Adhyaya 13

Verse 1

गणावूचतुः । इमां गंधवतीं पुण्यां पुरीं वायोर्विलोकय । वारुण्या उत्तरे भागे महाभाग्यनिधे द्विज

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജാ, മഹാഭാഗ്യനിധേ! വായുവിന്റെ ഈ സുഗന്ധമയ പുണ്യപുരി ദർശിക്ക; വാരുണിയുടെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ (ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു).

Verse 2

अस्यां प्रभंजनो नाम जगत्प्राणोदिगीश्वरः । आराध्य श्रीमहादेवं दिक्पालत्वमवाप्तवान्

ഇവിടെ ലോകപ്രാണനായ വായുദേവൻ ‘പ്രഭഞ്ജനൻ’ എന്ന ദിഗീശ്വരൻ ശ്രീമഹാദേവനെ ആരാധിച്ച് ദിക്പാലപദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 3

पुरा कश्यपदायादः पूतात्मेति च विश्रुतः । धूर्जटे राजधान्यां स चचार विपुलं तपः

പുരാകാലത്ത് കശ്യപവംശജനായ, ‘പൂതാത്മൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായവൻ, ധൂർജടി (ശിവൻ)യുടെ രാജധാനിയിൽ വിപുലമായ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 4

वाराणस्यां महाभागो वर्षाणामयुतं शतम् । स्थापयित्वा महालिंगं पावनं पवनेश्वरम्

വാരാണസിയിൽ ആ മഹാഭാഗ്യവാൻ പത്തായിരവും നൂറും വർഷങ്ങൾ (തപസ്സു ചെയ്ത്) ‘പവനേശ്വരൻ’ എന്ന പാവന മഹാലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 5

यस्य दर्शनमात्रेण पूतात्मा जायते नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य स वसेत्पावने पुरे

ആരെയെങ്കിലും ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യൻ പൂതാത്മാവാകുന്നു; പാപത്തിന്റെ ആവരണം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ പാവനന്റെ പുരിയിൽ വസിക്കട്ടെ.

Verse 6

पलायमानो निहतः क्षणात्पंचत्वमागतः । अभक्षयच्च नैवेद्यं भाविपुण्यबलान्न सः

ഓടിപ്പോകുമ്പോൾ അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ക്ഷണത്തിൽ പഞ്ചത്വം പ്രാപിച്ചു; എങ്കിലും വരാനിരിക്കുന്ന പുണ്യബലത്താൽ അവൻ നൈവേദ്യം ഭക്ഷിച്ചില്ല.

Verse 7

उवाच च प्रसन्नात्मा करुणामृतसागरः । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ पूतात्मन्वरं वरय सुव्रत

അപ്പോൾ പ്രസന്നഹൃദയനും കരുണാമൃതസാഗരനും ആയ പ്രഭു അരുളിച്ചെയ്തു— “എഴുന്നേൽക്കുക, എഴുന്നേൽക്കുക, ഹേ പൂതാത്മാ! ഹേ സുവ്രതാ, വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക।”

Verse 8

अनेन तपसोग्रेण लिंगस्याराधनेन च । तवादेयं न पूतात्मंस्त्रैलोक्ये सचराचरे

“ഈ കഠിനതപസ്സും ലിംഗാരാധനയും മൂലം, ഹേ പൂതാത്മാ, ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകത്തിൽ നിനക്കു അദേയമായത് ഒന്നുമില്ല।”

Verse 9

पूतात्मोवाच । देवदेवमहादेव देवानामभयप्रद । ब्रह्मनारायणेंद्रादि सर्वदेवपदप्रद

പൂതാത്മാവ് പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവദേവ മഹാദേവാ! ദേവന്മാർക്ക് അഭയം നല്കുന്നവനേ! ബ്രഹ്മാ, നാരായണൻ, ഇന്ദ്രൻ മുതലായ സർവ്വദേവപദം നൽകുന്നവനേ!”

Verse 10

वेदास्त्वां न च विंदंति किमात्मक इति प्रभो । प्राप्ताः शतपथत्वं च नेतिनेतीतिवादिनः

“ഹേ പ്രഭോ! നിന്റെ സ്വരൂപം എന്തെന്നു വേദങ്ങൾക്കും പൂർണ്ണമായി കണ്ടെത്താനാവില്ല. ‘നേതി നേതി’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അവ ശതപഥങ്ങളിലൂടെ നിന്നിലേക്കു സമീപിക്കുന്നു।”

Verse 11

ब्रह्मविष्ण्वोपि गिरां गोचरो न च वाक्पतेः । प्रमथेशं कथं स्तोतुं मादृशः प्रभवेत्प्रभो

“ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും പോലും വാക്കിന്റെ ഗമ്യമല്ല; വാക്പതി (ബൃഹസ്പതി)ക്കും അല്ല. ഹേ പ്രമഥേശാ! അപ്പോൾ എനിക്കുപോലെയുള്ളവൻ നിന്നെ എങ്ങനെ സ്തുതിക്കുമ്, പ്രഭോ?”

Verse 12

प्रसह्य प्रमिमीतेश भक्तिर्मांस्तुतिकर्मणि । करोमि किं जगन्नाथ न वश्यानींद्रियाणि मे

ഹേ ജഗന്നാഥാ! ഭക്തി എന്നെ ബലമായി സ്തുതി-കർമ്മത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും? എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്റെ വശത്തിലല്ല.

Verse 13

विश्वं त्वं नास्ति वै भेदस्त्वमेकः सर्वगो यतः । स्तुत्यं स्तोता स्तुतिस्त्वं च सगुणो निर्गुणो भवान्

നീ തന്നെയാണ് ഈ വിശ്വം; നിനക്കു നിന്നു ഭേദമില്ല, കാരണം നീ ഏകനും സർവ്വവ്യാപിയും ആകുന്നു. സ്തുത്യനും സ്തോതാവും സ്തുതിയും നീ തന്നേ; നീ സഗുണനും നിർഗുണനും ആകുന്നു.

Verse 14

सर्गात्पुरा भवानेको रूपनाम विवर्जितः । योगिनोपि न ते तत्त्वं विंदंति परमार्थतः

സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പ് നീ ഒരുത്തൻ മാത്രം, രൂപനാമരഹിതൻ. യോഗികളും പരമാർത്ഥത്തിൽ നിന്റെ തത്ത്വം യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നില്ല.

