Adhyaya 37

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञसूनो षड्वक्त्र सर्वार्थकुशल प्रभो । प्रादुर्भावं निशम्यैषां लिंगानां मुक्तिदायिनाम्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സർവജ്ഞന്റെ പുത്രാ, ഹേ ഷഡ്വക്ത്ര പ്രഭോ, സർവകാര്യങ്ങളിലും കുശലനേ! ഈ മോക്ഷദായക ലിംഗങ്ങളുടെ പ്രാദുർഭാവം ശ്രവിച്ച് (ഞാൻ കൂടുതൽ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു)।

Verse 2

नितरां परितृप्तोस्मि सुधां पीत्वेव निर्जरः । ओंकारप्रमुखैर्लिंगैरिदमानंदकाननम्

ഞാൻ അത്യന്തം പരിതൃപ്തനാണ്—അമൃതം പാനം ചെയ്ത അമരനെപ്പോലെ; ഓംകാരപ്രമുഖ ലിംഗങ്ങൾ ഈ ഉപവനത്തെ ആനന്ദകാനനമാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.

Verse 3

आनंदमेवजनयेदपि पापजुषामिह । परानंदमहं प्राप्तः श्रुत्वैतल्लिंगकीर्तनम्

ഇവിടെ ഈ ലിംഗത്തിന്റെ കീർത്തനം മാത്രം പോലും പാപത്തിൽ മുങ്ങിയവർക്കും ആനന്ദം ജനിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ലിംഗസ്തുതി ശ്രവിച്ച ഞാൻ പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 4

जीवन्मुक्तैवासं हि क्षेत्रतत्त्वश्रुतेरहम् । स्कंददक्षेश्वरादीनि लिंगानीह चतुर्दश । यान्युक्तानि समाचक्ष्व तत्प्रभावमशेषतः

ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തത്ത്വം ശ്രവിച്ചതാൽ ഞാൻ ജീവന്മുക്തനെന്നപോലെ ആയിരിക്കുന്നു. ഇനി ഇവിടെ സ്കന്ദൻ, ദക്ഷേശ്വരൻ മുതലായായി പറയപ്പെട്ട പതിനാലു ലിംഗങ്ങളുടെ പ്രഭാവം ശേഷമില്ലാതെ വിശദീകരിക്കണമേ.

Verse 5

यो दक्षो गर्हयामास मध्ये देवसभं विभुम् । स कथं लिंगमीशस्य प्रत्यस्थापयदद्भुतम्

ദേവസഭയുടെ മദ്ധ്യേ വിഭുവായ പരമേശ്വരനെ നിന്ദിച്ച ആ ദക്ഷൻ, അതേ ഈശ്വരന്റെ അത്ഭുത ലിംഗം വീണ്ടും എങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു?

Verse 6

इति श्रुत्वा शिखिरथः कुंभयोनेरुदीरितम् । सूत संकथयामास दक्षेश्वर समुद्भवम्

കുംഭയോനി (അഗസ്ത്യൻ) ഉച്ചരിച്ചതിനെ ഇങ്ങനെ ശ്രവിച്ച ശേഷം, ഹേ സൂത, ശിഖിരഥൻ ദക്ഷേശ്വരന്റെ ഉദ്ഭവം വിശദമായി വിവരിച്ചു.

Verse 7

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने वच्मि कथां कल्मषहारिणीम् । पुरश्चरणकामोसौ दक्षः काशीं समाययौ

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, കേൾക്കുക; മലിനത നീക്കുന്ന കഥ ഞാൻ പറയുന്നു. പുരശ്ചരണം ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ആ ദക്ഷൻ കാശിയിലേക്കു വന്നു.

Verse 8

छागवक्त्रो विरूपास्यो दधीचि परिधिक्कृतः । प्रायश्चित्तविधानार्थं सूपदिष्टः स्वयंभुवा

ആടുമുഖവും വികൃതവദനവും ഉള്ളവൻ, ദധീചിയുടെ നിന്ദയ്ക്ക് പാത്രമായ അവൻ, പ്രായശ്ചിത്തവിധാനം അറിയുവാൻ സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) യാൽ സമ്യകായി ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 9

एकदा देवदेवस्य सेवार्थं शशिमौलिनः । कैलासमगमद्विष्णुः पद्मयोनिपुरस्कृतः

ഒരിക്കൽ ദേവദേവനായ ശശിമൗലി പ്രഭുവിനെ സേവിക്കുവാൻ, പദ്മയോനി (ബ്രഹ്മാവ്) മുൻപിൽ നിൽക്കേ വിഷ്ണു കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 10

इंद्रादयो लोकपाला विश्वेदेवा मरुद्गणाः । आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विद्याधरोरगाः

ഇന്ദ്രൻ മുതലായ ലോകപാലകർ, വിശ്വേദേവന്മാർ, മരുത്ഗണങ്ങൾ; ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, സാധ്യർ, വിദ്യാധരർ, ഉരഗങ്ങൾ—എല്ലാവരും അവിടെ സമാഗതരായി.

Verse 11

ऋषयोऽप्सरसोयक्षा गंधर्वाः सिद्धचारणाः । तैर्नतो देवदेवेशः परिहृष्टतनूरुहैः

ഋഷികൾ, അപ്സരസ്സുകൾ, യക്ഷർ, ഗന്ധർവർ, സിദ്ധർ, ചാരണർ—പരമാനന്ദത്തിൽ രോമാഞ്ചിതരായി ദേവദേവേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 12

स्तुतश्च नाना स्तुतिभिः शंभुनापि कृतादराः । विविशुश्चासनश्रेण्यां तन्मुखासक्तदृष्टयः

അവർ നാനാവിധ സ്തുതികളാൽ ശംഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു; ശംഭുവും ആദരത്തോടെ അവരെ സ്വീകരിച്ചു. തുടർന്ന് അവർ ആസനശ്രേണികളിൽ ഇരുന്നു, അവന്റെ മുഖത്തിൽ തന്നെ ദൃഷ്ടി ആസക്തമാക്കി.

Verse 13

अथ तेषूपविष्टेषु शंभुना विष्टरश्रवाः । कृतहस्तपरिस्पर्शमानः पृष्टो महादरम्

എല്ലാവരും ആസനസ്ഥരായപ്പോൾ, വിഷ്ടരശ്രവാഃ പതിവുപോലെ ആദരത്തോടെ ഹസ്തസ്പർശം ചെയ്ത്, മഹാദരത്തോടെ ശംഭുവാൽ ചോദിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 14

श्रीवत्सलांछन हरे दैत्यवंशदवानल । कच्चित्पालयितुं शक्तिस्त्रिलोकीमस्त्यकुंठिता

ശ്രീവത്സലാഞ്ഛന ഹരേ, ദൈത്യവംശദാവാനലേ! നിന്റെ അകുണ്ഠിത ശക്തി ഇന്നും ത്രിലോകത്തെ പാലിച്ചു രക്ഷിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതാണോ?

Verse 15

दितिजान्दनुजान्दुष्टान्कच्चिच्छासि रणांगणे । अपि कुद्धान्महीदेवान्मामिव प्रतिमन्यसे

രണാങ്കണത്തിൽ ദിതിജന്മാരെയും ദനുജന്മാരെയും ആയ ദുഷ്ടശത്രുക്കളെ നീ ഇന്നും ശാസിക്കുന്നുവോ? കൂടാതെ ക്രുദ്ധരായ ഭൂദേവരാജാക്കളെയും എന്നെപ്പോലെ പ്രതിദ്വന്ദ്വികളായി കരുതുന്നുവോ?

Verse 16

बाधया रहिता गावः कच्चित्संति महीतले । स्त्रियः संति हि सुश्रीकाः पतिव्रतपरायणाः

ഭൂമിയിൽ പശുക്കൾ ബാധകളില്ലാതെ ഉണ്ടോ? കൂടാതെ സൗഭാഗ്യവതികളായ സ്ത്രീകൾ പതിവ്രതധർമ്മത്തിൽ പരായണരായുണ്ടോ?

Verse 17

विधियज्ञाः प्रवर्तंते पृथिव्यां बहुदक्षिणाः । निराबाधं तपः कच्चिदस्ति शश्वत्तपस्विनाम्

ഭൂമിയിൽ വിധിപ്രകാരം യജ്ഞങ്ങൾ ധാരാളം ദക്ഷിണകളോടെ നടക്കുന്നതുണ്ടോ? എന്നും തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന തപസ്വികളുടെ തപസ് നിർബാധമായി നടക്കുന്നുണ്ടോ?

Verse 18

निष्प्रत्यूहं पठंत्येव सांगान्वेदान्द्विजोत्तमाः । महीपालाः प्रजाः कच्चित्पांति त्वमिवकेशव

ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ അങ്ങങ്ങളോടുകൂടി വേദങ്ങൾ നിർവിഘ്നമായി പാരായണം ചെയ്യുന്നതുണ്ടോ? ഹേ കേശവാ, രാജാക്കന്മാർ നീ ലോകങ്ങളെ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ പ്രജകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ടോ?

Verse 19

स्वेषु स्वेषु च धर्मेषु कच्चिद्वर्णाश्रमास्तथा । निष्ठावंतो हि तिष्ठंति प्रहृष्टेंद्रियमानसाः

വർണ്ണാശ്രമങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധർമ്മങ്ങളിൽ നിഷ്ഠയോടെ നിലകൊള്ളുന്നുണ്ടോ—ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ഹർഷത്തോടെ സന്തുഷ്ടമായി?

Verse 20

धूर्जटिः परिपृछ्येति हृष्टं वैकुंठनायकम् । ब्रह्माणं चापि पप्रच्छ ब्राह्मं तेजः समेधते

ഇങ്ങനെ ധൂർജടി (ശിവൻ) ഹർഷിതനായ വൈകുണ്ഠനായകനെ ചോദിച്ച ശേഷം ബ്രഹ്മാവിനെയും ചോദിച്ചു; ബ്രാഹ്മതേജസ് കൂടുതൽ കൂടുതൽ വർദ്ധിച്ചു.

Verse 21

सत्यमस्खलितं कच्चिदस्ति त्रैलोक्यमंडपे । तीर्थावरोधो न क्वापि केनचित्क्रियते विधे

ഹേ വിധി (ബ്രഹ്മാ), ത്രൈലോക്യമണ്ഡപത്തിൽ സത്യം അസ്ഖലിതമായി അചഞ്ചലമായി നിലനില്ക്കുന്നുണ്ടോ? എവിടെയും ആരാലും തീർത്ഥങ്ങൾക്ക് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നില്ലല്ലോ?

Verse 22

इंद्रादयः सुराः कच्चित्स्वेषु स्वेषु पुरेष्वहो । राज्यं प्रशासति स्वस्थाः कृष्णदोर्दंडपालिताः

ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ പുരികളിൽ ക്ഷേമത്തോടെ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നുണ്ടോ—കൃഷ്ണന്റെ ഭുജദണ്ഡരക്ഷയിൽ സുരക്ഷിതരായി?

Verse 23

प्रत्येकं परिपृच्छयेशः सर्वानित्थं कृतादरान् । पृष्ट्वा गमनकार्यं च तेषां कृत्वा मनोरथान्

ഭഗവാൻ ഓരോരുത്തരെയും വിനയത്തോടെ ചോദ്യം ചെയ്ത് എല്ലാവർക്കും യഥോചിത ആദരം നൽകി. അവരുടെ പുറപ്പെടലിന്റെ കാര്യം ചോദിച്ചറിഞ്ഞ്, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റി, അവരെ യാത്രയാക്കാൻ ഒരുക്കമായി।

Verse 24

विससर्जाथ तान्सर्वान्देवः सौधं समाविशत् । गतेष्वथ च देवेषु स्वस्व धिष्ण्येषु हृष्टवत्

അപ്പോൾ ദേവൻ അവരെ എല്ലാവരെയും യാത്രയാക്കി തന്റെ പ്രാസാദത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ദിവ്യസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പോയപ്പോൾ അവർ ഹർഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 25

मध्ये मार्गं स चिंतोभूद्दक्षः सत्याः पिता तदा । अन्यदेवसमानं स मानं प्राप न चाधिकम्

വഴിയുടെ മദ്ധ്യേ സതിയുടെ പിതാവായ ദക്ഷൻ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി. അവന് മറ്റു ദേവന്മാർക്കു തുല്യമായ മാനമേ ലഭിച്ചുള്ളൂ; അതിലധികമല്ല।

Verse 26

अतीव क्षुब्धचित्तोभून्मंदराघाततोऽब्धिवत् । उवाच च मनस्येतन्महाक्रोधरयांधदृक्

മന്ദരപർവതാഘാതത്തിൽ സമുദ്രം കലങ്ങുന്നതുപോലെ അവന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം ക്ഷുബ്ധമായി. മഹാക്രോധത്തിന്റെ പ്രചണ്ഡവേഗത്തിൽ അന്ധനായി അവൻ മനസ്സിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 27

