Adhyaya 146

Verse 1

। मार्कण्डेय उवाच । अस्माहकं ततो गच्छेत्पितृतीर्थमनुत्तमम् । प्रेतत्वाद्यत्र मुच्यन्ते पिण्डेनैकेन पूर्वजाः

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതിന് ശേഷം അസ്മാഹക എന്ന അനുത്തമ പിതൃതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ഒരൊറ്റ പിണ്ഡദാനത്താൽ പൂർവ്വികർ പ്രേതത്വാദി ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകുന്നു।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । अस्माहकस्य माहात्म्यं कथयस्व ममानघ । स्नानदानेन यत्पुण्यं तथा पिण्डोदकेन च

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അനഘ, അസ്മാഹകത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം എനിക്ക് പറയുക; സ്നാനവും ദാനവും കൊണ്ടും, പിണ്ഡവും ഉദകാർപ്പണവും കൊണ്ടും ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം എന്ത്?

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा कल्पे नृपश्रेष्ठ ऋषिदेवसमागमे । प्रश्नः पृष्टो मया तात यथा त्वमनुपृच्छसि

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! പുരാകൽപ്പത്തിൽ ഋഷി-ദേവസമാഗമത്തിൽ, ഹേ താത, നീ ഇപ്പോൾ ചോദിക്കുന്നതുപോലെ തന്നേ ഈ ചോദ്യം ഞാനും ചോദിച്ചിരുന്നു।

Verse 4

एकत्र सागराः सप्त सप्रयागाः सपुष्कराः । नास्य साम्यं लभन्ते ते नात्र कार्या विचारणा

ഏഴ് സമുദ്രങ്ങളും, പ്രയാഗവും, പുഷ്കരവും ഒരിടത്ത് ഒന്നിച്ചാലും, അവയ്ക്ക് ഇതിന്റെ സമ്യം ലഭിക്കുകയില്ല; ഇതിൽ കൂടുതൽ വിചാരം വേണ്ട।

Verse 5

सोमनाथं तु विख्यातं यत्सोमेन प्रतिष्ठितम् । तत्र सोमग्रहे पुण्यं तत्पुण्यं लभते नरः

സോമനാഥൻ പ്രസിദ്ധൻ; സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചതാകുന്നു. ആ സ്ഥലത്ത് സോമഗ്രഹ പുണ്യാചരണം ചെയ്യുന്നവൻ അതിന്റെ പുണ്യം തന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 6

मासान्ते पितरो नृणां वीक्षन्ते सन्ततिं स्वकाम् । कश्चिदस्मत्कुलेऽस्माकं पिण्डमत्र प्रदास्यति

മാസാന്ത്യത്തിൽ പിതൃകൾ തങ്ങളുടെ സന്തതിയെ നോക്കുന്നു—‘നമ്മുടെ കുലത്തിൽ ആരെങ്കിലും ഇവിടെ പിണ്ഡം നൽകുമോ?’ എന്ന്।

Verse 7

प्रपितामहास्तथादित्याः श्रुतिरेषा सनातनी । एवं ब्रुवन्ति देवाश्च ऋषयः सतपोधनाः

പ്രപിതാമഹരും ആദിത്യരും ഇങ്ങനെ തന്നേ പറയുന്നു—ഇത് ശ്രുതിയുടെ സനാതന ഉപദേശം. ദേവന്മാരും തപോധനരായ ഋഷിമാരും ഇതേവിധം പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 8

सकृत्पिण्डोदकेनैव शृणु पार्थिव यत्फलम् । द्वादशाब्दानि राजेन्द्र योगं भुक्त्वा सुशोभनम्

ഹേ പാർഥിവാ! ഒരിക്കൽ പിണ്ഡവും ഉദകവും അർപ്പിച്ചതിനാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം കേൾക്കുക. ഹേ രാജേന്ദ്രാ! പിതൃഗണങ്ങൾ പന്ത്രണ്ടു വർഷം ശോഭനമായ ക്ഷേമയോഗം അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 9

युगे युगे महाराज अस्माहके पितामहाः । सर्वदा ह्यवलोकन्त आगच्छन्तं स्वगोत्रजम्

ഹേ മഹാരാജാ! യുഗം യുഗമായി നമ്മുടെ പിതാമഹന്മാർ എപ്പോഴും സ്വന്തം ഗോത്രജനത്തിന്റെ വരവ് കാത്തുനോക്കുന്നു.

Verse 10

भविष्यति किमस्माकममावास्याप्यमाहके । स्नानं दानं च ये कुर्युः पितॄणां तिलतर्पणम्

‘അമാവാസ്യയിലും മാഘത്തിലും ഞങ്ങൾക്ക് എന്താകും?’ എന്ന് അവർ ആശങ്കപ്പെടുന്നു. സ്നാനം, ദാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്കായി തിലതർപ്പണം ചെയ്യുന്നവർ അവർക്കു ആശ്രയമാകുന്നു.

Verse 11

ते सर्वपापनिर्मुक्ताः सर्वान्कामांल्लभति वै । जलमध्येऽत्र भूपाल अग्नितीर्थं च तिष्ठति

അവർ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തരായി സത്യമായും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ ഭൂപാലാ! ഇവിടെ ജലത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ ‘അഗ്നിതീർത്ഥം’ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 12

दर्शनात्तस्य तीर्थस्य पापराशिर्विलीयते । स्नानमात्रेण राजेन्द्र ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ ദർശനം മാത്രത്താൽ പാപസമൂഹം ലയിക്കുന്നു. ഹേ രാജേന്ദ്രാ! സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താലും ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം പോലും അകലുന്നു.

Verse 13

शुक्लाम्बरधरो नित्यं नियतः स जितेन्द्रियः । एककालं तु भुञ्जानो मासं तीर्थस्य सन्निधौ

നിത്യവും ശ്വേതവസ്ത്രം ധരിച്ചു, നിയമനിഷ്ഠനും ജിതേന്ദ്രിയനും ആയി, ഒരിക്കൽ മാത്രം ആഹാരം കഴിച്ച്—തീർത്ഥസന്നിധിയിൽ ഒരു മാസം വസിക്കണം.

Verse 14

सुवर्णालंकृतानां तु कन्यानां शतदानजम् । फलमाप्नोति सम्पूर्णं पितृलोके महीयते

സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച നൂറു കന്യാദാനത്തിനുതുല്യമായ ഫലം അവൻ പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കുന്നു; പിതൃലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 15

पृथिव्यामासमुद्रायां महाभोगपतिर्भवेत् । धनधान्यसमायुक्तो दाता भवति धार्मिकः

ഈ പുണ്യകർമ്മത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ അവൻ ഭൂമിയിൽ സമുദ്രപരിധിവരെ മഹാഭോഗങ്ങളുടെ അധിപനാകും; ധനധാന്യസമ്പന്നനായി, ദാനശീലനായി, ധർമ്മനിഷ്ഠനായി മാറും.

Verse 16

उपवासी शुचिर्भूत्वा ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् । अस्माहकं समासाद्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत्

ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് ശുദ്ധനായി അവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കാം. ഞങ്ങളുടെ ഈ തീർത്ഥത്തിലെത്തി പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവനും പരമ മംഗളകരമായ ഗതി പ്രാപിക്കും.

Verse 17

कोटिवर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा दिवश्च्युतः

അവൻ കോടികളായ ആയിരം വർഷങ്ങൾ രുദ്രലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു; തുടർന്ന് പുണ്യം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് പതിക്കുന്നു—കർമ്മസഞ്ചയം തീർന്ന് ദിവ്യസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതനാകുന്നു.

Verse 18

सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले जायेत रूपवान् । कृत्वाभिषेकविधिना हयमेधफलं लभेत्

അവൻ സ്വർണം, മണി, മുത്ത് എന്നിവയിൽ സമൃദ്ധമായ കുലത്തിൽ പുനർജന്മം പ്രാപിച്ച് രൂപവാനാകുന്നു. അഭിഷേകവിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 19

धनाढ्यो रूपवान्दक्षो दाता भवति धार्मिकः । चतुर्वेदेषु यत्पुण्यं सत्यवादिषु यत्फलम्

അവൻ ധനാഢ്യനും രൂപവാനും ദക്ഷനും ദാനശീലനും ധാർമ്മികനുമാകുന്നു. ചതുര്‍വേദങ്ങളിലെ പുണ്യവും സത്യവാദികൾക്കുള്ള ഫലവും—

Verse 20

तत्फलं लभते नूनं तत्र तीर्थेऽभिषेचनात् । तीर्थानां परमं तीर्थं निर्मितं शम्भुना पुरा

ആ തീർത്ഥത്തിൽ അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്താൽ അതേ ഫലം നിശ്ചയമായും ലഭിക്കുന്നു. തീർത്ഥങ്ങളിൽ പരമമായ ഈ തീർത്ഥം പൂർവ്വം ശംഭു (ശിവൻ) നിർമ്മിച്ചതാണ്.

Verse 21

हृदयेशः स्वयं विष्णुर्जपेद्देवं महेश्वरम् । गन्धर्वाप्सरसश्चैव मरुतो मारुतास्तथा

ഹൃദയത്തിൽ അധിവസിക്കുന്ന സ്വയം വിഷ്ണു ദേവ മഹേശ്വരനെ ജപിക്കുന്നു. അതുപോലെ ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളും മരുത്തുകൾ—വായുദേവന്മാരും (ജപിക്കുന്നു).

Verse 22

विश्वेदेवाश्च पितरः सचन्द्राः सदिवाकराः । मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

വിശ്വേദേവന്മാർ, പിതൃഗണങ്ങൾ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും സഹിതം; കൂടാതെ മറിയീചി, അത്രി, അങ്കിരസ്, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു എന്നീ ഋഷിമാരും—(അവിടെയെല്ലാം സ്തുതിക്കുന്നു).

Verse 23

प्रचेताश्च वसिष्ठश्च भृगुर्नारद एव च । च्यवनो गालवश्चैव वामदेवो महामुनिः

അവിടെ പ്രചേതാ, വസിഷ്ഠൻ, ഭൃഗു, നാരദൻ എന്നിവരും; കൂടാതെ ച്യവനൻ, ഗാലവൻ, മഹാമുനി വാമദേവനും സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 24

वालखिल्याश्च गन्धारास्तृणबिन्दुश्च जाजलिः । उद्दालकश्चर्ष्यशृङ्गो वसिष्ठश्च सनन्दनः

അവിടെ വാലഖില്യരും ഗന്ധാരരും; തൃണബിന്ദുവും ജാജലിയും; ഉദ്ദാലകനും ഋഷ്യശൃംഗനും; വസിഷ്ഠനോടൊപ്പം സനന്ദനനും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 25

शुक्रश्चैव भरद्वाजो वात्स्यो वात्स्यायनस्तथा । अगस्तिर्मित्रावरुणौ विश्वामित्रो मुनीश्वरः

അവിടെ ശുക്രനും ഭരദ്വാജനും, വാത്സ്യനും വാത്സ്യായനനും ഉണ്ടായിരുന്നു; മിത്ര-വരുണജന്യനായ അഗസ്ത്യനും, മുനീശ്വരൻ വിശ്വാമിത്രനും സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 26

गौतमश्च पुलस्त्यश्च पौलस्त्यः पुलहः क्रतुः । सनातनस्तु कपिलो वाह्निः पञ्चशिखस्तथा

അവിടെ ഗൗതമനും പുലസ്ത്യനും; കൂടാതെ പൗലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു; പിന്നെ സനാതനൻ, കപിലൻ, വാഹ്നി, പഞ്ചശിഖൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 27

अन्येऽपि बहवस्तत्र मुनयः शंसितव्रताः । क्रीडन्ति देवताः सर्व ऋषयः सतपोधनाः

അവിടെ പ്രശംസിതവ്രതങ്ങളുള്ള അനേകം മുനിമാരും സന്നിഹിതരായിരുന്നു; കൂടാതെ എല്ലാ ദേവതകളും, തപോധനസമ്പന്നരായ എല്ലാ ഋഷിമാരും അവിടെ ക്രീഡിച്ചു।

Verse 28

मनुष्याश्चैव योगीन्द्राः पितरः सपितामहाः । अस्माहकेऽत्र तिष्ठन्ति सर्व एव न संशयः

ഇവിടെ മനുഷ്യരും, യോഗീന്ദ്രന്മാരായ മഹായോഗികളും, പിതൃദേവന്മാർ പിതാമഹന്മാരോടുകൂടി വസിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ഹിതാർത്ഥം എല്ലാവരും ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു—സംശയമില്ല.

Verse 29

पितरः पितामहाश्चैव तथैव प्रपितामहाः । येषां दत्तमुपस्थायि सुकृतं वापि दुष्कृतम्

പിതാക്കന്മാർ, പിതാമഹന്മാർ, പ്രപിതാമഹന്മാർ—അവരുടെ സന്നിധിയിൽ അർപ്പിച്ച ദാനം നിലകൊള്ളുന്നു; അവിടെ പുണ്യമോ പാപമോ ആയ കർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 30

अक्षयं तत्र तत्सर्वं यत्कृतं योधनीपुरे । मातरं पितरं त्यक्त्वा सर्वबन्धुसुहृज्जनान्

യോധനീപുരത്തിൽ ചെയ്യുന്നതെല്ലാം അക്ഷയമാകുന്നു. മാതാപിതാക്കളെയും എല്ലാ ബന്ധു-സുഹൃത്തുകളെയും ഉപേക്ഷിച്ചാലും, അവിടെ ചെയ്ത കർമ്മഫലം നശിക്കുകയില്ല.

Verse 31

धनं धान्यं प्रियान्पुत्रांस्तथा देहं नृपोत्तम । गच्छते वायुभूतस्तु शुभाशुभसमन्वितः

ധനം, ധാന്യം, പ്രിയപുത്രന്മാർ, ദേഹവും, ഹേ നൃപോത്തമാ, എല്ലാം ഇവിടെ തന്നെ ശേഷിക്കുന്നു. ജീവൻ വായുരൂപനായെന്നപോലെ പുറപ്പെടുന്നു; കൂടെ വരുന്നത് ശുഭാശുഭ കർമ്മങ്ങൾ മാത്രം.

Verse 32

अदृश्यः सर्वभूतानां परमात्मा महत्तरः । शुभाशुभगतिं प्राप्तः कर्मणा स्वेन पार्थिव

സകലഭൂതങ്ങൾക്കും അദൃശ്യനായ പരമാത്മാവ്—മഹത്തന്മാരിലും മഹത്തൻ—ഹേ പാർത്ഥിവാ, സ്വന്തം കർമ്മപ്രകാരം ശുഭമോ അശുഭമോ ആയ ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 33

युधिष्ठिर उवाच । शुभाशुभं न बन्धूनां जायते केन हेतुना । एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रलीयते

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ബന്ധുക്കൾക്ക് ഒരാളുടെ ശുഭാശുഭം എന്തുകൊണ്ട് പങ്കാകുന്നില്ല? ജീവി ഒറ്റയ്ക്കു ജനിക്കുന്നു; നിശ്ചയമായും ഒറ്റയ്ക്കു ലയിക്കുന്നു.

Verse 34

एको हि भुङ्क्ते सुकृतमेक एव हि दुष्कृतम्

നിശ്ചയമായും പുണ്യഫലം ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു; പാപഫലവും ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 35

मार्कण्डेय उवाच । एष त्वयोक्तो नृपते महाप्रश्नः स्मृतो मया

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, നീ ചോദിച്ച ഈ മഹാപ്രശ്നം എനിക്ക് സ്മരണയായി.

Verse 36

पितामहमुखोद्गीतं श्रुतं ते कथयाम्यहम् । यन्मे पितामहात्पूर्वं विज्ञातमृषिसंसदि

പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാ)യുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ഗീതമായി ഞാൻ കേട്ടതു തന്നെയാണ് ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നത്; ഋഷിസഭയിൽ മുമ്പേ എന്റെ പിതാമഹനിൽ നിന്നു ഞാൻ അറിഞ്ഞ ഉപദേശമത്.

Verse 37

न माता न पिता बन्धुः कस्यचिन्न सुहृत्क्वचित् । कस्य न ज्ञायते रूपं वायुभूतस्य देहिनः

വായുസ്വഭാവമുള്ള ആ ദേഹിക്ക് അമ്മയില്ല, അച്ഛനില്ല, ബന്ധുവില്ല; എവിടെയും സത്യസുഹൃത്തുമില്ല; അവന്റെ രൂപം ആരും അറിയുന്നില്ല.

Verse 38

यद्येवं न भवेत्तात लोकस्य तु नरेश्वर । अमर्यादं भवेन्नूनं विनश्यति चराचरम्

ഇങ്ങനെ അല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, താതാ! നരേശ്വരാ! നിശ്ചയമായും ലോകം അമര്യാദിതമാകുമായിരുന്നു; ചരാചരമൊക്കെയും നശിച്ചുപോകുമായിരുന്നു।

Verse 39

एवं ज्ञात्वा पूरा राजन्समस्तैर्लोककर्तृभिः । मर्यादा स्थापिता लोके यथा धर्मो न नश्यति

ഹേ രാജൻ! ഇത് അറിഞ്ഞ് പുരാതനകാലത്ത് ലോകധാരകരായ എല്ലാവരും ലോകത്തിൽ മര്യാദ സ്ഥാപിച്ചു; ധർമ്മം നശിക്കാതിരിക്കാനായി।

Verse 40

धर्मे नष्टे मनुष्याणामधर्मोऽभिभवेत्पुनः । ततः स्वधर्मचलनान्नरके गमनं ध्रुवम्

മനുഷ്യരിൽ ധർമ്മം നശിച്ചാൽ അധർമ്മം വീണ്ടും മേലിടപെടും; പിന്നെ സ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വഴുതുന്നതാൽ നരകഗമനം നിശ്ചയം।

Verse 41

लोको निरङ्कुशः सर्वो मर्यादालङ्घने रतः । मर्यादा स्थापिता तेन शास्त्रं वीक्ष्य महर्षिभिः

സകല ജനവും നിയന്ത്രണമില്ലാതെ മര്യാദ ലംഘനത്തിൽ രമിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് മഹർഷിമാർ ശാസ്ത്രം നിരീക്ഷിച്ച് മര്യാദ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 42

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । पिण्डोदकप्रदानं च तथैवातिथिपूजनम्

സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, സ്വാധ്യായം, ദേവതാര്ച്ചനം, പിണ്ഡ-ഉദകപ്രദാനം, അതിഥിപൂജനം—

Verse 43

पितरः पितामहाश्चैव तथैव प्रपितामहाः । त्रयो देवाः स्मृतास्तात ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

ഹേ താത! പിതാക്കന്മാർ, പിതാമഹന്മാർ, പ്രപിതാമഹന്മാർ—ഇവർ മൂന്നുപേരും ദേവത്രയമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു: ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ।

Verse 44

पूजितैः पूजिताः सर्वे तथा मातामहास्त्रयः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्रुतिस्मृत्यर्थनोदितान्

അവരെ പൂജിച്ചാൽ എല്ലാവരും പൂജിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ആകുന്നു; അതുപോലെ മൂന്നു മാതാമഹന്മാരും പൂജിതരാകുന്നു. അതിനാൽ ശ്രുതി-സ്മൃതി അഭിപ്രായം നിർദേശിക്കുന്ന ധർമ്മം സർവ്വശ്രമത്തോടെ അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 45

धर्मं समाचरन्नित्यं पापांशेन न लिप्यते । श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं मनसापि न लङ्घयेत्

നിത്യമായി ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ പാപത്തിന്റെ ലേശമാത്രത്താലും മലിനനാകുന്നില്ല. ശ്രുതി-സ്മൃതികളിൽ പ്രസ്താവിച്ച ധർമ്മം മനസ്സുകൊണ്ടും ലംഘിക്കരുത്।

Verse 46

इह लोके परे चैव यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः । पितापुत्रौ सदाप्येकौ बिम्बाद्बिम्बमिवोद्धृतौ

ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സ്വന്തം ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അറിയട്ടെ—പിതാവും പുത്രനും എപ്പോഴും ഏകമാണ്; ബിംബത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ബിംബം ഉദ്ഭവിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 47

विभक्तौ वाविभक्तौ वा श्रुतिस्मृत्यर्थतस्तथा । उद्धरेदात्मनात्मानमात्मानमवसादयेत्

വിഭക്തനായാലും അവിഭക്തനായാലും—ശ്രുതി-സ്മൃതി അഭിപ്രായപ്രകാരം ആചരിക്കണം. സ്വയം തന്നെ ഉയർത്തണം; സ്വയം തന്നെ തളർത്തരുത്।

Verse 48

पिण्डोदकप्रदानाभ्यामृते पार्थ न संशयः । एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन पिण्डोदकप्रदो भवेत्

ഹേ പാർഥാ, പിണ്ഡവും ഉദകവും അർപ്പിക്കാതെ കർത്തവ്യം പൂർണമാകില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇതറിഞ്ഞ് പരിശ്രമത്തോടെ പിണ്ഡോദകപ്രദാതാവാകണം.

Verse 49

आयुर्धर्मो यशस्तेजः सन्ततिश्चैव वर्धते । पृथिव्यां सागरान्तायां पितृक्षेत्राणि यानि च

ആയുസ്സ്, ധർമ്മം, യശസ്, തേജസ്, സന്തതി—ഇവ എല്ലാം വർധിക്കുന്നു. കൂടാതെ സമുദ്രാന്തമായ ഈ ഭൂമിയിൽ ഉള്ള പിതൃക്ഷേത്രങ്ങൾ…

Verse 50

तानि ते सम्प्रवक्ष्यामि येषु दत्तं महाफलम् । गयायां पुष्करे ज्येष्ठे प्रयागे नैमिषे तथा

ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു: ഏതു സ്ഥലങ്ങളിൽ നൽകിയ ദാനം മഹാഫലം നൽകുമോ—ഗയയിൽ, പുഷ്കരത്തിൽ, ജ്യേഷ്ഠതീർഥത്തിൽ, പ്രയാഗത്തിൽ, നൈമിഷത്തിലും.

Verse 51

संनिहत्यां कुरुक्षेत्रे प्रभासे कुरुनन्दन । पिण्डोदकप्रदानेन यत्फलं कथितं बुधैः

ഹേ കുരുനന്ദന, കുരുക്ഷേത്രത്തിലെ സന്നിഹിതാ തീർഥത്തിലും പ്രഭാസത്തിലും—പിണ്ഡോദകപ്രദാനത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ഫലം എന്ന് പണ്ഡിതർ പറഞ്ഞത്…

Verse 52

अस्माहके तदाप्नोति नर्मदायां न संशयः । तत्र ब्रह्मा मुरारिश्च रुद्रश्च उमया सह

അതേ ഫലം നമ്മുടെ സ്ഥലത്ത്—നർമദയിൽ—സംശയമില്ലാതെ ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ ബ്രഹ്മാ, മുരാരി (വിഷ്ണു), ഉമാസഹിതനായ രുദ്രൻ വസിക്കുന്നു.

Verse 53

इन्द्राद्या देवताः सर्वे पितरो मुनयस्तथा । सागराः सरितश्चैव पर्वताश्च बलाहकाः

അവിടെ ഇന്ദ്രാദി സർവ്വ ദേവന്മാരും, പിതൃഗണങ്ങളും മുനിമാരും—സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, മഴവഹിക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ—എല്ലാം സന്നിഹിതരായിരിക്കുന്നു।

Verse 54

तिष्ठन्ति पितरः सर्वे सर्वतीर्थाधिकं ततः । स्थिता ब्रह्मशिला तत्र गजकुम्भनिभा नृप

അവിടെ എല്ലാ പിതൃഗണങ്ങളും വസിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അത് സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്നു. ഹേ രാജാവേ, അവിടെ ഗജകുംഭസമമായ ബ്രഹ്മശില നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 55

कलौ न दृश्या भवति प्रधानं यद्गयाशिरः । वैशाखे मासि सम्प्राप्तेऽमावास्यां नृपोत्तम

ഹേ നൃപോത്തമാ, കലിയുഗത്തിൽ പ്രധാനമായ ‘ഗയാശിരസ്’ സാധാരണയായി ദൃശ്യമാകുന്നില്ല; എന്നാൽ വൈശാഖമാസത്തിലെ അമാവാസി വന്നാൽ അത് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു।

Verse 56

व्याप्य सा तिष्ठते तीर्थं गजकुम्भनिभा शिला । तच्च गव्यूतिमात्रं हि तीर्थं ततः प्रवक्षते

ഗജകുംഭസമമായ ആ ശില അവിടെ തീർത്ഥത്തെ വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു. ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ വ്യാപ്തി ഒരു ഗവ്യൂതി-പരിമാണമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു—ഇതാണ് അതിന്റെ പരിധി।

Verse 57

तस्मिन्दिने तत्र गत्वा यस्तु श्राद्धप्रदो भवेत् । पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते शतवार्षिकी

ആ ദിവസം അവിടെ ചെന്നു ആരെങ്കിലും ശ്രാദ്ധം അർപ്പിച്ചാൽ, അവന്റെ പിതൃഗണങ്ങൾക്ക് അക്ഷയമായ തൃപ്തി ജനിക്കുന്നു; അത് നൂറു വർഷം നിലനിൽക്കും।

Verse 58

अन्यस्यामप्यमावास्यां यः स्नात्वा विजितेन्द्रियः । करोति मनुजः श्राद्धं विधिवन्मन्त्रसंयुतम्

മറ്റൊരു അമാവാസ്യാദിനത്തിലും ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച്, മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—

Verse 59

तस्य पुण्यफलं यत्स्यात्तच्छृणुष्व नराधिप । अग्निष्टोमाश्वमेधाभ्यां वाजपेयस्य यत्फलम्

ഹേ നരാധിപാ! അതിന്റെ പുണ്യഫലം എന്തെന്നു കേൾക്കുക; അത് അഗ്നിഷ്ടോമവും അശ്വമേധവും എന്ന യാഗങ്ങളുടെ ഫലത്തിനും വാജപേയയാഗഫലത്തിനും തുല്യമാണ്.

Verse 60

तत्फलं समवाप्नोति यथा मे शङ्करोऽब्रवीत् । रौरवादिषु सर्वेषु नरकेषु व्यवस्थिताः

അവൻ അതേ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; ശങ്കരൻ എന്നോടു പറഞ്ഞതുപോലെ. കൂടാതെ റൗരവം മുതലായ എല്ലാ നരകങ്ങളിലും പാർക്കുന്നവർ—

Verse 61

पिता पितामहाद्याश्च पितृके मातृके तथा । पिण्डोदकेन चैकेन तर्पणेन विशेषतः

പിതാവ്, പിതാമഹാദികൾ—പിതൃവംശത്തിലും മാതൃവംശത്തിലും ഉള്ളവർ—ഒറ്റ പിണ്ഡവും ജലദാനവും, പ്രത്യേകിച്ച് തർപ്പണവും കൊണ്ടു വിശേഷമായി തൃപ്തരാകുന്നു.

Verse 62

क्रीडन्ति पितृलोकस्था यावदाभूतसम्प्लवम् । ये कर्मस्था विकर्मस्था ये जाताः प्रेतकल्मषाः

പിതൃലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ മഹാപ്രളയം വരെയും ആനന്ദത്തോടെ ക്രീഡിക്കുന്നു; കൂടാതെ കർമ്മബന്ധത്തിലോ വികർമ്മത്തിലോ ഉള്ളവർ—പ്രേതകല്മഷത്തോടെ ജനിച്ചവർ—

Verse 63

पिण्डेनैकेन मुच्यन्ते तेऽपि तत्र न संशयः । अस्माहके शिला दिव्या तिष्ठते गजसन्निभा

ഒറ്റ പിണ്ഡദാനത്താൽ അവരും അവിടെ മോചിതരാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. നമ്മുടെ ദേശത്ത് ഗജസന്നിഭമായ രൂപമുള്ള ഒരു ദിവ്യശില നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 64

ब्रह्मणा निर्मिता पूर्वं सर्वपापक्षयंकरी । उपर्यस्या यथान्यायं पितॄनुद्दिश्य भारत

ആ ശില പൂർവ്വം ബ്രഹ്മാവാൽ നിർമ്മിതമായതും സർവ്വപാപക്ഷയകരിണിയുമാണ്. ഹേ ഭാരത, അതിന്റെ മേൽ യഥാന്യായം പിതൃങ്ങളെ ഉദ്ദേശിച്ച് കർമ്മങ്ങൾ (ശ്രാദ്ധാദി) ചെയ്യണം।

Verse 65

दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु दद्यात्पिण्डान्विचक्षणः । भूमौ चान्नेन सिद्धेन श्राद्धं कृत्वा यथाविधि

വിവേകമുള്ളവൻ ദക്ഷിണാഗ്രമുള്ള ദർഭകളിൽ പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം; പിന്നെ ഭൂമിയിൽ പാകംചെയ്ത അന്നത്തോടെ വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നടത്തണം।

Verse 66

श्राद्धिभ्यो वस्त्रयुग्मानि छत्रोपानत्कमण्डलु । दक्षिणा विविधा देया पितॄनुद्दिश्य भारत

ശ്രാദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർക്കു വസ്ത്രയുഗ്മം, കുട, പാദരക്ഷ (ഉപാനത്) കൂടാതെ കമണ്ഡലു നൽകണം; ഹേ ഭാരത, പിതൃങ്ങളെ ഉദ്ദേശിച്ച് വിവിധ ദക്ഷിണകളും അർപ്പിക്കണം।

Verse 67

यो ददाति द्विजश्रेष्ठ तस्य पुण्यफलं शृणु । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति न संशयः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ദാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ പുണ്യഫലം കേൾക്കുക. അവന്റെ പിതൃകൾ പന്ത്രണ്ടു വർഷം തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 68

अस्माहके महाराज पितरश्च पितामहाः । वायुभूता निरीक्षन्ते आगच्छन्तं स्वगोत्रजम्

ഹേ മഹാരാജാ, ഞങ്ങളുടെ പിതാക്കളും പിതാമഹന്മാരും വായുവുപോലെ സൂക്ഷ്മരൂപം പ്രാപിച്ച് സ്വഗോത്രജനായവന്റെ വരവ് കാത്തുനോക്കുന്നു।

Verse 69

अत्र तीर्थे सुतोऽभ्येत्य स्नात्वा तोयं प्रदास्यति । श्राद्धं वा पिण्डदानं वा तेन यास्याम सद्गतिम्

‘ഈ തീർത്ഥത്തിൽ നമ്മുടെ പുത്രൻ വന്ന് സ്നാനം ചെയ്ത് ജലതർപ്പണം അർപ്പിക്കും. ശ്രാദ്ധം ചെയ്താലും പിണ്ഡദാനം ചെയ്താലും—അതിലൂടെ ഞങ്ങൾ സദ്ഗതി പ്രാപിക്കും.’

Verse 70

स्नाने कृते तु ये केचिज्जायन्ते वस्त्रविप्लुषः । प्रीणयेन्नरकस्थांस्तु तैः पितॄन्नात्र संशयः

സ്നാനം ചെയ്തപ്പോൾ വസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് വീഴുന്ന ജലബിന്ദുക്കളാൽ തന്നെ നരകസ്ഥിത പിതൃകൾ തൃപ്തരാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 71

केशोदबिन्दवस्तस्य ये चान्ये लेपभाजिनः । तृप्यन्त्यनग्निनसंस्कारा यं मृताः स्युः स्वगोत्रजाः

അവന്റെ മുടിയിൽ നിന്ന് വീഴുന്ന ജലബിന്ദുക്കളും ശരീരത്തിൽ ഒട്ടിയിരിക്കുന്ന മറ്റു ബിന്ദുക്കളും കൊണ്ട്—സ്വഗോത്രത്തിലെ അഗ്നിസംസ്കാരം (അന്ത്യേഷ്ടി) ലഭിക്കാതെ മരിച്ചവരും തൃപ്തരാകുന്നു।

Verse 72

तत्र तीर्थे तु ये केचिच्छ्राद्धं कृत्वा विधानतः । नरकादुद्धरन्त्याशु जपन्तः पितृसंहिताम्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം ചെയ്ത് പിതൃ-സംഹിത ജപിച്ചാൽ, അവർ പിതൃകളെ വേഗത്തിൽ നരകത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കുന്നു।

Verse 73

वनस्पतिगते सोमे यदा सोमदिनं भवेत् । अक्षयाल्लभते लोकान्पिण्डेनैकेन मानवः

ചന്ദ്രൻ വനസ്പതി നക്ഷത്രത്തിൽ ഇരിക്കുകയും തിങ്കളാഴ്ചയായിരിക്കയും ചെയ്താൽ, മനുഷ്യൻ ഒരു പിണ്ഡം മാത്രം അർപ്പിച്ചാലും അക്ഷയ ലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 74

अक्षयं तत्र वै सर्वं जायते नात्र संशयः । नरकादुद्धरन्त्याशु जपन्ते पितृसंहिताम्

അവിടെ സത്യമായും എല്ലാം അക്ഷയമാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല; പിതൃസംഹിത ജപിക്കുന്നവർ പിതൃകളെ നരകത്തിൽ നിന്ന് വേഗം ഉദ್ಧരിക്കുന്നു।

Verse 75

तस्मिंस्तीर्थे त्वमावास्यां पितॄनुद्दिश्य भारत । नीलं सर्वाङ्गसम्पूर्णं योऽभिषिच्य समुत्सृजेत्

ഹേ ഭാരത, ആ തീർത്ഥത്തിൽ അമാവാസി ദിനത്തിൽ പിതൃകളെ ഉദ്ദേശിച്ച്, സർവാംഗസമ്പൂർണ്ണമായ ‘നീല’ വൃഷഭത്തെ അഭിഷേകം ചെയ്ത് പിന്നെ വൃഷോത്സർഗമായി വിട്ടയക്കുന്നവൻ।

Verse 76

तस्य पुण्यफलं वक्तुं न तु वाचस्पतिः क्षमः । अस्माहके वृषोत्सर्गाद्यत्पुण्यं समवाप्यते

ആ കർമ്മത്തിന്റെ പുണ്യഫലം പറയാൻ വാചസ്പതിക്കും കഴിയില്ല; ഇവിടെ വൃഷോത്സർഗത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന മഹത്തായ പുണ്യം അപാരമാണ്।

Verse 77

तव शुश्रूषणात्सर्वं तत्प्रवक्ष्यामि भारत । रौरवादिषु ये किंचित्पच्यन्ते तस्य पूर्वजाः

ഹേ ഭാരത, നിന്റെ ശുശ്രൂഷ കാരണം ഞാൻ അതെല്ലാം വിശദീകരിക്കും; അവന്റെ പൂർവ്വികർ റൗരവാദി നരകങ്ങളിൽ എവിടെയെങ്കിലും ദുഃഖിച്ച് കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നാലും।

Verse 78

वृषोत्सर्गेण तान्सर्वांस्तारयेदेकविंशतिम् । लोहितो यस्तु वर्णेन मुखे पुच्छे च पाण्डुरः

വൃഷോത്സർഗ്ഗവിധിയാൽ അവരെയെല്ലാം—ഇരുപത്തൊന്ന് പിതൃകളെ—താരിക്കാം. വർണ്ണത്തിൽ ലോഹിതനായി, മുഖത്തും വാലിലും പാണ്ഡുര (വെളുപ്പുകലർന്ന) ആയ വൃഷഭൻ ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 79

पिङ्गः खुरविषाणाभ्यां स नीलो वृष उच्यते । यस्तु सर्वाङ्गपिङ्गश्च श्वेतः पुच्छखुरेषु च

ഖുരങ്ങളിലും കൊമ്പുകളിലും പിങ്ങ (താമ്രവർണ്ണം) ഉള്ള വൃഷഭനെ ‘നീല’ വൃഷഭൻ എന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ ശരീരമൊട്ടാകെ പിങ്ങയായി, വാലിലും ഖുരങ്ങളിലും ശ്വേതം ഉള്ളവൻ പ്രത്യേകമായി ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 80

स पिङ्गो वृष इत्याहुः पितॄणां प्रीतिवर्धनः । पारावतसवर्णश्च ललाटे तिलको भवेत्

അവനെ ‘പിങ്ങ’ വൃഷഭൻ എന്നു പറയുന്നു; പിതൃകളുടെ പ്രീതിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ. അവന്‍ പ്രാവുപോലെയുള്ള വർണ്ണം ഉണ്ടായിരിക്കണം; നെറ്റിയിൽ തിലകചിഹ്നവും ധരിക്കണം.

Verse 81

तं वृषं बभ्रुमित्याहुः पूर्णं सर्वाङ्गशोभनम् । सर्वाङ्गेष्वेकवर्णो यः पिङ्गः पुच्छखुरेषु च

ആ വൃഷഭനെ ‘ബഭ്രു’ എന്നു പറയുന്നു—പൂർണ്ണനും സർവ്വാംഗശോഭനനും. ശരീരമൊട്ടാകെ ഒരേ വർണ്ണവും, വാലിലും ഖുരങ്ങളിലും പിങ്ങ വർണ്ണവും ഉള്ളവൻ ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 82

खुरपिङ्गं तमित्याहुः पितॄणां सद्गतिप्रदम् । नीलं सर्वशरीरेण स्वारक्तनयनं दृढम्

ഖുരങ്ങൾ പിങ്ങയായിരിക്കുന്നവനെ ‘ഖുര-പിങ്ങ’ എന്നു പറയുന്നു; അവൻ പിതൃകൾക്ക് സദ്ഗതി നൽകുന്നു. മറ്റൊരു വൃഷഭൻ ശരീരമൊട്ടാകെ നീലവർണ്ണം, സ്വാഭാവികമായി രക്തിമമായ കണ്ണുകൾ, ദൃഢത—ഇവയുള്ളവൻ ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 83

तमेव नीलमित्याहुर्नीलः पञ्चविधः स्मृतः । यस्तु वैश्यगृहे जातः स वै नीलो विशिष्यते

അതിനെ തന്നെയാണ് ‘നീല’ എന്നു പറയുന്നത്; ‘നീല’ അഞ്ചുവിധമാണെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. എന്നാൽ വൈശ്യഗൃഹത്തിൽ ജനിച്ച നീലൻ പ്രത്യേകമായി ശ്രേഷ്ഠനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 84

न वाहयेद्गृहे जातं वत्सकं तु कदाचन । तेनैव च वृषोत्सर्गे पितॄणामनृणो भवेत्

സ്വഗൃഹത്തിൽ ജനിച്ച കിടാവിനെ ഒരിക്കലും ഭാരവാഹിയായി ജോലിക്കിടരുത്. അതേ കിടാവിനാൽ വൃഷോത്സർഗ്ഗ കർമത്തിൽ പിതൃഋണത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 85

जातं तु स्वगृहे वत्सं द्विजन्मा यस्तु वाहयेत् । पतन्ति पितरस्तस्य ब्रह्मकोकगता अपि

സ്വഗൃഹത്തിൽ ജനിച്ച നവജാത കിടാവിനെ ഒരു ദ്വിജൻ ഭാരവാഹനത്തിന് ഇടുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ പിതാക്കന്മാർ—ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ചിരുന്നാലും—പതനം പ്രാപിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു.

Verse 86

यथायथा हि पिबति पीत्वा धूनाति मस्तकम् । पिबन्पितॄन् प्रीणयति नरकादुद्धरेद्धुनन्

അത് എങ്ങനെ എങ്ങനെ കുടിക്കുകയും കുടിച്ച ശേഷം തല കുലുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—കുടിക്കുന്നതിലൂടെ പിതൃകൾ പ്രീതരാകുന്നു; തല കുലുക്കുന്നതിലൂടെ അവരെ നരകത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഉയർത്തുന്നു.

Verse 87

यथा पुच्छाभिघातेन स्कन्धं गच्छन्ति बिन्दवः । नरकादुद्धरन्त्याशु पतितान् गोत्रिणस्तथा

വാലിന്റെ അടിയാൽ തുള്ളികൾ തോളിലേക്കു പറന്നു വീഴുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ ഒരേ ഗോത്രത്തിലെ ബന്ധുക്കൾ പതിതരെ നരകത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഉയർത്തുന്നു.

Verse 88

गर्जन्प्रावृषि काले तु विषाणाभ्यां भुवं लिखन् । खुरेभ्यो या मृदुद्भूता तया संप्रीणयेदृषीन्

മഴക്കാലത്ത് അത് ഗർജിച്ച് കൊമ്പുകളാൽ ഭൂമിയെ കുറിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ കുളമ്പുകളിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന മൃദുമണ്ണുകൊണ്ട് ഋഷിമാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം।

Verse 89

पिबन्पितॄन् प्रीणयते खादनोल्लेखने सुरान् । गर्जन्नृषिमनुष्यांश्च धर्मरूपो हि धर्मज

കുടിക്കുന്നതാൽ അത് പിതൃകളെ പ്രസന്നമാക്കുന്നു; തിന്നലും ഭൂമി കുറിയലുംകൊണ്ട് ദേവന്മാരെ; ഗർജനത്താൽ ഋഷിമാരെയും മനുഷ്യരെയും—ഹേ ധർമ്മപുത്രാ, അത് സത്യത്തിൽ ധർമ്മസ്വരൂപമാണ്।

Verse 90

भूतैर्वापि पिशाचैर्वा चातुर्थिकज्वरेण वा । गृहीतोऽस्माहकं गच्छेत्सर्वेषामाधिनाशनम्

ഭൂതങ്ങളാലോ പിശാചുകളാലോ ചാതുർത്ഥികജ്വരത്താലോ ആരെങ്കിലും പിടിക്കപ്പെട്ടാൽ, ആ പീഡിതൻ ഈ സ്ഥലത്തേക്ക് പോകട്ടെ—ഇത് എല്ലാവരുടെയും രോഗങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 91

स्नात्वा तु विमले तोये दर्भग्रन्थिं निबन्धयेत् । मस्तके बाहुमूले वा नाभ्यां वा गलकेऽपि वा

നിർമ്മലജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ദർഭപ്പുല്ലിന്റെ കെട്ട് ബന്ധിക്കണം—തലയിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ഭുജമൂലത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ നാഭിയിൽ, അല്ലെങ്കിൽ കഴുത്തിലും।

Verse 92

गत्वा देवसमीपं च प्रादक्षिण्येन केशवम् । ततः समुच्चरन्मन्त्रं गायत्र्या वाथ वैष्णवम्

ദേവസന്നിധിയിൽ ചെന്നു കേശവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം—ഗായത്രിയോ അല്ലെങ്കിൽ വൈഷ്ണവമന്ത്രമോ।

Verse 93

नारायणं शरण्येशं सर्वदेवनमस्कृतम् । नमो यज्ञाङ्गसम्भूत सर्वव्यापिन्नमोऽस्तु ते

ശരണ്യേശനായ, സർവ്വദേവന്മാരാൽ നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്ന നാരായണനു നമസ്കാരം. യജ്ഞാംഗങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച, സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭോ—നിനക്കു നമോ നമഃ.

Verse 94

नमो नमस्ते देवेश पद्मगर्भ सनातन । दामोदर जयानन्त रक्ष मां शरणागतम्

ദേവേശാ, പദ്മഗർഭ സനാതനാ—നിനക്കു നമോ നമഃ. ദാമോദരാ, ജയാനന്താ—ശരണാഗതനായ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 95

त्वं कर्ता त्वं च हर्ता च जगत्यस्मिंश्चराचरे । त्वं पालयसि भूतानि भुवनं त्वं बिभर्षि च

ഈ ചരാചര ലോകത്തിന്റെ കർത്താവും നീയേ, ഹർത്താവും നീയേ. നീയേ സർവ്വഭൂതങ്ങളെ പാലിക്കുന്നു; നീയേ ഭുവനത്തെ ധരിക്കുന്നു.

Verse 96

प्रसीद देवदेवेश सुप्तमङ्गं प्रबोधय । त्वद्ध्याननिरतो नित्यं त्वद्भक्तिपरमो हरे

ദേവദേവേശാ, പ്രസാദിക്കണമേ; നിന്റെ സുപ്തമായ അംഗത്തെ ഉണർത്തണമേ. ഹരേ, ഞാൻ നിത്യം നിന്റെ ധ്യാനത്തിൽ നിരതനും നിന്റെ ഭക്തിയിൽ പരമനുമാണ്.

Verse 97

इति स्तुतो मया देव प्रसादं कुरु मेऽच्युत । मां रक्ष रक्ष पापेभ्यस्त्रायस्व शरणागतम्

ദേവാ, ഇങ്ങനെ ഞാൻ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, അച്യുതാ, എനിക്കു പ്രസാദം ചെയ്യണമേ. എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ, പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് കാക്കണമേ; ശരണാഗതനായ എന്നെ ത്രാണം ചെയ്യണമേ.

Verse 98

एवं स्तुत्वा च देवेशं दानवान्तकरं हरिम् । पुनरुक्तेन वै स्नात्वा ततो विप्रांस्तु भोजयेत्

ഇങ്ങനെ ദേവേശനും ദാനവാന്തകനുമായ ഹരിയെ സ്തുതിച്ച്, പുനരുക്ത മന്ത്രോച്ചാരണത്തോടെ വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകണം।

Verse 99

वेदोक्तेन विधानेन स्नानं कृत्वा यथाविधि । पिण्डनिर्वपणं कृत्वा वाचयेत्स्वस्तिकं ततः

വേദോക്ത വിധിപ്രകാരം യഥാവിധി സ്നാനം ചെയ്ത്, പിണ്ഡനിർവപണം നടത്തി, തുടർന്ന് സ്വസ്തികപാഠം ചൊല്ലിപ്പിക്കണം।

Verse 100

एवं स्तुत्वा च देवेशं दानवान्तकरं हरिम् । पुनरुक्तेन वै स्नात्वा ततो विप्रांस्तु भोजयेत्

ഇങ്ങനെ ദേവേശനും ദാനവാന്തകനുമായ ഹരിയെ സ്തുതിച്ച്, പുനരുക്ത മന്ത്രോച്ചാരണത്തോടെ വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകണം।

Verse 101

वेदोक्तेन विधानेन स्नानं कृत्वा यथाविधि । एवं तान्वाचयित्वा तु ततो विप्रान्विसर्जयेत्

വേദോക്ത വിധിപ്രകാരം യഥാവിധി സ്നാനം ചെയ്ത്, അവരാൽ ഇങ്ങനെ പാഠം ചൊല്ലിപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കണം।

Verse 102

यत्तत्रोच्चरितं किंचित्तद्विप्रेभ्यो निवेदयेत् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा नारी वा भक्तितत्परा । शक्तितो दक्षिणां दद्यात्कृत्वा श्राद्धं यथाविधि

