക്കളോടുകൂടി, പുതുപുത്തൻ ആഭരണങ്ങളാൽ ദീപ്തരായി—അതിശയം, അഭിമാനം, ആനന്ദം, കൂടാതെ അല്പം ഭീതിസങ്കോചം എന്നിവയോടെ നിന്നു.

Verse 68

अचिंतिता त्वनाहूता विमानाद्धरवल्लभा । कथमेषा परिप्राप्ता क्षणमित्थं प्रपश्यतीः

“അചിന്തിത, അനാഹൂത—എന്നിട്ടും ഹരവല്ലഭ വിമാനം വിട്ടിറങ്ങി വന്നു! ഇവൾ ഇവിടെ എങ്ങനെ എത്തി?” എന്ന് അവർ ക്ഷണകാലം അങ്ങനെ തന്നെ നോക്കി നിന്നു.

Verse 69

असंभाष्या पिताः सर्वा गता दक्षांतिकं सती । पित्रा पृष्टा तु मात्रापि भद्रं जातं त्वदागमे

എല്ലാ പിതൃവൃദ്ധരോടും സംസാരിക്കാതെ സതി ദക്ഷന്റെ അടുക്കലേക്ക് പോയി. അപ്പോൾ പിതാവ് ചോദിച്ചു; മാതാവും പറഞ്ഞു—“നിന്റെ വരവാൽ മംഗളം സംഭവിച്ചു.”

Verse 70

सत्युवाच । यदि भद्रं जनेतर्मे समागमनतो भवेत् । कथं नाहं समाहूता यथैता मे सहोदराः

സതി പറഞ്ഞു—“അമ്മേ, എന്റെ വരവാൽ സത്യമായും മംഗളം ഉണ്ടാകുമെങ്കിൽ, എന്റെ ഈ സഹോദരിമാരെപ്പോലെ എന്നെ എന്തുകൊണ്ട് ക്ഷണിച്ചില്ല?”

Verse 71

दक्ष उवाच । अयि कन्ये महाधन्ये ह्यनन्ये सर्वमंगले । अयं ते न मनाग्दोषो दोष एष ममैव हि

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പുത്രി, മഹാധന്യേ, അനന്യഭക്തേ, സർവ്വമംഗളമയീ! ഇതിൽ നിനക്കു ലേശമാത്രം ദോഷമില്ല; ഈ ദോഷം സത്യത്തിൽ എന്റേതു മാത്രമാണ്.

Verse 72

तादृग्विधाय यत्पत्ये मया दत्ताज्ञबुद्धिना । यदहं तं समाज्ञास्यमीश्वरोसौ निरीश्वरः

അജ്ഞബുദ്ധിയാൽ ഞാൻ നിന്നെ അത്തരം ഭർത്താവിന് നൽകി, ഞാൻ അവനെ ആജ്ഞാപിക്കാമെന്ന് കരുതി—അവൻ ഈശ്വരൻ; ഞാൻ നിരീശ്വരൻ മാത്രമാണ്.

Verse 73

तदा कथमदास्यं त्वां तस्मै मायास्वरूपिणं । अहं शिवाख्यया तुष्टो न जाने शिवरूपिणम्

അപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നെ അവനു എങ്ങനെ നൽകുമായിരുന്നു, ഞാൻ അവനെ മായാരൂപമായി മാത്രം കണ്ടപ്പോൾ? ‘ശിവ’ എന്ന നാമത്തിൽ മാത്രം തൃപ്തനായി, ശിവന്റെ സത്യസ്വരൂപം ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.

Verse 74

पितामहेन बहुधा वर्णितोसौ ममाग्रतः । शंकरोयमयं शभुरसौ पशुपतिः शिवः

എന്റെ മുമ്പിൽ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് അവനെ പലവിധത്തിൽ വർണ്ണിച്ചു—‘ഇവൻ ശങ്കരൻ, ഇവൻ ശംഭു; അവൻ പശുപതി—സാക്ഷാൽ ശിവൻ.’

Verse 75

श्रीकंठोसौ महेशोऽसौ सर्वज्ञोसौ वृषध्वजः । अस्मै कन्यां प्रयच्छ त्वं महादेवाय धन्विने

അവൻ ശ്രീകണ്ഠൻ, അവൻ മഹേശൻ, അവൻ സർവ്വജ്ഞൻ, അവൻ വൃഷധ്വജൻ. അവനേയ്ക്കു കന്യയെ സമർപ്പിക്കൂ—ധനു ധരിച്ച മഹാദേവനു.