अतीवगर्वितो जातः सती मे प्राप्य कन्यकाम् । कस्यचिन्नाप्यसौ प्रायो न कोस्यापि क्वचित्पुनः

എന്റെ പുത്രി സതിയെ ലഭിച്ചതോടെ അവൻ അത്യന്തം അഹങ്കാരിയായി. അവൻ പ്രായേണ ആരോടും നമിക്കുന്നില്ല—എപ്പോഴും, ആരോടും അല്ല।

Verse 28

किं वंश्यस्त्वेष किं गोत्रः किं देशीयः किमात्मकः । किं वृत्तिः किं समाचारो विपा दी वृषवाहनः

ഇവൻ ഏത് വംശക്കാരൻ? ഏത് ഗോത്രം? ഏത് ദേശക്കാരൻ—അവന്റെ സ്വഭാവം എന്ത്? അവന്റെ ഉപജീവനം എന്ത്, ആചാരങ്ങൾ എന്ത്—വിചിത്ര വിപത്തുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ വൃഷധ്വജൻ ആര്?

Verse 29

न प्रायशस्तपस्व्येष क्व तपः क्वास्त्रधारणम् । न गृहस्थेषु गण्योसौ श्मशाननिलयो यतः

ഇവൻ പ്രായശഃ തപസ്വിയല്ല—എവിടെ തപസ്സ്, എവിടെ ആയുധധാരണം? ഗൃഹസ്ഥരിലുമവൻ എണ്ണപ്പെടുന്നില്ല; കാരണം അവന്റെ വാസസ്ഥലം ശ്മശാനമാണ്.

Verse 30

असौ न ब्रह्मचारी स्यात्कृतपाणिग्रह स्थितिः । वानप्रस्थ्यं कुतश्चास्मिन्नैश्वर्यमदमोहिते

ഇവൻ ബ്രഹ്മചാരിയാകില്ല; കാരണം പാണിഗ്രഹണം (വിവാഹം) ചെയ്ത നിലയിലാണ്. ഐശ്വര്യമദത്തിൽ മോഹിതനായ അവനിൽ വാനപ്രസ്ഥം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?

Verse 31

न ब्राह्मणोभवत्येष यतो वेदो न वेत्त्यमुम् । शस्त्रास्त्रधारणात्प्रायः क्षत्रियः स्यान्न सोप्ययम्

ഇവൻ ബ്രാഹ്മണനല്ല; കാരണം (എന്റെ വാദപ്രകാരം) അവൻ വേദം അറിയുന്നില്ല. ആയുധധാരണം കൊണ്ടു ക്ഷത്രിയനെന്ന് പറയാം; എന്നാൽ അവൻ അതുമല്ല.

Verse 32

क्षतात्संत्राणनात्क्षत्रं तत्क्वास्मिन्प्रलयप्रिये । वैश्योपि न भवेदेष सदा निर्धनचेष्टनः

പരിക്കേറ്റവനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ‘ക്ഷത്ര’ എന്നു പറയുന്നത്—എന്നാൽ പ്രളയപ്രിയനായ ഇവനിൽ അത് എവിടെ? ഇവൻ വൈശ്യനുമല്ല; എപ്പോഴും ദരിദ്രനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നു.

Verse 33

शूद्रोपि न भवेत्प्रायो नागयज्ञोपवीतवान् । एवं वर्णाश्रमातीतः कोसौ सम्यङ्नकीर्त्यते

അവൻ സാധാരണാർത്ഥത്തിൽ ശൂദ്രനുമല്ല; നാഗയാഗത്തിനുള്ള യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചവനുമല്ല. ഇങ്ങനെ വർണ്ണാശ്രമങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച അവൻ ആരാണ്, യഥാർത്ഥമായി എങ്ങനെ വർണ്ണിക്കാം?

Verse 34

सर्वः प्रकृत्या ज्ञायेत स्थाणुः प्रकृतिवर्जितः । प्रायशः पुरुषोनासावर्धनारीवपुर्यतः

എല്ലാവരും ഏതെങ്കിലും സ്വഭാവ-ലക്ഷണത്താൽ അറിയപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ സ്ഥാണു (ശിവൻ) അത്തരം പരിമിതപ്പെടുത്തുന്ന ഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തൻ. എന്നിരുന്നാലും അദ്ദേഹം വെറും പുരുഷനല്ല; കാരണം അദ്ദേഹം അർധനാരീശ്വരൻ—അർധ-നാരി രൂപം—എന്ന് പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 35

योषापि न भवेदेष यतोसौ श्मश्रुलाननः । नपुंसकोपि न भवेल्लिंगमस्ययतोर्च्यते

അവൻ സ്ത്രീയും അല്ല, കാരണം അവന്റെ മുഖം താടിയോടുകൂടിയതാണ്. അവൻ നപുംസകനും അല്ല, കാരണം അവന്റെ ലിംഗം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 36

बालोपि न भवत्येष यतोऽयं बहुवार्षिकः । अनादिवृद्धो लोकेषु गीयते चोग्र एष यत्

അവൻ ബാലനും അല്ല, കാരണം അവൻ അനേകം വർഷങ്ങളുള്ളവൻ. ലോകങ്ങളിൽ അവൻ ‘അനാദിമുതൽ വൃദ്ധൻ’ എന്നും ‘ഉഗ്രൻ’ എന്നും പാടപ്പെടുന്നു.

Verse 37

अतो युवत्वं संभाव्यं नात्र नूनं चिरंतने । वृद्धोऽपि न भवत्येष जरामरणवर्जितः

അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിൽ യൗവനവും കൽപ്പിക്കാം—എന്നാൽ അല്ല, ഹേ ചിരന്തനാ! വാർദ്ധക്യവും അദ്ദേഹത്തിനില്ല; കാരണം അദ്ദേഹം ജരാ-മരണവിമുക്തൻ.

Verse 38

ब्रह्मादीन्संहरेत्प्रांते तथापि च न पातकी । पुण्यलेशोपि नास्त्यस्मिन्ब्रह्ममौलिच्छिदिक्रुधा

അവസാനം ബ്രഹ്മാവിനെയും മറ്റുള്ളവരെയും സംഹരിച്ചാലും അവൻ പാപിയല്ല. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശിരസ്സ് ഛേദിച്ച കോപത്താൽ അവനിൽ പുണ്യത്തിന്റെ അംശം പോലുമില്ല.

Verse 40

अहो धार्ष्ट्यं महद्दृष्टं जटिलस्याद्य चाद्भुतम् । यदासनान्नोत्थितोसौ दृष्ट्वा मां श्वशुरं गुरुम्

അहो! ഈ ജടാധാരിയുടെ വലിയ ധിക്കാരവും അത്ഭുതകരമായ പെരുമാറ്റവും നോക്കൂ; അമ്മായിപ്പനും ഗുരുവുമായ എന്നെ കണ്ടിട്ടും അവൻ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റില്ല.

Verse 41

एवंभूता भवंत्येव मातापितृविवर्जिताः । निर्गुणा अकुलीनाश्च कर्मभ्रष्टा निरंकुशाः

മാതാപിതാക്കളില്ലാത്തവർ ഇങ്ങനെയുള്ളവരായിരിക്കും; ഗുണമില്ലാത്തവരും കുലമില്ലാത്തവരും കർമ്മഭ്രഷ്ടരും നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവരും.

Verse 42

स्वच्छंदचारिणोऽनाथाः सर्वत्र स्वाभिमानिनः । अकिंचना अपिप्रायस्तथापीश्वरमानिनः

അവർ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുന്നവരും അനാഥരും എല്ലായിടത്തും അഹങ്കാരികളുമാണ്. ദരിദ്രരാണെങ്കിലും അവർ സ്വയം ഈശ്വരനാണെന്ന് കരുതുന്നു.

Verse 43

जामातॄणां स्वभावोयं प्रायशो गर्वभाजनम् । किंचिदैश्वयर्मासाद्य भवत्येव न संशयः

മരുമക്കളുടെ സ്വഭാവം മിക്കവാറും അഹങ്കാരം നിറഞ്ഞതാണ്. അല്പം ഐശ്വര്യം ലഭിച്ചാൽ അവർക്ക് അഹങ്കാരമുണ്ടാകും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 44

द्विजराजः स गर्विष्ठो रोहिणीप्रेमनिर्भरः । कृत्तिकादिषु चास्नेही मया शप्तः क्षयीकृतः

ആ ദ്വിജരാജൻ ചന്ദ്രൻ ഗർവത്തിൽ ഉന്മത്തനായി, രോഹിണീപ്രേമത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനനായി, കൃത്തികാദി ഭാര്യമാരോടു സ്നേഹമില്ലാതിരുന്നുവു; എന്റെ ശാപത്താൽ അവൻ ക്ഷയിച്ചു.

Verse 45

अस्याहं गर्वसर्वस्वं हरिष्याम्येव शूलिनः । यथावमानितश्चाहमनेनास्य गृहं गतः

ഹേ ശൂലിനേ! അവന്റെ ഗർവത്തിന്റെ സർവ്വസ്വവും ഞാൻ തീർച്ചയായും അപഹരിക്കും; കാരണം അവന്റെ വീട്ടിൽ ചെന്നപ്പോൾ അവൻ എന്നെ അപമാനിച്ചു.

Verse 46

तथास्याहं करिष्यामि मानहानिं च सर्वतः । संप्रधार्येति बहुशः स तु दक्षः प्रजापतिः

‘എല്ലാ വിധത്തിലും അവന്റെ മാനഹാനി വരുത്തും’ എന്ന് നിശ്ചയിച്ച് പ്രജാപതി ദക്ഷൻ പലവട്ടം ആലോചിച്ചു.

Verse 47

प्राप्य स्वभवनं देवानाजुहाव सवासवान् । अहं यियक्षुर्यूयं मे यज्ञसाहाय्यकारिणः

സ്വഭവനത്തിലെത്തി വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) സഹിതം ദേവന്മാരെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു—‘ഞാൻ യജ്ഞം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ എന്റെ യജ്ഞസഹായകരാകുക.’

Verse 48

भवंतु यज्ञसंभारानानयंतु त्वरान्विताः । श्वेतद्वीपमथो गत्वा चक्रे चक्रिणमच्युतम्

‘യജ്ഞസാമഗ്രികൾ ഒരുക്കി വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരിക.’ തുടർന്ന് അവൻ ശ്വേതദ്വീപിൽ ചെന്നു ചക്രധാരി അച്യുതനെ അധിഷ്ഠാതാവായി നിയോഗിച്ചു.

Verse 49

महाक्रतूपद्रष्टारं यज्ञपूरुषमेव च । तस्यर्त्विजोभवन्सर्व ऋषयो ब्रह्मवादिनः

ആ മഹാക്രതുവിന്റെ ഉപദ്രഷ്ടാവായി യജ്ഞപുരുഷനെയേ അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു; ആ യാഗത്തിനായി ബ്രഹ്മവാദികളായ എല്ലാ ഋഷികളും ഋത്വിജന്മാരായി (യാജകരായി) മാറി.

Verse 50

प्रावर्तत ततस्तस्य दक्षस्य च महाध्वरः । दृष्ट्वा देवनिकायांश्च तस्मिन्दक्ष महाध्वरे

അനന്തരം ദക്ഷന്റെ മഹാധ്വരം (മഹായാഗസത്രം) ആരംഭിച്ചു. ദക്ഷന്റെ ആ മഹായാഗത്തിൽ ദേവനികായങ്ങൾ സമവേതമായിരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ—

Verse 51

अनीश्वरांस्ततो वेधा व्याजं कृत्वा गृहं ययौ । दधीचिरथ संवीक्ष्य सर्वांस्त्रैलोक्यवासिनः

അപ്പോൾ വേധാ (സൃഷ്ടികർത്താവ്) അവരെ ഈശ്വരവിവർജിതരായി കണ്ടു ഒരു വ്യാജം ചെയ്ത് തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് ദധീചി ത്രൈലോക്യവാസികളെയെല്ലാം നിരീക്ഷിച്ച്—

Verse 52

दक्षयज्ञे समायातान्सतीश्वरविवर्जितान् । प्राप्तसंमानसंभारान्वासोलंकृतिपूर्वकम्

ദക്ഷയാഗത്തിൽ സമാഗതരായവർ—സതിയും ഈശ്വരനും ഇല്ലാത്തവർ—അവരെ യഥാവിധി സന്മാനം, ദാനങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി ആദരിച്ചു.

Verse 53

दक्षस्य हि शुभोदर्कमिच्छन्प्रोवाच चेति वै । दधीचिरुवाच । दक्षप्रजापते दक्ष साक्षाद्धातृस्वरूपधृक्

ദക്ഷന്റെ ശുഭഹിതം ആഗ്രഹിച്ചു അദ്ദേഹം അവനോട് പറഞ്ഞു. ദധീചി പറഞ്ഞു— “ഹേ ദക്ഷ പ്രജാപതേ, ഹേ ദക്ഷ! നീ സാക്ഷാൽ ധാതൃ (സൃഷ്ടികർത്താവ്) സ്വരൂപം ധരിച്ചവൻ.”