അവിടെ ഉച്ചരിച്ചതിൽ ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടായാൽ അത് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നിവേദിക്കണം. ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത പുരുഷനോ ഭക്തിയിൽ തൽപരയായ സ്ത്രീയോ, യഥാവിധി ശ്രാദ്ധം നടത്തി, ശേഷിയനുസരിച്ച് ദക്ഷിണ നൽകണം।

Verse 103

तत्र तीर्थे नरो यावत्स्नापयेद्विधिपूर्वकम् । क्षीरेण मधुना वापि दध्ना वा शीतवारिणा

ആ തീർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യൻ എത്രനേരം വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യുമോ—പാലാൽ, അല്ലെങ്കിൽ തേൻകൊണ്ട്, അല്ലെങ്കിൽ തൈരാൽ, അല്ലെങ്കിൽ ശീതളജലാൽ—അത്രനേരം പുണ്യം വർദ്ധിക്കുന്നു।

Verse 104

तावत्पुष्करपात्रेषु पिबन्ति पितरो जलम् । अयने विषुवे चैव युगादौ सूर्यसंक्रमे

അത്രനേരം പിതൃക്കൾ പുഷ്കരപാത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജലം പാനം ചെയ്യുന്നു—വിശേഷിച്ച് അയനം, വിഷുവം, യുഗാരംഭം, സൂര്യസംക്രമകാലം എന്നിവയിൽ।

Verse 105

पुष्पैः सम्पूज्य देवेशं नैवेद्यं यः प्रदापयेत् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम्

പുഷ്പങ്ങളാൽ ദേവേശനെ സമ്പൂജിച്ച് നൈവേദ്യം സമർപ്പിക്കുന്നവൻ സമൃദ്ധമായ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു—അശ്വമേധയജ്ഞഫലത്തോട് തുല്യമായ മഹാപുണ്യം।

Verse 106

तत्र तीर्थे तु यो राजन् सूर्यग्रहणमाचरेत् । सूर्यतेजोनिभैर्यानैर्विष्णुलोके महीयते

ഹേ രാജാവേ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ സൂര്യഗ്രഹണം ആചരിക്കുന്നവൻ സൂര്യതേജസ്സിൽ നിന്നുജനിച്ച ദിവ്യവാഹനങ്ങളിൽ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുകയും വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 107

तत्र तीर्थे तु यः श्राद्धं पितृभ्यः सम्प्रयच्छति । सत्पुत्रेण च तेनैव सम्प्राप्तं जन्मनः फलम्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ പിതൃക്കൾക്കായി വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം സമർപ്പിക്കുന്നവൻ, അതേ കർമംകൊണ്ട് സത്പുത്രലാഭം ലഭിച്ചതുപോലെ ജന്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 108

इति श्रुत्वा ततो देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः । ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च स्थापयांचक्रुरीश्वरम्

ഇതു കേട്ടപ്പോൾ ശക്രന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള എല്ലാ ദേവന്മാരും, ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണു-മഹേശന്മാരോടുകൂടെ, അവിടെയേ ഇശ്വരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 109

सर्वरोगोपशमनं सर्वपातकनाशनम् । यस्तु संवत्सरं पूर्णममावास्यां तु भावितः

ഇത് എല്ലാ രോഗങ്ങളും ശമിപ്പിക്കുകയും എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—പൂർണ്ണ ഒരു വർഷം അമാവാസ്യാ വ്രതത്തിൽ ഭക്തിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നവന്।

Verse 110

पितृभ्यः पिण्डदानं च कुर्यादस्माहके नृप । त्रिपुष्करे गयायां च प्रभासे नैमिषे तथा

ഹേ രാജാവേ! അസ്മാഹകത്തിൽ പിതൃകൾക്കായി പിണ്ഡദാനം ചെയ്യണം; അതിന്റെ പുണ്യം ത്രിപുഷ്കര, ഗയ, പ്രഭാസ, നൈമിഷ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദാനത്തോടു തുല്യം.

Verse 111

यत्पुण्यं श्राद्धकर्तॄणां तदिहैव भवेद्ध्रुवम् । तिलोदकं कुशैर्मिश्रं यो दद्याद्दक्षिणामुखः

ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം ഇവിടെ തന്നേ ഉറപ്പായി ഉണ്ടാകുന്നു. ദക്ഷിണമുഖമായി കുശമിശ്രിത തിലോദകം അർപ്പിക്കുന്നവൻ നിശ്ചിത ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 112

मन्वादौ च युगादौ च व्यतीपाते दिनक्षये । यो दद्यात्पितृमातृभ्यः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

മന്വന്തരാരംഭത്തിൽ, യുഗാരംഭത്തിൽ, വ്യതീപാതത്തിൽ, ദിവസാന്ത്യത്തിൽ—പിതൃകൾക്കും മാതൃഗണങ്ങൾക്കും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 113

अस्माहके नरो यस्तु स्नात्वा सम्पूजयेद्धरिम् । ब्रह्माणं शङ्करं भक्त्या कुर्याज्जागरणक्रियाम्

അസ്മാഹക തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം ഹരിയെ സമ്പൂജിക്കുകയും ഭക്തിയോടെ ബ്രഹ്മാവിനെയും ശങ്കരനെയും ആദരിക്കുകയും ചെയ്‌താൽ, അവൻ ജാഗരണക്രിയ അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 114

सर्वपापविनिर्मुक्तः शक्रातिथ्यमवाप्नुयात् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा यः पश्यति जनार्दनम्

അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ശക്രന്റെ (ഇന്ദ്രന്റെ) അതിഥ്യത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ജനാർദ്ദനനെ ദർശിക്കുന്ന നരന് ഈ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 115

विशेषविधिनाभ्यर्च्य प्रणम्य च पुनःपुनः । सपुत्रेण च तेनैव पितॄणां विहिता गतिः

വിശേഷവിധിപ്രകാരം ആരാധിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചാൽ, ആ നരൻ പുത്രനോടുകൂടി പിതൃകൾക്കായി വിധിക്കപ്പെട്ട ശുഭഗതിയെ ഉറപ്പാക്കുന്നു।

Verse 116

एकमूर्तिस्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । सत्कार्यकारणोपेताः सुसूक्ष्माः सुमहाफलाः

ഒരു മೂರ്ത്തിയിൽ തന്നെ മൂന്ന് ദേവന്മാർ—ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും—അടങ്ങുന്നു; അവർ സത്യമായ കാര്യം-കാരണം ബന്ധത്തോടെ യുക്തരും അതിസൂക്ഷ്മരും മഹാഫലദായകരുമാണ്।

Verse 117

एतत्ते कथितं राजन्महापातकनाशनम् । अस्माहकस्य माहात्म्यं किमन्यत्परिपृच्छसि

ഹേ രാജാവേ, മഹാപാതകനാശകമായ ഈ ഉപദേശം നിനക്കു പറഞ്ഞു. അസ്മാഹകത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ വിവരിച്ചു; ഇനി നീ എന്താണ് കൂടി ചോദിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?