Verse 76

वाक्याच्छतधृतेस्तस्मात्तस्मै दत्ता मयानघे । न जाने तं विरूपाक्षमुक्षगं विषभक्षिणम्

ഹേ അനഘേ! ശതധൃതി (ബ്രഹ്മാ)യുടെ വചനപ്രകാരം ഞാൻ നിന്നെ അവനു സമർപ്പിച്ചു; എന്നാൽ അവനെ ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല—വിരൂപാക്ഷൻ, വൃഷഭവാഹനൻ, വിഷഭക്ഷകൻ।

Verse 77

पितृकाननसंवासं शूलिनं च कपालिनम् । द्विजिह्वसंगसुभगं जलाधारं कपर्दिनम्

ഞാൻ അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല—പിതൃകാനനത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ശൂലധാരി, കപാലധാരി; ദ്വിജിഹ്വ (സർപ്പ)സംഗംകൊണ്ട് ദീപ്തൻ, ഗംഗാധരൻ, ജടാധാരി പ്രഭു।

Verse 78

कलंकिकृतमौलिं च धूलिधूसरचर्चितम् । क्वचित्कौपीनवसनं नग्नं वातूलवत्क्वचित्

ഞാൻ അവനെ അറിഞ്ഞില്ല—വിചിത്ര ചിഹ്നങ്ങളാൽ മൗലി അടയാളപ്പെട്ടവൻ, ധൂളി പുരട്ടി ധൂസരനായവൻ; ചിലപ്പോൾ കൗപീനധാരി, ചിലപ്പോൾ നഗ്നൻ, ചിലപ്പോൾ വാതൂലനെപ്പോലെ।

Verse 79

क्वचिच्च चर्मवसनं क्वचिद्भिक्षाटनप्रियम् । विटंकभूतानुचरं स्थाणुमुग्रं तमोगुणम्

ചിലപ്പോൾ ചർമവസ്ത്രധാരി, ചിലപ്പോൾ ഭിക്ഷാടനം പ്രിയൻ; വിചിത്ര ഭൂതഗണങ്ങളുടെ അനുചരനായി—സ്ഥാണു, ഉഗ്രൻ, അജ്ഞർക്കു തമോഗുണമയനായി തോന്നുന്നവൻ—അവനെ ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല।

Verse 80

रुद्रं रौद्रपरीवारं महाकालवपुर्धरम् । नृकरोटीपरिकरं जातिगोत्रविवर्जितम्

ഞാൻ അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല—രുദ്രൻ, രൗദ്ര ഗണങ്ങളാൽ പരിവൃതൻ; മഹാകാല വപുസ്സു ധരിച്ചവൻ; മനുഷ്യകപാലങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ, ജാതി-ഗോത്രാതീതൻ।

Verse 81

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । किं बहूक्तेन तनये समस्त नयशालिनि

അവനെ യഥാർത്ഥമായി ആരും അറിയുന്നില്ല; ‘ഞാൻ അറിയുന്നു’ എന്നു കരുതുന്നവരും മോഹിതരാണ്. അധികം പറഞ്ഞിട്ട് എന്തു ഫലം, സർവ്വവിധ വിവേകസമ്പന്നയായ പുത്രിയേ?

Verse 82

क्व पांसुलपटच्छन्नो महाशंखविभूषणः । प्रबद्धसर्पकेयूरः प्रलंबित जटासटः

പൊടിപിടിച്ച വസ്ത്രംകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടവൻ, മഹാശംഖാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ, ബന്ധിച്ച സർപ്പങ്ങളുടെ കേയൂരങ്ങൾ ധരിച്ചവൻ, ഭാരമായി തൂങ്ങുന്ന ജടാസമൂഹമുള്ളവൻ—അവൻ എവിടെ?

Verse 83

डमड्डमरुकव्यग्र हस्ताग्रः खंडचंद्रभृत् । तांडवाडंबररुचिः सर्वामंगल चेष्टितः

ഡമരു മുഴക്കുന്നതിൽ അവന്റെ കൈമുന തത്പരമാണ്; അവൻ ഖണ്ഡചന്ദ്രനെ ധരിക്കുന്നു. താണ്ഡവത്തിന്റെ മഹാഡംബരകാന്തിയിൽ ദീപ്തനായി, അവന്റെ ഓരോ ചലനവും സർവ്വമംഗളത്തിന്റെ കാരണമാകുന്നു.

Verse 84

मृडानि सहरः क्वाऽयमध्वरो मंगलालयः । अतएव समाहूता नेह त्वं सर्वमंगले

ഹേ മൃഡാനി (സൗമ്യദേവി), ഈ ഭയങ്കരനും രോമാഞ്ചജനകനുമായ രുദ്രൻ എവിടെ? മംഗളത്തിന്റെ ആലയമായ ഈ യജ്ഞം എവിടെ? അതുകൊണ്ടുതന്നെ നിന്നെ വിളിച്ചു; നീ ഇവിടെ ഇരിക്കരുത്, ഹേ സർവ്വമംഗളേ.

Verse 85

दुकूलान्यनुकूलानि रत्नालंकृतयः शुभाः । प्रागेव धारितास्तेत्र पश्यागत्य गृहाण च

അവിടെ അനുയോജ്യവും മനോഹരവും ശുഭവും ആയ, രത്നാലങ്കൃതമായ ഉത്തമ വസ്ത്രങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. വാ, കണ്ടിട്ട് അവ സ്വീകരിക്കൂ.

Verse 86

इह मंगलवेशेषु देवेंद्रेषु स शूलधृक् । कथमर्हो भवेच्चेति मंगले विषमेक्षणः

ഇവിടെ മംഗളവേഷധാരികളായ ദേവേന്ദ്രന്മാരുടെ ഇടയിൽ ആ ശൂലധാരി എങ്ങനെ അർഹനാകുമെന്നു—ഹേ മംഗളേ, വിഷമദൃഷ്ടിയുള്ളവർ കപടന്യായത്തോടെ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു।

Verse 87

इत्याकर्ण्य सती साध्वी जनेतुरुदितं तदा । अत्यंतदूनहृदया वक्तुं समुपचक्रमे

ഇതു കേട്ടപ്പോൾ സാധ്വിയായ സതി അപ്പോൾ പിതാവിന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് അത്യന്തം വേദനിച്ച ഹൃദയത്തോടെ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 88

सत्युवाच । नाकर्णितं मया किंचित्त्वयि प्रब्रुवति प्रभो । पदद्वयीं समाकर्ण्य तां च ते कथयाम्यहम्

സതി പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങളെക്കുറിച്ച് അപവാദമായി ഒന്നും ഞാൻ കേട്ടിട്ടില്ല. എന്നാൽ രണ്ടു വാക്കുകൾ കേട്ടു; അതെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു।

Verse 89

न सम्यग्वेत्ति तं कश्चिज्जानानोपि प्रतारितः । एतत्सम्यक्त्वयाख्यायि कस्तं वेत्ति सदाशिवम्

അവനെ ആരും യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നില്ല; അറിയുന്നു എന്നു പറയുന്നവനും വഞ്ചിതനാകുന്നു. ഇത് നീ തന്നെയാണ് ശരിയായി പ്രസ്താവിച്ചത്—ആ സദാശിവനെ ആര് അറിയാൻ കഴിയും?

Verse 90

त्वं तु प्रतारितः पूर्वमधुनापि प्रतारितः । कृत्वा तेन च संबंधमसंबद्धप्रलापभाक्

എന്നാൽ നീ മുമ്പും വഞ്ചിതനായിരുന്നു, ഇപ്പോഴും വഞ്ചിതനാകുന്നു. അവനുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിച്ച് നീ അസംബദ്ധമായ പ്രലാപം പറയുന്നവനായിത്തീർന്നു।

Verse 91

यादृशं वक्षितं शंभुं तादृशं यद्यमन्यथाः । कुतो मामददास्तस्मै यं च कश्च न वेद न

ശംഭുവിനെ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയെന്ന് നീ കരുതിയിരുന്നെങ്കിൽ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരും അറിയാത്ത അവനു എന്നെ എന്തിന് നൽകി?

Verse 92

अथवा तेन संबंधे न हेतुर्भवतो मतिः । तत्र हेतुरभूत्तात मम पुण्यैकगौरवम्

അല്ലെങ്കിൽ ആ ബന്ധത്തിന് നിന്റെ ഉദ്ദേശം കാരണമല്ല; താതാ, അവിടെ കാരണം എന്റെ സ്വന്തം പുണ്യത്തിന്റെ ഏക ഗൗരവഭാരമാണ്.

