Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97
यावंत एव निवसंति च जंतवोऽत्र काश्यां जलस्थलचरा झषजंबुकाद्याः । तावंत एव मदनुग्रह रुद्रदेहा देहावसानमधिगम्य मयि प्रविष्टाः
yāvaṃta eva nivasaṃti ca jaṃtavo'tra kāśyāṃ jalasthalacarā jhaṣajaṃbukādyāḥ | tāvaṃta eva madanugraha rudradehā dehāvasānamadhigamya mayi praviṣṭāḥ
കാശിയിൽ വസിക്കുന്ന എത്ര ജീവികളുണ്ടോ—ജലചരങ്ങളായാലും സ്ഥലചരങ്ങളായാലും, മീനുകൾ, കുറുനരികൾ മുതലായവ—അവരെല്ലാം എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ രുദ്രദേഹികളായി, ദേഹാന്ത്യം പ്രാപിച്ച് എന്നിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)
Tirtha: Kāśī
Type: kshetra
Listener: Girijā/Pārvatī
Scene: A panoramic Kāśī: fish in the Gaṅgā, jackals on the ghāṭ edges, birds and humans—each surrounded by a subtle Rudra-aura; at the moment of death, their forms dissolve into Śiva’s luminous presence.
FAQs
Kāśī is proclaimed a mokṣa-kṣetra where even non-human beings, by divine grace, attain union with Śiva at death.
Kāśī (Vārāṇasī) itself is glorified as the supreme sacred field of liberation, rather than a single minor tīrtha.
No specific rite (snāna, dāna, japa, vrata) is prescribed in this verse; it emphasizes the inherent salvific power of residing/dying in Kāśī through Rudra’s grace.