Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

Devanagari script

अद्य सप्तदशो योगो वियोगोद्य तनोऽशुभः । धनिष्ठार्ध समुत्पन्ने तव ताराद्य पंचमी

Transliteration

adya saptadaśo yogo viyogodya tano'śubhaḥ | dhaniṣṭhārdha samutpanne tava tārādya paṃcamī

Translation

ഇന്ന് പതിനേഴാമത്തെ യോഗമായ 'വിയോഗം' ആണ്, ഇത് ശരീരത്തിന് അശുഭമാണ്. ധനിഷ്ഠ നക്ഷത്രത്തിന്‍റെ പകുതി പിന്നിട്ടതിനാല്‍ നിനക്കിത് അഞ്ചാമത്തെ താരയാണ്.

Word by Word

• अद्य: today
• अद्य: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (today)

• सप्तदशः: seventeenth
• सप्तदशः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तदश (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (सप्त + दश), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘योगः’ विशेषण (masc. nom. sg.)

• योगः: (astrological) yoga
• योगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc. nom. sg.)

• वियोगः: separation; (name of yoga)
• वियोगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वियोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc. nom. sg.)

• अद्य: today
• अद्य: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (today)

• तनुः: body; person
• तनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (fem. nom. sg.)

• अशुभः: inauspicious
• अशुभः: Visheshana (Predicate/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (predicative) ‘(is) inauspicious’

• धनिष्ठा: Dhaniṣṭhā (nakṣatra)
• धनिष्ठा: Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धनिष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/सप्तमी-सम्भव; अत्र समासपूर्वपदत्वात् प्रातिपदिकरूपेण (name of nakṣatra)

• अर्ध: half
• अर्ध: Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member)

• समुत्पन्ने: having arisen; occurring
• समुत्पन्ने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उत् + √पद्/√पद् (धातु) → समुत्पन्न (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन, नपुंसक/पुं/स्त्री-सम्भव; अत्र अधिकरणे (loc. sg.: “when arisen/occurred”)

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध-षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (2nd pers. gen. sg.)

• तारा: star; (here) tārā (asterism count)
• तारा: Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member)

• अद्य: today
• अद्य: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (today)

• पञ्चमी: the fifth (tithi)
• पञ्चमी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्चमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (fem. nom. sg.; 5th tithi)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic moment: Bhava enumerates ‘Viyoga’ (17th yoga), Dhaniṣṭhā’s half-rise, and the tārā-based pañcamī, as if reading a celestial ledger that shadows the Goddess’s intended movement.

Characters & Entities

• Śiva
• Devī
• Viyoga (Yoga)
• Dhaniṣṭhā (Nakṣatra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred tradition treats time as spiritually potent; aligning actions with auspicious kāla protects body, mind, and outcomes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is specified in this verse; it is muhūrta guidance within the Kāśī Khaṇḍa storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

Considering yoga, nakṣatra phases, and tārā-bala (star strength) before travel or major acts is recommended implicitly.