Verse 93

अथोक्त्वैवं बहुतरं त्वं जनेतास्य वर्ष्मणः । श्रुतानेन च देहेन पत्युः परिविगर्हणा

ഇങ്ങനെ ഏറെ പറഞ്ഞ ശേഷം നീ അവന്റെ മഹിമയുള്ള വൈഭവത്തിന്റെ മഹത്ത്വം അറിയും; ഈ ദേഹത്തോടെയേ നീ നിന്റെ ഭർത്താവിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിന്ദയും കേൾക്കും.

Verse 94

पुरश्चरणमेवैतद्यदस्यैव विसर्जनम् । सुश्लाघ्यजन्मया तावत्प्राणितव्यं सुयोषिता । यावज्जीवितनाथस्याश्रवणीया विगर्हणा

ഇതുതന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ പുരശ്ചരണം—ഈ ദേഹത്തെ തന്നെയൊഴിവാക്കൽ. സുകുലജന്മയായ സതീ സ്ത്രീ, നാഥൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ അവന്റെ അപകീർത്തി കേൾക്കേണ്ടിവരാത്തത്ര കാലം മാത്രം ജീവിക്കണം.

Verse 95

इत्युक्त्वा क्रोधदीप्ताग्नौ महादेवस्वरूपिणि । जुहाव देहसमिधं प्राणरोधविधानतः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന—മഹാദേവസ്വരൂപമായ—അഗ്നിയിൽ, പ്രാണരോധവിധിപ്രകാരം തന്റെ ദേഹത്തെ തന്നെ സമിധയാക്കി ഹോമാർപ്പണം ചെയ്തു.

Verse 96

ततो विवर्णतां प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नाग्निर्जज्वाल च तथा यथाज्याहुतिभिः पुरा

അപ്പോൾ വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) സഹിതം എല്ലാ ദേവന്മാരും വിവർണ്ണരായി; ഘൃതാഹുതികളാൽ മുമ്പുപോലെ അഗ്നിയും ഇനി ജ്വലിച്ചില്ല।

Verse 97

मंत्राः कुंठितसामर्थ्यास्तत्क्षणादेव चाभवन् । अहो महानिष्टतरं किमेतत्समुपस्थितम्

ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മന്ത്രങ്ങളുടെ സാമർത്ഥ്യം മന്ദമായി. അയ്യോ! ഇതെന്തൊരു മഹാനിഷ്ടം ഇപ്പോൾ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു?

Verse 98

केचिदूचुर्द्विजवरा मिथः परियियासवः । महाझंझानिलः प्राप्तः पर्वतांदोलनक्षमः

ചില ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ പരസ്പരം നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കെ പറഞ്ഞു—“പർവ്വതങ്ങളെയും കുലുക്കാൻ കഴിയുന്ന മഹാ ഝംഝാവാതം എത്തിയിരിക്കുന്നു.”

Verse 99

मखमंडप भूस्तेन क्षणतः स्थपुटीकृता । अकांडं तडिदापातो जातोभूद्भूप्रकपनः

ആ കാറ്റാൽ യാഗമണ്ഡപത്തിന്റെ ഭൂമി ക്ഷണത്തിൽ പിളർന്ന് പൊങ്ങിപ്പോയി; അപ്രതീക്ഷിതമായി മിന്നൽ വീണു, ഭൂമി കുലുങ്ങി।

Verse 100

दिवश्चोल्काः प्रपतिताः पिशाचा नृत्यमादधुः । आतापिगृध्रैरुपरि गगने मंडलायितम्

ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഉൽക്കകൾ പതിച്ചു; പിശാചുകൾ നൃത്തം തുടങ്ങി; മുകളിൽ ഗഗനത്തിൽ ചൂടേറ്റ കഴുകുകളുടെ കൂട്ടം വലയമായി ചുറ്റി.

Verse 106

दक्षोपि वदनग्लानिमवाप्य सपरिच्छदः । पुनर्यथाकथंचिच्च यज्ञं प्रावर्तयन्द्विजाः

ദക്ഷനും തന്റെ പരിവാരസഹിതം മുഖമ്ലാനതയും ലജ്ജയും പ്രാപിച്ചു. എങ്കിലും ദ്വിജ യാജകർ എങ്ങനെയോ വീണ്ടും യജ്ഞം പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു.