Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 89
विद्या धनानि सदनानि गजाश्वभृत्याः स्रक्चंदनानि वनिताश्च नितांत रम्याः । स्वर्गोप्यगम्य इह नोद्यमभाजिपुंसि वाराणसीत्वसुलभा शलभादिमुक्तिः । धात्रा धृतानि तुलया तुलनामवैतुं वैकुंठमुख्यभुवनानि च काशिका च । तान्युद्ययुर्लघुतयान्यगियं गुरुत्वात्तस्थौ पुरीह पुरुषार्थचतुष्टयस्य
vidyā dhanāni sadanāni gajāśvabhṛtyāḥ srakcaṃdanāni vanitāśca nitāṃta ramyāḥ | svargopyagamya iha nodyamabhājipuṃsi vārāṇasītvasulabhā śalabhādimuktiḥ | dhātrā dhṛtāni tulayā tulanāmavaituṃ vaikuṃṭhamukhyabhuvanāni ca kāśikā ca | tānyudyayurlaghutayānyagiyaṃ gurutvāttasthau purīha puruṣārthacatuṣṭayasya
വിദ്യ, ധനം, ഭവനങ്ങൾ, ഗജാശ്വങ്ങൾ, ഭൃത്യർ, പുഷ്പമാലകൾ, ചന്ദനം, അത്യന്തം രമ്യയായ സ്ത്രീകൾ—ഇവയും, സ്വർഗ്ഗവും പോലും, ഇവിടെ പരിശ്രമിക്കുന്ന പുരുഷന് സുലഭം. എന്നാൽ വാരാണസിയിൽ ശലഭത്തിന്റെ മോചനത്തെപ്പോലെ എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന മോക്ഷം മറ്റിടങ്ങളിൽ അത്ര സുലഭമല്ല. സ്രഷ്ടാവ് വൈകുണ്ഠാദി പ്രധാന ലോകങ്ങളെയും കാശികയെയും തുലാസിൽ വെച്ച് തൂക്കമിട്ടപ്പോൾ, ആ ലോകങ്ങൾ ലഘുത്വംകൊണ്ട് ഉയർന്നു; ഈ കാശി ഗുരുത്വംകൊണ്ട് അചഞ്ചലമായി നിന്നു—ഇത് ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമ-മോക്ഷ എന്ന നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങളുടെ പൂർണ്ണധാമമാണ്.
Skanda (as narrator/teacher in Kāśī Khaṇḍa, typically addressing Agastya)
Tirtha: Kāśī / Vārāṇasī (Avimukta-kṣetra)
Type: kshetra
Listener: Ṛṣis in Naimiṣāraṇya (frame) / internal interlocutors of Kāśī-māhātmya (contextual)
Scene: Brahmā (Dhātṛ) sets Vaikuṇṭha and other lokas on a great balance against Kāśī; the lokas rise as light while Kāśī remains heavy and steady, radiating with Śiva’s presence; pilgrims and ghāṭs hinted in the background.
FAQs
Worldly attainments—even heaven—are secondary; Kāśī is praised as uniquely potent for mokṣa, embodying and surpassing all four puruṣārthas.
Vārāṇasī/Kāśī (Kāśikā), presented as the supreme sacred city whose spiritual “weight” exceeds even Vaikuṇṭha and other worlds.
No specific rite (snāna, dāna, japa, vrata) is prescribed in this verse; it emphasizes the inherent salvific power of residing in or attaining Kāśī.