Verse 15

यदैकलो न शक्नोषि रंतुं स्वैरचर प्रभो । तदिच्छा तवयोत्पन्ना सेव्या शक्तिरभूत्तव

ഹേ സ്വൈരചര പ്രഭോ! നീ ഒറ്റയ്ക്ക് രമിക്കുവാൻ കഴിയാതിരുന്നപ്പോൾ, നിന്റെ ഇച്ഛയിൽ നിന്ന് ആരാധ്യമായ നിന്റെ ശക്തി—നിന്റെ ശക്തി—ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 16

त्वमेको द्वित्वमापन्नः शिवशक्तिप्रभेदतः । त्वं ज्ञानरूपो भगवान्स्वेच्छा शक्तिस्वरूपिणी

നീ ഏകനായിട്ടും ശിവ-ശക്തി ഭേദം മൂലം ദ്വിരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഹേ ഭഗവാൻ! നീ ജ്ഞാനസ്വരൂപൻ; നിന്റെ ശക്തി നിന്റെ സ്വേച്ഛയുടെ സ്വരൂപം തന്നേ.

Verse 17

उभाभ्यां शिवशक्तिभ्या युवाभ्यां निजलीलया । उत्पादिता क्रियाशक्तिस्ततः सर्वमिदं जगत्

ഹേ ശിവ-ശക്തികളേ! നിങ്ങളുടെ സ്വലീലയിൽ നിന്നു ക്രിയാശക്തി ഉദ്ഭവിച്ചു; അതിൽ നിന്നാണ് ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് പിറന്നത്.

Verse 18

ज्ञानशक्तिर्भवानीश इच्छाशक्तिरुमा स्मृता । क्रियाशक्तिरिदं विश्वमस्य त्वं कारणं ततः

ഹേ ഭവാനീനാഥാ! ഭവാനി ജ്ഞാനശക്തിയെന്നും ഉമ ഇച്ഛാശക്തിയെന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ഈ വിശ്വം ക്രിയാശക്തി—അതുകൊണ്ട് നീയേ പരമ കാരണം.

Verse 19

दक्षिणांगं तव विधिर्वामांगं तव चाच्युतः । चंद्रसूर्याग्निनेत्रस्त्वं त्वन्निःश्वासः श्रुतित्रयम्

നിന്റെ വലതു ഭാഗം വിധാതാ ബ്രഹ്മാവും ഇടതു ഭാഗം അച്യുത വിഷ്ണുവും; ചന്ദ്ര-സൂര്യ-അഗ്നി നിന്റെ നേത്രങ്ങൾ, ത്രയീ വേദം നിന്റെ നിശ്വാസം.

Verse 20

त्वत्स्वेदादंबुनिधयस्तव श्रोत्रं समीरणः । बाहवस्ते दशदिशो मुखं ते ब्राह्मणाः स्मृताः

നിന്റെ സ്വേദത്തിൽ നിന്നു സമുദ്രങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു; വായു നിന്റെ ചെവി; പത്തു ദിക്കുകൾ നിന്റെ ഭുജങ്ങൾ; ബ്രാഹ്മണർ നിന്റെ മുഖമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 21

राजन्यवर्यास्ते बाहु वैश्या ऊरुसमुद्भवाः । पद्भ्यां शूद्रस्तवेशान केशास्ते जलदाः प्रभो

ഹേ ഈശാനാ! ശ്രേഷ്ഠ ക്ഷത്രിയർ നിന്റെ ഭുജങ്ങൾ; വൈശ്യർ നിന്റെ ഊരുകളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു; ശൂദ്രൻ നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നു; പ്രഭോ, നിന്റെ കേശങ്ങൾ മേഘസമൂഹങ്ങൾ.

Verse 22

त्वं पुं प्रकृतिरूपेण ब्रह्मांडमसृजः पुरा । मध्ये ब्रह्मांडमखिलं विश्वमेतच्चराचरम्

ഹേ പ്രഭോ! നീ പുരുഷനും പ്രകൃതിയും ആയി ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാണ്ഡം സൃഷ്ടിച്ചു; ആ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിനുള്ളിൽ ഈ സമസ്ത ചരാചര വിശ്വവും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

Verse 23

अतस्त्वत्तो न मन्येऽहं किंचिद्भिन्नं जगन्मय । त्वयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतमयो भवान्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ജഗന്മയാ! നിന്നിൽ നിന്ന് വേറെയായി ഒന്നുമുണ്ടെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല. നിനക്കുള്ളിൽ എല്ലാഭൂതങ്ങളും ഉണ്ട്; നീ തന്നേ സർവ്വഭൂതമയൻ.

Verse 24

नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुऽभ्यं नमोनमः । अयमेव वरो नाथ त्वयि मेऽस्तु स्थिरा मतिः

നിനക്കു നമസ്കാരം, നിനക്കു നമസ്കാരം, നിനക്കു നമസ്കാരം—വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. ഹേ നാഥാ! ഇതേ വരം—എന്റെ മതി നിനക്കിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളട്ടെ.

Verse 25

इत्युक्तवति देवेश स्तस्मिन्पूतात्मनि प्रभुः । स्वमूर्तित्वं समारोप्य दिक्पालपदमादधे

ആ പുണ്യാത്മാവ് ദേവേശനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രഭു അവനെ തന്റെ സ്വമൂർത്തിത്വത്തിൽ ലയിപ്പിച്ച് ദിക്പാലപദം നൽകി.

Verse 26

सर्वगो मम रूपेण सर्वतत्त्वावबोधकः । सर्वेषामायुषोरूपं भवानेव भविष्यति

എന്റെ രൂപത്തിൽ സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ച് നീ സർവ്വതത്ത്വങ്ങളുടെ ബോധം ഉണർത്തുന്നവനാകും; കൂടാതെ എല്ലാ ജീവികളുടെ ആയുസ്സിന്റെ സ്വരൂപം നീ തന്നെയാകും.

Verse 27

तव लिंगमिदं दिव्यं ये द्रक्ष्यंतीह मानवाः । सर्वभोगसमृद्धास्ते त्वल्लोकसुखभागिनः

ഇവിടെ നിന്റെ ഈ ദിവ്യ ലിംഗം ദർശിക്കുന്ന മനുഷ്യർ സർവ്വഭോഗസമൃദ്ധരായി, നിന്റെ ലോകസുഖത്തിൽ പങ്കാളികളാകുന്നു।

Verse 28

पवमानेश्वरं लिंगं मध्ये जन्मसकृन्नरः । यथोक्तविधिना पूज्य सुगंधस्नपनादिभिः

ഒരു മനുഷ്യൻ ജീവിതത്തിന്റെ നടുവിൽ ഒരിക്കൽ എങ്കിലും പവമാനേശ്വര ലിംഗത്തെ ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം—സുഗന്ധസ്നാനം മുതലായ അർപ്പണങ്ങളാൽ—പൂജിക്കണം।

Verse 29

सुगंधचंदनैः पुष्पैर्मम लोके महीयते । ज्येष्ठेशात्पश्चिमेभागे वायुकुंडोत्तरेण तु

സുഗന്ധചന്ദനവും പുഷ്പങ്ങളും അർപ്പിച്ച് പൂജിക്കുമ്പോൾ അവൻ എന്റെ ലോകത്തിൽ മഹിമയാർജ്ജിക്കുന്നു। (ഈ പവമാനേശ്വരൻ) ജ്യേഷ്ഠേശന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തും, വായുകുണ്ഡത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 30

पावमानं समाराध्य पूतो भवति तत्क्षणात् । इति दत्त्वा वरान्देवस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

പാവമാനൻ (പവമാനേശ്വരൻ)നെ സമ്യകായി ആരാധിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ അതിക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ശുദ്ധനാകുന്നു। ഇങ്ങനെ വരങ്ങൾ നൽകി ആ ദേവൻ ആ ലിംഗത്തിൽ തന്നെ ലയിച്ചു।

Verse 31

गणावूचतुः । इति गंधवती पुर्याः स्वरूपं ते निरूपितम् । तस्याः प्राच्यां कुबेरस्य श्रीमत्येषालकापुरी

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഗന്ധവതി പുരിയുടെ സ്വരൂപം നിനക്കു വിശദീകരിച്ചു. അതിന്റെ കിഴക്കുവശത്ത് കുബേരന്റെ ശ്രീമത്തായ നഗരം—അലകാപുരി—ഉണ്ട്।

Verse 32

शंभोः सखित्वमापेदे नाथोस्या भक्तियोगतः । निधीनां पद्ममुख्यानां दाता भोक्ता हरार्चनात्

ഭക്തിയോഗബലത്താൽ അവളുടെ നാഥൻ ശംഭുവിനോടു സഖ്യത പ്രാപിച്ചു. ഹരാരാധനയാൽ പത്മമുഖ്യ നിധികളുടെ ദാതാവും ഭോക്താവുമായി മാറി.

Verse 33

शिवशर्मोवाच । कोसौ कस्य पुनः कीदृग्भक्तिरस्य सदाशिवे । यया सखित्वमापन्नो देवदेवस्यधूर्जटेः

ശിവശർമൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ആരാണ്? ആരുടെ നാഥൻ? സദാശിവനോടുള്ള അവന്റെ ഭക്തി എങ്ങനെയുള്ളത്, അതിനാൽ ദേവദേവനായ ധൂർജടിയോടു സഖ്യത പ്രാപിച്ചു?

Verse 34

इति श्रोतुं मम मनः श्रुतिगोचरतां गतम् । युवयोर्वाक्सुधास्वाद मेदुरोदरमंथरम्

ഇങ്ങനെ കേൾക്കുവാൻ എന്റെ മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി ശ്രവണത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ വാക്കുകളുടെ അമൃതസമമായ രുചി മന്ദഗതിയുള്ള ഭാരമുള്ള മനസ്സിനെയും ഇളക്കി ചലിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 35

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाप्राज्ञ परिशुद्धेंद्रियेश्वर । सुतीर्थक्षालिताशेषजन्मजातमहामल

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ശിവശർമൻ, മഹാപ്രാജ്ഞൻ, പരിശുദ്ധേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അധിപനേ! ഉത്തമ തീർത്ഥങ്ങൾ നിന്റെ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മഹാമലമൊക്കെയും കഴുകി നീക്കിയിരിക്കുന്നു.

Verse 36

सुहृदि प्रेमसंपन्ने त्वय्यनुद्यं न किंचन । साधुभिः सह संवादः सर्वश्रेयोऽभिवृद्धये

പ്രേമസമ്പന്നനായ സുഹൃത്തേ, നിന്നിൽ കുറ്റപ്പെടുത്തുവാൻ ഒന്നുമില്ല. സദ്ജനങ്ങളോടുള്ള സംവാദം സർവ്വശ്രേയസ്സിന്റെ അഭിവൃദ്ധിക്കായാണ്.

Verse 37

आसीत्कांपिल्यनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः । दीक्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदः

കാംപില്യ നഗരത്തിൽ സോമയാജി വംശത്തിൽ ജനിച്ച, ദീക്ഷിതനായ യജ്ഞദത്തൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; യജ്ഞവിദ്യയിൽ അത്യന്തം നിപുണനായിരുന്നു.

Verse 38

वेदवेदांगवेदार्थान्वेदोक्ताचारचंचुरः । राजमान्यो बहुधनो वदान्यः कीर्तिभाजनम्

അവൻ വേദങ്ങളും വേദാംഗങ്ങളും വേദാർത്ഥങ്ങളും അറിഞ്ഞവൻ; വേദോക്ത ആചാരത്തിൽ ചുറുചുറുപ്പുള്ളവൻ; രാജന്മാർ ആദരിച്ച, ധനസമ്പന്നൻ, ദാനശീലൻ, സുകീർത്തിയുടെ പാത്രം.

Verse 39

अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः । तस्य पुत्रो गुणनिधिश्चंद्रबिंबसमाकृतिः

അവൻ അഗ്നിശുശ്രൂഷയിൽ നിരതനും വേദാധ്യയനത്തിൽ തത്പരനും ആയിരുന്നു. അവന്റെ പുത്രൻ ഗുണനിധി; അവന്റെ മുഖം ചന്ദ്രബിംബംപോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 40

कृतोपनयनः सोथ विद्यां जग्राह भूरिशः । अथ पित्रानभिज्ञातो द्यूतकर्मरतोऽभवत्

ഉപനയനസംസ്കാരം കഴിഞ്ഞ് അവൻ അനേകം വിദ്യകൾ അഭ്യസിച്ചു; എന്നാൽ പിന്നീട് പിതാവിന് അറിയാതെ ദ്യൂതകൃത്യത്തിൽ ആസക്തനായി.

Verse 41

आदायादाय बहुशो धनं मातुः सकाशतः । ददाति द्यूतकारेभ्यो मैत्री तैश्च चकार सः

അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അമ്മയുടെ പക്കൽ നിന്ന് ധനം എടുത്ത് ദ്യൂതക്കാരെക്കു കൊടുക്കുകയും, അവരുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 42

संत्यक्त ब्राह्मणाचारः संध्यास्नानपराङ्मुखः । निंदको वेदशास्त्राणां देवब्राह्मणनिंदकः

അവൻ ബ്രാഹ്മണോചിതാചാരം ഉപേക്ഷിച്ചു, സന്ധ്യാവന്ദനത്തിലും സ്നാനകർമ്മത്തിലും നിന്ന് വിമുഖനായി. വേദശാസ്ത്രങ്ങളെ നിന്ദിക്കുന്നവനായി, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണരെയും അപവാദിക്കുന്നവനായി മാറി.

Verse 43

स्मृत्याचारविहीनस्तु गीतवाद्यविनोदभाक् । नटपाखंडिभंडैश्च बद्धप्रेमपरंपरः

സ്മൃതിയിൽ ഉപദേശിച്ച ആചാരമില്ലാതെ അവൻ ഗീത-വാദ്യ വിനോദങ്ങളിൽ ആസ്വദിച്ചു. നടന്മാരോടും പാഖണ്ഡികളോടും ഭാണ്ഡന്മാരോടും ഉള്ള ആസക്തിയുടെ ശൃംഖലയിൽ ബന്ധിതനായി.

Verse 44

प्रेरितोपि जनन्या स न याति पितुरंतिकम् । गृहकार्यांतरव्यग्रो दीक्षितो दीक्षितायिनीम्

മാതാവ് പ്രേരിപ്പിച്ചിട്ടും അവൻ പിതാവിന്റെ അടുക്കലേക്ക് പോയില്ല. ഗൃഹകാര്യങ്ങളുടെ മറ്റുവ്യസ്തതകളിൽ മുങ്ങി, ദീക്ഷിതയായ ഗൃഹിണിയെ നിരന്തരം പീഡിപ്പിച്ചു.

Verse 45

यदा यदैव तां पृच्छेदयेगुणनिधिः सुतः । न दृश्यते मया गेहे क्व याति विदधाति किम्

എപ്പോഴെപ്പോഴോ അവളുടെ മകൻ ഗുണനിധി അവളോടു ചോദിച്ചു— “എനിക്ക് അവനെ വീട്ടിൽ കാണുന്നില്ല; അവൻ എവിടെ പോകുന്നു, എന്ത് ചെയ്യുന്നു?”

Verse 46

तदा तदेति सा ब्रूयादिदानीं स बहिर्गतः । स्नात्वा समर्च्य वै देवानेतावंतमनेहसम्

അപ്പോൾ അപ്പോൾ അവൾ പറയും— “ഇപ്പോഴേ അവൻ പുറത്തുപോയി; സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവന്മാരെ യഥാവിധി ആരാധിച്ചു—അതുമാത്രം, മറ്റൊന്നുമില്ല.”

Verse 47

अधीत्याध्ययनार्थं स द्वित्रैर्मित्रैः समं ययौ । एकपुत्रेति तन्माता प्रतारयति दीक्षितम्

മുന്‍പത്തെ പഠനം പൂര്‍ത്തിയാക്കി, കൂടുതല്‍ വിദ്യയ്ക്കായി അവന്‍ രണ്ടുമൂന്നു സുഹൃത്തുകളോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു. എന്നാല്‍ ‘ഇവന്‍ എന്റെ ഏകപുത്രന്‍’ എന്നു കരുതി അമ്മ ദീക്ഷിതനെ സ്നേഹത്തോടെ വശീകരിച്ച് അവന്റെ തെറ്റുകള്‍ മറച്ചുവെച്ചു।

Verse 48

न तत्कर्म च तद्वृत्तं किंचिद्वेत्ति स दीक्षितः । स च केशांतकर्मास्य कृत्वा वर्षेऽथ षोडशे

ആ പ്രവൃത്തിയും ആ ദുഷ്‌ചര്യയും ദീക്ഷിതന് ഒന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. പിന്നെ അവന്റെ പതിനാറാം വയസ്സില്‍ അവന് കേശാന്തസംസ്കാരം നടത്തി…

Verse 49

गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहमकारयत् । प्रत्यहं तस्य जननी सुतं गुणनिधिं मृदु

ഗൃഹ്യസൂത്രങ്ങളില്‍ പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം അവന് പാണിഗ്രാഹ (ഹസ്തഗ്രഹണ) വിവാഹം നടത്തിക്കൊടുത്തു. ദിനംപ്രതി അമ്മ മൃദുവായി പുത്രനോട്—‘ഹേ ഗുണനിധേ…’ എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 50

शास्ति स्नेहार्द्रहृदया क्रोधनस्ते पितेत्यलम् । यदि ज्ञास्यति ते वृत्तं त्वां च मां ताडयिष्यति

സ്നേഹത്തില്‍ നനഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ അവള്‍ ഉപദേശിച്ചു—‘മതി; നിന്റെ പിതാവ് ക്രോധശീലനാണ്. നിന്റെ പെരുമാറ്റം അറിഞ്ഞാല്‍ നിന്നെയും എന്നെയും അടിക്കും’ എന്നു।

Verse 51

आच्छादयामि ते नित्यं पितुरग्रे कुचेष्टितम् । लोकमान्योस्ति ते तातः सदाचारैर्न वै धनैः

‘നിന്റെ കുചേഷ്ടകള്‍ ഞാൻ നിത്യവും പിതാവിന്റെ മുമ്പിൽ മറയ്ക്കുന്നു. നിന്റെ പിതാവ് ലോകമാന്യൻ—ധനത്താൽ അല്ല, സദാചാരത്താൽ’ എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 52

ब्राह्मणानां धनं पुत्र सद्विद्या साधुसंगमः । सच्छ्रोत्रियास्त्वनूचाना दीक्षिताः सोमयाजिनः

ഹേ പുത്രാ, ബ്രാഹ്മണന്റെ യഥാർത്ഥ ധനം സദ്വിദ്യയും സാധുസംഗവും തന്നേ—സത്‌ശ്രോത്രിയർ, വേദപാഠത്തിൽ അനൂചാനർ, ദീക്ഷിതർ, സോമയാജികൾ എന്നിവരുടെ സാന്നിധ്യം.

Verse 53

इति रूढिमिह प्राप्तास्तव पूर्वपितामहाः । त्यक्त्वा दुर्वृत्तसंसर्गं साधुसंगरतो भव

ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് നിന്റെ മുൻപിതാമഹന്മാർ ഇവിടെ സ്ഥാപിതമായ ആചാരം പ്രാപിച്ചത്. ദുർവൃത്തരുടെ കൂട്ടം ഉപേക്ഷിച്ച് സാധുസംഗത്തിൽ രതനാകുക.

Verse 54

सद्विद्या सुमनो धेहि ब्राह्मणाचारमाचर । तवानुरूपारूपेण वयसाकुलशीलतः

സദ്വിദ്യയും ശുഭമനസ്സും സ്ഥാപിക്ക; ബ്രാഹ്മണോചിതമായ ആചാരം ആചരിക്ക. യുവാവസ്ഥയുടെ അശാന്ത സ്വഭാവം മൂലം ചിലപ്പോൾ യോജ്യവും ചിലപ്പോൾ അയോഗ്യവും ആയ പെരുമാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 55

ऊनविंशतिकोऽसि त्वमेषा षोडशवार्षिकी । तव पत्नी गुणनिधे साध्वी मधुरभाषिणी

നീ ഇനിയും ഇരുപതാകാത്തവൻ; അവൾ പതിനാറുകാരി. ഹേ ഗുണനിധേ, നിന്റെ ഭാര്യ സാധ്വിയും മധുരഭാഷിണിയും ആകുന്നു.

Verse 56

एतां संवृणु सद्वृत्तां पितृभक्तियुता भव । श्वशुरोपि हि ते मान्यः सर्वत्र गुणशीलतः

ഈ സദ്വൃത്തയായ ഭാര്യയെ സ്വീകരിച്ച് സ്നേഹത്തോടെ പരിപാലിക്ക; പിതൃഭക്തിയോടെ യുക്തനാകുക. നിന്റെ ശ്വശുരനും ഗുണശീലങ്ങളാൽ എല്ലായിടത്തും മാന്യനാണ്.

Verse 57

ततोऽपत्रपसे किं न त्यज दुर्वृत्ततां शिशो । मातुलास्तेऽतुलाः पुत्र विद्याशीलकुलादिभिः

എന്നിട്ടും, ഹേ ബാലാ, നിനക്കു ലജ്ജയില്ലേ? ദുഷ്ടാചാരം ഉപേക്ഷിക്ക. പുത്രാ, നിന്റെ മാതുലന്മാർ അതുല്യർ—വിദ്യ, ശീലം, കുലമഹിമ മുതലായവയിൽ പ്രസിദ്ധർ.

Verse 58

तेभ्योपि न बिभेषि त्वं शुद्धोस्युभय वंशतः । पश्यैतान्प्रतिवेश्मस्थान्ब्राह्मणानां कुमारकान्

അവരെയെങ്കിലും നീ ഭയപ്പെടുന്നില്ലേ? നീ ഇരുവംശത്തിലും ശുദ്ധകുലജനല്ലേ. അയൽവീടുകളിൽ താമസിക്കുന്ന ഈ ബ്രാഹ്മണകുമാരന്മാരെ നോക്കുക.

Verse 59

गृहेपि शिष्यान्पश्यैतान्पितुस्ते विनयोचितान् । राजापि श्रोष्यति यदा तव दुश्चेष्टितं सुत

വീട്ടിലും നിന്റെ പിതാവിന്റെ ഈ ശിഷ്യന്മാരെ നോക്കുക—വിനയത്തിൽ പരിശീലിതർ. പുത്രാ, രാജാവ് നിന്റെ ദുഷ്ചേഷ്ടകൾ കേട്ടാൽ ഫലം ഒഴിവാകില്ല.

Verse 60

श्रद्धां विहाय ते ताते वृत्तिलोपं करिष्यति । बालचेष्टितमेवैतद्वदंत्यद्यापि ते जनाः

നിനക്കുള്ള വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ട നിന്റെ പിതാവ് നിന്റെ ഉപജീവനം മുറിക്കും. ജനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും പറയുന്നു—“ഇത് വെറും ബാലചേഷ്ട മാത്രമാണ്.”

Verse 61

अनंतरं हसिष्यंति युक्तं दीक्षिततास्त्विति । सर्वेप्याक्षारयिष्यंति तव विप्रं च मां च वै

അതിനുശേഷം അവർ ചിരിച്ച് പറയും—“ഇതാണോ ‘യുക്തമായ’ ദീക്ഷ!” നിന്റെ കാരണത്താൽ എല്ലാവരും നിന്റെ ബ്രാഹ്മണ ഗുരുവിനെയും എന്നെയും കുറ്റപ്പെടുത്തും.

Verse 62

मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति । पिता पितेन पापीयाञ्च्छ्रुतिस्मृतिपथीनकिम्

ജനങ്ങൾ പറയുന്നു—“ദുഷ്‌വചനങ്ങളാൽ പുത്രൻ മാതാവിന്റെ സ്വഭാവം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.” പിന്നെ—“പിതാവിന്റെ പിതാവിന്റെ കാരണത്താൽ പിതാവ് കൂടുതൽ പാപിയാണ്; അവർ ശ്രുതി‑സ്മൃതി മാർഗാനുയായികൾ അല്ലയോ?”

Verse 63

तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः । न चर्तुस्नातयापीह मुखं दुष्टस्य वीक्षितम्

അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ലീനമായ മനസ്സുള്ള എനിക്ക് മഹേശ്വരൻ തന്നെയാണ് സാക്ഷി. ഇവിടെ ‘നാലു സ്നാനം’ ചെയ്ത ശുദ്ധനും ദുഷ്ടന്റെ മുഖം പോലും നോക്കുകയില്ല.

Verse 64

अहो बलीयान्सविधिर्येन जाता भवानिति । प्रतिक्षणं जनन्येति शिक्ष्यमाणोतिदुर्मदः

അവർ പറയുന്നു—“അഹോ, നീ ജനിച്ച വിധി എത്ര ശക്തം!” എങ്കിലും ഉപദേശം ലഭിച്ചിട്ടും അവൻ ക്ഷണക്ഷണം മാതാവിനോടേയ്ക്ക് തന്നെ പാഞ്ഞുചെന്ന് അത്യന്തം അഹങ്കാരിയായി പെരുമാറുന്നു.

Verse 65

न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः । मृगया मद्य पैशुन्य वेश्याचौर्यदुरोदरैः

അവൻ മന്ദബുദ്ധിയും വ്യസനിയും ആയതിനാൽ ആ ജീവിതധർമ്മം വിട്ടില്ല—വേട്ട, മദ്യപാനം, പരനിന്ദ‑ചാടി, വേശ്യാസംഗം, മോഷണം, നാശകരമായ ചൂതാട്ടം എന്നിവയിൽ അടിമപ്പെട്ടു.

Verse 66

सपारदारैर्व्यसनैरेभिः कोत्र न खंडितः । यद्यन्मध्ये गृहे पश्येत्तत्तन्नीत्वा सुदुर्मतिः

പരസ്ത്രീസംഗം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഈ വ്യസനങ്ങളാൽ ലോകത്തിൽ ആരാണ് തകർന്നുപോകാത്തത്? വീട്ടിനകത്ത് എന്തെന്ത് കണ്ടാലും അതെല്ലാം പിടിച്ചെടുത്തു കൊണ്ടുപോകും—അത്യന്തം ദുർമതി.

Verse 67

अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम् । नवरत्नमयीं मातुः करतः पितुरूर्मिकाम

അവൻ ചൂതാട്ടക്കാരെ വീട്ടുപകരണങ്ങളും വസ്ത്രാദികളും ഏല്പിച്ചു; അതുപോലെ അമ്മയുടെ നവരത്നജടിത മുദ്രികയും അച്ഛന്റെ വിരലിലെ മോതിരവും വരെ ദാനം ചെയ്തു।

Verse 68

स्वपंत्यास्त्वेकदाऽदाय दुरोदरिकरेऽर्पयत् । एकदा गच्छता राजभवनान्निजमुद्रिका

ഒരിക്കൽ അവൾ ഉറങ്ങുമ്പോൾ മുദ്രിക എടുത്ത് ചൂതാട്ടക്കാരന്റെ കൈയിൽ വെച്ചു; മറ്റൊരിക്കൽ രാജഭവനത്തിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ തന്റെ സ്വന്തം മുദ്രികയും കൈവശം കൊണ്ടുപോയി।

Verse 69

दीक्षितेन परिज्ञाता दैवाद्द्यूतकृतः करे । उवाच दीक्षितस्तं च कुतो लब्धा त्वयोर्मिका । पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्प्रत्युवाच किम्

ദൈവയോഗത്തിൽ ദീക്ഷിത ബ്രാഹ്മണൻ ചൂതാട്ടക്കാരന്റെ കൈയിൽ ആ മുദ്രിക കണ്ടു. ദീക്ഷിതൻ, “ഈ മോതിരം നിനക്ക് എവിടെ നിന്നാണ് ലഭിച്ചത്?” എന്നു ചോദിച്ചു. വീണ്ടും വീണ്ടും നിർബന്ധിച്ച് ചോദിച്ചപ്പോൾ അവൻ എന്ത് മറുപടി പറഞ്ഞു?

Verse 70

ममाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्य कर्मणा । लब्धा मुद्रा त्वदीयेन पुत्रेणैषा ममार्पिता

അവൻ പറഞ്ഞു: “ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഇത്ര ഉയർന്ന ശബ്ദത്തിൽ എന്നെ എന്തിന് കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു? മോഷണവുമായി എനിക്ക് എന്ത് ബന്ധം? ഈ മുദ്രിക നിന്റെ മകനിൽ നിന്നാണ് ലഭിച്ചത്—അവൻ തന്നെയാണ് എനിക്ക് നൽകിയത്.”

Verse 71

मम मातुर्हि पूर्वे द्युर्जित्वानीतो हि शाटकः । न केवलं ममाप्येतदंगुलीयं समर्पितम्

അവൻ പറഞ്ഞു: “മുമ്പ് ചൂതാട്ടത്തിൽ ജയിച്ച് അവൻ എന്റെ അമ്മയുടെ ശാടക (വസ്ത്രം) കൊണ്ടുപോയി; അതുമാത്രമല്ല—എന്റെ ഈ മോതിരവും അവൻ ഏല്പിച്ചു.”

Verse 72

अन्येषां द्यूतकर्तृणां भूरि तेनार्पितं वसु । रत्नकुप्यदुकूलानि भृंगारुप्रभृतीनि च

അവൻ മറ്റു ചൂതാട്ടക്കാര്ക്കും ധാരാളം ധനം അർപ്പിച്ചു—രത്നങ്ങൾ, ഗൃഹോപയോഗ വിലയേറിയ വസ്തുക്കൾ, ഉത്തമ വസ്ത്രങ്ങൾ, ഭുജബന്ധം മുതലായ ആഭരണങ്ങൾ।

Verse 73

भाजनानि विचित्राणि कांस्य ताम्रमयानि च । नग्नीकृत्यप्रति दिनं बद्ध्यंते द्यूतकारिभिः

കാംസ്യവും ചെമ്പും കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ വിചിത്ര പാത്രങ്ങളും അവരിൽ നിന്ന് കവർന്നെടുക്കപ്പെട്ടു; ചൂതാട്ടക്കാർ ദിനംപ്രതി അവരെ സർവ്വസ്വഹീനരാക്കി ബന്ധിച്ച് (ദുഃഖത്തിലേക്ക്) വലിച്ചിഴച്ചു।

Verse 74

न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले । अद्य यावत्त्वया विप्र दुरोदरशिरोमणिः

ഭൂമിമണ്ഡലത്തിൽ അവനോടു തുല്യനായ പാശക്രീഡകൻ ആരുമില്ല; ഇന്നുവരെ, ഹേ വിപ്ര, അവൻ ചൂതാട്ടക്കാരിൽ ശിരോമണിയാണ്।

Verse 75

कथं नाज्ञायि तनयो ऽविनयानयकोविदः । इति श्रुत्वा त्रपाभार विनम्रतरकंधरः

‘അവിനയത്തിലേക്ക് നയിക്കാൻ നിപുണനായ ഈ പുത്രനെ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാനായില്ല?’ എന്നു കേട്ടപ്പോൾ, അവൻ ലജ്ജാഭാരത്തിൽ കൂടുതൽ ശിരസ്സു താഴ്ത്തി।

Verse 76

प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमंदिरम् । महापतिव्रतामास्य पत्नीं प्रोवाच तामथ

വസ്ത്രംകൊണ്ട് തല മൂടി അവൻ തന്റെ വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു; തുടർന്ന് മഹാപതിവ്രതയും സദ്ഗുണസമ്പന്നയുമായ ഭാര്യയോടു അവൻ സംസാരിച്ചു।

Verse 77

दीक्षितायिनि कुत्रासि क्व ते गुणनिधिः सुतः । अथ तिष्ठतु किं तेन क्व सा मम शुभोर्मिका

ഹേ ദീക്ഷിതായിനീ, നീ എവിടെയാണ്? ഗുണനിധിയായ നിന്റെ പുത്രൻ എവിടെ? അവൻ ഇരിക്കട്ടെ—അവനാൽ എന്ത്; എന്നാൽ എന്റെ ശുഭമുദ്രിക എവിടെ?

Verse 78

अंगोद्वर्तन काले या त्वया मेंऽगुलितो हृता । नवरत्नमयीं शीघ्रं तामानीय प्रयच्छ मे

ശരീരത്തിൽ ഉബട്ടനം തേച്ച സമയത്ത് നീ എന്റെ വിരലിൽ നിന്ന് എടുത്ത നవరത്നമയമായ ആ മുദ്രിക വേഗം കൊണ്ടുവന്ന് എനിക്ക് തരിക.

Verse 79

इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायिनी । प्रोवाच सा तु माध्याह्नीं क्रियां निष्पादयत्वथ

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദീക്ഷിതായിനീ ഭയപ്പെട്ടു. പിന്നെ അവൾ പറഞ്ഞു: “ആദ്യം മധ്യാഹ്നകർമ്മം പൂർത്തിയാകട്ടെ; പിന്നെ.”

Verse 80

व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादि कर्मणि । समयोयमतिक्रामेदतिथीनां प्रियातिथे

ഞാൻ ദേവപൂജയും ഉപഹാരാദി കര്‍മ്മങ്ങളും കൊണ്ട് തിരക്കിലാണ്. ഇത് അതിഥികളുടെ സമയം—ഹേ അതിഥിപ്രിയ, ഇത് ലംഘിക്കരുത്.

Verse 81

इदानीमेव पक्वान्नकरणव्यग्रया मया । स्थापिता भाजने क्वापि विस्मृतेति न वेद्म्यहम्

ഇപ്പോഴേ പാകന്നം ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിൽ ഞാൻ അത് ഏതോ പാത്രത്തിൽ വെച്ചു; മറന്നുപോയി—എവിടെ വെച്ചെന്നെനിക്ക് അറിയില്ല.

Verse 82

दीक्षित उवाच । हंहो सत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि । यदायदा त्वां संपृच्छे तनयः क्व गतस्त्विति

ദീക്ഷിതൻ പറഞ്ഞു—“അഹോ! സത്പുത്രജനനി, നിത്യം സത്യം പറയുന്നവളേ! ഞാൻ എപ്പോഴെപ്പോഴാണ് നിന്നോടു ചോദിക്കുന്നത്—‘മകൻ എവിടെ പോയി?’”

Verse 83

तदातदेति त्वं ब्रूया नाथेदानीं स निर्गतः । अधीत्याध्ययनार्थं च द्वित्रैर्मित्रैः सयुग्बहिः

നീ ‘അപ്പോൾ-അപ്പോൾ’ എന്നുതന്നെ പറയുന്നു; എന്നാൽ ഹേ നാഥേ, ഇപ്പോൾ അവൻ പുറത്തുപോയിരിക്കുന്നു—പഠിച്ച്, കൂടുതൽ അധ്യയനാർത്ഥം, രണ്ടുമൂന്നു സുഹൃത്തുകളോടൊപ്പം.

Verse 84

कुतस्त्वच्छाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयाऽर्पितः । लंबते वस्त्रधान्यांयस्तथ्यं ब्रूहि भयं त्यज

ഹേ ഭാര്യേ! ഞാൻ തന്ന മഞ്ജിഷ്ഠവർണ്ണ വസ്ത്രം എവിടെ? അത് വസ്ത്രശേഖരത്തിൽ തൂങ്ങിയിരുന്നതല്ലോ—സത്യം പറയുക, ഭയം വിട്ടുകളയുക.

Verse 85

सांप्रतं नेक्ष्यते सोपि भृंगारुर्मणिमंडितः । पट्टसूत्रमयीसापि त्रिपटी क्व नृपार्पिता

ഇപ്പോൾ ആ മണിമണ്ഡിത ഭൃംഗാരവും കാണുന്നില്ല; രാജാവ് നൽകിയ പട്ടുത്രിപടിയും എവിടെയാണ്?

Verse 86

क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा । नागदंतमयी सा क्व सुखकौतुकमंचिका

ആ ദക്ഷിണദേശീയ കാംസ്യപാത്രം എവിടെ? ഗൗഡദേശത്തിലെ താമ്രഘടിയും എവിടെ? സുഖവും കൗതുകവും നല്കുന്ന ദന്തമയമായ ആ ചെറിയ മഞ്ചിക എവിടെ?

Verse 87

क्व सा पर्वतदेशीया चंद्रकांतशिलोद्भवा । दीपिका व्यग्रहस्ताग्रा सालंकृच्छालभंजिका

പർവ്വതദേശത്തിൽ ജനിച്ച ചന്ദ്രകാന്തശിലോദ്ഭവമായ ആ ദീപിക എവിടെയാണ്? വ്യഗ്രമായ കൈയുടെ അഗ്രത്തിൽ അതിന്റെ ജ്വാല കുലുങ്ങി, അലങ്കൃതമായി, ഗൃഹദീപ്തിയെയും മീതെക്കടക്കുന്നതുപോലെ തിളങ്ങുന്നു.

Verse 88

किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा । तदाभ्यवहरिष्येहमुपयंस्याम्यहं यदा

കൂടുതൽ പറയുന്നതെന്തിന്, ഹേ കുലജനേ? നിന്നോടു ഞാൻ വ്യർഥമായി കോപിക്കുന്നു. സമയം വന്നാൽ ഞാൻ തന്നേ നടപടി എടുക്കും; ഞാൻ തന്നേ എല്ലാം ഒരുക്കും.

Verse 89

अनपत्योस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा । उत्तिष्ठानय दर्भांबु तस्मै दद्यां तिलांजलिम्

ആ ദുഷ്ടൻ, കുലത്തെ മലിനപ്പെടുത്തിയവൻ കാരണം ഞാൻ യോഗ്യസന്താനമില്ലാത്തവൻ. എഴുന്നേൽക്കൂ—ദർഭ (കുശ)യും വെള്ളവും കൊണ്ടുവരൂ; ഞാൻ അവനു തിലാഞ്ജലി (പിതൃതർപ്പണം) അർപ്പിക്കും.

Verse 90

अपुत्रत्वं वरं नृणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् । त्यजेदेकं कुलस्यार्थे नीतिरेषा सनातनी

മനുഷ്യർക്കു കുപുത്രൻ—കുലത്തിന്റെ മലിനം—ഉണ്ടാകുന്നതിനെക്കാൾ പുത്രഹീനത ശ്രേയസ്. കുലഹിതത്തിനായി ഒരാളെ ത്യജിക്കാം; ഇതാണ് സനാതന നീതി.

Verse 91

स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्निकस्यचित् । श्रोत्रियस्य सुतां प्राप्य पाणिं जग्राह दीक्षितः

സ്നാനം ചെയ്ത് നിത്യവിധി നിർവഹിച്ചു, അതേ ദിവസത്തിൽ ദീക്ഷിതൻ ഒരു ശ്രോത്രിയന്റെ പുത്രിയെ ലഭിച്ച് ധർമ്മപ്രകാരം അവളുടെ പാണിഗ്രഹണം നടത്തി.

Verse 92

श्रुत्वा तथा स वृत्तांतं प्राक्तनं स्वं विनिंद्य च । कांचिद्दिशं समालोच्य निर्ययौ दीक्षितांगजः

ആ വൃത്താന്തം കേട്ട് തന്റെ പൂർവ്വചരിതത്തെ നിന്ദിച്ചു, ദീക്ഷിതന്റെ പുത്രൻ ഒരു ദിശയെ ആലോചിച്ച് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 93

चिंतामवाप महतीं क्व यामि करवाणि किम् । नाहमभ्यस्तविद्योस्मि न चैवास्ति धनोस्म्यहम्

അവൻ മഹാ ചിന്തയിൽ ആകപ്പെട്ടു— ‘ഞാൻ എവിടെ പോകും? എന്ത് ചെയ്യും? എനിക്ക് വിദ്യാഭ്യാസമില്ല; ധനവും ഇല്ല।’

Verse 94

देशांतरे ह्यस्ति धनः सद्विद्यः सुखमेधते । भयमस्ति धने चौरात्सविद्यः सर्वतोऽभयः

ധനം അന്യദേശത്തും ഉണ്ടാകാം; എന്നാൽ സദ്വിദ്യ സുഖത്തോടെ വളരും. ധനത്തിന് കള്ളഭയം; വിദ്യാവാൻ എല്ലായിടത്തും നിർഭയൻ.

Verse 95

यायजूके कुले जन्म क्वक्व मे व्यसनं तथा । अहो बलीयान्स विधिर्भाविकर्मानुसंधयेत्

യായജൂക കുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും എനിക്ക് ഇത്തരമൊരു ദുരിതം എവിടെ നിന്ന് വന്നു! അയ്യോ, വിധിയാണ് ശക്തൻ; അത് ഭാവികർമ്മഫലത്തിന്റെ തുടർച്ചയെ പിന്തുടരുന്നു.

Verse 96

भिक्षितुं नाधिगच्छामि न मे परिचितः क्वचित् । न च पार्श्वे धनं किंचित्किमत्र शरणं भवेत्

ഭിക്ഷ തേടാനുള്ള വഴിയും എനിക്ക് കിട്ടുന്നില്ല; എവിടെയും പരിചയക്കാരനില്ല. കൈവശം അല്പം ധനവും ഇല്ല— ഇവിടെ എനിക്ക് ശരണം എന്ത്?

Verse 97

सदाभ्युदिते भानौ प्रसूर्मे मृष्टभोजनम् । दद्यादद्यात्र कं याचे याचेह जननी न मे

അവൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—“സൂര്യൻ സദാ ഉദിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ഇന്ന് എന്റെ ജനനി എനിക്ക് രുചികരമായ ഭോജനം തന്നേനെ; എന്നാൽ ഇവിടെ ഇപ്പോൾ ഞാൻ ആരോടു യാചിക്കണം? ഈ സ്ഥലത്ത് എനിക്ക് അമ്മയില്ല.”

Verse 98

इति चिंतयतस्तस्य भानुरस्ताचलं गतः । एतस्मिन्नेव समये कश्चिन्माहेश्वरो नरः

അവൻ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ സൂര്യൻ അസ്താചലത്തിലേക്ക് അസ്തമിച്ചു. അതേ സമയത്ത് മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ) ഭക്തനായ ഒരാൾ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 99

महोपहारानादाय नगराद्बहिरभ्यगात् । समभ्यर्चितुमीशानं शिवरात्रावुपोषितः

അവൻ മഹോപഹാരങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ട് നഗരത്തിന് പുറത്തേക്ക് പോയി; ശിവരാത്രി രാത്രിയിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് ഈശാനൻ (ശിവൻ)നെ ആരാധിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 100

पक्वान्नगंधमाघ्राय क्षुधितः स तमन्वगात् । इदमन्नं मया ग्राह्यं शिवायोपस्कृतं निशि

പാകം ചെയ്ത അന്നത്തിന്റെ സുഗന്ധം നുകർന്ന്, വിശപ്പോടെ അവൻ അവന്റെ പിന്നാലെ പോയി; മനസ്സിൽ—“ഇത് ഞാൻ എടുക്കണം; രാത്രിയിൽ ശിവനു നിവേദ്യമായി ഒരുക്കിയതായാലും” എന്നു വിചാരിച്ചു.

Verse 110

कुलाचारप्रतीपोयं पित्रोर्वाक्यपराङ्मुखः । सत्यशौचपरिभ्रष्टःसंध्यास्नानविवर्जितः

“ഇവൻ കുലാചാരത്തിന് വിരോധി, മാതാപിതാക്കളുടെ വചനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുഖൻ; സത്യവും ശൗചവും വിട്ടു പതിതനായിട്ട്, സന്ധ്യാവന്ദനവും സ്നാനകർമ്മവും ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു।”

Verse 120

कलिंगराजोभविताऽधुनाविधुतकल्मषः । एष द्विजवरो दूता यूयं यात यथागताः

പാപമുക്തനായ ഇവൻ ഇനി കലിംഗരാജാവായിത്തീരും. ഈ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ എൻ്റെ ദൂതനാണ്; അല്ലയോ ദൂതന്മാരേ, നിങ്ങൾ വന്നതുപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോകുവിൻ.

Verse 130

स्वार्थदीपदशोद्योत लिंगमौलि तमोहरः । कलिंगविषये राज्यं प्राप्तो धर्मरतिः सदा

അന്ധകാരത്തെ അകറ്റുന്നവനും, ശിരസ്സിൽ ശിവലിംഗം ധരിച്ചവനും, പത്തു ദീപങ്ങളാൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനുമായ അദ്ദേഹം കലിംഗരാജ്യം നേടുകയും എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളവനായിരിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 140

तावत्तताप स तपस्त्वगस्थिपरिशेषितम् । यावद्बभूव तद्वर्ष्म वर्षाणामयुतं शतम्

തൊലിയും എല്ലും മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നത് വരെ അദ്ദേഹം തപസ്സ് ചെയ്തു. നൂറു അയുതം (പത്തു ലക്ഷം) വർഷത്തോളം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ശരീരം ആ അവസ്ഥയിൽ തുടർന്നു.

Verse 150

क्रूरदृग्वीक्षते यावत्पुनःपुनरिदं वदन् । तावत्पुस्फोट तन्नेत्रं वामं वामा विलोकनात

ക്രൂരമായ ദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കിക്കൊണ്ട് അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഇത് പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ദേവിയുടെ ഇടതുവശത്തെ നോട്ടത്താൽ അവൻ്റെ ഇടതു കണ്ണ് പൊട്ടിപ്പോയി.

Verse 160

देवेन दत्ता ये तुभ्यं वराः संतु तथैव ते । कुबेरो भव नाम्ना त्वं मम रूपेर्ष्यया सुत

ദേവൻ നിനക്ക് നൽകിയ വരങ്ങൾ അപ്രകാരം തന്നെ നിലനിൽക്കട്ടെ. മകനേ! എൻ്റെ രൂപത്തോടുള്ള അസൂയ കാരണം നീ 'കുബേരൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.

Verse 166

पुर्यां यक्षेश्वराणां ते स्वरूपमिति वर्णितम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो नरो मुच्येदसंशयम्

ഈ പുണ്യപുരിയിൽ യക്ഷേശ്വരന്മാരുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം നിനക്കു വിവരിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ സംശയമില്ലാതെ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും.