Adhyaya 30

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्यमहाभाग स च राजा भगीरथः । आराध्य श्रीमहादेवमुद्दिधीर्षुः पितामहान्

സ്കന്ദൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാഭാഗ അഗസ്ത്യ, ശ്രവിക്കൂ. രാജാവ് ഭഗീരഥൻ പിതൃന്മാരെ ഉദ്ധരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ശ്രീമഹാദേവനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 2

ब्रह्मशाप विनिर्दग्धान्सर्वान्राजर्षिसत्तमः । महता तपसा भूमिमानिनाय त्रिवर्त्मगाम्

ബ്രഹ്മശാപത്താൽ ദഗ്ധരായ എല്ലാവരുടെയും ഉദ്ധാരത്തിനായി ആ രാജർഷിശ്രേഷ്ഠൻ മഹത്തായ തപസ്സാൽ ത്രിവർത്ത്മഗാമിനിയായ ഗംഗയെ ഭൂമിയിലേക്കു അവതരിപ്പിച്ചു.

Verse 3

त्रयाणामपि लोकानां हिताय महते नृपः । समानैषीत्ततो गंगां यत्रासीन्मणिकर्णिका

മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ മഹാഹിതത്തിനായി രാജാവ് പിന്നെ ഗംഗയെ മാണികർണിക സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്കു കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 4

आनंदकाननं शंभोश्चक्रपुष्करिणी हरेः । परब्रह्मैकसुक्षेत्रं लीलामोक्षसमर्पकम्

ഇത് ശംഭുവിന്റെ ആനന്ദകാനനം, ഹരിയുടെ ചക്രപുഷ്കരിണി; പരബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഏക ശ്രേഷ്ഠക്ഷേത്രം—ദിവ്യലീലയിൽ മോക്ഷം സമർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 5

प्रापयामास तां गंगां दैलीपिः पुरतश्चरन् । निर्वाणकाशनाद्यत्र काशीति प्रथिता पुरी

അവളുടെ മുമ്പിൽ മുമ്പിൽ നടന്ന് ദൈലീപി ആ ഗംഗയെ നഗരത്തിലേക്കു എത്തിച്ചു—നിർവാണത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ ആ പുരി ‘കാശി’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 6

अविमुक्तं महाक्षेत्रं न मुक्तं शंभुना क्वचित । प्रागेव हि मुनेऽनर्घ्यं जात्यं जांबूनदं स्वयम्

ഹേ മുനേ! അവിമുക്തം മഹാക്ഷേത്രം; ശംഭു (ശിവൻ) അതിനെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. അത് സ്വയം അനർഘ്യം—ശുദ്ധ സ്വജാത ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണംപോലെ.

Verse 7

पुनर्वारितरेणापि हीरेणयदि संगतम् । चक्रपुष्करणीतीर्थं प्रागेव श्रेयसांपदम्

വീണ്ടും വീണ്ടും ശുദ്ധീകരിച്ച വജ്രത്തോടു എന്തെങ്കിലും ചേർന്നാലും, ചക്രപുഷ്കരണീ തീർത്ഥം ആദിമുതൽ തന്നെ മംഗളവും പരമശ്രേയസ്സും നിറഞ്ഞ ധാമമാണ്.

Verse 8

ततः श्रेष्ठतरं शंभोर्मणिश्रवणभूषणात् । आनंदकानने तस्मिन्नविमुक्ते शिवालये

ശംഭുവിന്റെ മണിമയ കർണ്ണാഭരണത്തേക്കാളും ശ്രേഷ്ഠം—ആ ആനന്ദകാനനത്തിലെ അവിമുക്ത ശിവാലയം.

Verse 9

प्रागेव मुक्तिः संसिद्धा गंगासंगात्ततोधिका । यदा प्रभृति सा गंगा मणिकर्ण्यां समागता

അവിടെ മോക്ഷം മുമ്പേ തന്നെ സിദ്ധമായിരുന്നു; എന്നാൽ ഗംഗാസംഗമം മൂലം അത് കൂടുതൽ മഹത്തായി—ഗംഗ മാണികർണിയിൽ ചേർന്ന നാൾ മുതൽ.

Verse 10

तदाप्रभृति तत्क्षेत्रं दुष्प्रापं त्रिदशैरपि । कृत्वा कर्माण्यनेकानि कल्याणानीतराणि वा

അന്നുമുതൽ ആ ക്ഷേത്രം ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായി—ജീവികൾ അനവധി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്താലും, മംഗളകരമായാലും അല്ലാതെയാലും.

Verse 11

तानि क्षणात्समुत्क्षिप्य काशीसंस्थोऽमृतोभवेत् । तस्यां वेदांतवेद्यस्य निदिध्यासनतो विना

ആ (കർമ്മഭാരങ്ങളെ) ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ തള്ളിവിട്ട് കാശിയിൽ വസിക്കുന്നവൻ അമൃതനാകുന്നു. അവിടെ വേദാന്തവേദ്യമായ പരബ്രഹ്മത്തിൽ നിദിധ്യാസനം ഇല്ലാതിരുന്നാലും (ഈ ഫലം ലഭിക്കുന്നു).

Verse 12

विना सांख्येन योगेन काश्यां संस्थोऽमृतो भवेत् । कर्मनिर्मूलनवता विना ज्ञानेन कुंभज

സാംഖ്യവും യോഗവും ഇല്ലാതിരുന്നാലും കാശിയിൽ വസിക്കുന്നവൻ അമൃതനാകുന്നു. ഹേ കുംഭജ (അഗസ്ത്യ), കർമ്മമൂലം പിഴുതെറിയുന്ന ജ്ഞാനം ഇല്ലാതിരുന്നാലും (ഈ ഫലം ലഭിക്കുന്നു).

Verse 13

शशिमौलिप्रसादेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । यत्नतोऽयत्नतो वापि कालात्त्यक्त्वा कलेवरम्

ചന്ദ്രമൗലിയായ ശിവന്റെ പ്രസാദത്താൽ കാശിയിൽ വസിക്കുന്നവൻ അമൃതനാകുന്നു—ശ്രമത്തോടെ ആയാലും ശ്രമമില്ലാതെയായാലും, നിശ്ചിതകാലത്ത് ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചാലും.

Verse 14

तारकस्योपदेशेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । अनेकजन्मसंसिद्धैर्बद्धोऽपि प्राकृतैर्गुणैः

താരക (മന്ത്രം/ഉപദേശം) എന്ന ഉപദേശത്താൽ കാശിയിൽ വസിക്കുന്നവൻ അമൃതനാകുന്നു—അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ ഉറച്ചുപോയ പ്രകൃതിഗുണങ്ങളാൽ ബന്ധിതനായിരുന്നാലും.

Verse 16

देहत्यागोऽत्र वै योगः काश्यां निर्वाणसौख्यकृत् । प्राप्योत्तरवहां काश्यामतिदुष्कृतवानपि

ഇവിടെ സത്യത്തിൽ ‘യോഗം’ എന്നത് ദേഹത്യാഗം തന്നെയാണ്; കാശിയിൽ അത് നിർവാണസുഖം നൽകുന്നു. ഉത്തരവാഹിനിയായ (ഗംഗ)യുള്ള കാശിയെ പ്രാപിച്ചാൽ, അതിദുഷ്കൃതവാനും (ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു).