Verse 54

न चास्ति तव सामर्थ्यं क्वापि कस्यापि निश्चितम् । यादृशः क्रतुसंभारस्तव चेह समीक्ष्यते

നിന്റെ സാമർത്ഥ്യം എവിടെയും, ഏതൊരു കാര്യത്തിലും ഉറപ്പായിട്ടില്ല; എങ്കിലും ഇവിടെ നിനക്കുള്ളിൽ വൈദിക ക്രതുവിനായുള്ള മഹത്തായ ഒരുക്കം വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാണ്।

Verse 55

न तादृङ्नेदसि प्रायः क्वापि ज्ञातो महामते । क्रतुस्तु नैव कर्तव्यो नास्ति क्रतुसमो रिपुः

ഹേ മഹാമതേ! അത്തരത്തിലുള്ള യഥോചിത അടിസ്ഥാനം പ്രായം എവിടെയും അറിയപ്പെടുന്നില്ല; അതിനാൽ ക്രതു ചെയ്യരുത്—അനുചിത ക്രതുവിനോളം ശത്രു മറ്റൊന്നുമില്ല।

Verse 56

कर्तव्यश्चेत्तदाकार्यः स्याच्चेत्संपत्ति रीदृशी । साक्षादग्निः स्वयं कुंडे साक्षादिंद्रादिदेवताः

ചെയ്യേണ്ടതാണെങ്കിൽ, ഇത്തരത്തിലുള്ള അത്യദ്ഭുത സമ്പത്ത് ഉണ്ടായാൽ മാത്രമേ ചെയ്യാവൂ—കുണ്ഡത്തിൽ സാക്ഷാത് അഗ്നി സ്വയം, ഇന്ദ്രാദി ദേവതകൾ നേരിൽ സന്നിഹിതരായിരിക്കണം।

Verse 57

साक्षाच्च सर्वे मंत्रा वै साक्षाद्यज्ञपुमानसौ । आचार्यपदवीमेष देवाचार्यः स्वयं चरेत् । साक्षाद्ब्रह्मा स्वयं चैष भृगुर्वै कर्मकांडवित्

എല്ലാ മന്ത്രങ്ങളും സാക്ഷാത് സന്നിഹിതരാകണം; യജ്ഞപുരുഷനും സ്വയം പ്രത്യക്ഷനാകണം. ആചാര്യപദവി ദേവാചാര്യൻ തന്നെ നിർവഹിക്കണം. ബ്രഹ്മാവും സ്വയം ഉണ്ടായിരിക്കണം; കർമ്മകാണ്ഡവിദനായ ഭൃഗുവും കൂടെ।

Verse 58

अयं पूषा भगस्त्वेष इयं देवी सरस्वती । एते च सर्वदिक्पाला यज्ञरक्षाकृतः स्वयम्

ഇവിടെ പൂഷാ, ഇവിടെ ഭഗൻ, ഇവിടെ ദേവി സരസ്വതി; കൂടാതെ എല്ലാ ദിക്പാലന്മാരും സ്വയം യജ്ഞരക്ഷകരായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 59

त्वं च दीक्षां शुभां प्राप्तो देव्या च शतरूपया । जामाता त्वेष ते धर्मः पत्नीभिर्दशभिः सह

നീ ദേവി ശതരൂപയിൽ നിന്നു മംഗളകരമായ ദീക്ഷ ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവൻ നിന്റെ മരുമകൻ ധർമ്മൻ, തന്റെ പത്ത് ഭാര്യമാരോടുകൂടെ.

Verse 60

स्वयमेव हि कुर्वीत धर्मकार्यं प्रयत्नतः । ओषधीनामयं नाथस्तव जामातृषूत्तमः

അവൻ തന്നേ പരിശ്രമത്തോടെ ധർമ്മകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കട്ടെ. ഇദ്ദേഹം ഔഷധികളുടെ നാഥൻ, നിന്റെ മരുമക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 61

सप्तविंशतिभिः सार्धं पत्नीभिस्तव कार्यकृत् । ओषधीः पूरयेत्सर्वा द्विजराजो महासुधीः

അവൻ തന്റെ ഇരുപത്തേഴു ഭാര്യമാരോടുകൂടെ നിന്റെ കാര്യം നിർവഹിച്ചു, ദ്വിജരാജൻ—മഹാബുദ്ധിമാൻ—എല്ലാ ഔഷധികളും പൂർണ്ണമാക്കും.

Verse 62

दीक्षितो राजसूयस्य दत्तत्रैलोक्यदक्षिणः । मारीचः कश्यपश्चासौ प्रजापतिषु सत्तमः । त्रयोदशमिताभिश्च भार्याभिस्तव कार्यकृत्

അവൻ രാജസൂയത്തിന് ദീക്ഷിതനും ത്രിലോകം ദക്ഷിണയായി അർപ്പിച്ചവനും ആകുന്നു. ആ മരീചി-കശ്യപൻ പ്രജാപതികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; തന്റെ പതിമൂന്ന് ഭാര്യമാരോടുകൂടെ നിന്റെ കാര്യം നിർവഹിക്കുന്നു.

Verse 63

हविः कामदुघा सूते कल्पवृक्षः समित्कुशान् । दारुपात्राणि सर्वाणि शकटं मंडपादिकम्

കാമധേനു ഹവിസ്സാമഗ്രി പ്രസവിക്കുന്നു; കല്പവൃക്ഷം സമിത്തും കുശയും നൽകുന്നു; കൂടാതെ എല്ലാ മരപ്പാത്രങ്ങളും, ശകടം, മണ്ഡപം മുതലായ യാഗോപകരണങ്ങളും ലഭ്യമാകുന്നു.

Verse 64

विश्वकर्माप्यलंकारान्कुरुतेभ्यागतर्त्विजाम् । वसूनि चाऽपि वासांसि वसवोष्टौ ददत्यपि

വന്നെത്തിയ ഋത്വിജന്മാർക്കായി വിശ്വകർമ്മാവും അലങ്കാരങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു; അഷ്ടവസുക്കൾ ധനവും വസ്ത്രങ്ങളും ദാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 65

स्वयंलक्ष्मीरलंकुर्याद्यावै चात्र सुवासिनीः

ഇവിടെ സുമംഗലവേഷധാരിണികളായ സുവാസിനീ സ്ത്രീകളെ സ്വയം ലക്ഷ്മീദേവി അലങ്കരിക്കും।

Verse 66

सर्वे सुखाय मे दक्ष वीक्षमाणस्य सर्वतः । एकं दुःखाकरोत्येव यत्त्वं विस्मृतवानसि

ഹേ ദക്ഷാ! ഞാൻ എല്ലാടവും നോക്കുമ്പോൾ എല്ലാം എന്റെ സുഖത്തിനായെന്നു തോന്നുന്നു; എന്നാൽ ഒരൊന്നേ ദുഃഖം നൽകുന്നു—നീ അതിനെ മറന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 67

जीवहीनो यथा देहो भूषितोपि न शोभते । तथेश्वरं विना यज्ञः श्मशानमिव लक्ष्यते

ജീവനില്ലാത്ത ദേഹം അലങ്കരിച്ചാലും ശോഭിക്കാത്തതുപോലെ, ഈശ്വരനില്ലാത്ത യജ്ഞം ശ്മശാനത്തെപ്പോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 68

इत्थं दधीचिवचनं श्रुत्वा दक्षः प्रजापतिः । भृशं जज्वाल कोपेन हविषा कृष्णवर्त्मवत्

ദധീചിയുടെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട് പ്രജാപതി ദക്ഷൻ ക്രോധത്തിൽ അത്യന്തം ജ്വലിച്ചു—ഹവിഷ്യാഗ്നിയിൽ നിന്ന് കറുത്ത പുകപ്പാത ഉയരുന്നതുപോലെ।

Verse 69

पूर्वस्तुत्याति संहृष्टो दृष्टो योसौ दधीचिना । स एव चापि कोपाग्निमुद्वमन्वीक्षितो मुखात्

ദധീചി മുമ്പ് സ്തുതിയാൽ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി കണ്ടവൻ തന്നേ, ഇപ്പോൾ മുഖത്തിൽ നിന്ന് കോപാഗ്നി ഉഗിരുന്നതായി ദൃശ്യപ്പെട്ടു।

Verse 70

प्रत्युवाचाथ तं विप्रं वेपमानांगयष्टिकः । दक्षः प्रजापती रोषाज्जिघांसुरिव तं द्विजम्

അപ്പോൾ പ്രജാപതി ദക്ഷൻ ആ വിപ്രനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു; ക്രോധത്തിൽ അവന്റെ ശരീരം വിറച്ചു, ആ ദ്വിജനെ വധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനെപ്പോലെ।

Verse 71

दक्ष उवाच । ब्राह्मणोसि दधीचे त्वं किं करोमि तवात्र वै । दीक्षामहमहो प्राप्तः कर्तुं नायाति किंचन

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു— “ദധീചി, നീ ബ്രാഹ്മണനാണ്; ഇവിടെ ഞാൻ നിനക്കു എന്തു ചെയ്യാൻ കഴിയും? അയ്യോ, ഞാൻ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇനി എനിക്ക് മറ്റൊന്നും ചെയ്യാനില്ല।”

Verse 72

भवान्केन समाहूतो यदत्रागान्महाजडः । आगतोपि हि केन त्वं पृष्ट इत्थं प्रब्रवीषि यत्

“നിന്നെ ആരാണ് വിളിച്ചത്, നീ ഇവിടെ വന്നത്, ഹേ മഹാമൂഢാ? വന്നിട്ടും—നിന്നോട് ആരാണ് ചോദിച്ചത്, നീ ഇങ്ങനെ പറയുന്നത്?”

Verse 73

सर्वमंगलमांगल्यो यत्र श्रीमानयं हरिः । स्वयं वै यज्ञपुरुषः स मखः किं श्मशानवत्

“സകല മംഗളങ്ങളിലും മംഗളനായ ശ്രീമാൻ ഹരി ഇവിടെ സ്വയം സന്നിഹിതനാണ്—അവൻ തന്നെയാണ് യജ്ഞപുരുഷൻ—അങ്ങനെയുള്ള യാഗം ശ്മശാനത്തെപ്പോലെ എങ്ങനെ ആകും?”

Verse 74

यत्र वज्रधरः शक्रः शतयज्ञैकदीक्षितः । त्रयस्त्रिंशतिकोटीनाममराणां पतिः स्वयम्

അവിടെ വജ്രധാരി ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സ്വയം ശതയജ്ഞദീക്ഷിതനായി, ത്രയസ്ത്രിംശത്‌കോടി അമരന്മാരുടെ അധിപതിയാകുന്നു।

Verse 75

तं त्वंचोपमिमीषेमुं श्मशानेन महामखम् । धर्मराट्च स्वयं यत्र धर्माधर्मैककोविदः

ആ മഹായജ്ഞത്തെ നീ ശ്മശാനത്തോട് ഉപമിക്കുമോ? അവിടെ സ്വയം ധർമരാജൻ, ധർമ്മാധർമ്മങ്ങളെ ഏകമായി തിരിച്ചറിയുന്നവൻ, സന്നിഹിതനാണ്।

Verse 76

श्रीदोस्ति यत्र श्रीदाता साक्षाद्यत्राशुशुक्षणिः । तं यज्ञमुपमासि त्वममंगलभुवातया

എവിടെ ശ്രീദാതാവ് സ്വയം ശ്രീ നൽകുന്നു, എവിടെ ആശുശുക്ഷണി സാക്ഷാത് നിലകൊള്ളുന്നു—അത്തരം യജ്ഞത്തെ നീ എങ്ങനെ അമംഗളഭൂമിയോട് ഉപമിക്കും?

Verse 77

देवाचार्यः स्वयं यत्र क्रतोराचार्यतागतः । अभिमानवशात्तं त्वमाख्यासि पितृकाननम्

എവിടെ ദേവാചാര്യൻ സ്വയം ക്രതുവിന്റെ ആചാര്യനായി വന്നിരിക്കുന്നുവോ—എന്നിട്ടും അഹങ്കാരവശാൽ നീ അതിനെ ‘പിതൃകാനനം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 78

यत्रार्त्विज्यं भजंतेऽमी वसिष्ठप्रमुखर्षयः । तमध्वरं समाचक्षे मंगलेतरभूमिवत्

എവിടെ വസിഷ്ഠപ്രമുഖ ഋഷിമാർ ഋത്വിജ്യകർമ്മം നിർവഹിക്കുന്നുവോ—ആ അധ്വരയജ്ഞത്തെ അമംഗളഭൂമിപോലെ എങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിക്കാം?

Verse 79

निशम्येति मुनिः प्राह दधीचिर्ज्ञानिनां वरः । सर्वमंगलमांगल्यो भवेद्यज्ञपुमान्हरिः

ഇതു കേട്ട് ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മുനി ദധീചി പറഞ്ഞു— ‘യജ്ഞപുരുഷനായ ഹരിയേ സർവ്വമംഗളങ്ങളിൽ പരമമംഗളൻ.’

Verse 80

तथापि शांभवी शक्तिर्वेदे विष्णुः प्रपठ्यते । वामांगं स्रष्टुराद्यस्य हरिस्तदितरद्विधिः

എങ്കിലും വേദത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ ‘ശാംഭവീ ശക്തി’യായി പാരായണം ചെയ്യുന്നു. ആദിസ്രഷ്ടാവിന്റെ വാമാംഗം ഹരി; മറ്റേ ഭാഗം വിധി (ബ്രഹ്മാ) ആകുന്നു.

Verse 81

दीक्षितो योश्वमेधानां शतस्य कुलिशायुधः । दुर्वाससा क्षणेनापि नीतो निःश्रीकतां हि सः

വജ്രായുധധാരിയായ അവൻ നൂറ് അശ്വമേധങ്ങൾക്ക് ദീക്ഷിതനായിരുന്നുവെങ്കിലും, ദുർവാസസാൽ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ശ്രീഹീനതയിലേക്കു നയിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 82

पुनराराध्य भूतेशं प्रापैकाममरावतीम् । यस्त्वया धर्मराजोत्र कथितः क्रतुरक्षकः

ഭൂതേശനെ വീണ്ടും ആരാധിച്ച് അവൻ വീണ്ടും അമരാവതി പ്രാപിച്ചു. നീ ഇവിടെ യജ്ഞരക്ഷകനെന്ന് പറഞ്ഞ ധർമ്മരാജൻ ഇതുതന്നെ.

Verse 83

बलं तस्याखिलैर्ज्ञातं श्वेतं पाशयतः पुरा । धनदस्त्र्यंबकसखस्तच्चक्षुश्चाशुशुक्षणिः

ശ്വേതനെ പാശത്തിൽ ബന്ധിതനായി അവൻ കണ്ടപ്പോൾ, അവന്റെ ബലം എല്ലാവർക്കും മുമ്പേ അറിയപ്പെട്ടു. അവിടെ ത്ര്യമ്പകന്റെ സഖാവായ ധനദൻ (കുബേരൻ) ഉണ്ടായിരുന്നു; ആശുശുക്ഷണിയും അവന്റെ കണ്ണുകളുടെ സാക്ഷിപോലെ നിന്നു.

Verse 84

पार्ष्णिग्राह्यभवद्रुद्रो देवाचार्यस्य वै तदा । यदा तारामधार्षीत्स द्विजराजोऽतिसुंदरीम्

അന്നേരം ദേവഗുരുവിന്റെ പക്ഷത്തിൽ രുദ്രൻ കുറ്റക്കാരനെ കുതികാൽ പിടിച്ച് പിടിക്കുന്നവനെന്നപോലെ ആയി; കാരണം അതേ സമയത്ത് ദ്വിജരാജനായ ചന്ദ്രൻ അതിസുന്ദരിയായ താരയെ അധർഷിച്ചു।

Verse 85

तं विदंति वसिष्ठाद्यास्तवार्त्विज्यं भजंति ये । एको रुद्रो न द्वितीयः संविदाना अपीति हि

വസിഷ്ഠാദി ഋഷിമാർ നിങ്ങളുടെ ഋത്വിജ്യസേവ സ്വീകരിക്കുന്നവർ അവനെ തത്ത്വമായി അറിയുന്നു; കാരണം സാക്ഷാത്കാരികൾ പറയുന്നു—“രുദ്രൻ ഒരുവനേ, രണ്ടാമൻ ഇല്ല।”

Verse 86

प्रावर्तंतर्षयोन्येपि गौरवात्तव ते क्रतौ । यदि मे ब्राह्मणस्यैकं शृणोषि वचनं हितम्

നിങ്ങളോടുള്ള ഗൗരവം കൊണ്ടു മറ്റു ഋഷിമാരും നിങ്ങളുടെ യാഗത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു. ഈ ബ്രാഹ്മണനായ എന്റെ ഒരു ഹിതവചനം നിങ്ങൾ കേട്ടാൽ—

Verse 87

तदा क्रतुफलाधीशं विश्वेशं त्वं समाह्वय । विना तेन क्रतुरसौ कृतोप्यकृत एव हि

അപ്പോൾ യാഗഫലങ്ങളുടെ അധീശനായ വിശ്വേശ്വരനെ ആഹ്വാനിക്കൂ; അവനില്ലാതെ ഈ യാഗം ചെയ്താലും സത്യത്തിൽ ചെയ്തതല്ലാത്തതുപോലെതന്നെ.

Verse 88

सति तस्म्निमहादेवे विश्वकर्मैकसाक्षिणि । तवापि चैषा सर्वेषां फलिष्यंति मनोरथाः

ആ മഹാദേവൻ—സകല കർമ്മങ്ങളുടെയും ഏക സാക്ഷി—സന്നിഹിതനായാൽ, നിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളും എല്ലാവരുടെയും മനോരഥങ്ങളും ഫലിക്കും।

Verse 89

यथा जडानि बीजानि न फलंति स्वयं तथा । जडानि सर्वकर्माणि न फलंतीश्वरं विना

ജഡമായ വിത്തുകൾ സ്വയം ഫലിക്കാത്തതുപോലെ, ജഡമായ എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും ഈശ്വരനില്ലാതെ ഫലം നല്‍കുകയില്ല।

Verse 90

अर्थहीना यथा वाणी धर्महीना यथा तनुः । पतिहीना यथा नारी शिवहीना तथा क्रिया

അർത്ഥമില്ലാത്ത വാക്ക് വ്യർത്ഥം; ധർമ്മമില്ലാത്ത ദേഹം വ്യർത്ഥം; ഭർത്താവില്ലാത്ത സ്ത്രീ ശൂന്യം—അതുപോലെ ശിവനില്ലാത്ത ക്രിയയും നിഷ്ഫലം।

Verse 91

गंगाहीना यथा देशाः पुत्रहीना यथा गृहाः । दानहीना यथा संपच्छिवहीना तथा क्रिया

ഗംഗയില്ലാത്ത ദേശം ഹീനമാകുന്നതുപോലെ, പുത്രന്മാരില്ലാത്ത ഗൃഹം ഹീനമാകുന്നതുപോലെ, ദാനമില്ലാത്ത സമ്പത്ത് ഹീനമാകുന്നതുപോലെ—ശിവനില്ലാത്ത ക്രിയയും ഹീനമാണ്।

Verse 92

मंत्रिहीनं यथा राज्यं श्रुतिहीना यथा द्विजाः । योषा हीनं यथा सौख्यं शिवहीना तथा क्रिया

മന്ത്രിയില്ലാത്ത രാജ്യം ദോഷമുള്ളതുപോലെ, ശ്രുതിയില്ലാത്ത ദ്വിജർ ദോഷമുള്ളതുപോലെ, ഭാര്യയില്ലാത്ത സുഖം അപൂർണ്ണമായതുപോലെ—ശിവനില്ലാത്ത ക്രിയയും ദോഷയുക്തമാണ്।

Verse 93

दर्भहीना यथा संध्या तिलहीनं च तर्पणम् । हविर्हीनो यथा होमः शिवहीना तथा क्रिया

ദർഭമില്ലാത്ത സന്ധ്യ അപൂർണ്ണം; എള്ളില്ലാത്ത തർപ്പണം അപൂർണ്ണം; ഹവിസ്സില്ലാത്ത ഹോമം അപൂർണ്ണം—അതുപോലെ ശിവനില്ലാത്ത ക്രിയയും അപൂർണ്ണമാണ്।

Verse 94

इत्थं दधीचिनाख्यातं जग्राह वचनं न तत् । दक्षो दक्षोपि तत्रैव शंभोर्माया विमोहितः

ദധീചി ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചിട്ടും ദക്ഷൻ ആ വചനം സ്വീകരിച്ചില്ല. കഴിവുള്ള ദക്ഷനും അവിടെയേ ശംഭു (ശിവൻ)യുടെ മായയാൽ വിമോഹിതനായി.

Verse 95

प्रोवाच च भृशं क्रुद्धः का चिंता तव मे क्रतोः । क्रतुमुख्यानि सर्वाणि यानि कर्माणि सर्वतः

അപ്പോൾ അവൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി പറഞ്ഞു—“എന്റെ യാഗത്തെക്കുറിച്ച് നിനക്ക് എന്ത് ചിന്ത? യാഗത്തിലെ എല്ലാ പ്രധാന കർമങ്ങളും എല്ലാതരത്തിലും സുസ്ഥിതമായിരിക്കുന്നു.”

Verse 96

तानि सिद्ध्यंति नियतं यथार्थकरणादिह । अयथार्थविधानेन सिद्ध्येत्कर्मापि नेशितुः

“ഇവിടെ അവ കർമങ്ങൾ യഥാർത്ഥവിധിയിൽ ചെയ്താൽ നിശ്ചയമായി സിദ്ധിയാകും. എന്നാൽ അയോഗ്യവിധാനത്തിൽ, നിയന്താവായ പ്രഭുവില്ലാതെ, കർമവും ഫലസിദ്ധി പ്രാപിക്കുകയില്ല.”

Verse 97

स्वकर्मसिद्धये चाथ सर्व एव हि चेश्वरः । ईश्वरः कर्मणां साक्षी यत्त्वयापीति भाषितम्

“സ്വകർമസിദ്ധിക്കായി ഓരോരുത്തനും കർത്തൃത്വത്തിൽ ഒരുവിധം ‘ഈശ്വരൻ’പോലെ തന്നേ. എങ്കിലും കർമങ്ങളുടെ സാക്ഷി ഈശ്വരൻ തന്നെയെന്ന് നീയും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.”

Verse 98

तत्तथास्तु परं साक्षी नार्थं दद्याच्च कुत्रचित्

“അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ; പരമൻ സാക്ഷിയായിരിക്കട്ടെ. എന്നാൽ അവൻ എവിടെയും ഫലം നല്കരുത്—ഇതാണ് എന്റെ വാക്ക്.”

Verse 99

जडानि सर्वकर्माणि न फलंतीश्वरं विना । यदुक्तं भवता तत्राप्यहो दृष्टांतयाम्यहम्

എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും ജഡമാണ്; ഈശ്വരനില്ലാതെ അവ ഫലം തരുകയില്ല. നിങ്ങള്‍ പറഞ്ഞതിനെക്കുറിച്ചും—ഇതാ, ഒരു ദൃഷ്ടാന്തം കൊണ്ടു ഞാൻ മറുപടി പറയുന്നു.

Verse 100

जडान्यपि च बीजानि कालं संप्राप्यवात्मनः । अंकूरयंति कालाच्च पुष्प्यंति च फलंति च

ജഡമായ വിത്തുകളും തങ്ങളുടെ കാലം വന്നാൽ സ്വയം മുളയ്ക്കുന്നു; പിന്നെ സമയക്രമത്തിൽ പൂക്കും, ഫലവും തരുന്നു.

Verse 110

आदिदेश समीपस्थानालोक्य परितस्त्विति । ब्राह्मणापसदं चामुं परिदूरयताशु वै

അടുത്ത് നിന്നവരെ ചുറ്റും നോക്കി അവൻ കല്പിച്ചു—“ഈ ബ്രാഹ്മണാപസദനെ ഉടൻ ഇവിടെ നിന്ന് ദൂരത്തേക്ക്, വളരെ ദൂരത്തേക്ക് നീക്കിക്കളയുക.”

Verse 120

ब्रह्मघोषेण तारेण व्योमशब्दगुणं स्फुटम् । कारितं तेन दक्षेण विप्राणां हृष्टचेतसाम्

ഉന്നതവും വ്യക്തവുമായ ബ്രഹ്മഘോഷംകൊണ്ട് അവൻ ആകാശത്തിലെ ശബ്ദഗുണം തെളിയിച്ചു; ഹർഷചിത്തരായ വിപ്രന്മാർക്കായി ദക്ഷൻ അത് നടത്തിച്ചു.

Verse 127

विद्याधरैर्ननंदे च वसुधा ववृधे भृशम् । महाविभवसंभारे तस्मिन्दाक्षे महाक्रतौ । इत्थं प्रवृत्तेऽथ मुनिः कैलासं नारदो ययौ

വിദ്യാധരന്മാർ ആനന്ദിച്ചു; ഭൂമി അത്യന്തം സമൃദ്ധിയായി. മഹാവൈഭവസജ്ജീകരണങ്ങളോടെ ദക്ഷന്റെ മഹാക്രതു പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ മുനി നാരദൻ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി.