Opening the text

Sukta 1.163
Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 1.163)
Aśva (mystic steed; divine life-force in ascent)
Triṣṭubh (common for RV 1.163; verse-level verification recommended)
ഋഗ്വേദം 1.163 അശ്വനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു മായാമയ സ്തുതിയാണ്—ഒരുവശത്ത് അഭിഷിക്ത യാഗാശ്വവും, മറ്റുവശത്ത് ആഴങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന് പരമസ്ഥാനത്തേക്ക് നീങ്ങുന്ന ദിവ്യ ജീവശക്തിയും. ഈ സ്തുതി അശ്വത്തിന്റെ അത്ഭുതജനനം, ശക്തി, വിജയകരമായ ഉയർച്ച എന്നിവയെ പുകഴ്ത്തുന്നു; എന്നാൽ വെറും ഭോഗാന്വേഷണം മർത്ത്യനെ ‘ഗോ’യുടെ പടി (പ്രകാശം/കിരണം) വിട്ട് താഴ്ന്ന പോഷണത്തിലേക്ക് തിരിക്കുന്നു എന്ന് മുന്നറിയിപ്പും നൽകുന്നു. അവസാനം അശ്വൻ പരമാസനം പ്രാപിച്ച് ദേവന്മാർ സ്വാഗതം ചെയ്യപ്പെടുകയും, ദാതാവിന് അഭിലഷണീയമായ സമൃദ്ധികൾ വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.
Mantra 1
यदक्रन्दः प्रथमं जायमान उद्यन्त्समुद्रादुत वा पुरीषात् । श्येनस्य पक्षा हरिणस्य बाहू उपस्तुत्यं महि जातं ते अर्वन् ॥
നീ ആദ്യം ജനിച്ച് നിലവിളിച്ചപ്പോൾ—സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന്, അല്ലെങ്കിൽ സമൃദ്ധമായ ഭൂമിപദാർത്ഥത്തിൽ നിന്നുമെങ്കിലും—നീ ശ്യേനന്റെ ചിറകുകളെപ്പോലെയും ഹരിണത്തിന്റെ ഭുജങ്ങളെപ്പോലെയും ആയിരുന്നു. ഹേ അർവൻ (അശ്വ), നിനക്കുള്ളിൽ ഉപസ്തുത്യം—ആഹ്വാനാർഹമായ—മഹിമ ജനിച്ചു.
Mantra 2
यमेन दत्तं त्रित एनमायुनगिन्द्र एणं प्रथमो अध्यतिष्ठत् । गन्धर्वो अस्य रशनामगृभ्णात्सूरादश्वं वसवो निरतष्ट ॥
യമൻ നൽകിയ ഈ അശ്വത്തെ ത്രിതൻ ആയുനക്—യോജിപ്പിച്ചു/കെട്ടി; ഇന്ദ്രൻ അതിന്മേൽ ആദ്യം അധ്യതിഷ്ഠത്—കയറി നിലകൊണ്ടു. ഗന്ധർവൻ അതിന്റെ രശനാ—ലഗാം—പിടിച്ചു; സൂര്യന്റെ ദീപ്തമായ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് വസുക്കൾ ഈ അശ്വത്തെ നിരതഷ്ട—ആകൃതീകരിച്ചു—ക്രമബദ്ധമായ പൂർണ്ണതയെ നിർമ്മിക്കുന്ന ശക്തികൾ.
Mantra 3
असि यमो अस्यादित्यो अर्वन्नसि त्रितो गुह्येन व्रतेन । असि सोमेन समया विपृक्त आहुस्ते त्रीणि दिवि बन्धनानि ॥
ഹേ അർവൻ (അശ്വ), നീ യമൻ—ഋതത്തിന്റെ നിയമവും നിയന്ത്രണവും; നീ ആദിത്യൻ—വിശാലമായ ദീപ്തസത്യം. ഗൂഢവ്രതംകൊണ്ട് നീ ത്രിതൻ. സോമത്തോടു നീ സമ്മതസമരസ്യത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ദിവിയിൽ നിനക്കു മൂന്നു ബന്ധനങ്ങളുണ്ടെന്നു പറയുന്നു—ഉന്നതലോകത്തിലെ ത്രിവിധ ബന്ധങ്ങൾ, ശക്തിയെ ശരിയായി തുല്യസ്ഥിതിയിൽ നിർത്തുന്നവ.
Mantra 4
त्रीणि त आहुर्दिवि बन्धनानि त्रीण्यप्सु त्रीण्यन्तः समुद्रे । उतेव मे वरुणश्छन्त्स्यर्वन्यत्रा त आहुः परमं जनित्रम् ॥
ദിവിയിൽ നിനക്കു മൂന്നു ബന്ധനങ്ങളുണ്ടെന്നു പറയുന്നു; അപ്സു (ജലങ്ങളിൽ) മൂന്നു, സമുദ്രത്തിന്റെ അന്തർഗ്ഗഹനത്തിലുമൂന്നു. ഹേ അശ്വ, വരുൺ എനിക്കു ആ ദർശനം നല്കട്ടെ—അവർ നിന്റെ പരമ ജനിത്രം (പരമ ജന്മസ്ഥാനം) എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ആ സ്ഥലം കണ്ടെത്തുന്ന ദർശനം; അവിടെയാണ് ഉന്നത സത്യത്തിൽ ശക്തി ആദ്യം ഉദിക്കുന്നത്.
Mantra 5
इमा ते वाजिन्नवमार्जनानीमा शफानां सनितुर्निधाना । अत्रा ते भद्रा रशना अपश्यमृतस्य या अभिरक्षन्ति गोपाः ॥
ഹേ വാജിൻ (സമൃദ്ധിവാഹക), ഇവ നിന്റെ ശുദ്ധീകരണങ്ങളാണ്; ലക്ഷ്യം ജയിപ്പിക്കുന്ന നിന്റെ കുളമ്പുകളുടെ (ശഫങ്ങളുടെ) നിക്ഷേപസ്ഥാനങ്ങളുമിവയാണ്. ഇവിടെ ഞാൻ നിന്റെ മംഗളകരമായ രശനകൾ (ലഗാമുകൾ) കണ്ടു—ഋതത്തിന്റെ ഗോപന്മാർ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവ—നമ്മിൽ സത്യത്തിന്റെ ശരിയായ ഗതിയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ആ ശക്തികൾ.
Mantra 6
आत्मानं ते मनसारादजानामवो दिवा पतयन्तं पतंगम् । शिरो अपश्यं पथिभिः सुगेभिररेणुभिर्जेहमानं पतत्रि ॥
ദൂരത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്റെ ആത്മസ്വരൂപം അറിഞ്ഞു—ദിവത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഇറങ്ങി വേഗത്തിൽ പറക്കുന്ന പതംഗം (പക്ഷി). സുഗമമായ പഥങ്ങളിൽ നിന്റെ ശിരസ് പാഞ്ഞുപോകുന്നതു ഞാൻ കണ്ടു; ധൂളിരഹിതമായ തേജോശക്തികളാൽ വിറയുന്നവനായി—ഹേ പതത്രി—സ്പഷ്ടദർശനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ധാവിക്കുന്നവനായി.
Mantra 7
अत्रा ते रूपमुत्तममपश्यं जिगीषमाणमिष आ पदे गोः । यदा ते मर्तो अनु भोगमानळादिद्ग्रसिष्ठ ओषधीरजीगः ॥
ഇവിടെ ഞാൻ നിന്റെ പരമോത്തമ രൂപം കണ്ടു—വിജയത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നവൻ, ഇഷാ (പോഷണം) ഉള്ള ‘ഗോ’ (കിരണം/റേ)യുടെ പദത്തിലേക്ക് എത്തുന്നവൻ. മർത്ത്യൻ സത്യപഥമില്ലാതെ ഭോഗത്തെ പിന്തുടരുമ്പോൾ, ഹേ അതി-ഗ്രസിഷ്ഠ (സർവ്വഭക്ഷക), അവൻ തീർച്ചയായും ഔഷധികളെ തിന്നാൻ തള്ളപ്പെടുന്നു—ഉന്നത പ്രകാശത്തെ വിട്ട് താഴ്ന്ന വളർച്ചകളിൽ ജീവിക്കുന്നു.
Mantra 8
अनु त्वा रथो अनु मर्यो अर्वन्ननु गावोऽनु भगः कनीनाम् । अनु व्रातासस्तव सख्यमीयुरनु देवा ममिरे वीर्यं ते ॥
നിന്റെ പിന്നാലെ രഥം നീങ്ങുന്നു, നിന്റെ പിന്നാലെ യുവയോദ്ധാവ്; നിന്റെ പിന്നാലെ ഗാവഃ (കിരണങ്ങൾ)യും കനീനാം (യുവാക്കൾ)ക്കുള്ള ആനന്ദത്തിന്റെ പങ്കും പിന്തുടരുന്നു. നിന്റെ പിന്നാലെ വ്രാതാസഃ (സംഘങ്ങൾ) നിന്റെ സഖ്യത്തിലേക്ക് വരുന്നു; നിന്റെ പിന്നാലെ ദേവന്മാർ നിന്റെ വീര്യം (വീരശക്തി) അളക്കുന്നു—മുന്നേറുന്ന എല്ലാവർക്കും നിന്റെ ബലമാണ് മാനദണ്ഡം.
Mantra 9
हिरण्यशृङ्गोऽयो अस्य पादा मनोजवा अवर इन्द्र आसीत् । देवा इदस्य हविरद्यमायन्यो अर्वन्तं प्रथमो अध्यतिष्ठत् ॥
അവൻ സ്വർണ്ണശൃംഗിയാകുന്നു; അവന്റെ പാദങ്ങൾ ഇരുമ്പായിരിക്കുന്നു; മനസ്സുപോലെ വേഗമുള്ളതാണ് അവന്റെ മുന്നേറ്റം—അവനിൽ ഇന്ദ്രൻ അധോ-ആധാരമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ദേവന്മാർ അവന്റെ ഭോജ്യമായ ഹവിഷിലേക്കു വന്നു; കാരണം ആ അർവന്തനെ ആദ്യം ആരാണ് आरोഹിച്ചത്, അവൻ തന്നെയാണ് ആദ്യം സ്വീകരിക്കുന്നവനും ബലത്തിന്റെ യജ്ഞത്തെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നവനും.
Mantra 10
ईर्मान्तासः सिलिकमध्यमासः सं शूरणासो दिव्यासो अत्याः । हंसा इव श्रेणिशो यतन्ते यदाक्षिषुर्दिव्यमज्ममश्वाः ॥
ശക്തമായ അറ്റങ്ങളോടും ദൃഢമായ മധ്യമാർഗ്ഗത്തോടും കൂടിയ ദിവ്യ അശ്വങ്ങൾ—വീര്യത്തോടെ ഹിണിഹിണിച്ച്—ഒരു ചലനമായി ഒന്നിക്കുന്നു. ഹംസങ്ങൾ പോലെ നിരനിരയായി അവർ ഒരുമിച്ചു പരിശ്രമിക്കുന്നു; അശ്വങ്ങൾ ദിവ്യ അജ്മം—ആകാശീയ പഥം—എത്തി, പ്രകാശമയ ഗതിയുടെ ഉയർന്ന പാതയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ.
Mantra 11
तव शरीरं पतयिष्ण्वर्वन्तव चित्तं वात इव ध्रजीमान् । तव शृङ्गाणि विष्ठिता पुरुत्रारण्येषु जर्भुराणा चरन्ति ॥
ഹേ അർവൻ, നിന്റെ ശരീരം പറക്കുവാൻ ആകാംക്ഷയുള്ളതാണ്; നിന്റെ ചിത്തം വായുവുപോലെ ധ്രജിമാൻ—വേഗവും തള്ളിപ്പോകുന്ന ശക്തിയും ഉള്ളത്. നിന്റെ ശൃംഗങ്ങൾ പല സ്ഥലങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതമായി നില്ക്കുന്നു; വനങ്ങളിൽ അവ അശാന്തമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു—ബലം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാതെ ഇരുന്നാൽ, ഉള്ളിലെ അരണ്യത്തിന്റെ കുഴപ്പത്തിൽ തന്റെ ശക്തിബിന്ദുക്കളെ ചിതറിക്കുന്നതിന്റെ അടയാളം.
Mantra 12
उप प्रागाच्छसनं वाज्यर्वा देवद्रीचा मनसा दीध्यानः । अजः पुरो नीयते नाभिरस्यानु पश्चात्कवयो यन्ति रेभाः ॥
വാക്കിന്റെ ആസനത്തേക്കും അതിന്റെ അധിപത്യത്തേക്കും അവൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നു—വാജി അർവാ, സമൃദ്ധിയുടെ ബലവാൻ അശ്വം—ദേവദിശയിലേക്കു നയിക്കപ്പെട്ട്, മനസ്സിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ദീപ്തനായി. അജഃ (അജന്മൻ) അവന്റെ നാഭി-കേന്ദ്രമായി മുൻപിൽ നയിക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നിൽ കവികളും രേഭാഃ (പ്രേരിത ഗായകർ) ആ ചലിക്കുന്ന ശക്തിയുടെ പാത പിന്തുടരുന്നു.
Mantra 13
उप प्रागात्परमं यत्सधस्थमर्वाँ अच्छा पितरं मातरं च । अद्या देवाञ्जुष्टतमो हि गम्या अथा शास्ते दाशुषे वार्याणि ॥
അവൻ മുന്നോട്ട് വന്ന് പരമ സധസ്ഥത്തിലേക്ക്—സിദ്ധിയുടെ ആധാരസ്ഥാനത്തിലേക്ക്—എത്തുന്നു; അർവാ പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങുന്നു. ഇന്ന് അവൻ ദേവന്മാർക്ക് അത്യന്തം പ്രിയൻ, സത്യമായി ഗമ്യൻ; തുടർന്ന് ദാശുഷേ (ദാനകർത്താവിന്) വാര്യാണി (ഇഷ്ടധനങ്ങൾ)—അസ്തിത്വത്തിന്റെ പൂർണ്ണതകൾ—വിഹിതമാക്കുന്നു.
No. It praises the horse, but also uses the Aśva as a symbol of a divine, rising life-force that carries one from lower states toward light, order, and the highest attainment.
Literally it is the “step/place of Go (cow).” In Vedic symbolism, Go often points to light or the ray and its nourishment, so the phrase suggests reaching the station of radiance and true sustenance.
Direct your energy toward truth and higher nourishment rather than chasing mere pleasure. When the life-force is guided rightly, it becomes victorious and brings fullness; when misdirected, it sinks to lower satisfactions.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.