Adhyaya 14

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । ततस्त ऋषयः सर्वे महाभागास्तपोधनाः । गतास्तु परमं लोकं ततः किं जातमद्भुतम्

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ആ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരായ തപോധന ഋഷിമാർ എല്ലാവരും പരമലോകത്തിലേക്ക് പോയ ശേഷം, അതിനുശേഷം എന്ത് അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു?

Verse 2

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततस्तेषु प्रयातेषु नर्मदातीरवासिषु । बभूव रौद्रसंहारः सर्वभूतक्षयंकरः

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—നർമദാതീരവാസികളായ അവർ പുറപ്പെട്ട ശേഷം, രുദ്രസമമായ ഭയങ്കര സംഹാരം ഉദിച്ചു; അത് സർവ്വഭൂതക്ഷയങ്കരമായിരുന്നു.

Verse 3

कैलासशिखरस्थं तु महादेवं सनातनम् । ब्रह्माद्याः प्रास्तुवन् देवमृग्यजुःसामभिः शिवम्

അപ്പോൾ കൈലാസശിഖരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സനാതന മഹാദേവനെ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ ഋഗ്-യജുർ-സാമ വേദസ്തോത്രങ്ങളാൽ ശിവനായി സ്തുതിച്ചു.

Verse 4

संहर त्वं जगद्देव सदेवासुरमानुषम् । प्राप्तो युगसहस्रान्तः कालः संहरणक्षमः

ഹേ ജഗദ്ദേവാ! ദേവ-അസുര-മനുഷ്യരോടുകൂടിയ ഈ സമസ്ത ജഗത്തെയും ലയിപ്പിക്കണമേ. സഹസ്രയുഗാന്തകാലം എത്തിയിരിക്കുന്നു; അത് സംഹാരയോഗ്യം.

Verse 5

मद्रूपं तु समास्थाय त्वया चैतद्विनिर्मितम् । वैष्णवीं मूर्तिमास्थाय त्वयैतत्परिपालितम्

എന്റെ രൂപം ധരിച്ചു നീ ഈ (ജഗത്ത്) സൃഷ്ടിച്ചു; വൈഷ്ണവീ മൂർത്തി ധരിച്ചു നീ തന്നെയാണ് ഇതിനെ പരിപാലിച്ചത്.

Verse 6

एका मूर्तिस्त्रिधा जाता ब्राह्मी शैवी च वैष्णवी । सृष्टिसंहाररक्षार्थं भवेदेवं महेश्वर

ഒരു മూర్తി ത്രിധയായി—ബ്രാഹ്മീ, ശൈവീ, വൈഷ്ണവീ—സൃഷ്ടി, സംഹാരം, രക്ഷ എന്നിവയ്ക്കായി, ഹേ മഹേശ്വരാ।

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा वचस्तथ्यं विष्णोश्च परमेष्ठिनः । सगणः सपरीवारः सह ताभ्यां सहोमया

വിഷ്ണുവിന്റെയും പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാ) യുടെയും സത്യവചനങ്ങൾ കേട്ട്, (ശിവൻ) ഗണപരിവാരസഹിതം, ആ ഇരുവരോടും കൂടെ ഉമയോടും കൂടി (അഗ്രസരിച്ചു)।

Verse 8

समलोकान्विभिद्येमान्भगवान्नीललोहितः । भूराद्यब्रह्मलोकान्तं भित्त्वाण्डं परतः परम्

ഭഗവാൻ നീലലോഹിതൻ ഈ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും ഭേദിച്ചു; ഭൂഃ മുതൽ ബ്രഹ്മലോകാന്തം വരെ അണ്ഡബ്രഹ്മാണ്ഡം ചീറി, പരാത്പരമായ പരമാവസ്ഥയിലേക്കു കടന്നു।

Verse 9

शैवं पदमजं दिव्यमाविशत्सह तैर्विभुः । न तत्र वायुर्नाकाशं नाग्निस्तत्र न भूतलम्

വ്യാപകപ്രഭു അവരോടൊപ്പം ദിവ്യവും അജവും ആയ ശൈവപദത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ വായുവില്ല, ആകാശമില്ല; അഗ്നിയില്ല, ഭൂതലവും ഇല്ല।

Verse 10

यत्र संतिष्ठे देव उमया सह शङ्करः । न सूर्यो न ग्रहास्तत्र न ऋक्षाणि दिशस्तथा

എവിടെ ദേവൻ ശങ്കരൻ ഉമയോടൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നുവോ—അവിടെ സൂര്യനില്ല, ഗ്രഹങ്ങളില്ല; നക്ഷത്രങ്ങളില്ല, ദിക്കുകളും അങ്ങനെ ഇല്ല।

Verse 11

न लोकपाला न सुखं न च दुःखं नृपोत्तम

ഹേ നൃപോത്തമാ! അവിടെ ലോകപാലകർ ഇല്ല; സുഖവും ഇല്ല, ദുഃഖവും ഇല്ല.

Verse 12

ब्राह्मं पदं यत्कवयो वदन्ति शैवं पदं यत्कवयो वदन्ति । क्षेत्रज्ञमीशं प्रवदन्ति चान्ये सांख्याश्च गायन्ति किलादिमोक्षम्

കവികൾ ‘ബ്രാഹ്മ’ പദമെന്നും, കവികൾ ‘ശൈവ’ പദമെന്നും പറയുന്നതിനെ—മറ്റുള്ളവർ ക്ഷേത്രജ്ഞനായ ഈശ്വരനെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; സാംഖ്യർ അതിനെ ആദിമോക്ഷമെന്നു പാടുന്നു.

Verse 13

यद्ब्रह्म आद्यं प्रवदन्ति केचिद्यं सर्वमीशानमजं पुराणम् । तमेकरूपं तमनेकरूपमरूपमाद्यं परमव्ययाख्यम्

ചിലർ ആദ്യ ബ്രഹ്മമെന്ന് പറയുന്നതിനെ—അവൻ സർവ്വമയൻ, ഈശാനൻ, അജൻ, പുരാതനൻ—അവനെയേ അവർ ഏക രൂപൻ, അനേകരൂപൻ, അരൂപൻ എന്നു വർണ്ണിക്കുന്നു; അവൻ ആദി, പരമൻ, ‘അവ്യയൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 14

। अध्याय

അധ്യായം സമാപ്തം.

Verse 15

ततस्त्रयस्ते भगवन्तमीशं सम्प्राप्य संक्षिप्य भवन्त्यर्थकम् । पृथक्स्वरूपैस्तु पुनस्त एव जगत्समस्तं परिपालयन्ति

അപ്പോൾ ആ മൂവരും ഭഗവാൻ ഈശനെ പ്രാപിച്ച് ഒരേ സാരതത്ത്വമായി സംക്ഷിപ്തരാകുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും വ്യത്യസ്ത സ്വരൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു സമസ്ത ലോകത്തെയും പരിപാലിക്കുന്നു.

Verse 16

संहारं सर्वभूतानां रुद्रत्वे कुरुते प्रभुः । विष्णुत्वे पालयेल्लोकान्ब्रह्मत्वे सृष्टिकारकः

രുദ്രസ്വരൂപത്തിൽ പ്രഭു സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ സംഹാരം നടത്തുന്നു; വിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ ലോകങ്ങളെ പാലിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മസ്വരൂപത്തിൽ സൃഷ്ടിയുടെ കര്‍ത്താവാകുന്നു।

Verse 17

प्रकृत्या सह संयुक्तः कालो भूत्वा महेश्वरः । विश्वरूपा महाभागा तस्य पार्श्वे व्यवस्थिता

പ്രകൃതിയോടു ചേർന്ന് മഹേശ്വരൻ കാലം (സമയം) ആയി ഭവിക്കുന്നു; വിശ്വരൂപിണിയായ മഹാഭാഗാ ദേവി അവന്റെ പാർശ്വത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതയായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 18

यामाहुः प्रकृतिं तज्ज्ञाः पदार्थानां विचक्षणाः । पुरुषत्वे प्रकृतित्वे च कारणं परमेश्वरः

തത്ത്വജ്ഞരും പദാർത്ഥവിവേചകരും ‘പ്രകൃതി’ എന്നു വിളിക്കുന്നതിനു—പുരുഷത്വത്തിനും പ്രകൃതിത്വത്തിനും പരമകാരണം പരമേശ്വരൻ തന്നെയാണ്।

Verse 19

तस्मादेतज्जगत्सर्वं चराचरम् । तस्मिन्नेव लयं याति युगान्ते समुपस्थिते

അതുകൊണ്ട് ഈ സർവ്വജഗത്ത്—ചരവും അചരവും—അവനിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; യുഗാന്തം വന്നാൽ അവനിൽ തന്നെയായി ലയിക്കുന്നു।

Verse 20

भगलिङ्गाङ्कितं सर्वं व्याप्तं वै परमेष्ठिना । भगरूपो भवेद्विष्णुर्लिङ्गरूपो महेश्वरः

പരമേഷ്ഠിയാൽ ഈ സർവ്വവും ‘ഭഗ’യും ‘ലിംഗ’വും എന്ന ചിഹ്നങ്ങളാൽ അങ്കിതമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; വിഷ്ണു ഭഗരൂപൻ, മഹേശ്വരൻ ലിംഗരൂപൻ।

Verse 21

भाति सर्वेषु लोकेषु गीयते भूर्भुवादिषु । प्रविष्टः सर्वभूतेषु तेन विष्णुर्भगः स्मृतः

അവൻ സർവ്വലോകങ്ങളിലും ദീപ്തനായി ഭാസിക്കുന്നു; ഭൂഃ, ഭുവഃ മുതലായ ലോകങ്ങളിൽ ഗീതനാകുന്നു. സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും പ്രവേശിച്ചതിനാൽ ആ വിഷ്ണു ‘ഭഗ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 22

विशनाद्विष्णुरित्युक्तः सर्वदेवमयो महान् । भासनाद्गमनाच्चैव भगसंज्ञा प्रकीर्तिता

‘പ്രവേശിച്ച് വ്യാപിക്കുന്നതുകൊണ്ട്’ അവൻ ‘വിഷ്ണു’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു—അവൻ മഹാൻ, സർവ്വദേവമയൻ. പ്രകാശവും ഗമനവും കാരണം ‘ഭഗ’ എന്ന സംജ്ഞ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 23

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं यस्मिन्नेति लयं जगत् । एकभावं समापन्नं लिङ्गं तस्माद्विदुर्बुधाः

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ലിന്റെ അറ്റം വരെ ഈ സർവ്വജഗത്ത് ഏതിൽ ലയിക്കുന്നു, എല്ലാം ഏകഭാവമായി ഏകീകരിക്കുന്ന ആ തത്ത്വം തന്നെയാണ് ‘ലിംഗം’ എന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.

Verse 24

महादेवस्ततो देवीमाह पार्श्वे स्थितां तदा । संहरस्व जगत्सर्वं मा विलम्बस्व शोभने

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ തന്റെ പാർശ്വത്ത് നിന്ന ദേവിയോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ശോഭനേ! സർവ്വജഗത്തെയും സംഹരിക്ക; വൈകിക്കരുത്.”

Verse 25

त्यज सौम्यमिदं रूपं सितचन्द्रांशुनिर्मलम् । रुद्रं रूपं समास्थाय संहरस्व चराचरम्

“വെളുത്ത ചന്ദ്രകിരണങ്ങളെപ്പോലെ നിർമ്മലമായ ഈ സൗമ്യരൂപം ഉപേക്ഷിക്കൂ. രുദ്രരൂപം ധരിച്ചു ചരാചര സർവ്വത്തെയും സംഹരിക്കൂ.”

Verse 26

रौद्रैर्भूतगणैर्घोरैर्देवि त्वं परिवारिता । जीवलोकमिमं सर्वं भक्षयस्वाम्बुजेक्षणे

ഹേ ദേവി! ഘോരമായ രൗദ്ര ഭൂതഗണങ്ങളാൽ പരിവൃതയായ നീ, പദ്മനയനേ, ഈ സമസ്ത ജീവലോകത്തെയും ഭക്ഷിക്കണമേ।

Verse 27

ततोऽहं मर्दयिष्यामि प्लावयिष्ये तथा जगत् । कृत्वा चैकार्णवं भूयः सुखं स्वप्स्ये त्वया सह

അപ്പോൾ ഞാൻ ഈ ജഗത്തിനെ മർദിച്ചു, അതുപോലെ പ്ലാവിതമാക്കും; പിന്നെ വീണ്ടും ഏകാർണവമാക്കി, നിന്നോടൊപ്പം സുഖമായി ശയിക്കും।

Verse 28

श्रीदेव्युवाच । नाहं देव जगच्चैतत्संहरामि महाद्युते । अम्बा भूत्वा विचेष्टं न भक्षयामि भृशातुरम्

ശ്രീദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദ്യുതിയുള്ള ദേവാ! ഞാൻ ഈ ജഗത്തിനെ സംഹരിക്കുന്നില്ല. അമ്മയായിട്ട് ഞാൻ അസഹായനും അത്യന്തം പീഡിതനുമായവനെ ഭക്ഷിക്കാനാവില്ല।

Verse 29

स्त्रीस्वभावेन कारुण्यं करोति हृदयं मम । कथं वै निर्दहिष्यामि जगदेतज्जगत्पते

സ്ത്രീസ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ കരുണ എന്റെ ഹൃദയം നിറയ്ക്കുന്നു. ഹേ ജഗത്പതേ! അപ്പോൾ ഞാൻ ഈ ജഗത്തിനെ എങ്ങനെ ദഹിപ്പിക്കും?

Verse 30

तस्मात्त्वं स्वयमेवेदं जगत्संहर शङ्कर । अथैवमुक्तस्तां देवीं धूर्जटिर्नीललोहितः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ശങ്കരാ! നീ തന്നേ ഈ ജഗത്തിനെ സംഹരിക്കണമേ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ധൂർജടി നീലലോഹിതൻ ആ ദേവിയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 31

क्रुद्धो निर्भर्त्सयामास हुङ्कारेण महेश्वरीम् । ॐ हुंफट्त्वं स इत्याह कोपाविष्टैरथेक्षणैः

കോപം നിറഞ്ഞ് അവൻ ഭീകര ‘ഹുംകാര’ത്തോടെ മഹേശ്വരിയെ ശാസിച്ച്—“ഓം ഹും ഫട്—നീ അങ്ങനെ തന്നെയാകുക!” എന്നു പറഞ്ഞു; അവന്റെ ദൃഷ്ടി ക്രോധാഗ്നിയാൽ ജ്വലിച്ചു.

Verse 32

हुंकारिता विशालाक्षी पीनोरुजघनस्थला । तत्क्षणाच्चाभवद्रौद्रा कालरात्रीव भारत

‘ഹുംകാര’മേറ്റ ആ വിശാലാക്ഷി ദേവി—പുഷ്ടമായ ഊരുകളും വിശാല നിതംബവും ഉള്ളവൾ—അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ രൗദ്രയായി, ഹേ ഭാരത; കാലരാത്രിയെപ്പോലെ.

Verse 33

हुंकुर्वती महानादैर्नादयन्ती दिशो दश । व्यवर्धत महारौद्रा विद्युत्सौदामिनी यथा

മഹാഗർജ്ജനങ്ങളോടെ ‘ഹും’ എന്നു മുഴക്കി, പത്തു ദിക്കുകളെയും നാദിപ്പിച്ച്, ആ മഹാരൗദ്രി വ്യാപിച്ചു—ജ്വലിക്കുന്ന സൗദാമിനി മിന്നലുപോലെ.

Verse 34

विद्युत्सम्पातदुष्प्रेक्ष्या विद्युत्संघातचञ्चला । विद्युज्ज्वालाकुला रौद्रा विद्युदग्निनिभेक्षणा

മിന്നൽപാതംപോലെ ദുർദർശ, മിന്നൽക്കൂട്ടംപോലെ ചഞ്ചല; മിന്നൽജ്വാലകളാൽ നിറഞ്ഞ രൗദ്രി; അവളുടെ ദൃഷ്ടി മിന്നൽ-അഗ്നിസമം.

Verse 35

मुक्तकेशी विशालाक्षी कृशग्रीवा कृशोदरी । व्याघ्रचर्माम्बरधरा व्यालयज्ञोपवीतिनी

അവൾ മുക്തകേശി, വിശാലാക്ഷി; കൃശഗ്രീവ, കൃശോദരി; വ്യാഘ്രചർമ്മവസ്ത്രം ധരിച്ച്, സർപ്പമയ യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചവൾ.

Verse 36

वृश्चिकैरग्निपुञ्जाभैर्गोनसैश्च विभूषिता । त्रैलोक्यं पूरयामास विस्तारेणोच्छ्रयेण च

അഗ്നിപുഞ്ചങ്ങളുപോലെ തോന്നുന്ന തേൾകളാലും മഹാസർപ്പങ്ങളാലും വിഭൂഷിതയായ അവൾ തന്റെ വ്യാപ്തിയും മഹോന്നതിയും കൊണ്ട് ത്രിലോകവും നിറച്ചു।

Verse 37

भासुराङ्गा तु संवृत्ता कृष्णसर्पैककुण्डला । चित्रदण्डोद्यतकरा व्याघ्रचर्मोपसेविता

അവളുടെ അവയവങ്ങൾ ദീപ്തിയായി; കറുത്ത സർപ്പത്തെ ഏക കുണ്ഡലമായി ധരിച്ചു. അത്ഭുതദണ്ഡം കൈയിൽ ഉയർത്തി, വ്യാഘ്രചർമ്മം ധരിച്ചു സേവിതയായി നിന്നു।

Verse 38

व्यवर्धत महारौद्रा जगत्संहारकारिणी । सृक्किणी लेलिहाना च क्रूरफूत्कारकारिणी

ആ മഹാരൗദ്രീ—ജഗത്സംഹാരകാരിണി—കൂടുതൽ വളർന്നു; രക്തലിപ്തമായ അധരങ്ങൾ നക്കുകയും ക്രൂര ഫൂത്കാരങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 39

व्यात्तास्या घुर्घुरारावा जगत्संक्षोभकारिणी । खेलद्भूतानुगा क्रूरा निःश्वासोच्छ्वासकारिणी

വായ തുറന്ന് ഘുര്ഘുര ഗർജ്ജനത്തോടെ അവൾ ജഗത്തെ കുലുക്കി; ചാടിക്കളിക്കുന്ന ഭൂതഗണങ്ങൾ അനുഗമിക്കെ, ക്രൂരമായി കഠിന നിശ്വാസോച്ഛ്വാസങ്ങൾ ചെയ്തു।

Verse 40

जाताट्टअहासा दुर्नासा वह्निकुण्डसमेक्षणा । प्रोद्यत्किलकिलारावा ददाह सकलं जगत्

അവളുടെ അട്ടഹാസധ്വനി ഉയർന്നു; മുഖം വികൃതം, കണ്ണുകൾ അഗ്നികുണ്ഡസമം. ‘കിലകിലാ’ എന്ന ഉന്മത്ത നിലവിളിയോടെ അവൾ സകല ജഗത്തെയും ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 41

दह्यमानाः सुरास्तत्र पतन्ति धरणीतले । पतन्ति यक्षगन्धर्वाः सकिन्नरमहोरगाः

അവിടെ ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവന്മാർ ഭൂമിതലത്തിൽ വീണു. യക്ഷന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും മഹാനാഗങ്ങളും കൂടെ വീണു.

Verse 42

पतन्ति भूतसङ्घाश्च हाहाहैहैविराविणः । बुम्बापातैः सनिर्घातैरुदितार्तस्वरैरपि

ഭൂതസംഘങ്ങളും ‘ഹാ ഹാ’, ‘ഹൈ ഹൈ’ എന്ന് വിലപിച്ചുകൊണ്ട് ഇടിച്ചുവീണു. ഇടിമുഴക്കമുള്ള ഇടിച്ചിടികളും മുഴങ്ങുന്ന പ്രഹാരങ്ങളും കൊണ്ട് അവർ ആർത്തസ്വരങ്ങളും ഉയർത്തി.

Verse 43

व्याप्तमासीत्तदा विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । संपतद्भिः पतद्भिश्च ज्वलद्भूतगणैर्मही

അപ്പോൾ ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ സമസ്ത ത്രൈലോക്യവും വ്യാപിച്ചു. ഓടിവന്ന് വീഴുന്ന ജ്വലിക്കുന്ന ഭൂതഗണങ്ങളാൽ ഭൂമി നിറഞ്ഞു.

Verse 44

जातैश्चटचटाशब्दैः पतद्भिर्गिरिसानुभिः । तत्र रौद्रोत्सवे जाता रुद्रानन्दविवर्धिनी

‘ചട-ചട’ എന്ന കറകറ ശബ്ദങ്ങൾ ഉയർന്ന്, പർവ്വതച്ചരിവുകൾ ഇടിഞ്ഞുവീഴുമ്പോൾ, അവിടെ റൗദ്രോത്സവം ഉദിച്ചു—അത് രുദ്രാനന്ദം വർധിപ്പിച്ചു.

Verse 45

विहिंसमाना भूतानि चर्वमाणाचरानपि । तत्तद्गन्धमुपादाय शिवारावविराविणी

അവൾ ഭൂതങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുകയും, സ്ഥാവരങ്ങളെയും ചവച്ചുതിന്നുകയും ചെയ്തു. അവരുടെ വിവിധ ഗന്ധങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച്, ശിവസദൃശമായ നാദങ്ങളാൽ അവൾ ഗർജിച്ചു.

Verse 46

गलच्छोणितधाराभिमुखा दिग्धकलेवरा । चण्डशीलाभवच्चण्डी जगत्संहारकर्मणि

ഒഴുകുന്ന രക്തധാരകളിലേക്കു മുഖം തിരിച്ച്, ദേഹം രക്തലേപിതവും മലിനവുമായിരിക്കെ, ലോകസംഹാരകർമ്മത്തിൽ ചണ്ഡീ അത്യന്തം ഉഗ്രസ്വഭാവിനിയായി മാറി.

Verse 47

येऽपि प्राप्ता महर्लोकं भृग्वाद्याश्च महर्षयः । तेऽपि नश्यन्ति शतशो ब्रह्मक्षत्त्रविशादयः

ഭൃഗു മുതലായ മഹർഷിമാർ മഹർലോകം പ്രാപിച്ചിരുന്നാലും, അവരും നൂറുകണക്കിന് നശിച്ചു; ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ മുതലായവരും വിനശിച്ചു.

Verse 48

देवासुरा भयत्रस्ताः सयक्षोरगराक्षसाः । विशन्ति केऽपि पातालं लीयन्ते च गुहादिषु

ഭയത്താൽ വിറച്ച ദേവാസുരർ—യക്ഷർ, നാഗർ, രാക്ഷസർ സഹിതം—ചിലർ പാതാളത്തിലേക്ക് കയറിപ്പോയി; ചിലർ ഗുഹകളാദിയിൽ ഒളിച്ചു.

Verse 49

सा च देवी दिशः सर्वा व्याप्य मृत्युरिव स्थिता । युगक्षयकरे काले देवेन विनियोजिता

ആ ദേവി സർവ്വദിക്കുകളെയും വ്യാപിച്ച് മരണത്തെപ്പോലെ നിലകൊണ്ടു; യുഗക്ഷയം വരുത്തുന്ന ആ കാലത്ത് പ്രഭുവാൽ നിയുക്തയായിരുന്നു.

Verse 50

एकापि नवधा जाता दशधा दशधा तथा । चतुःषष्टिस्वरूपा च शतरूपाट्टहासिनी

ഒരുത്തിയായിരുന്നിട്ടും അവൾ നവധയായി; പിന്നെ ദശധയായി, വീണ്ടും ദശധയായി; അറുപത്തിനാലു രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു, ശതരൂപയായി ഉഗ്ര അട്ടഹാസം ചെയ്തു.

Verse 51

जज्ञे सहस्ररूपा च लक्षकोटितनुः शिवा । नानारूपायुधाकारा नानावादनचारिणी

അപ്പോൾ ശിവാ ദേവി സഹസ്രരൂപിണിയായി, ലക്ഷകോടി ദേഹങ്ങൾ ധരിച്ചവളായി ജനിച്ചു. നാനാവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വഹിച്ച് അനേകം മുഖങ്ങളോടെ അവൾ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 52

एवंरूपाऽभवद्देवी शिवस्यानुज्ञया नृप । दिक्षु सर्वासु गगने विकटायुधशीलिनः

ഹേ രാജാവേ! ശിവന്റെ അനുവാദത്താൽ ദേവി ഇത്തരത്തിലുള്ള രൂപം പ്രാപിച്ചു. ആകാശത്തിൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ഭീകരായുധധാരികൾ വ്യാപിച്ചു നിന്നു।

Verse 53

रुन्धन्तो नश्यमानांस्तान्गणा माहेश्वराः स्थिताः । विचरन्ति तया सार्द्धं शूलपट्टिशपाणयः

മാഹേശ്വര ഗണങ്ങൾ അവിടെ നിലകൊണ്ട് നശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നവരെ വളഞ്ഞ് തടഞ്ഞു. കൈകളിൽ ശൂലവും പട്ടിശവും ധരിച്ചു അവർ ദേവിയോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 54

ततो मातृगणाः केचिद्विनायकगणैः सह । व्यवर्धन्त महारौद्रा जगत्संहारकारिणः

അതിനുശേഷം ചില മാതൃഗണങ്ങൾ വിനായകഗണങ്ങളോടൊപ്പം വർധിച്ചു. അവർ അതിമഹാരൗദ്രരായി ജഗത്സംഹാരകരരായി മാറി।

Verse 55

ततस्तस्या व्यवर्धन्त दंष्ट्राः कुन्देन्दुसन्निभाः । योजनानां सहस्राणि अयुतान्यर्बुदानि च

അപ്പോൾ അവളുടെ ദംഷ്ട്രകൾ കുന്ദപുഷ്പവും ചന്ദ്രനുംപോലെ ദീപ്തമായി വളർന്നു—സഹസ്ര യോജനങ്ങൾ, അയുതങ്ങൾ, അർബുദ-കോടികൾ വരെ അപരിമിതമായി।

Verse 56

दंष्ट्रावलिः कररुहाः क्रूरास्तीक्ष्णाश्च कर्कशाः । वियद्दिशो लिखन्त्येव सप्तद्वीपां वसुंधराम्

അവളുടെ ദംഷ്ട്രാവളിയും നഖങ്ങളും—ക്രൂരവും തീക്ഷ്ണവും കർക്കശവും—ആകാശദിക്കുകളെയും വരെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ, സപ്തദ്വീപങ്ങളുള്ള വസുന്ധരയെ രേഖപ്പെടുത്തി കീറുന്നതായി തോന്നി।

Verse 57

तस्या दंष्ट्राभिसम्पातैश्चूर्णिता वनपर्वताः । शिलासंचयसंघाता विशीर्यते सहस्रशः

അവളുടെ ദംഷ്ട്രങ്ങളുടെ ഭീകര പ്രഹാരങ്ങളാൽ വനങ്ങളും പർവതങ്ങളും പൊടിയായി; പാറക്കൂട്ടങ്ങളുടെ ഘനസമൂഹങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് ഖണ്ഡങ്ങളായി ചിതറി പൊട്ടി।

Verse 58

हिमवान्हेमकूटश्च निषधो गन्धमादनः । माल्यवांश्चैव नीलश्च श्वेतश्चैव महागिरिः

ഹിമവാൻ, ഹേമകൂടം, നിഷധം, ഗന്ധമാദനം, മാല്യവാൻ, നീലം, ശ്വേതം—ഈ മഹാഗിരികളൊക്കെയും (കലങ്ങി) വിറച്ചു കുലുങ്ങി।

Verse 59

मेरुमध्यमिलापीठं सप्तद्वीपं च सार्णवम् । लोकालोकेन सहितं प्राकम्पत नृपोत्तम

ഹേ നൃപോത്തമാ! മേരുവിന്റെ മദ്ധ്യസ്ഥമായ ആ അധാരപീഠവും, സമുദ്രങ്ങളോടുകൂടിയ സപ്തദ്വീപങ്ങളും, ലോകാലോകപർവതത്തോടുകൂടി—എല്ലാം വിറച്ചു കുലുങ്ങി।

Verse 60

दंष्ट्राशनिविस्पृष्टाश्च विशीर्यन्ते महाद्रुमाः । उत्पातैश्च दिशो व्याप्ता घोररूपैः समन्ततः

ദംഷ്ട്രകളും വജ്രപ്രഹാരവും തട്ടിയ മഹാവൃക്ഷങ്ങൾ ചിതറി പൊട്ടി; ഭീകരമായ അപശകുനങ്ങൾ എല്ലാദിക്കുകളിലും പരന്നു നിറഞ്ഞു।

Verse 61

तारा ग्रहगणाः सर्वे ये च वैमानिका गणाः । शिवासहस्रैराकीर्णा महामातृगणैस्तथा

എല്ലാ താരാഗണങ്ങളും ഗ്രഹസമൂഹങ്ങളും, കൂടാതെ വിമാനഗാമിയായ ദിവ്യഗണങ്ങളും—സഹസ്രങ്ങളായ ശിവന്മാരാലും അതുപോലെ മഹാമാതൃഗണങ്ങളാലും നിറഞ്ഞുനിന്നു।

Verse 62

सा चचार जगत्कृत्स्नं युगान्ते समुपस्थिते । भ्रमद्भिश्च ब्रुवद्भिश्च क्रोशद्भिश्च समन्ततः

യുഗാന്തം അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ അവൾ സർവ്വജഗത്തിലും സഞ്ചരിച്ചു; ചുറ്റുമെങ്ങും ജീവികൾ തളർന്ന് കുലുങ്ങി, ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ സംസാരിച്ച്, നിലവിളിച്ച് വ്യാകുലരായി।

Verse 63

प्रमथद्भिर्ज्वलद्भिश्च रौद्रैर्व्याप्ता दिशो दश । विस्तीर्णं शैलसङ्घातं विघूर्णितगिरिद्रुमम्

ഉന്മത്തവും ജ്വലിക്കുന്നതുമായ രൗദ്രശക്തികൾ പത്ത് ദിക്കുകളെയും വ്യാപിച്ചു; വിശാലമായ പർവ്വതനിരകൾ കുലുങ്ങി, മലമരങ്ങൾ ചുഴലിപോലെ തിരിഞ്ഞു।

Verse 64

प्रभिन्नगोपुरद्वारं केशशुष्कास्थिसंकुलम् । प्रदग्धग्रामनगरं भस्मपुंजाभिसंवृतम्

ഗോപുരദ്വാരങ്ങളും തോറണങ്ങളും തകർന്നു; സ്ഥലം മുടി, ഉണങ്ങിയ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, അസ്ഥികൾ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു. ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും കത്തിപ്പോയി, ചാരക്കൂമ്പാരങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു।

Verse 65

चिताधूमाकुलं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । हाहाकाराकुलं सर्वमहहस्वननिस्वनम्

ചരാചരസഹിതമായ സർവ്വ ത്രിലോകവും ചിതാധൂമത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടു; എല്ലായിടത്തും ‘ഹാ! ഹാ!’ എന്ന നിലവിളിയും ഭയങ്കര ശബ്ദങ്ങളുടെ ഘോര കോലാഹലവും നിറഞ്ഞു।

Verse 66

जगदेतदभूत्सर्वमशरण्यं निराश्रयम्

ഈ സമസ്ത ലോകവും ശരണവും ആശ്രയവും ഇല്ലാത്തതായി മാറി; എവിടെയും രക്ഷയില്ലായിരുന്നു.