Verse 17

यायात्स्वं हेलया त्यक्त्वा तद्विष्णोः परमं पदम् । यमेंद्राग्निमुखा देवा दृष्ट्वा मुक्तिपथोन्मुखान्

അവർ സ്വന്തം വാസസ്ഥലങ്ങളെ തുച്ഛമെന്നപോലെ ഉപേക്ഷിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദത്തിലേക്ക് വേഗം പോയി. മോക്ഷപഥത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞവരെ കണ്ടു യമൻ, ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി മുതലായ ദേവന്മാർ ജാഗ്രതരായി.

Verse 18

सर्वान्सर्वे समालोक्य रक्षां चक्रुः पुरापुरः । असिं महासिरूपां च पाप्यसन्मतिखंडनीम्

എല്ലാവരും എല്ലാം നിരീക്ഷിച്ച് നഗരത്തിനുമുന്നിൽ നഗരംതോറും രക്ഷാസംവിധാനം ചെയ്തു. പിന്നെ മഹാധാരാരൂപമായ ഒരു ഖഡ്ഗം സ്ഥാപിച്ചു; അത് പാപവും ദുഷ്ടബുദ്ധിയും ഛേദിക്കുന്നതായിരുന്നു.

Verse 19

दुष्टप्रवेशं धुन्वानां धुनीं देवा विनिर्ममुः । वरणां च व्यधुस्तत्र क्षेत्रविघ्ननिवारिणीम्

ദുഷ്ടരുടെ പ്രവേശനം കുലുക്കി നീക്കുന്ന പുണ്യധുനീധാരയെ ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചു. അവിടെയേ തന്നെ ക്ഷേത്രവിഘ്നങ്ങൾ നീക്കുന്ന വരണാനദിയെയും സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 20

दुर्वृत्तसुप्रवृत्तेश्च निवृत्तिकरणीं सुराः । दक्षिणोत्तरदिग्भागे कृत्वाऽसिं वरणां सुराः

ദുര്വൃത്തരെ പിന്തിരിപ്പിക്കുകയും സുപ്രവൃത്തരെ സത്പഥത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ശക്തിയെ ദേവന്മാർ ഏർപ്പെടുത്തി. തെക്കും വടക്കും ദിക്കുകളിൽ അസി, വരണാ എന്നിവ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 21

क्षेत्रस्य मोक्षनिक्षेप रक्षां निर्वृतिमाप्नुयुः । क्षेत्रस्य पश्चाद्दिग्भागे तं देहलिविनायकम्

ഇങ്ങനെ മോക്ഷനിക്ഷേപരൂപമായ ക്ഷേത്രത്തെ കാത്ത് ദേവന്മാർ തൃപ്തി പ്രാപിച്ചു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് ആ ദേഹലീ-വിനായകനെ (വാതിൽത്തറയിലെ ഗണേശനെ) സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 22

स्वयं व्यापारयामास रक्षार्थं शशिशेखरः । अनुज्ञातप्रवेशानां विश्वेशेन कृपावता

ചന്ദ്രശേഖരനായ ശിവൻ സ്വയം രക്ഷാകാര്യത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു; കരുണാമയനായ വിശ്വേശൻ പ്രവേശാനുമതി നൽകിയവർ സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതിനാൽ।

Verse 23

ते प्रवेशं प्रयच्छंति नान्येषां हि कदाचन । इत्यर्थे कथयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् । आश्चर्यकारिपरमं काशीभक्तिप्रवर्धनम्

അവർ പ്രവേശം നൽകുന്നു; മറ്റുള്ളവർക്ക് ഒരിക്കലുമല്ല. ഈ അർത്ഥം വ്യക്തമാക്കാൻ ഞാൻ ഒരു പുരാതന ഇതിഹാസം പറയാം—പരമാശ്ചര്യകരം, കാശീഭക്തി വർധിപ്പിക്കുന്നത്।

Verse 24

स्कंद उवाच । दक्षिणाब्धितटे कश्चित्सेतुबंधसमीपतः । वणिग्धनंजयो नाम मातृभक्तिसमन्वितः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ദക്ഷിണ സമുദ്രതീരത്ത്, സേതുബന്ധത്തിന് സമീപം, ധനഞ്ജയൻ എന്നൊരു വ്യാപാരി താമസിച്ചിരുന്നു; അവൻ മാതൃഭക്തിയാൽ സമന്വിതനായിരുന്നു।

Verse 25

पुण्यमार्गार्जित धनो धनतोषितमार्गणः । मार्गणस्फारितयशा यशोदातनयार्चकः

അവന്റെ ധനം പുണ്യമാർഗ്ഗത്തിൽ സമ്പാദിച്ചതായിരുന്നു; ആ ധനത്തോടെ യാചകരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. ദാനത്താൽ അവന്റെ യശസ് വ്യാപിച്ചു; യശോദാനന്ദനൻ (കൃഷ്ണൻ) എന്ന ഭഗവാന്റെ ആരാധകനായിരുന്നു।

Verse 26

समुन्नतोपि संपत्त्या विनयानतकंधरः । आकरोपि गुणानां हि गुणिष्वाकारगोपकः

സമ്പത്താൽ ഉയർന്നിരുന്നിട്ടും അവൻ വിനയത്തോടെ കഴുത്ത് താഴ്ത്തിയിരുന്നു. ഗുണങ്ങളുടെ ഖനിയായിട്ടും, ഗുണവാന്മാരുടെ ഇടയിൽ തന്റെ മഹത്വം മറച്ചുവെച്ചു।

Verse 27

रूपसंपदुदारोपि परदारपराङ्मुखः । ससंपूर्णकलोप्यासीन्निष्कलंकोदयः सदा

സുന്ദരരൂപവും ഉദാരസമ്പത്തും ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും അവൻ പരസ്ത്രീയിലേക്കു സദാ വിമുഖനായിരുന്നു. സർവ്വകലകളിലും നിപുണനായിരുന്നിട്ടും അവന്റെ ചര്യം എപ്പോഴും കളങ്കരഹിതമായിരുന്നു.

Verse 28

ससत्यानृतवृत्तिश्च प्रायः सत्यप्रियो मुने । वर्णेतरोप्यभूल्लोके सुवर्णकृतवर्णनः

അവൻ സത്യവും അസത്യവും കലർന്ന രീതിയിൽ പെരുമാറിയെങ്കിലും, ഹേ മുനേ, അധികവും സത്യത്തെയായിരുന്നു പ്രിയപ്പെട്ടത്. വർണക്രമത്തിന് പുറത്തു ജനിച്ചിട്ടും ലോകത്തിൽ ‘സുവർണകൃത്’—യശസ്സിനെ സ്വർണ്ണമാക്കുന്നവൻ—എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 29

सदाचरणगोप्येष सुखयानचरः कृती । अदरिद्रोपि मेधावी सोभूत्पापदरिद्रधीः

സദാചാരത്തിന്റെ മറവിൽ അവന്റെ ദോഷം ഒളിഞ്ഞിരുന്നു; അവൻ സുഖമായി സഞ്ചരിച്ചു, കൃതകൃത്യനും കഴിവുള്ളവനും ആയിരുന്നു. ധനദാരിദ്ര്യമില്ലാതെയും മേധാവിയായിട്ടും പാപം മൂലം അവന്റെ ബുദ്ധി ദരിദ്രമായി.

Verse 30

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित्कालपर्ययात् । जननी निधनं प्राप्ता व्याधिताऽतिजरातुरा

അവൻ ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഒരിക്കൽ കാലപരിവർത്തനത്താൽ അവന്റെ ജനനി രോഗബാധിതയായി, അത്യന്തം വാർദ്ധക്യത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച് മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 31

तया च यौवनं प्राप्य मेघच्छायातिचंचलम् । प्रावृण्नदीपूरसमं स्वपतिः परिवंचितः

അവൾ യൗവനം പ്രാപിച്ച്—മേഘഛായപോലെ അത്യന്തം ചഞ്ചലയും, മഴക്കാല നദിപ്രവാഹംപോലെ ഉന്മത്തവുമായിട്ട്—സ്വപതിയെ തന്നെ വഞ്ചിച്ചു.

Verse 32

दिन त्रिचतुरस्थायि या नारी प्राप्य यौवनम् । भर्तारं वंचयेन्मोहात्साऽक्षयं नरकं व्रजेत्

മൂന്നു നാലു ദിവസത്തെപ്പോലെ ക്ഷണികമായ യൗവനം പ്രാപിച്ച് മോഹവശാൽ ഭർത്താവിനെ വഞ്ചിക്കുന്ന സ്ത്രീ അക്ഷയ നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 33

शीलभंगेन नारीणां भर्ताधर्मपरोपि हि । पतेद्दुःखार्जितात्स्वर्गाच्छीलं रक्ष्यं ततः स्त्रिया

സ്ത്രീയുടെ ശീലഭംഗം മൂലം ഭർത്താവ് ധർമ്മപരനായാലും കഷ്ടാർജിത സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് പതിക്കുന്നു; അതിനാൽ സ്ത്രീ ശീലം കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം.

Verse 34

विष्ठागर्ते च निरये स्वयं पतति दुर्मतिः । आभूतसंप्लवं यावत्ततः स्याद्ग्रामसूकरी

ആ ദുർമതി സ്വയം വിഷ്ഠാഗർത്ത നരകത്തിൽ വീഴുന്നു; ഭൂതസമ്പ്ലവം (പ്രളയം) വരെയും തുടർന്ന് ഗ്രാമസൂകരിയായി മാറുന്നു.

Verse 35

स्वविष्ठापायिनी चाथ वल्गुली वृक्षलंबिनी । उलूकी वा दिवांधा स्याद्वृक्षकोटरवासिनी

പിന്നീട് അവൾ സ്വന്തം വിഷ്ഠ തന്നെ ഭക്ഷിക്കുന്നവളാകുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ വൃക്ഷങ്ങളിൽ തൂങ്ങുന്ന വവ്വാലാകുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ പകൽ അന്ധയായ മൂങ്ങയായി വൃക്ഷകോടരത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 36

रक्षणीयं महायत्नादिदं सुकृतभाजनम् । वपुः परस्य दुःस्पर्शात्सुखाभासात्मकात्स्त्रिया

ഈ ദേഹം പുണ്യകർമ്മങ്ങളുടെ പാത്രമാണ്; മഹായത്നത്തോടെ ഇതിനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം—സുഖത്തിന്റെ വെറും ഭാസമായ പരസ്ത്രീയുടെ ദുഃസ്പർശത്തിൽ നിന്ന് അകലെ നിർത്തി.

Verse 37

अनेनैव शरीरेण भर्तृसाद्विहितेन हि । किं सती न च तस्तंभ भानुमुद्यंतमाज्ञया

ഭർത്തൃദുഃഖം മൂലം ക്ഷീണമായ ഈ ശരീരത്താലേ ആ സതി തന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനെയും തടഞ്ഞില്ലയോ?

Verse 38

अत्रिपत्न्यनसूया किं भर्तृभक्तिप्रभावतः । दधार न त्रयीं गर्भे पतिव्रत परायणा

അത്രിയുടെ ഭാര്യ അനസൂയ—പതിവ്രതാപരായണ—ഭർത്തൃഭക്തിയുടെ പ്രഭാവത്താൽ തന്റെ ഗർഭത്തിൽ ത്രയീ വേദത്തെ ധരിച്ചില്ലയോ?

Verse 39

इह कीर्तिश्च विपुला स्वर्गेवासस्तथाऽक्षयः । पातिव्रत्यात्स्त्रिया लभ्यं सखित्वं च श्रिया सह

സ്ത്രീയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ നിന്ന് ഈ ലോകത്ത് മഹത്തായ കീർത്തി, സ്വർഗത്തിൽ അക്ഷയ വാസം, കൂടാതെ ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യോടുള്ള സഖ്യവും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 40

सादुर्वृत्त्या परित्यज्य पतिधर्मं सनातनम् । स्वच्छंदचारिणी भूत्वामृतानिरयमुद्ययौ

എന്നാൽ അവൾ ദുഷ്ടവൃത്തിയാൽ സനാതന പതിധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വേച്ഛാചാരിണിയായി; മരിച്ച ശേഷം നരകത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 41

धनंजयोपि च मुने केनचिच्छिवयोगिना । सार्धं तपोदयादित्थं सोऽभवद्धर्मतत्परः

മുനേ, ധനഞ്ജയനും ഒരു ശിവയോഗിയുമായുള്ള സാന്നിധ്യത്താലും തപസ്സിന്റെ ഉദയത്താലും ഇങ്ങനെ ധർമ്മപരായണനായി മാറി।

Verse 42

धनंजयोपि धर्मात्मा मातृभक्तिपरायणः । आदायास्थीन्यथो मातुर्गंगा मार्गस्थितोऽभवत्

ധർമ്മാത്മാവായ ധനഞ്ജയനും മാതൃഭക്തിയിൽ പരായണനായി അമ്മയുടെ അസ്ഥികൾ എടുത്തുകൊണ്ട് ഗംഗാമാർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 43

पंचगव्येन संस्नाप्य ततः पंचामृतेन वै । यक्षकर्दमलेपेन लिप्त्वा पुष्पैः प्रपूज्य च

അവൻ (അവശിഷ്ടങ്ങളെ) പഞ്ചഗവ്യത്തിൽ സ്നാപിച്ച്, പിന്നെ പഞ്ചാമൃതത്താലും സ്നാനം കഴിപ്പിച്ചു; യക്ഷകർദമലേപം പുരട്ടി പുഷ്പങ്ങളാൽ പൂജയും ചെയ്തു.

Verse 44

आवेष्ट्य नेत्रवस्त्रेण ततः पट्टांबरेण वै । ततः सुरसवस्त्रेण ततो मांजिष्ठवाससा

ആദ്യം സൂക്ഷ്മമായ നേത്രവസ്ത്രംകൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ്, പിന്നെ പട്ടാംബരം (പട്ടുവസ്ത്രം)കൊണ്ട്; തുടർന്ന് സുഗന്ധവസ്ത്രംകൊണ്ടും പിന്നെ മഞ്ജിഷ്ഠാരഞ്ജിത വസ്ത്രംകൊണ്ടും പൊതിഞ്ഞു.

Verse 45

नेपालकंबलेनाथ मृदाचाऽथ विशुद्धया । ताम्रसंपुटके कृत्वा मातुरंगान्यहो वणिक्

പിന്നീട് നേപാൾ കംബളവും വിശുദ്ധ മണ്ണുംകൊണ്ട് (ആവൃതമാക്കി) ആ വണിക്—അഹോ!—അമ്മയുടെ അവശിഷ്ടാംഗങ്ങളെ ചെമ്പുസമ്പുടത്തിൽ വെച്ചു.

Verse 46

अस्पृष्टहीनजातिः स शुचिष्मान्स्थंडिलेशयः । आनयञ्ज्वरितोप्यासीन्मध्ये मार्गं धनंजयः

അസ്പൃശ്യനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഹീനജാതിയിൽ ജനിച്ചവനായിരുന്നാലും അവൻ ശുചിയായിരുന്നു, വെറും നിലത്താണ് ശയിച്ചത്; ജ്വരബാധിതനായിട്ടും ധനഞ്ജയൻ വഴിയുടെ നടുവിലൂടെ (അവശിഷ്ടങ്ങൾ) കൊണ്ടുപോയി.

Verse 47

भारवाहः कृतस्तेन कश्चिद्दत्त्वोचितां भृतिम् । किं बहूक्तेन घटज काशी प्राप्ताऽथ तेन वै

അവൻ ഒരാളെ ഭാരവാഹകനായി നിയമിച്ച് യോജ്യമായ വേതനം നൽകി. അധികം എന്തു പറയണം, ഹേ ഘടജ (അഗസ്ത്യ)! കാലക്രമേണ അവൻ നിശ്ചയമായി കാശിയിലെത്തി.

Verse 48

धृत्वा संभृतिरक्षार्थं भारवाहं धनंजयः । जगामापणमानेतुं किंचिद्वस्त्वशनादिकम्

സംഗ്രഹിച്ച സാധനങ്ങൾ കാക്കാൻ ധനഞ്ജയൻ ഭാരവാഹകനെ കാവലാക്കി വെച്ച്, ഭക്ഷണാദി ചില വസ്തുക്കൾ കൊണ്ടുവരാൻ ചന്തയിലേക്കു പോയി.

Verse 49

भारवाह्यंतरं प्राप्य तस्य संभृतिमध्यतः । ताम्रसंपुटमादाय धनं ज्ञात्वा गृहं ययौ

ഭാരവാഹകന്റെ മുറിയിൽ കയറിക്കൊണ്ട്, സംഭരിച്ച സാധനങ്ങളുടെ നടുവിൽ നിന്നു ചെമ്പുപെട്ടി എടുത്തു; അതിൽ ധനം ഉണ്ടെന്നറിഞ്ഞ് അവൻ വീട്ടിലേക്കു പോയി.

Verse 50

वासस्थानमथागत्य तमदृष्ट्वा धनंजयः । त्वरावान्संभृतिं वीक्ष्य ताम्रसंपुटवर्जिताम्

ധനഞ്ജയൻ താമസസ്ഥലത്ത് തിരിച്ചെത്തി അവനെ കാണാതിരുന്നതിനാൽ, അതിവേഗം സംഭരിച്ച സാധനങ്ങൾ പരിശോധിച്ചു; അവയിൽ ചെമ്പുപെട്ടി കാണാനില്ലായിരുന്നു.

Verse 51

हाहेत्याताड्य हृदयं चक्रंद बहुशो भृशम् । इतस्ततस्तमालोक्य गतस्तदनुसारतः

“ഹാ ഹാ!” എന്നു വിലപിച്ച് സ്വന്തം നെഞ്ചടിച്ച്, അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു. ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും നോക്കി അവന്റെ പിന്നാലെ പോയി.

Verse 52

अकृत्वा जाह्नवीस्नानमनवेक्ष्य जगत्पतिम् । तस्य संवसथं प्राप्तो भारवोढुर्धनंजयः

ജാഹ്നവീ (ഗംഗ)യിൽ പുണ്യസ്നാനം ചെയ്യാതെയും ജഗത്പതിയെ ദർശിക്കാതെയും, ഭാരവാഹകനായ ധനഞ്ജയൻ തന്റെ വാസസ്ഥലത്തെത്തി।

Verse 53

भारवाडप्यरण्यान्यां ताम्रसंपुटमध्यतः । दृष्ट्वास्थीनि विनिःश्वस्य तानि त्यक्त्वा गृहं ययौ

കാട്ടിൽ ആ ഭാരവാഹകനും ചെമ്പുപെട്ടി തുറന്ന് അകത്ത് അസ്ഥികൾ കണ്ടു. ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ട് അവയെ ഉപേക്ഷിച്ച് വീട്ടിലേക്കു പോയി।

Verse 54

वणिक्च तद्गृहं प्राप्य शुष्ककंठोष्ठतालुकः । दृष्ट्वाऽथ चैलशकलं तृणकुट्यंतरे तदा

വ്യാപാരി ആ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ അവന്റെ തൊണ്ടയും അധരങ്ങളും താലുവും വരണ്ടിരുന്നു. അപ്പോൾ പുല്ലുകുടിലിനകത്ത് ഒരു വസ്ത്രഖണ്ഡം കണ്ടു।

Verse 55

आशया किंचिदाश्वस्य तत्पत्नीं परिपृष्टवान् । सत्यं ब्रूहि न भेतव्यं दास्याम्यन्यदपि ध्रुवम्

കുറച്ച് പ്രതീക്ഷയോടെ, അവൾക്ക് അല്പം ആശ്വാസം നൽകി, അവൻ ആ മനുഷ്യന്റെ ഭാര്യയോട് ചോദിച്ചു—“സത്യം പറയുക; ഭയപ്പെടേണ്ട; ഞാൻ തീർച്ചയായും മറ്റൊന്നും തരാം।”

Verse 56

वसु क्व ते गतो भर्ता मातुरस्थीनिमेऽर्पय । वयं कार्पटिका भद्रे भवामो न च दुःखदाः

“ധനം കൊണ്ടു നിന്റെ ഭർത്താവ് എവിടെ പോയി? നിന്റെ അമ്മയുടെ ഈ അസ്ഥികൾ എനിക്ക് ഏൽപ്പിക്കൂ. ഭദ്രേ, ഞങ്ങൾ കീറവസ്ത്രധാരികളായ ദരിദ്രർ; ഞങ്ങൾ ദുഃഖം വരുത്തുന്നവർ അല്ല।”

Verse 57

अज्ञात्वा लोभवशतस्तेन नीतोऽस्थिसंपुटः । तस्यैष दोषो नो भद्रे मातुर्मे कर्म तादृशम्

അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയാതെ, ലോഭവശനായി അവൻ അസ്ഥിസമ്പുടം എടുത്തുകൊണ്ടുപോയി. ഹേ ഭദ്രേ, ദോഷം അവനുടേതു മാത്രം; എന്റെ മാതാവിന്റേതല്ല—അവളുടെ കർമ്മം അത്തരമല്ല.

Verse 58

अथवा न प्रसू दोषो मंदभाग्योऽस्मि तत्सुतः । सुतेनकृत्यं यत्कृत्यं तत्प्राप्तिर्नास्ति भिल्लि मे

അല്ലെങ്കിൽ മാതാവിന് യാതൊരു ദോഷവും ഇല്ല; അവളുടെ പുത്രനായ ഞാൻ തന്നെയാണ് ദുര്ഭാഗ്യവാൻ. പുത്രൻ ചെയ്യേണ്ട കർത്തവ്യം—ആ യഥോചിത സേവാസിദ്ധി എനിക്ക് ലഭിച്ചിട്ടില്ല, ഹേ ഭില്ലീ.

Verse 59

उद्यमं कृतवानस्मि न सिद्ध्येन्मंदभाग्यतः । आयातु सत्यवाक्यान्मे मा बिभेतु वनेचरः

ഞാൻ ശ്രമം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ ദുര്ഭാഗ്യം മൂലം അത് സിദ്ധിക്കുന്നില്ല. എന്റെ സത്യവാക്യബലത്താൽ ആ വനചരൻ മടങ്ങിവരട്ടെ; അവൻ എന്നെ ഭയപ്പെടരുത്.

Verse 60

अस्थीनि दर्शयत्वाशु धनं दास्येऽधिकं ततः । इत्युक्ता तेन सा भिल्ली व्याजहार निजं पतिम्

‘അസ്ഥികൾ ഉടൻ കാണിക്കൂ; അതിന് ശേഷം ഞാൻ കൂടുതൽ ധനം തരാം.’ എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ഭില്ലീ തന്റെ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 61

लज्जानम्रशिराःसोऽथ वृत्तांतं विनिवेद्य च । निनाय तामरण्यानीं शबरस्तं धनंजयम्

പിന്നീട് ആ ശബരൻ ലജ്ജയോടെ തലകുനിച്ച് സംഭവവിവരം അറിയിച്ചു, ധനഞ്ജയനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് വനാന്തരത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.

Verse 62

वनेचरोऽथ तत्स्थानं दैवाद्विस्मृतवान्मुने । दिग्भ्रांतिं समवाप्याथ परिबभ्राम कानने

അപ്പോൾ ആ വനചരൻ, ഹേ മുനേ, ദൈവവശാൽ ആ സ്ഥലം മറന്നു. ദിക്കുഭ്രാന്തനായി കാനനത്തിൽ ഇങ്ങും അങ്ങും അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു.

Verse 63

इतोरण्यात्ततो याति ततोरण्यादितो व्रजेत् । वनाद्वनांतरं भ्रांत्वा खिन्नः सोपि वनेचरः

ഈ കാട്ടിൽ നിന്ന് ആ കാട്ടിലേക്കും, ആ കാട്ടിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഇതിലേക്കും അവൻ പോയി. വനത്തിൽ നിന്ന് വനാന്തരത്തിലേക്ക് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ് ആ വനചരനും ക്ഷീണിച്ചു.

Verse 64

विहाय मध्येऽरण्यानि तं ययौ च स्वपक्कणम् । द्वित्राण्यहानि संभ्रम्य स कार्पटिकसत्तमः

അരണ്യങ്ങളെ വിട്ട് അവൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി. രണ്ട് മൂന്ന് ദിവസം കലക്കത്തോടെ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ ശേഷം, ആ ശ്രേഷ്ഠ കാർപടികൻ…

Verse 66

तन्मंदभाग्यतां श्रुत्वा लोकात्कार्पटिको मुने । कृत्वा गयां प्रयागं च ततः स्वविषयं ययौ

ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് ആ ദുർഭാഗ്യവാർത്ത കേട്ട്, ഹേ മുനേ, ആ കാർപടികൻ ഗയയും പ്രയാഗവും ദർശിച്ചു; പിന്നെ തന്റെ ദേശത്തേക്ക് പോയി.

Verse 67

काश्यां प्रवेशं प्राप्यापि तदस्थीनि घटोद्भव । विना वैश्वेश्वरीमाज्ञां बहिर्यातानि तत्क्षणात्

കാശിയിൽ പ്രവേശനം ലഭിച്ചിട്ടും, ഹേ ഘടോദ്ഭവ (അഗസ്ത്യ), വൈശ്വേശ്വരിയുടെ ആജ്ഞയില്ലാതെ ആ അസ്ഥികൾ അതേ ക്ഷണത്തിൽ പുറത്തേക്ക് തള്ളപ്പെട്ടു.

Verse 68

एवं काश्यां प्रविश्यापि पापी धर्मानुषंगतः । न क्षेत्रफलमाप्नोति बहिर्भवति तत्क्षणात्

ഇങ്ങനെ കാശിയിൽ പ്രവേശിച്ചാലും, പാപി ധർമ്മത്തോടുള്ള വെറും പുറംബന്ധത്തിൽ മലിനനായി നിലകൊള്ളുകയാണെങ്കിൽ, ക്ഷേത്രഫലം ലഭിക്കുകയില്ല; അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവൻ (ക്ഷേത്രകൃപയിൽ നിന്ന്) പുറത്താകുന്നു।

Verse 69

तस्माद्विश्वेश्वराज्ञैव काशीवासेऽत्र कारणम् । असिश्च वरणा यत्र क्षेत्ररक्षाकृतौ कृते

അതുകൊണ്ട് ഇവിടെ കാശീവാസത്തിന് കാരണമാകുന്നത് സ്വയം വിശ്വേശ്വരന്റെ ആജ്ഞയാണ്—ക്ഷേത്രരക്ഷയ്ക്കായി അസി, വരണാ എന്നിവ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിടത്ത്।

Verse 70

वाराणसीति विख्याता तदारभ्य महामुने । असेश्च वरणायाश्च संगमं प्राप्य काशिका

ഹേ മഹാമുനേ! അന്നുമുതൽ കാശികാ അസി-വരണാ സംഗമത്തെ പ്രാപിച്ച് ‘വാരാണസി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി।

Verse 71

वाराणसीह करुणामयदिव्यमूर्तिरुत्सृज्य यत्र तु तनुं तनुभृत्सुखेन । विश्वेशदृङ्महसि यत्सहसा प्रविश्य रूपेण तां वितनुतां पदवीं दधाति

വാരാണസിയിൽ, ദേഹധാരി സുഖത്തോടെ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുന്നിടത്ത്, കരുണാമയ ദിവ്യസന്നിധി പെട്ടെന്ന് വിശ്വേശ്വരന്റെ ദൃഷ്ടി-പ്രഭയിൽ പ്രവേശിച്ച്, തന്റെ (പുതിയ) രൂപത്താൽ ആ വിപുലമായ പരമപദവിയെ ധരിക്കുന്നു।

Verse 72

जातो मृतो बहुषु तीर्थवरेषु रे त्वं जंतो न जातु तव शांतिरभून्निमज्य । वाराणसी निगदतीह मृतोऽमृतत्वं प्राप्याधुना मम बलात्स्मरशासनः स्याः

ഹേ ജീവാ! നീ അനേകം ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ചു മരിച്ചു; സ്നാനം ചെയ്തിട്ടും നിനക്ക് ഒരിക്കലും ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല. എന്നാൽ വാരാണസി പറയുന്നു—‘ഇവിടെ മരിക്കുന്നവൻ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കും’; ഇനി എന്റെ ബലത്താൽ നീ സ്മരജയൻ (കാമത്തെ ശാസിക്കുന്നവൻ) ആകും।

Verse 73

अन्यत्र तीर्थ सलिले पतितोद्विजन्मा देवादिभावमयते न तथा तु काश्याम् । चित्रं यदत्र पतितः पुनरुत्थितिं न प्राप्नोति पुल्कसजनोपि किमग्र जन्मा

മറ്റു തീർത്ഥജലത്തിൽ വീണ ദ്വിജൻ വീണ്ടും ദേവസ്ഥിതിയിലേക്കുയരാം; പക്ഷേ കാശിയിൽ അങ്ങനെ അല്ല. അത്ഭുതം—ഇവിടെ വീണവൻ വീണ്ടും ലൗകിക ഉയർച്ച നേടുന്നില്ല; പുൽകസജന്മനും മോക്ഷം ലഭിക്കുമ്പോൾ ഉന്നതജന്മന്റെ കാര്യം എന്തു പറയണം!

Verse 74

नैषा पुरी संसृतिरूपपारावारस्य पारं पुरहा पुरारिः । यस्यां परं पौरुषमर्थमिच्छन्सिद्धिं नयेत्पौरपरंपरांसः

ഇത് വെറും നഗരംമാത്രമല്ല; ഇത് സംസാരസമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറത്തീരം, ത്രിപുരവധകൻ പുരാരി വെളിപ്പെടുത്തിയത്. ഇവിടെ പരമ പുരുഷാർത്ഥം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു—നഗരവാസികളുടെ വംശപരമ്പരകളിലേക്കും കൃപ ഒഴുകുന്നു.

Verse 75

तीर्थांतराणि मनुजः परितोऽवगाह्य हित्वा तनुं कलुषितां दिवि दैवतं स्यात् । वाराणसीपरिसरे तु विसृज्य देहं संदेहभाग्भवति देहदशाप्तयेपि

മനുഷ്യൻ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മലിനദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ സ്വർഗത്തിൽ ദേവനാകാം. എന്നാൽ വാരാണസിയുടെ പരിസരത്തിൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അവൻ സംശയാതീതനാകുന്നു—പുനർദേഹപ്രാപ്തി (പുനർജന്മം) സംബന്ധിച്ച സംശയവും ഇല്ല, കാരണം അത് മുറിഞ്ഞുപോകുന്നു.

Verse 76

वाराणसी समरसीकरणादृतेपि योगादयोगिजनतां जनतापहंत्री । तत्तारकं श्रवणगोचरतां नयंती तद्बह्मदर्शयति येन पुनर्भवो न

വാരാണസി യോഗിയെയായാലും അയോഗിയെയായാലും ജനതയുടെ താപദുഃഖങ്ങൾ അകറ്റുന്നു; ബലപ്രയോഗ ‘സമീകരണം’ കൂടാതെ തന്നെ. അത് താരകതത്ത്വത്തെ ശ്രവണഗമ്യമാക്കി, പുനർഭവമില്ലാത്ത ബ്രഹ്മദർശനം നൽകുന്നു.

Verse 77

वाराणसी परिसरे तनुमिष्टदात्रीं धर्मार्थकामनिलयामहहाविसृज्य । इष्टं पदं किमपि हृष्टतरोभिलष्य लाभोस्तुमूलमपि नो यदवाप शून्यम्

അയ്യോ! വാരാണസിയുടെ പരിസരത്തിൽ—ഇഷ്ടദാത്രി, ധർമ്മാർഥകാമങ്ങളുടെ നിവാസം—ആ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ജീവൻ അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ ഏതോ പ്രിയ പരമപദം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ലാഭമുണ്ടാകട്ടെ; കാരണം ഇവിടെ അതിന്റെ മൂലവും ശൂന്യമല്ല—നിശ്ചയമായി അത് ലഭിക്കുന്നു.

Verse 78

आःकाशिवासिजनता ननु वंचिताभूद्भाले विलोचनवतावनितार्धभाजा । आदाय यत्सन्ध्यकृतभाजनमिष्टदेहं निर्वाणमात्रमपवर्जयतापुनर्भु

അയ്യോ! കാശിയിൽ വസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾ വഞ്ചിതരായതുപോലെ ആയി—ത്രിനേത്രനും അർധനാരീശ്വരനുമായ ശംഭു അവരുടെ സന്ധ്യാവന്ദനത്തിൽ നിന്നു രൂപപ്പെട്ട പ്രിയദേഹം എടുത്തുകളഞ്ഞു; അവർക്കു നിർവാണമോക്ഷം മാത്രം നൽകി, പുനർജന്മം തടഞ്ഞു।

Verse 79

वाराणसी स्फुरदसीमगुणैकभूमिर्यत्र स्थितास्तनुभृतःशशिभृत्प्रभावात् । सर्वे गले गरलिनोऽक्षियुजो ललाटे वामार्धवामतनवोऽतनवस्ततोंऽते

വാരാണസി അനന്ത ഗുണങ്ങൾ തിളങ്ങുന്ന ഏക ഭൂമിയാണ്. ചന്ദ്രശേഖരനായ ശിവന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ അവിടെ വസിക്കുന്ന എല്ലാ ദേഹധാരികളും—കണ്ഠത്തിൽ വിഷധാരിയെപ്പോലെ, ലലാട്ടത്തിൽ ത്രിനേത്രനെപ്പോലെ, രൂപത്തിൽ ശുഭ വാമാർധത്തിന്റെ പങ്കാളികളെന്നപോലെ—അവസാനം അവന്റെ ദേഹാതീതമായ മോക്ഷസ്ഥിതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 80

आनंदकाननमिदं सुखदं पुरैव तत्त्रापि चक्रसरसी मणिकर्णिकाऽथ । स्वः सिंधुसंगतिरथो परमास्पदं च विश्वेशितुः किमिह तन्न विमुक्तये यत्

ഈ ആനന്ദകാനനം പുരാതനകാലം മുതൽ സുഖദായകം. ഇതിൽ ചക്രസരസി—മണികർണിക—യും സ്വർഗ്ഗനദിയുടെ സംഗമവും ഉണ്ട്. ഇത് വിശ്വേശ്വര ശിവന്റെ പരമ ആലയം. ഇവിടെ മോക്ഷത്തിലേക്കു നയിക്കാത്തത് എന്തുണ്ട്?

Verse 81

वाराणसीह वरणासि सरिद्वरिष्ठा संभेदखेदजननी द्युनदी लसच्छ्रीः । विश्रामभूमिरचलाऽमलमोक्षलक्ष्म्याहैनां विहाय किमुसीदति मूढजंतुः

ഹേ വാരാണസി—ഹേ വരണാ—ശ്രേഷ്ഠ നദിയേ, ദിവ്യധാരയേ, ഭേദം ലയിപ്പിച്ച് ക്ഷീണം അകറ്റുന്ന മാതാവേ! നീ വിശ്രമത്തിന്റെ അചല ഭൂമി, നിർമ്മല മോക്ഷലക്ഷ്മിയാൽ സമ്പന്ന. നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് മൂഢജീവി എന്തിന് സംസാരപതനത്തിൽ മുങ്ങുന്നു?

Verse 82

किं विस्मृतं त्वहहगर्भजमामनस्यं कार्तांतदूतकृतबंधन ताडनं च । शंभोरनुग्रह परिग्रह लभ्य काशीं मूढो विहाय किमु याति करस्थ मुक्तिम्

നീ—അയ്യോ—ഗർഭത്തിൽ നിന്നുതന്നെ തുടങ്ങുന്ന ദുഃഖവും, യമദൂതന്മാർ ചെയ്യുന്ന ബന്ധനവും താഡനവും മറന്നോ? കാശി ശംഭുവിന്റെ അനുഗ്രഹ-സ്വീകരണത്തിലൂടെയേ ലഭ്യമാകൂ. അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ച മൂഢൻ കൈവശമുള്ള മോക്ഷം എങ്ങനെ പ്രാപിക്കും?

Verse 83

तीर्थांतराणि कलुषाणि हरति सद्यः श्रेयो ददत्यपि बहु त्रिदिवं नयंति । पानावगाहनविधानतनुप्रहाणैर्वाराणसी तु कुरुते बत मूलनाशम्

മറ്റു തീർത്ഥങ്ങൾ പാപങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കി സ്വർഗ്ഗം നൽകുന്നു, എന്നാൽ വാരണാസി ജലപാനം, സ്നാനം, ദേഹത്യാഗം എന്നിവയിലൂടെ കർമ്മത്തെ വേരോടെ നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 84

काशीपुरी परिसरे मणिकर्णिकायां त्यक्त्वा तनुं तनुभृतस्तनुमाप्नुवंति । भाले विलोचनवतीं गलनीललक्ष्मीं वामार्धबंधुरवधूं विधुरावरोधाः

കാശിയിലെ മണികർണ്ണികയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്ന ജീവികൾ ശിവരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു. അവർ തടസ്സങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തരായി അർദ്ധനാരീശ്വര ശക്തിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 85

ज्ञात्वा प्रभावमतुलं मणिकर्णिकायां यः पुद्गलं त्यजति चाशुचिपूयगंधि । स्वात्मावबोधमहसा सहसा मिलित्वा कल्पांतरेष्वपि स नैव पृथक्त्वमेति

മണികർണ്ണികയുടെ തുല്യമില്ലാത്ത പ്രഭാവം അറിഞ്ഞ് ഈ അശുദ്ധമായ ശരീരം വെടിയുന്നവൻ ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ തേജസ്സിൽ ലയിക്കുകയും പിന്നീട് ഒരിക്കലും വേർപെടുകയുമില്ല.

Verse 86

रागादिदोषपरिपूर मनो हृषीकाः काशीपुरीमतुलदिव्यमहाप्रभावाम् । ये कल्पयंत्यपरतीर्थसमां समंतात्ते पापिनो न सह तैः परिभाषणीयम्

രാഗദ്വേഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ദിവ്യമായ കാശിയെ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങൾക്ക് തുല്യമായി കരുതുന്നവർ പാപികളാണ്; അവരോട് സംസാരിക്കുക പോലും ചെയ്യരുത്.

Verse 87

वाराणसीं स्मरहरप्रियराजधानीं त्यक्त्वा कुतो व्रजसि मूढ दिगंतरेषु । प्राप्याप्यजाद्यसुलभांस्थिरमोक्षलक्ष्मीं लक्ष्मीं स्वभावचपलां किमु कामयेथाः

ശിവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട തലസ്ഥാനമായ വാരണാസി ഉപേക്ഷിച്ച് ഹേ മൂഢാ! നീ എവിടേക്കാണ് അലയുന്നത്? സ്ഥിരമായ മോക്ഷലക്ഷ്മിയെ ലഭിച്ചിട്ടും ചഞ്ചലമായ ധനലക്ഷ്മിയെ എന്തിനു ആഗ്രഹിക്കുന്നു?

Verse 89

विद्या धनानि सदनानि गजाश्वभृत्याः स्रक्चंदनानि वनिताश्च नितांत रम्याः । स्वर्गोप्यगम्य इह नोद्यमभाजिपुंसि वाराणसीत्वसुलभा शलभादिमुक्तिः । धात्रा धृतानि तुलया तुलनामवैतुं वैकुंठमुख्यभुवनानि च काशिका च । तान्युद्ययुर्लघुतयान्यगियं गुरुत्वात्तस्थौ पुरीह पुरुषार्थचतुष्टयस्य

വിദ്യ, ധനം, ഭവനങ്ങൾ, ഗജാശ്വങ്ങൾ, ഭൃത്യർ, പുഷ്പമാലകൾ, ചന്ദനം, അത്യന്തം രമ്യയായ സ്ത്രീകൾ—ഇവയും, സ്വർഗ്ഗവും പോലും, ഇവിടെ പരിശ്രമിക്കുന്ന പുരുഷന്‍ സുലഭം. എന്നാൽ വാരാണസിയിൽ ശലഭത്തിന്റെ മോചനത്തെപ്പോലെ എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന മോക്ഷം മറ്റിടങ്ങളിൽ അത്ര സുലഭമല്ല. സ്രഷ്ടാവ് വൈകുണ്ഠാദി പ്രധാന ലോകങ്ങളെയും കാശികയെയും തുലാസിൽ വെച്ച് തൂക്കമിട്ടപ്പോൾ, ആ ലോകങ്ങൾ ലഘുത്വംകൊണ്ട് ഉയർന്നു; ഈ കാശി ഗുരുത്വംകൊണ്ട് അചഞ്ചലമായി നിന്നു—ഇത് ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമ-മോക്ഷ എന്ന നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങളുടെ പൂർണ്ണധാമമാണ്.

Verse 90

काशी पुरीमधिवसन्द्रिनरोनरोपिह्मारोप्यमाणैहमान्यहवैकरुद्रः । नानोपसर्गजनिसर्गजदुःखभारैःकर्मापनुद्यसविशेत्परमेशधाम्नि

കാശീപുരിയിൽ വസിക്കുന്ന ഏതു നരനോ നാരിയോ—വിവിധ ഉപസർഗ്ഗങ്ങളാലും ലോകസ്ഥിതിജന്യ ദുഃഖഭാരങ്ങളാലും പീഡിതനായാലും—തന്റെ കർമ്മബന്ധങ്ങൾ അകറ്റി, സർവ്വമാന്യനായ ഏകരുദ്ര പരമേശ്വരന്റെ പരമധാമത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 91

स्थिरापायं कायं जननमरणक्लेशनिलयं विहायास्यां काश्यामहहपरिगृह्णीत न कुतः । वपुस्तेजोरूपं स्थिरतरपरानंदसदनं विमूढोऽसौ जंतुः स्फुटितमिवकांम्यं विनिमयन्

ഈ ശരീരം സ്ഥിരമല്ല, നശ്വരം—ജനനമരണ ക്ലേശങ്ങളുടെ നിവാസം മാത്രം; എന്നിട്ടും മനുഷ്യൻ, അയ്യോ, ഇതിനെ വിട്ട് ഈ കാശിയിൽ ആശ്രയം എടുക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്? ഇവിടെ ജീവൻ തേജോമയമായ രൂപം പ്രാപിക്കുന്നു; അത് കൂടുതൽ സ്ഥിരമായ പരമാനന്ദത്തിന്റെ സദനം. എങ്കിലും മോഹഗ്രസ്തൻ, നിർമല രത്നം മാറ്റി വെറും ഇഷ്ടവസ്തു വാങ്ങുന്നതുപോലെ, ആ അമൂല്യ ശ്രേയസ്സിനെ കൈവിടുന്നു.

Verse 92

अहो लोकः शोकं किमिह सहते हंतहतधीर्विपद्भारैः सारैर्नियतनिधनैर्ध्वसित धनैः । क्षितौ सत्यां काश्यां कथयति शिवो यत्र निधने श्रुतौ किंचिद्भूयः प्रविशति न येनोदरदरीम्

അയ്യോ! ഈ ലോകം ഇവിടെ ശോകം എന്തിന് സഹിക്കുന്നു—ഹന്ത, ബുദ്ധി നശിച്ചതുപോലെ—വിപത്തുകളുടെ ഭാരത്താലും, നാശത്തിന്റെ തന്നെ ‘സാരം’ ആയ, നിർബന്ധമായും നശിക്കുന്നതും വേഗം ധ്വംസിക്കുന്നതുമായ ധനത്താലും പീഡിതമായി. ഭൂമിയിൽ സത്യ കാശി ഉള്ളപ്പോൾ, അവിടെ മരണക്ഷണത്തിൽ ശിവൻ സ്വയം കാതിൽ ഉപദേശം പറയുന്നു; അത് കേട്ടാൽ വീണ്ടും ഗർഭഗഹ്വരത്തിൽ പ്രവേശിക്കേണ്ടതില്ല—അപ്പോൾ ഈ വ്യർത്ഥ ദുഃഖം എന്തിന്?

Verse 93

काशिवासिनिजने वनेचरेद्वित्रिभुज्यपि समीरभोजने । स्वैरचारिणि जितेंद्रियेप्यहो काशिवासिनि जने विशिष्टता

കാശിയിൽ വസിക്കുന്നവൻ വനചരനെപ്പോലെ ആയിട്ട്—ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ, രണ്ടിക്കൽ, മൂന്നിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷിച്ചാലും, അല്ലെങ്കിൽ വായുഭോജിയെന്നപോലെ ആയാലും; സ്വൈരമായി സഞ്ചരിച്ച് ഇന്ദ്രിയജയിയായാലും—എങ്കിലും, അയ്യോ! കാശിവാസി ജനത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക മഹിമയുണ്ട്.

Verse 94

नास्तीह दुष्कृतकृतां सुकृतात्मनां वा काचिद्विशेषगतिरंतकृतां हि काश्याम् । बीजानि कर्मजनितानि यदूषरायां नांकूरंयति हरदृग्ज्वलितानितेषाम्

കാശിയിൽ പാപകർമ്മം ചെയ്തവർക്കും പുണ്യസ്വഭാവികൾക്കും വേറിട്ട പരലോകഗതി ഇല്ല; കാരണം കാശിയിൽ മരണത്തെ തന്നെ അവസാനിപ്പിക്കുന്ന ഹരൻ എല്ലാവർക്കും ഒരേ പരമഗതി നൽകുന്നു. കർമജനിതമായ വിത്തുകൾ ഹരന്റെ ജ്വലിതദൃഷ്ടിയിൽ ദഗ്ധമായാൽ, ഉഷരഭൂമിയിൽ വീണ വിത്തുപോലെ മുളയ്ക്കുകയില്ല.

Verse 95

शशका मशका बकाः शुकाः कलविंकाश्च वृकाः सजंबुकाः । तुरगोरग वानरानरा गिरिजे काशिमृताः परामृतम्

ഹേ ഗിരിജേ! അവ മുള്ളൻമുയലുകളായാലും കൊതുകുകളായാലും, കൊക്കുകളായാലും തത്തകളായാലും, കലവിംകപക്ഷികളായാലും, ചെന്നായകളും കുറുനരികളും ആയാലും; കുതിര, സർപ്പം, കുരങ്ങ് അല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യൻ—ആരായാലും കാശിയിൽ മരിച്ചാൽ അമരത്വത്തിന്റെ പരമ അമൃതമായ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 96

अरुद्ररुद्राक्षफणींद्रभूषणास्त्रिपुंड्रचंद्रार्धधराधरागताः । निरंतरं काशिनिवासिनोजना गिरींद्रजे पारिषदा मता मम

ഹേ ഗിരീന്ദ്രജേ! നിരന്തരം കാശിയിൽ വസിക്കുന്നവർ—രുദ്രാക്ഷയും ഫണീന്ദ്രാഭരണങ്ങളും ധരിച്ച്, ത്രിപുണ്ഡ്രം അണിഞ്ഞ്, അർദ്ധചന്ദ്രം വഹിക്കുന്നവർ—എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ശിവന്റെ തന്നെ പാരിഷദന്മാരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 97

यावंत एव निवसंति च जंतवोऽत्र काश्यां जलस्थलचरा झषजंबुकाद्याः । तावंत एव मदनुग्रह रुद्रदेहा देहावसानमधिगम्य मयि प्रविष्टाः

കാശിയിൽ വസിക്കുന്ന എത്ര ജീവികളുണ്ടോ—ജലചരങ്ങളായാലും സ്ഥലചരങ്ങളായാലും, മീനുകൾ, കുറുനരികൾ മുതലായവ—അവരെല്ലാം എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ രുദ്രദേഹികളായി, ദേഹാന്ത്യം പ്രാപിച്ച് എന്നിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 98

ये तु वर्षेषवोरुद्रा दिवि देवि प्रकीर्तिताः । वातेषवोंऽतरिक्षे ये ये भुव्यन्नेषवः प्रिये

ഹേ ദേവീ! ദിവിയിൽ മഴകളുടെ അധിഷ്ഠാതാക്കളായി പ്രഖ്യാതരായ രുദ്രന്മാർ, അന്തരീക്ഷത്തിൽ കാറ്റുകളുടെ അധിഷ്ഠാതാക്കളായവർ, ഭൂമിയിൽ അന്നധാന്യങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതരായവർ—ഹേ പ്രിയേ—അവർ എല്ലാവരും അതേ ഏക ദിവ്യസത്തയുടെ വിഭൂതികളാണ്.

Verse 99

रुद्रा दश दश प्राच्यवाची प्रत्यगुदक्स्थिताः । ऊर्ध्वदिक्स्थाश्च ये रुद्राः पठ्यंते वेदवादिभिः

രുദ്രന്മാർ പത്തു പത്തായി ഗണങ്ങളായി പറയപ്പെടുന്നു—കിഴക്കുദിക്കുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവർ, പടിഞ്ഞാറിലും വടക്കിലും നിലകൊള്ളുന്നവർ, കൂടാതെ ഊർദ്ധ്വദിക്കിൽ അധിവസിക്കുന്നവർ; ഇത്തരത്തിലുള്ള രുദ്രന്മാരെയാണ് വേദവ്യാഖ്യാതാക്കൾ പാരായണം ചെയ്യുന്നത്।

Verse 100

असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतले । तत्सर्वेभ्योऽधिका काश्यां जंतवो रुद्ररूपिणः

ഭൂമിയിൽ രുദ്രന്മാരുടെ അസംഖ്യ സഹസ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്; എങ്കിലും കാശിയിൽ രുദ്രസ്വരൂപികളായ ജീവികൾ അവരെയെല്ലാംക്കാളും അധികം ശ്രേഷ്ഠരാണ്।

Verse 110

दैनंदिनेऽथ प्रलये त्रिशूलकोटौ समुत्क्षिप्य पुरीं हरः स्वाम् । बिभर्ति संवर्त महास्थिभूषणस्ततो हि काशी कलिकालवर्जिता

ദൈനന്ദിന പ്രളയത്തിലും മഹാപ്രളയത്തിലും ഹരൻ തന്റെ ത്രിശൂലാഗ്രത്തിൽ സ്വന്തം പുരിയെ ഉയർത്തി ധരിക്കുന്നു—അവൻ മഹാബലി സംവർതൻ, മഹാസ്ഥി-ഭൂഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ. അതിനാൽ കാശി കലികാലദോഷം വെടിഞ്ഞതാണ്।

Verse 114

अतः परं कलशज किं शुश्रूषसि तद्वद । काशीकथा कथ्यमाना ममापि परितोषकृत्

ഇനി, ഹേ കലശജ (അഗസ്ത്യ), നീ കൂടുതൽ എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? അത് പറയുക. കാശീകഥ പറയപ്പെടുമ്പോൾ എനിക്കും പരമ സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 158

असिसंभेद योगेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । देहत्यागोऽत्र वै दानं देहत्यागोत्र वै तपः

അസിസംഭേദയോഗം മൂലം കാശിയിൽ വസിക്കുന്നവൻ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇവിടെ ദേഹത്യാഗം തന്നെയാണ് ദാനം; ഇവിടെ ദേഹത്യാഗം തന്നെയാണ് തപസ്।

Verse 865

क्षुत्क्षामः शुष्ककंठोष्ठो हाहेति परिदेवयन् । पुनः काशीपुरीं प्राप्तः परिम्लानमुखो वणिक्

വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച്, കണ്ഠവും അധരങ്ങളും വരണ്ടു, ‘ഹായ ഹായ’ എന്നു വിലപിച്ചുകൊണ്ട് ആ വണിക് വീണ്ടും കാശീപുരിയിൽ എത്തി; അവന്റെ മുഖം പൂർണ്ണമായി വാടിയിരുന്നു।