Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Verse 1

सनंदन उवाच । क्रमाच्चैत्रादिमासेषु मेषाद्याः संक्रमा मताः । चैत्रशुक्लप्रतिपदि यो वारः स नृपः स्मृतः 1. ॥ १ ॥

സനന്ദനൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ക്രമമായി ചൈത്രാദി മാസങ്ങളിൽ മേ‍ഷാദി സംക്രമങ്ങൾ എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചൈത്ര ശുക്ല പ്രതിപദിയിൽ ഏതു വാരം വരുമോ, അതേ വാരമാണ് ദിവസങ്ങളുടെ ‘നൃപൻ’ അഥവാ പ്രധാനൻ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 2

मेषप्रवेशे सेनानीः कर्कटे सस्यपो भवेत् । समोद्यधीश्वरः सूर्यो मध्यमश्चोत्तमो विधुः ॥ २ ॥

സൂര്യൻ മേ‍ഷത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ സേനാനിയുടെ യോഗം; കർക്കടകത്തിൽ (പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ) സസ്യപതി, ധാന്യാധിപതി യോഗം. സൂര്യൻ സമുദ്രാധീശ്വരനാകുന്നു; ചന്ദ്രൻ ആദ്യം മധ്യമവും പിന്നെ ഉത്തമഫലപ്രദനുമാകുന്നു.

Verse 3

नेष्टः कुजो बुधो जीवो भृगुस्त्वतिशुभङ्करः । अधमो रविजो वाच्यो ज्ञात्वा चैषां बलाबलम् ॥ ३ ॥

കുജൻ (മംഗളം) അനിഷ്ടകരൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; ബുധനും ജീവനും (ബൃഹസ്പതി) ശുഭകരർ; ഭൃഗു (ശുക്രൻ) അത്യന്തം ശുഭപ്രദൻ. എന്നാൽ ഇവരുടെ ബലാബലം അറിഞ്ഞ് രവി (സൂര്യൻ)യെ അധമം, അഥവാ അൽപശുഭം എന്നു പറയണം.

Verse 4

दण्डाकारे कबंधेवा ध्वांक्षाकारेऽथ कीलके । दृष्टेऽकमण्डले व्याधिर्भ्रांतिश्चोरार्थनाशनम् ॥ ४ ॥

കീലകം ദണ്ഡാകാരമായോ, കബന്ധംപോലെയോ, കാക്കയുടെ ആകൃതിയിലോ കാണപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ—അത്തരം കമണ്ഡലു ദർശനം രോഗം, ഭ്രാന്തി/കുഴപ്പം, കൂടാതെ കള്ളന്മാർ മൂലം ധനനാശം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 5

छत्रध्वजपताकाद्यसन्निभस्तिमितैर्ध्वनैः । रविमण्डलगैर्धूम्रैः सस्फुलिंगैर्जगत् क्षयः ॥ ५ ॥

ഛത്രം, ധ്വജം, പതാക മുതലായവയെപ്പോലെ മങ്ങിയതും മൂടപ്പെട്ടതുമായ ധ്വനികൾ ഉണ്ടാകുകയും, സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ സ്ഫുലിംഗങ്ങളോടുകൂടിയ ധൂമ്രരാശികൾ സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്താൽ—ജഗത്‌ക്ഷയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 6

सितरक्तैः पीतकृष्णैर्वर्णैर्विप्रादिपीडनम् । घ्नंति द्वित्रिचतुर्वर्णैर्भुवि राजजनान्मुने ॥ ६ ॥

ഹേ മുനേ, ഭൂമിയിൽ രാജവർഗം ശ്വേത-രക്ത-പീത-കൃഷ്ണ വർണ്ണചിഹ്നിത വിഭാഗങ്ങളായി—ദ്വി, ത്രി, ചതുര്‍വിഭാഗങ്ങളായി പിരിഞ്ഞ്—ബ്രാഹ്മണാദികളെ പീഡിപ്പിക്കുകയും ദമിപ്പിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 7

ऊर्द्ध्वैर्भानुकरैस्ताम्रैर्नाशं याति चमूपतिः । पीतैर्नृपसुतः श्वेतैः पुरोधश्चित्रितैर्जनाः ॥ ७ ॥

സൂര്യകിരണങ്ങൾ മേലോട്ടുയർന്ന് താമ്ര-ചുവപ്പായി തോന്നുമ്പോൾ സേനാധിപൻ നാശം പ്രാപിക്കുന്നു. അവ പീതവർണ്ണമായാൽ രാജപുത്രൻ പീഡിതനാകും; ശ്വേതമായാൽ പുരോഹിതൻ; ചിത്രിത (ബഹുവർണ്ണ)മായാൽ പ്രജകൾ ദുഃഖിക്കും।

Verse 8

धूम्रैर्नृपपिशंगैस्तु जलदाधोमुखैर्जगत् । शुभोर्कः शिशिरे ताम्रः कुंकुमाभा वसन्तिके ॥ ८ ॥

ധൂമ്രവർണ്ണവും പിശംഗ (താമ്ര-പീത) വർണ്ണവുമായ മേഘങ്ങൾ താഴോട്ടു തൂങ്ങിയാൽ ലോകം മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നും. മംഗളസൂര്യൻ ശിശിരത്തിൽ താമ്രവർണ്ണവും വസന്തത്തിൽ കുങ്കുമപ്രഭയും ആയി പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 9

ग्रीष्मश्चापांडुरश्चैव विचित्रो जलदागमे । पद्मोदराभः शरदि हेमंते लोहितच्छविः ॥ ९ ॥

ഗ്രീഷ്മത്തിൽ സൂര്യൻ അപാണ്ഡുരമായി (മങ്ങലായി) തോന്നും; മഴക്കാലാഗമനത്തിൽ ചിത്രിത (ബഹുവർണ്ണ)മായി കാണും; ശരത്തിൽ പദ്മോദരാഭയായി പ്രകാശിക്കും; ഹേമന്തത്തിൽ ലോഹിതഛവി ധരിക്കും।

Verse 10

पीतः शीते सिते वृष्टौ ग्रीष्मे लोहितभा रविः । रोगानावृष्टिभयकृत् क्रमादुक्तो मुनीश्वर ॥ १० ॥

ഹേ മുനീശ്വരാ, ക്രമമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ശിശിരത്തിൽ സൂര്യൻ പീതവർണ്ണം, മഴക്കാലത്ത് ശ്വേത-മങ്ങൽ, ഗ്രീഷ്മത്തിൽ ലോഹിതപ്രഭയായി തോന്നുകയാണെങ്കിൽ ഭയം ജനിക്കുന്നു; രോഗങ്ങൾ വർധിക്കുകയും അനാവൃഷ്ടിയുടെ ഭീതിയും ഉണ്ടാകുന്നു।

Verse 11

इन्द्र चापार्द्धमूर्तिस्तु भानुर्भूपविरोधकृत् । शशरक्तनिभे भानौ संग्रामो न चिराद्भुवि ॥ ११ ॥

സൂര്യൻ ഇന്ദ്രധനുസ്സിന്റെ അർദ്ധരൂപംപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാൽ രാജാക്കന്മാരിൽ പരസ്പര വൈരം ഉദിക്കുന്നു. സൂര്യൻ ശശകന്റെ രക്തനിറംപോലെ ഗാഢചുവപ്പായാൽ ഭൂമിയിൽ ഉടൻ യുദ്ധം സംഭവിക്കും.

Verse 12

मयूरपत्रसङ्काशो द्वादशाब्दं न वर्षति । चन्द्रमासदृशो भानुः कुर्याद्भूपांतरं क्षितौ ॥ १२ ॥

മേഘങ്ങൾ മയൂരപ്പിറകുപോലെ തോന്നിയാൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷം മഴ പെയ്യുകയില്ല. സൂര്യൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാൽ ഭൂമിയിൽ രാജാധികാരമാറ്റം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 13

अर्के श्यामे कीटभयं भस्माभे राष्ट्रजं तथा । छिद्रे ऽर्कमण्डले दृष्टं महाराजविनाशनम् ॥ १३ ॥

സൂര്യൻ ശ്യാമവർണ്ണമായി തോന്നിയാൽ കീടഭയം (കീടങ്ങളുടെ ഉപദ്രവം) അറിയണം; ഭസ്മവർണ്ണമായാൽ രാജ്യത്തിനകത്തു നിന്നുയരുന്ന ദുരന്തത്തിന്റെ സൂചന. സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ ഛിദ്രം കണ്ടാൽ മഹാരാജാവിന്റെ നാശം സൂചിക്കുന്നു.

Verse 14

घटाकृतिः क्षुद्भयकृत्पुरहा तोरणाकृतिः । छत्राकृते देशहतिः खंडभानुनृपांतकृत् ॥ १४ ॥

ഘടംപോലുള്ള ആകൃതിയിലുള്ള നിമിത്തം ക്ഷുധാഭയം (ദുര്ഭിക്ഷം) വരുത്തും; നഗരത്തിനുമീതെ കാണുന്ന നിമിത്തം നഗരനാശം സൂചിപ്പിക്കും. തോരണാകൃതിയുള്ളത് വിനാശകരം; ഛത്രാകൃതിയുള്ളത് ദേശഹാനി വരുത്തും. സൂര്യൻ ഖണ്ഡിതമായി തോന്നിയാൽ രാജാവിന്റെ അന്ത്യം സൂചിക്കുന്നു.

Verse 15

उदयास्तमये काले विद्युदुल्काशनिर्यदि । तदा नृपवधो ज्ञेयस्त्वथवा राजविग्रहः ॥ १५ ॥

സൂര്യോദയമോ അസ്തമയമോ ആയ സമയത്ത് മിന്നൽ, ഉല്ക, അല്ലെങ്കിൽ വജ്രപാതം കണ്ടാൽ അത് രാജാവിന്റെ മരണനിമിത്തം എന്നു അറിയണം—അല്ലെങ്കിൽ രാജാക്കന്മാർ തമ്മിലുള്ള കലഹവും വൈരവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 16

पक्षं पक्षार्धमर्केन्दु परिविष्टावहर्निशम् । राजानमन्यं कुरुतो लोहिताम्बुदयास्तगौ ॥ १६ ॥

സൂര്യനും ചന്ദ്രനും തത്തത്തേതായ നിശ്ചിത പഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച് പക്ഷം, പക്ഷാർധം, പകലും രാത്രിയും എന്നിങ്ങനെ കാലമാനം നിർണ്ണയിക്കുന്നു. അതുപോലെ അവരുടെ രക്തിമമായ ഉദയ-അസ്തമയങ്ങളാൽ രാജാക്കന്മാരുടെ പരമ്പര, അഥവാ ആധിപത്യത്തിന്റെ ക്രമമാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 17

उदयास्तमये भानुराच्छिन्नः शस्त्रसन्निभैः । घनैर्युद्धं खरोष्ष्ट्राद्यैः पापरूपैर्भयप्रदम् ॥ १७ ॥

ഉദയത്തിലും അസ്തമയത്തിലും സൂര്യൻ ആയുധസദൃശമായ മേഘങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട്, മുറിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു. അപ്പോൾ കഴുത, ഒട്ടകം മുതലായ പാപരൂപ ഭയങ്കര ആകൃതികളാൽ നടന്ന യുദ്ധംപോലെ ഭയം പകരുന്ന ദൃശ്യം തോന്നുന്നു.

Verse 18

याम्य शृङ्गोन्नतश्चन्द्रः शुभदो मीनमेषयोः । सौम्य शृङ्गोन्नतः श्रेष्ठो नृयुङ्मकरयोस्तथा ॥ १८ ॥

ചന്ദ്രൻ ‘ദക്ഷിണ ശൃംഗ’ത്തിൽ ഉയർന്നിരിക്കുമ്പോൾ മീനം, മേടം എന്നീ രാശികൾക്ക് ശുഭഫലം നൽകുന്നു. അതുപോലെ ‘ഉത്തര ശൃംഗ’ത്തിൽ ഉയർന്ന ചന്ദ്രൻ കുംഭം, മകരം എന്നിവയ്ക്കും ശ്രേഷ്ഠഫലപ്രദനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 19

घटोक्ष्णस्तु समः कर्कचापयोः शरसन्निभः । चापवत्कौर्महर्योश्च शूलवत्तुलकर्कयोः ॥ १९ ॥

‘ഘടോക്ഷ്ണ’ എന്ന അടയാളം കർക്കടകവും ധനുവും എന്ന രാശികൾക്ക് ഒരുപോലെ, അമ്പുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു. മകരവും സിംഹവുംക്കു അത് വില്ലുപോലെ; തുലയും കർക്കടകവുംക്കു അത് ശൂലപോലെ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 20

विपरीतोदितश्चन्द्रो दुर्भिक्षकलहप्रदः । आषाढद्वयमूलेन्द्र धिष्ण्यानां याम्यगः शशी ॥ २० ॥

ചന്ദ്രൻ വിപരീതമായി (അശുഭമായി) ഉദിച്ചാൽ ദുര്ഭിക്ഷവും കലഹവും നൽകുന്നു. അതുപോലെ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ—പ്രത്യേകിച്ച് രണ്ട് ആഷാഢകൾ, മൂലം, ജ്യേഷ്ഠ—ഇവയിൽ ശശി ദക്ഷിണഗതിയിൽ ആയാലും അശുഭഫലം നൽകുന്നു.

Verse 21

अग्निप्रदस्तेयचरवनसर्पविनाशकृत् । विशाखा मित्रयोर्याम्यपार्श्वगः पापगः शशी ॥ २१ ॥

വിശാഖാ നക്ഷത്രത്തിൽ ചന്ദ്രൻ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ അഗ്നിദാഹം, മോഷണം, ചലിക്കുന്ന ജീവികൾ, വനങ്ങൾ, സർപ്പങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നാശം വരുത്തുന്നു എന്നു പറയുന്നു. അപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ രണ്ടു ‘മിത്ര’ ദേവതകളുടെ ദക്ഷിണ പാർശ്വത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു പാപകരനും അശുഭനും ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 22

मध्यमः पितृदैवत्ये द्विदैवे सौम्यगः शशी । अप्राप्यपौष्णभाद्रौद्रामदुक्षाविशशी शुभः ॥ २२ ॥

മധ്യമബലമുള്ള ചന്ദ്രൻ പിതൃദൈവത്യ നക്ഷത്രത്തിലും ദ്വിദൈവ (ദ്വിസ്വഭാവ) രാശിയിലും നിലകൊള്ളുമ്പോൾ സൗമ്യനും ശുഭകരനും ആകുന്നു. പൗഷ്ണ, ഭദ്ര, റൗദ്ര ഗണങ്ങളിലേക്കു എത്താതെ ദോഷരഹിതനായി അനുകൂലമായി നിലനിൽക്കും.

Verse 23

मध्यगो द्वारदक्षाणि अतीत्य नववासवात् । यमेंद्रा हीशनोयेशमरुतश्चार्द्धतारकाः ॥ २३ ॥

മധ്യഗതിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന (ചന്ദ്രൻ) ദക്ഷിണദ്വാരങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച് നവ വാസവന്മാരെയും കടന്നുപോകുന്നു. അവിടെ യമനും ഇന്ദ്രനും, ഈശാനനും യശസ്സും, മരുത്ഗണങ്ങളും അർദ്ധതാരകകളും കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 24

ध्रुवादिति द्विदैवाः स्युरध्यर्द्धांश्चापराः समाः । याम्यशृंगोन्नतो नेष्टः शुभः शुक्ले पिपीलिका ॥ २४ ॥

ധ്രുവ മുതൽ ചില ശകുനങ്ങൾ ‘ദ്വിദൈവ’മെന്നു പറയുന്നു; ചിലത് ഒന്നര ഭാഗം സമയത്തിനൊത്ത കാലത്തിൽ ഫലം നൽകുന്നു. വലതു കൊമ്പ് ഉയർത്തിയതു ഇഷ്ടകരമല്ല; എന്നാൽ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ കാണുന്ന ഉറുമ്പ് ശുഭമാണ്.

Verse 25

कार्यहानिः कार्यवृद्धिर्हानिर्वृद्धिर्यथाक्रमम् । सुभिक्षकृद्विशालेंदुरविशालोघनाशनः ॥ २५ ॥

ക്രമാനുസാരം ഇത് പ്രവർത്തികളുടെ ഹാനിയും പ്രവർത്തികളുടെ വർദ്ധിയും ഉണ്ടാക്കുന്നു; അതുപോലെ ക്ഷയവും വർദ്ധിയും നൽകുന്നു. ഇത് സുഭിക്ഷം (അന്നസമൃദ്ധി) വരുത്തുന്നു, ചന്ദ്രനെ വിശാലമായി തോന്നിക്കുന്നു; വിശാലത്തെ അവിശാലമാക്കുന്നു; ഘനസമൂഹങ്ങളെ (മേഘങ്ങൾ പോലുള്ളവ) നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 26

अधोमुखे शस्त्रभयं कलहो दंडसन्निभे । कुजाद्यैर्निहते शृंगे मंडले वा यथाक्रमम् ॥ २६ ॥

ചിഹ്നം അധോമുഖമായാൽ ആയുധഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ദണ്ഡസദൃശമായാൽ കലഹം സംഭവിക്കുന്നു. ശൃംഗത്തെയോ മണ്ഡലത്തെയോ കുജാദി ഗ്രഹങ്ങൾ ക്രമമായി ബാധിച്ചാൽ, അതനുസരിച്ച് ഫലങ്ങൾ ക്രമമായി പ്രത്യക്ഷമാകും.

Verse 27

क्षेमाद्यं वृष्टिभूपालजननाशः प्रजायते । सत्याष्टनवमर्क्षेषु सोदयाद्वक्रिमे कुजे ॥ २७ ॥

സത്യാദി നക്ഷത്രങ്ങളിൽ അഷ്ടമ-നവമ ഭാഗത്ത് കുജൻ (മംഗളം) വക്രഗതിയായി ഉദയിച്ചാൽ ക്ഷേമവും മഴയും ഉണ്ടാകും; അതോടൊപ്പം രാജാക്കളുടെയും ജനങ്ങളുടെയും നാശവും സംഭവിക്കും.

Verse 28

तद्वक्रमुष्णं संज्ञं स्यात्प्रजापीडाग्निसंभवः । दशमैकादशे ऋक्षे द्वादशर्वाग्रतीपयः ॥ २८ ॥

അത് ‘വക്രമുഷ്ണ’ എന്ന സംജ്ഞയാൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ജീവികളെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നതാണ്. ഇത് ദശമവും ഏകാദശവും ഋക്ഷങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു; ദ്വാദശം മുന്നോട്ടു തിരിഞ്ഞ അഗ്രബിന്ദുക്കളുള്ളവയായി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 29

कूक्रं वक्रमुखं ज्ञेयं सस्यवृष्टिविनाशकृत् । कुजे त्रयोदशे ऋक्षे वक्रिते वा चतुर्दशे ॥ २९ ॥

‘കൂക്ര’ എന്ന അപശകുനം ‘വക്രമുഖം’ എന്നു അറിയണം; ഇത് വിളയും മഴയും നശിപ്പിക്കുന്നു. ചൊവ്വാഴ്ച ചന്ദ്രൻ ത്രയോദശ ഋക്ഷത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ വക്രിതാവസ്ഥയിൽ ചതുര്ദശ ഋക്ഷത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഈ ലക്ഷണം കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 30

बालस्यचक्रं तत्तस्मिन्सस्यवृष्टिविनाशनम् । पंचदशे षोडशर्क्षे वक्रे स्याद्रुधिराननम् ॥ ३० ॥

‘ബാലസ്യചക്രം’ എന്ന ശകുനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാൽ വിളയും മഴയും നശിക്കും. പതിനഞ്ചാം അല്ലെങ്കിൽ പതിനാറാം ഋക്ഷത്തിൽ ഗ്രഹം വക്രമായാൽ അതിനെ ‘രുധിരാനനം’ (രക്തമുഖം) എന്ന്, അശുഭമായി പറയുന്നു.

Verse 31

दुर्भिक्षं क्षुद्भयं रोगान्करोति क्षितिनंदनः । अष्टादशे सप्तदशे तद्वक्रं मुशलाह्वयम् ॥ ३१ ॥

ഹേ ക്ഷിതിനന്ദന (രാജാവേ), ഇത് ദുര്ഭിക്ഷവും വിശപ്പിന്റെ ഭയവും രോഗങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്നു. അഷ്ടാദശത്തിൽ, സപ്തദശസ്ഥാനത്ത്, ഇതിന്റെ വക്ര അശുഭയോഗം ‘മുശല’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു॥

Verse 32

दुर्भिक्षं धनधान्यादिनाशने भयकृत् सदा । फाल्गुन्योरुदितो भौमो वैश्वदेवे प्रतीपगः ॥ ३२ ॥

ഭൗമൻ (ചൊവ്വ) രണ്ടു ഫാൽഗുനികളിൽ ഉദിച്ച് വൈശ്വദേവത്തിൽ പ്രതികൂലഗതിയിലായാൽ, അവൻ എപ്പോഴും ഭയം ഉണ്ടാക്കുന്നു—ദുര്ഭിക്ഷവും ധന-ധാന്യാദികളുടെ നാശവും വരുത്തുന്നു॥

Verse 33

अस्तगश्चतुरास्यार्क्षे लोकत्रयविनाशकृत् । उदितः श्रवणे पुष्ये वक्तृगोश्वनहानिदः ॥ ३३ ॥

ഏതെങ്കിലും (ഗ്രഹം) ചതുരാസ്യ നക്ഷത്രത്തിൽ അസ്തമിച്ചാൽ, അത് ത്രിലോകനാശത്തിന് കാരണമാകും. ശ്രവണത്തിലോ പുഷ്യത്തിലോ ഉദിച്ചാൽ, വക്താവിന് ഹാനിയും പശു-കുതിര-മനുഷ്യർക്കു ദോഷവും വരുത്തും॥

Verse 34

यद्दिग्गोऽभ्युदितो भौमस्तद्दिग्भूपभयप्रदः । मघामध्यगतो भौमस्तत्र चैव प्रतीपगः ॥ ३४ ॥

ഭൗമൻ (ചൊവ്വ) ഏത് ദിക്കിൽ ഉദിക്കുന്നുവോ, ആ ദിക്കിലെ രാജാവിന് ഭയം നൽകുന്നു. ഭൗമൻ മഘാ നക്ഷത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അവിടെയും പ്രതികൂല (അശുഭ)നാകുന്നു॥

Verse 35

अवृष्टिशस्त्रभयदः पीड्यं देवा नृपांतकृत् । पितृद्विदैवधातॄणां भिद्यन्ते गंडतारकाः ॥ ३५ ॥

ദേവന്മാർ പീഡിതരാകുമ്പോൾ മഴക്കുറവും ആയുധഭയവും ഉണ്ടാക്കി, രാജാക്കന്മാരുടെ പതനത്തിനും കാരണമാകുന്നു. പിതൃദ്വേഷികളും ദൈവവിധാനത്തെ വിരോധിക്കുന്നവർക്കുമായി ‘ഗണ്ഡതാരക’ എന്ന അശുഭലക്ഷണങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നു॥

Verse 36

दुर्भिक्षं मरणं रोगं करोति क्षितिजस्तदा । त्रिषूत्तरासु रोहिण्यां नैरृते श्रवणे मृगे ॥ ३६ ॥

അപ്പോൾ ഭൂമിപുത്രനായ ഭൗമൻ (ചൊവ്വ) ദുര്ഭിക്ഷം, മരണം, രോഗം എന്നിവ വരുത്തുന്നു—അവൻ മൂന്നു ഉത്തരകളിലും, രോഹിണിയിലും, നൈഋത്യ ദിക്കിലും, ശ്രവണവും മൃഗശീർഷവും നക്ഷത്രങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുമ്പോൾ।

Verse 37

अवृष्टिदश्चरन्भौमो दक्षिणे रोहिणीस्थितः । भूमिजः सर्वधिष्ण्यानामुदगामी शुभप्रदः ॥ ३७ ॥

രോഹിണിയിൽ നിലകൊണ്ട് ഭൗമൻ (ചൊവ്വ) തെക്കോട്ടുള്ള അസാധാരണ ഗതിയിൽ സഞ്ചരിച്ചാൽ അത് അനാവൃഷ്ടിയുടെ സൂചന; എന്നാൽ അതേ ഭൂമിജൻ എല്ലാ ധിഷ്ണ്യങ്ങളിലൂടെയും വടക്കോട്ടു നീങ്ങുമ്പോൾ ശുഭഫലം നൽകുന്നു।

Verse 38

याम्यगोऽनिष्टफलदो भवेद्भेदकरो नृणाम् । विनोत्पातेन शशिनः कदाचिन्नोदयं व्रजेत् ॥ ३८ ॥

ചന്ദ്രൻ തെക്കോട്ടുള്ള ഗതിയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അനിഷ്ടഫലം നൽകുകയും ജനങ്ങളിൽ ഭേദവും കലഹവും ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യും; കൂടാതെ ഏതെങ്കിലും ഉത്പാതം (അപശകുനം) കൂടാതെ ചന്ദ്രന്റെ ഉദയം ഒരിക്കലും സംഭവിക്കില്ല।

Verse 39

अनावृष्टाग्निभयकृदनर्थनृपविग्रहः । वसुवैष्णवविश्वेन्दुधातृभेषु चरन्बुधः ॥ ३९ ॥

ബുധൻ വസു, വൈഷ്ണവ, വിശ്വേ, ഇന്ദു, ധാതൃ, ഭ എന്നീ നക്ഷത്രഗണങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അനാവൃഷ്ടി, അഗ്നിഭയം മുതലായ ആപത്തുകളും രാജാക്കന്മാരിൽ അനർത്ഥവും വിഗ്രഹവും ഉണ്ടാക്കുന്നു।

Verse 40

भिनत्ति यदि तत्तारां बाधावृष्टिभयंकरः । आद्रा र्दिपितृभांतेषु दृश्यते यदि चन्द्र जः ॥ ४० ॥

ബാധയും വിനാശകരമായ മഴയുടെ ഭയവും വരുത്തുന്ന ആ ഗ്രഹം അതേ താരയെ ഭേദിക്കുകയാണെങ്കിൽ, കൂടാതെ ചന്ദ്രജൻ (ബുധൻ) ആർദ്ര, ഋതു-നക്ഷത്രങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ പിതൃ-നക്ഷത്രങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ദൃശ്യമാകുകയാണെങ്കിൽ, ആ യോഗം ക്ലേശകരമായ അവസ്ഥയും മഴയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഉപദ്രവവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 41

तदा दुर्भिक्षकलहरोगानावृष्टिभीतिकृत् । हस्तादिषट्सु तारासु विचरन्निन्दुनंदनः ॥ ४१ ॥

അപ്പോൾ ഇന്ദുനന്ദനൻ (ബുധൻ) ഹസ്ത മുതലായ ആറു നക്ഷത്രങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ദുര്ഭിക്ഷം, കലഹം, രോഗം, അനാവൃഷ്ടി എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള ഭയം ഉളവാക്കുന്നു।

Verse 42

क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं कुरुते रोगनाशनम् । अहिर्बुध्न्यार्यमाग्नेययाम्यभेषु चरन्बुधः ॥ ४२ ॥

ബുധൻ അഹിർബുധ്ന്യ, ആര്യമാ, ആഗ്നേയ, യാമ്യ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ക്ഷേമവും സമൃദ്ധഭക്ഷ്യവും ആരോഗ്യവും നൽകുകയും രോഗങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 43

भिषक्तरंगवाणिज्यवृत्तीनां नाशकृत्तदा । पूर्वात्रयेचरन्सौम्यो योगतारां भिनत्ति चेत् ॥ ४३ ॥

അപ്പോൾ വൈദ്യവൃത്തി, സമുദ്രയാത്ര, വാണിജ്യം എന്നീ തൊഴിൽമാർഗങ്ങൾക്ക് നാശകരമാകുന്നു—സൗമ്യൻ (ബുധൻ) മുൻത്രയ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ യോഗതാരയെ ഭേദിച്ചാൽ।

Verse 44

क्षुच्छस्त्रानलचौरेभ्यो भयदः प्राणिनां तदा । याम्याग्निधातृवायव्यधिष्ण्येषु प्राकृता गतिः ॥ ४४ ॥

അപ്പോൾ ബുധൻ ജീവികൾക്ക് വിശപ്പ്, ആയുധം, അഗ്നി, കള്ളൻ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള ഭയം നൽകുന്നു; പ്രാകൃതഗതി യമൻ, അഗ്നി, ധാതൃ, വായു എന്നിവരുടെ അധിഷ്ഠാനങ്ങളിലേക്കു നീങ്ങുന്നു।

Verse 45

रौद्रे न्दुसार्पपित्र् येषु ज्ञेया मिश्राह्वया गतिः । भाग्यार्यमेज्यादितिषु संक्षिप्ता गतिरुच्यते ॥ ४५ ॥

റൗദ്ര, ഇന്ദു, സാർപ, പിതൃയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ‘മിശ്ര’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഗതി അറിയേണ്ടതാണ്; ഭാഗ്യ, ആര്യമാ, ഏജ്യ, അദിതി വിഭാഗങ്ങളിൽ ‘സംക്ഷിപ്താ’ ഗതി എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 46

गतिस्तीक्ष्णाजचरणाहिर्बुघ्न्यभाश्रिभेषुया । योमातिकातिविश्वांबुमूलमत्स्यैन्यजस्य च ॥ ४६ ॥

‘ഗതി’, ‘തീക്ഷ്ണാ’, ‘അജ’, ‘ചരണ’, ‘അഹിർ’, ‘ബുഘ്ന്യാ’, ‘ഭാ’, ‘ശ്രീ’, ‘ഭേഷുയാ’; കൂടാതെ ‘യോ’, ‘മാതികാ’, ‘അതി’, ‘വിശ്വാംബു’, ‘മൂല’, ‘മത്സ്യ’, ‘എന്യജ’—ഇവ എല്ലാം പരമാത്മാവിന്റെ ധ്യാനയോഗ്യമായ ഗൂഢനാമങ്ങളാകുന്നു।

Verse 47

घोरा गतिर्हरित्वाष्ट्रवसुवारुणभेषु च । इंद्रा ग्निमित्रमार्तंडभेषु पापाह्वयागतिः ॥ ४७ ॥

ഹരിത്, ത്വാഷ്ടൃ, വസു, വാരുണ എന്നീ രൂപനാമങ്ങളിൽ ഗതി ഘോരമെന്നു പറയുന്നു; ഇന്ദ്രാഗ്നി, മിത്ര, മാർത്തണ്ഡ രൂപങ്ങളിൽ അത് ‘പാപാഹ്വയാ’ എന്ന പാപനാമമുള്ള അശുഭഗതിയായി അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 48

प्राकृताद्यासु गतिषु ह्युदितोऽस्तमियोपिवा । यावंत्येव दिनान्येष दृश्यस्तावत्यदृश्यगः ॥ ४८ ॥

പ്രാകൃതാദി പല ഗതികളിലും ഈ ജീവൻ—ഉദിതനോ അസ്തമിതനോ എന്നു പറഞ്ഞാലും—എത്ര ദിവസങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നുവോ, അത്രത്തോളം കാലം അവൻ അദൃശ്യാവസ്ഥയിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 49

चत्वारिंशत्क्रमात्र्त्रिशद्र वींदू भूसुतो नव । पंचदशैकादशभिर्दिवसैः शशिनंदनः ॥ ४९ ॥

ക്രമത്തിൽ (സൂര്യ-ചന്ദ്രന്മാരുടെ) ഗതി മുപ്പതും നാല്പതും ദിവസങ്ങളിൽ; ഭൂസുതൻ മംഗളം ഒമ്പത് ദിവസങ്ങളിൽ; ശശിനന്ദനൻ ബുധൻ പതിനഞ്ചും പതിനൊന്നും ദിവസങ്ങളിൽ തന്റെ ഗതി പൂർത്തിയാക്കുന്നു।

Verse 50

प्राकृतायां गतः सौम्यः क्षेमारोग्यसुभिक्षकृत् । मिश्रसक्षिप्तयोर्मध्ये फलदोऽन्यासु वृष्टिदः 1. ॥ ५० ॥

സൗമ്യഗ്രഹം (ബുധൻ) പ്രാകൃത/സാധാരണ ഗതിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ ക്ഷേമം, ആരോഗ്യവും സുഭിക്ഷവും (അന്നസമൃദ്ധി) നൽകുന്നു. മിശ്രമോ പീഡിതമോ ആയ നിലയിൽ മിതഫലം നൽകുന്നു; മറ്റു ശുഭനിലകളിൽ അവൻ വൃഷ്ടിദാതാവാകുന്നു।

Verse 51

वैशाखे श्रावणे पौषे आषाढेऽभ्युदितो बुधः । जगतां पापफलदस्त्वितरेषु शुभप्रदः ॥ ५१ ॥

വൈശാഖം, ശ്രാവണം, പൗഷം, ആഷാഢം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ബുധൻ ഉദിച്ചാൽ ലോകത്തിന് പാപഫലം നൽകുന്നതായി പറയുന്നു; മറ്റു മാസങ്ങളിൽ ഉദിച്ചാൽ ശുഭഫലം പ്രസാദിക്കുന്നു।

Verse 52

इषोर्जमासयोः शस्त्रदुर्भिक्षाग्निभयप्रदः । उदितश्चंद्र जः श्रेष्ठो रजतस्फटिकोपमः ॥ ५२ ॥

ഇഷയും ഊർജയും മാസങ്ങളിൽ ഇത് ആയുധഭയം, ദുര്ഭിക്ഷം, അഗ്നിഭയം എന്നിവ നൽകുന്നു. എന്നാൽ ചന്ദ്രജന്റെ ഉദയം പരമശുഭം—വെള്ളിയും സ്ഫടികവും പോലെ ദീപ്തം।

Verse 53

द्विभाटजोदिमास्तस्य पंचमैकादशास्त्रिभात् । यन्नक्षत्रोदितो जीवस्तन्नक्षत्राख्यवत्सरः ॥ ५३ ॥

ആ ചക്രത്തിലെ മാസങ്ങൾ നക്ഷത്രവിഭാഗങ്ങൾ പ്രകാരം—രണ്ട്, അഞ്ച്, പതിനൊന്ന്, മൂന്ന്—എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഏത് നക്ഷത്രത്തിൽ ഗുരു (ജീവ) ഉദിക്കുന്നുവോ, ആ വർഷം ആ നക്ഷത്രനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 54

कार्तिको मार्गशीर्षश्च नृणां दुष्टफलप्रदः । शुभप्रदौ पौषमाघौ मध्यमौ फाल्गुनो मधुः ॥ ५४ ॥

മനുഷ്യർക്കു കാർത്തികവും മാർഗശീർഷവും ദുഷ്ഫലം നൽകുന്നതായി പറയുന്നു. പൗഷവും മാഘവും ശുഭഫലദായകം; ഫാൽഗുണവും മധു (ചൈത്രം) മധ്യമഫലം നൽകുന്നു।

Verse 55

माधवः शुभदो ज्येष्ठो नृणां मध्यफलप्रदः । शुचिर्मध्यो नभः श्रेष्ठो भाद्र ः श्रेष्ठः क्वचिन्नरः ॥ ५५ ॥

മാധവ മാസം ശുഭദായകം; ജ്യേഷ്ഠവും കല്യാണകരം; മനുഷ്യർക്കു ‘മധ്യ’കാലം മധ്യമഫലം നൽകുന്നു. ശുചി ‘മധ്യം’, നഭഃ ശ്രേഷ്ഠം; ഭാദ്രം ചിലർക്കു അത്യുത്തമം ആകുന്നു।

Verse 56

अतिश्रेष्ठ इषः प्रोक्तो मासानां फलमीदृशम् । सौम्ये भागे चरन्भानां क्षेमारोग्यसुभिक्षकृत् ॥ ५६ ॥

ഇഷാ എന്ന മാസം അത്യുത്തമമെന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; മാസങ്ങളിൽ വ്രതാചരണത്തിന്റെ ഫലം ഇത്തരമെന്നു പറയുന്നു. സൂര്യൻ സൗമ്യഭാഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ക്ഷേമവും ആരോഗ്യവും സുഖിക്ഷവും നൽകുന്നു.

Verse 57

विपरीतो गुरुर्याम्ये मध्ये चरति मध्यमम् । पीताग्निश्यामहरितरक्तवणेगिराः क्रमात् ॥ ५७ ॥

ഗുരു (ബൃഹസ്പതി) വക്രഗതിയിലായാൽ യാമ്യപ്രദേശത്ത് മധ്യമഗതിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ക്രമമായി അവന്റെ വർണ്ണവും ദീപ്തിയും പീതം, അഗ്നിസദൃശം, ശ്യാമം, ഹരിതം, രക്തം എന്നിങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷമാകും.

Verse 58

व्याध्यग्निचौरशस्त्रास्त्रभयदः प्राणिनां भवेत् । अनावृष्टिं भूम्ननिभः करोति सुरपूजितः ॥ ५८ ॥

അവൻ ജീവികൾക്ക് രോഗം, അഗ്നി, കള്ളർ, ശസ്ത്രം, അസ്ത്രം എന്നിവ മൂലം ഭയം വരുത്തുന്നവനാകും. ദേവന്മാർ പൂജിച്ചാലും ആ മഹാബലൻ ഭൂമിയിൽ അനാവൃഷ്ടി (മഴക്കുറവ്) ഉണ്ടാക്കുന്നു.

Verse 59

दिवादृष्टो नृपवध्यामयंवाराष्ट्रनाशनम् । संवत्सरशरीरं स्यात्कृत्तिका रोहिणी तथा ॥ ५९ ॥

അത് പകലിൽ ദർശിക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ രാജവധം, ഭീകര മഹാമാരി, അല്ലെങ്കിൽ രാജ്യനാശം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആ ലക്ഷണം ‘സംവത്സര-ശരീരം’ ഉള്ളതെന്നു ഗ്രഹിക്കണം; കൂടാതെ കൃത്തികാ, രോഹിണീ നക്ഷത്രങ്ങളോടും ബന്ധമുണ്ട്.

Verse 60

नाभिस्त्वापाठयुगलमाद्री हृत्कुसुमं मघा । दुर्भिक्षाग्निमरुद्भीतिः शरीरं क्रूरपीडिते ॥ ६० ॥

ക്രൂര പീഡനത്തിൽ ആകുന്നവനിൽ—നാഭി ‘ആപാഠ’ എന്ന യുഗലത്തോടും, ഹൃദയം ‘ആദ്രീ’യോടും, ‘കുസുമം’ (പ്രാണകേന്ദ്രം) ‘മഘാ’യോടും ബന്ധപ്പെട്ടതായി പറയുന്നു. അത്തരം ശരീരം ദുര്ഭിക്ഷം, അഗ്നി, പ്രചണ്ഡ കാറ്റ് എന്നിവയുടെ ഭീതികളാൽ പീഡിതമാകും.

Verse 61

नाभ्यां क्षुत्तृड्भयं पुष्ये सम्यङ्मूलफलक्षयः । हृदयेशस्य निधनं शुभं स्यात्संयुतैः शुभैः ॥ ६१ ॥

നാഭി പ്രദേശത്ത് നിമിത്തം ഉണ്ടെങ്കിൽ വിശപ്പ്‑ദാഹം മൂലമുള്ള ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; പുഷ്യ നക്ഷത്രത്തിൽ അത് മൂല‑ഫലങ്ങളുടെ യഥോചിത ക്ഷയം കാണിക്കുന്നു. ഹൃദയ പ്രദേശത്തെ നിമിത്തം ഗൃഹാധിപന്റെ മരണസൂചന; എന്നാൽ ശുഭലക്ഷണങ്ങൾ കൂടിയാൽ ഫലം ശുഭമാകാം.

Verse 62

शस्यवृद्धिः प्रजारोग्यं युद्धं जीवात्यवर्षणम् । इति द्विजातिमध्यां तु गोनृपस्त्रीसुखं महत् ॥ ६२ ॥

വിളവൃദ്ധി ഉണ്ടാകും, പ്രജകൾ ആരോഗ്യവാന്മാരായിരിക്കും, യുദ്ധവും സംഭവിക്കും, ജീവികൾക്ക് മതിയാകുന്ന മഴയും ലഭിക്കും. ഇങ്ങനെ ദ്വിജ സമൂഹത്തിൽ ഗോസംപത്ത്, രാജാശ്രയം, ഗൃഹിണീ‑സുഖം എന്നിവകൊണ്ട് മഹാസുഖം ഉണ്ടാകും.

Verse 63

निःस्वनावृष्टिफणिभिर्वृष्टिः स्वास्थ्यं महोत्सवः । महार्घमपि संपत्तिर्देशनाशोऽतिवर्षणम् ॥ ६३ ॥

അസാധാരണ നിശ്ശബ്ദതയും പാമ്പുകളുടെ പ്രത്യക്ഷതയും പോലുള്ള അപശകുനങ്ങളോടുകൂടി മഴ പെയ്താലും ആരോഗ്യവും മഹോത്സവങ്ങളും ഉണ്ടാകാം; വിലയേറിയ സമ്പത്തും ലഭിക്കാം. എന്നാൽ അതിവൃഷ്ടി ദേശനാശം വരുത്തും.

Verse 64

अवैरं रोगमभयं रोगभीः सस्यवर्षणे । रोगो धान्यं नभोऽदृष्टिमघाद्यृक्षगते गुरौ ॥ ६४ ॥

ഗുരു (ബൃഹസ്പതി) മഘാ മുതലായ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ വൈരം ശമിക്കും, രോഗങ്ങൾ കുറയും, ഭയം ഇല്ലാതാകും. വിളകൾക്കായി മഴ ലഭിച്ച് ധാന്യം പിറക്കും; എന്നാൽ മേഘാവരണം മൂലം ആകാശദർശനം മങ്ങും.

Verse 65

सौम्यमध्यमयाम्येषु मार्गेषु वीथिकात्रयम् । शुक्रस्य दस्रभाज्ज्ञेयं पर्यायैश्च त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ६५ ॥

ഉത്തര, മധ്യ, ദക്ഷിണ എന്നീ മൂന്ന് ആകാശമാർഗങ്ങളിൽ ‘വീഥിക’കളുടെ ത്രയം ഉണ്ട്. ഇത് ശുക്രനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതെന്ന് അറിയണം; കൂടാതെ ഓരോന്നിനും മൂന്ന് വീതം പര്യായനാമങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 66

नागेभैरावताश्चैव वृषभोष्ट्र्रखराह्वयाः । मृगांजदहनाख्याः स्युर्याम्यांता वीथयो नव ॥ ६६ ॥

ദക്ഷിണദിശയിൽ അവസാനിക്കുന്ന ഒൻപത് വീഥികൾ ഉണ്ട്—നാഗ, ഭൈരവത; വൃഷഭ, ഉഷ്ട്ര, ഖര (കഴുത) നാമങ്ങളുള്ളവ; കൂടാതെ മൃഗ, അഞ്ജ, ദഹന എന്നവ।

Verse 67

सौम्यमार्गे च तिसृषु चरन्वीथिषु भार्गवः । धान्यार्थवृष्टिसस्यानां परिपूर्तिं करोति हि ॥ ६७ ॥

സൗമ്യമാർഗത്തിലൂടെയും മൂന്ന് ചരൺ-വീഥികളിലൂടെയും സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭാർഗവൻ (ശുക്രൻ) ധാന്യം, ധനം, മഴ, വിളകൾ എന്നിവയ്ക്ക് പരിപൂർണ്ണത നിശ്ചയമായി നൽകുന്നു।

Verse 68

मध्मार्गे च तिसृषु सर्वमप्यधमं फलम् । पूर्वस्यां दिशि मेघस्तु शुभदः पितृपंचके ॥ ६८ ॥

മധ്യമാർഗത്തിലും മൂന്ന് നിലകളിലും (ലക്ഷണം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാൽ) ഫലം മുഴുവനും അധമമാകുന്നു; എന്നാൽ പിതൃപഞ്ചകത്തിൽ കിഴക്കുദിശയിലെ മേഘം ശുഭഫലദായകം।

Verse 69

स्वातित्रये पश्चिमायां तस्यां शुक्रस्तथाविधः । विपरीते त्वनावृष्टिर्वृष्टिकृद्बुधसंयुतः ॥ ६९ ॥

സ്വാതീത്രയകാലത്ത് അത് പടിഞ്ഞാറുദിശയിൽ നിലകൊള്ളുകയാണെങ്കിൽ ശുക്രനും അതേവിധം എന്നു കരുതണം; മറിച്ചായാൽ അനാവൃഷ്ടി, എന്നാൽ ബുധസംയോഗത്തോടെ മഴ വരുത്തുന്നവനാകും।

Verse 70

कृष्णाष्टम्यां चतुर्दश्याममायां च यदा सितः । उदयास्तमनं याति तदा जलमयी मही ॥ ७० ॥

കൃഷ്ണാഷ്ടമി, ചതുര്ദശി, അമാവാസ്യാരാത്രി എന്നിവയിൽ ‘സിതൻ’ ഉദയാസ്തമനത്തെ പ്രാപിക്കുമ്പോൾ ഭൂമി ജലമയമായതുപോലെ ആകുന്നു।

Verse 71

मिथः सप्तमराशिस्थौ पश्चात्प्राग्वीथिसंस्थितौ । गुरुशुक्रावनावृष्टिदुर्भिक्षसमरप्रदौ ॥ ७१ ॥

ഗുരുവും ശുക്രനും പരസ്പരം ഏഴാം രാശിയിൽ നിലകൊണ്ട് പാശ്ചാത്യവും പൂർവവുമായ പഥങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ, അവർ അനാവൃഷ്ടി, ദുര്ഭിക്ഷം, യുദ്ധം എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു।

Verse 72

कुजज्ञजीवरविजाः शुक्रस्याग्रेसरा यदि । युद्धातिवायुर्दुर्भिक्षजलनाशकरामताः ॥ ७२ ॥

കുജൻ, ബുധൻ, ഗുരു, രവി എന്നിവർ ശുക്രനെക്കാൾ മുന്നിൽ സഞ്ചരിച്ചാൽ, അത് യുദ്ധം, അതിവേഗ കാറ്റ്, ദുര്ഭിക്ഷം, ജലനാശം എന്നിവ സൂചിപ്പിച്ച് മഹാപീഡ വരുത്തും।

Verse 73

जलमित्रार्यमाहींद्र नक्षत्रेषु सुभिक्षकृत् । सच्छस्त्रावृष्टिदो मूलेऽहिर्बुध्न्यांत्यभयोर्भयम् ॥ ७३ ॥

ജല, മിത്ര, ആര്യമാ, മഹീന്ദ്ര നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഇത് സുഖഭിക്ഷവും സമൃദ്ധിയും നൽകുന്നു. മൂലയിൽ ഉത്തമ ആയുധങ്ങളും മഴയും നൽകും; എന്നാൽ ആഹിർബുധ്ന്യയിലും അവസാന രണ്ട് നക്ഷത്രങ്ങളിലും ഭയം വരുത്തും।

Verse 74

श्रवणानिलहस्ताद्रा र्भरणीभाग्यभेषु च । चरञ्छनैश्चरो नॄणां सुभिक्षारोग्यसस्यकृत् ॥ ७४ ॥

ശനൈശ്ചരൻ ശ്രവണ, അനില, ഹസ്ത, ആർദ്ര, ഭരണി, ഭാഗ്യ, ഭേഷു നക്ഷത്രങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, മനുഷ്യർക്കു സുഖഭിക്ഷവും ആരോഗ്യവും ധാന്യസമൃദ്ധിയും നൽകുന്നു।

Verse 75

मुखे चैकं गुदे द्वे च त्रीणि के नयने द्वयम् । हृदये पञ्च ऋक्षाणि वामहस्ते चतुष्टयम् ॥ ७५ ॥

മുഖത്തിൽ ഒന്ന്, ഗുദത്തിൽ രണ്ട്, ചെവികളിൽ മൂന്ന്, കണ്ണുകളിൽ രണ്ട്—ഇങ്ങനെ പവിത്ര ഘടകങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഹൃദയത്തിൽ അഞ്ച് ഋക്ഷങ്ങളും ഇടത് കൈയിൽ നാലിന്റെ കൂട്ടവും വെക്കുന്നു।

Verse 76

वामपादे तथा त्रीणि दक्षिणे त्रीणि भानि च । चत्वारि दक्षिणे हस्ते जन्मभाद्र विजस्थितिः ॥ ७६ ॥

ഇടത് പാദത്തിൽ മൂന്ന്, വലത് പാദത്തിൽ മൂന്ന് മംഗളലക്ഷണങ്ങൾ; കൂടാതെ വലത് കൈയിൽ നാല്. ഈ വിന്യാസം ഉത്തമജന്മവും ശ്രേഷ്ഠമായ ബ്രാഹ്മണസദൃശ സ്ഥാനവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 77

रोगो लाभस्तथा हानिर्लाभः सौख्यं च बंधनम् । आयासः श्रेष्ठयात्रा च धनलाभः क्रमात्फलम् ॥ ७७ ॥

ക്രമത്തിൽ ഫലങ്ങൾ—രോഗം, ലാഭം, തുടർന്ന് നഷ്ടം; വീണ്ടും ലാഭം, സുഖം, ബന്ധനം; പരിശ്രമം, ശ്രേഷ്ഠയാത്ര, ഒടുവിൽ ധനലാഭം.

Verse 78

बहुधारविजस्त्वेतद्वक्रगः फलमीदृशम् । करोत्येव समः साम्यं शीघ्रगेषूत्क्रमात् फलम् ॥ ७८ ॥

പലധാരകളിൽ നിന്നു ജനിച്ച് വളഞ്ഞ ഗതിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നത് ഇത്തരത്തിലുള്ള ഫലം നൽകുന്നു. എന്നാൽ സമവും സ്ഥിരവുമായതു സമത്വം വരുത്തുന്നു; വേഗത്തിൽ നീങ്ങുന്നവയിൽ അതിവേഗ പുരോഗതിയാൽ ഫലം शीഘ്രം പാകമാകുന്നു.

Verse 79

विष्णुचक्रोत्कृत्तशिराः पङ्गुः पीयूषपानतः । अमृत्युतां गतस्तत्र खेटत्वे परिकल्पितः ॥ ७९ ॥

അവിടെ വിഷ്ണുചക്രം കൊണ്ട് തല ഛേദിക്കപ്പെട്ട ആ മുടന്തൻ അമൃതം പാനം ചെയ്ത് അമരത്വം പ്രാപിച്ചു; പിന്നെ അവനെ ഖേടം—ആകാശീയ ഗ്രഹസ്ഥാനമായി—നിയമിച്ചു.

Verse 80

वरणधातुरर्केन्दू तुदते सर्वपर्वणि । विक्षेपावनतेर्वंगाद्रा हुर्दूरगतस्तयोः ॥ ८० ॥

‘വരണ’ ധാതു ‘അർക്ക’യും ‘ഇന്ദു’വും എന്ന സമാസങ്ങളെ ഓരോ സംധി-സ്ഥാനത്തും തൊടിച്ച് (തുദിച്ച്) ബാധിക്കുന്നു; ‘വിക്ഷേപ’വും ‘അവനതി’യും മൂലം ‘വംഗാ’യും ‘അദ്രാ’യും അവയിൽ നിന്ന് ദൂരപ്പെടുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.

Verse 81

षण्मासवृद्ध्या ग्रहणं शोधयेद्र विचंद्र योः । पर्वेशास्तु तथा सत्यदेवा रव्यादितः क्रमात् ॥ ८१ ॥

ആറ് മാസത്തിന്റെ വർദ്ധന (ശുദ്ധീകരണം) ചേർത്ത് സൂര്യ–ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളുടെ കണക്കു പരിശോധിച്ച് ശോധനം ചെയ്യണം. അതുപോലെ, പർവ്വദിനങ്ങളുടെ അധിപതികളെ സത്യദേവന്മാരോടുകൂടെ, സൂര്യനിൽ നിന്ന് ക്രമമായി നിർണ്ണയിക്കണം.

Verse 82

ब्रह्मेन्द्विन्द्र धनाधीशवरुणाग्नियमाह्वयाः । पशुसस्यद्विजातीनां वृद्धिर्ब्राह्मे तु पर्वणि ॥ ८२ ॥

ബ്രഹ്മാവ്, ചന്ദ്രൻ, ഇന്ദ്രൻ, ധനാധീശൻ (കുബേരൻ), വരുണൻ, അഗ്നി—ഇവരെ ആഹ്വാനിക്കണം. ബ്രാഹ്മപർവ്വത്തിൽ പശു, സസ്യം (ധാന്യവിള), ദ്വിജന്മാർ എന്നിവയുടെ വർദ്ധി ഉണ്ടാകും.

Verse 83

तद्वदेव फलं सौम्ये श्लेष्मपीडा च पर्वणि । विरोधो भूभुजां दुःखमैंद्रे सस्यविनाशनम् ॥ ८३ ॥

ഓ സൗമ്യാ! സൗമ്യപ്രഭാവത്തിലും അതേവിധം ഫലം ലഭിക്കും; പർവ്വകാലത്ത് കഫപീഡ ഉണ്ടാകും. ഐന്ദ്രപ്രഭാവത്തിൽ രാജാക്കന്മാർക്ക് വിരോധവും ദുഃഖവും, കൂടാതെ സസ്യനാശവും സംഭവിക്കും.

Verse 84

धनिनां धनहानिः स्यात्कौबेरं धान्यवर्धनम् । नृपाणामशिवं क्षेममितरेषां च वारुणे ॥ ८४ ॥

കൗബേര ഭാഗത്ത് ധനികർക്കു ധനനഷ്ടം സംഭവിക്കാം; എന്നാൽ ധാന്യവർദ്ധന ഉണ്ടാകും. വാരുണ ഭാഗത്ത് രാജാക്കന്മാർക്ക് അശുഭഫലം; മറ്റുള്ളവർക്ക് ക്ഷേമവും മംഗളവും ഉണ്ടാകും.

Verse 85

प्रवर्षणं सस्यवृद्धिः क्षेमं हौताशपर्वणि । अनावृष्टिः सस्यहानिर्दुर्भिक्षं याम्यपर्वणि ॥ ८५ ॥

ഹൗതാശ (അഗ്നി) പർവ്വത്തിൽ ധാരാളം മഴ, സസ്യവർദ്ധി, സർവ്വക്ഷേമം ഉണ്ടാകും. യാമ്യ (യമ) പർവ്വത്തിൽ അനാവൃഷ്ടി, സസ്യഹാനി, ദുര്ഭിക്ഷം (ക്ഷാമം) സംഭവിക്കും.

Verse 86

वेलाहीने सस्यहानिर्नृपाणां दारुणं रणम् । अतिवेले पुष्पहानिर्भयं सस्यविनाशनम् ॥ ८६ ॥

ഋതു വൈകി വന്നാൽ വിളനാശം സംഭവിക്കുകയും രാജാക്കന്മാർക്ക് ഭീകരമായ യുദ്ധപ്രകോപം ഉയരുകയും ചെയ്യും. ഋതു അതിവേഗം മുമ്പേ വന്നാൽ പുഷ്പനാശം സംഭവിച്ച് വിളനാശഭയം ജനിക്കുന്നു.

Verse 87

एकस्मिन्नेव मासे तु चंद्रा र्कग्रहणं यदा । विरोधो धरणीशानामर्थवृष्टिविनाशनम् ॥ ८७ ॥

ഒരേ മാസത്തിനുള്ളിൽ ചന്ദ്രഗ്രഹണവും സൂര്യഗ്രഹണവും സംഭവിക്കുമ്പോൾ ഭൂമിയുടെ ഭരണാധികാരികൾ തമ്മിൽ വിരോധം ഉയരും; സമൃദ്ധിയും മഴയും നശിക്കും.

Verse 88

ग्रस्तोदितावस्तमितौ नृपधान्यविनाशदौ । सर्वग्रस्ताविनेंदू तु क्षुद्व्याध्यग्निभयप्रदौ ॥ ८८ ॥

സൂര്യനോ ചന്ദ്രനോ ഗ്രഹണഗ്രസ്തനായി ഉദിക്കുകയോ അസ്തമിക്കുകയോ ചെയ്താൽ അത് രാജാക്കന്മാർക്കും ധാന്യത്തിനും നാശകാരണമാകും. ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമായി ഗ്രസ്തനായാൽ ക്ഷാമം, രോഗം, അഗ്നിഭയം എന്നിവ നൽകും.

Verse 89

सौम्यायने क्षत्रविप्रानितरां हन्ति दक्षिणे । द्विजातीं श्चक्रमाद्धंति राहुदृष्टोरगादितः ॥ ८९ ॥

ഉത്തരായണത്തിൽ (ഗ്രഹണ) ദോഷം ക്ഷത്രിയരെയും ബ്രാഹ്മണരെയും കൂടുതൽ കഠിനമായി ബാധിക്കുന്നു; ദക്ഷിണായണത്തിൽ അത് പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വിജരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. രാഹുവിന്റെ ദൃഷ്ടിപ്രഭാവത്തിൽ സർപ്പാദി ശത്രുക്കൾ ചക്രംപോലെ അവരെ ആക്രമിക്കുന്നു.

Verse 90

तथैव ग्रामभेदाः स्युर्मोक्षभेदास्तथा दश । नो शक्ता लक्षितुं देवाः किं पुनः प्राकृता जनाः ॥ ९० ॥

അതുപോലെ ഗ്രാമങ്ങളിലുമുണ്ട് ഭേദങ്ങൾ; മോക്ഷത്തിനും പത്ത് വിധ ഭേദങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണ്. അവയെ ദേവന്മാർക്കും പൂർണ്ണമായി തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, സാധാരണ ജനങ്ങൾ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയും?

Verse 91

आनीय खेटान्गणितांस्तेषां वारं विचिंतयेत् । शुभाशुभान्यैः कालस्य ग्राहयामो हि लक्षणम् ॥ ९१ ॥

ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഗണിതഗതികൾ കൊണ്ടുവന്ന് അവയുടെ വാരപ്രഭാവം വിചിന്തനം ചെയ്യണം; ശുഭാശുഭ സൂചനകളാൽ തന്നെയാണ് കാലലക്ഷണം നിശ്ചയിക്കുന്നത്।

Verse 92

तस्मादन्वेषणीयं तत्कालज्ञानाय धीमता । उत्पातरूपाः केतूनामुदयास्तमया नृणाम् ॥ ९२ ॥

അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോഴത്തെ കാലത്തിന്റെ സ്വഭാവം അറിയാൻ ബുദ്ധിമാൻ ഇവ അന്വേഷിക്കണം—കേതുക്കളുടെ ഉത്പാതരൂപങ്ങൾ, അഥവാ മനുഷ്യരെ ബാധിക്കുന്ന അവയുടെ ഉദയവും അസ്തവും।

Verse 93

दिव्यांतरिक्षा भौमास्ते शुभाशुभफलप्रदाः । यज्ञध्वजास्त्रभवनरक्षवृद्धिंगजोपमाः ॥ ९३ ॥

ഈ നിമിത്തങ്ങൾ ദിവ്യവും അന്തരീക്ഷവും ഭൗമവും ആകാം; അവ ശുഭമോ അശുഭമോ ഫലം നൽകും. ഗജസമാന ശക്തിയോടെ യജ്ഞം, ധ്വജം, ആയുധങ്ങൾ, ഭവനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ രക്ഷയും വർദ്ധിയും വരുത്തും।

Verse 94

स्तम्भशूलांकुशाकारा आंतरिक्षाः प्रकीर्तिताः । नक्षत्रसंस्थिता दिव्या भौमा ये भूमिसंस्थिताः ॥ ९४ ॥

അന്തരീക്ഷത്തിലെ (ലക്ഷണങ്ങൾ) സ്തംഭം, ശൂലം, അങ്കുശം എന്നീ രൂപങ്ങളായെന്ന് പ്രസിദ്ധം. നക്ഷത്രങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നത് ദിവ്യം; ഭൂമിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നത് ഭൗമം എന്നു പറയുന്നു।

Verse 95

एकोऽपि भिन्नरूपः स्याज्जंतुर्नाम शुभाय वै । यावन्तो दिवसान्केतुर्दृश्यते विविधात्मकः ॥ ९५ ॥

ഒരൊറ്റ ജീവിയും വ്യത്യസ്ത (വിചിത്ര) രൂപത്തിൽ കാണപ്പെട്ടാൽ അതും ശുഭലക്ഷണമെന്നു കരുതുന്നു. അതുപോലെ വിവിധ രൂപങ്ങളോടെ കേതു എത്ര ദിവസം ദൃശ്യമാകുന്നുവോ, അത്ര ദിവസം അതിന്റെ പ്രഭാവമെന്നു ഗ്രഹിക്കണം।

Verse 96

तावान्मासैः फलं यच्छत्यष्टौ सारव्यवत्सरैः । ये दिव्याः केतवस्तेपि शश्वज्जीवफलप्रदाः ॥ ९६ ॥

എത്ര മാസങ്ങളിൽ അതേ ഫലം ലഭിക്കുമോ, അത് അല്ലെങ്കിൽ എട്ട് വർഷങ്ങളിൽ ലഭിക്കുമായിരുന്നു. ആ ദിവ്യ കേതുക്കളും ജീവികൾക്ക് നിരന്തരം ഫലം നൽകുന്നു.

Verse 97

ह्रस्वः स्निग्धः सुप्रसन्नः श्वेतकेतुः सुवृष्टिकृत् । क्षिप्रादस्तमयं याति दीर्घकेतुरवृष्टिकृत् ॥ ९७ ॥

ചെറുതും മിനുക്കമുള്ളതും അതിപ്രസന്നവും ശ്വേതവുമായ കേതു നല്ല മഴ വരുത്തി വേഗം അസ്തമിക്കുന്നു; ദീർഘകേതു മഴക്കുറവ് വരുത്തുന്നു.

Verse 98

अनिष्टदो धूमकेतुः शक्रचापसमप्रभः । द्वित्रिचतुःशूलरूपः स च राज्यांतकृन्मतः ॥ ९८ ॥

അനിഷ്ടം വരുത്തുന്ന ധൂമകേതു, ശക്രചാപംപോലെ പ്രകാശിച്ച്, രണ്ട്-മൂന്ന്-നാല് ശൂലരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാൽ—അത് രാജ്യാന്തം വരുത്തുന്ന ലക്ഷണമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 99

मणिहारस्तु वर्णाभा दीप्तिमंतोऽकसूनवः । केतवश्चोदिताः पूर्वापरयोर्नृपहानिदाः ॥ ९९ ॥

മണിഹാരത്തെപ്പോലെ വർണാഭയുള്ള ദീപ്തിമാൻ സൂര്യപുത്ര കേതുക്കൾ ഉദിച്ച് കിഴക്ക് അല്ലെങ്കിൽ പടിഞ്ഞാറ് ദിക്കുകളിൽ കാണപ്പെടുമ്പോൾ—അവ രാജാക്കന്മാർക്ക് ഹാനി വരുത്തുന്ന നിമിത്തങ്ങളാകുന്നു.

Verse 100

वंसुकबिंबक्षितजच्छुकतुंडादिसन्निभाः । हुताशनोदितास्तेऽपि केतवः फलदाः स्मृताः 1. ॥ १०० ॥

മുളങ്കുരു, മത്തങ്ങ, മണ്ണുകട്ട, തത്തയുടെ തൂണ്ട് മുതലായവയെപ്പോലെ തോന്നുന്ന കേതുക്കൾ—അഗ്നിദിശയിൽ നിന്നു ഉദിച്ചാലും—ഫലം നൽകുന്നവയെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 101

भूसुता जलतैलाभा वर्तुलाः क्षुद्भयप्रदाः । सुभिक्षक्षेमदाः श्वेतकेतवः सोमसूनवः ॥ १०१ ॥

ഭൂസുതർ ജലം അല്ലെങ്കിൽ തൈലംപോലെ ദൃശ്യമാകെ വൃത്താകാരമായി ക്ഷാമഭയം ഉളവാക്കുന്നു; എന്നാൽ ശ്വേതകേതുക്കളായ സോമസൂനുക്കൾ സുഭിക്ഷവും ക്ഷേമവും നൽകുന്നു।

Verse 102

पितामहात्मजः केतुस्त्रिवर्णस्त्रिदशान्वितः । ब्रह्मदंडाद्धूमकेतुः प्रजानामंतकृन्मतः ॥ १०२ ॥

പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാ)യുടെ പുത്രനായ കേതു ത്രിവർണ്ണനും ദേവഗണസഹിതനും എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; ബ്രഹ്മദണ്ഡത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച അവൻ ‘ധൂമകേതു’യായി പ്രജകളുടെ അന്തകാരകനായി കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 103

एशान्यां भार्गवसुताः श्वेतरूपास्त्वनिष्टदाः । अनिष्टदाः पंगुसुता विशिखाः कमकाह्वयाः ॥ १०३ ॥

ഈശാന ദിക്കിൽ ഭാര്ഗവസുതർ ശ്വേതരൂപികളായി അനിഷ്ടം നൽകുന്നു; പംഗുസുതരായ ‘വിശിഖ’കൾ ‘കമകാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായി അവരും അശുഭഫലം വരുത്തുന്നു।

Verse 104

विकचाख्या गुरुसुता वेष्टा याम्ये स्थिता अपि । सूक्ष्माः शुक्ला बुधसुताश्चौररोगभयप्रदाः ॥ १०४ ॥

‘വികചാ’ എന്നത് ഗുരുസുതയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നതും ‘വേഷ്ടാ’യും തെക്കുദിക്കിൽ നിലകൊണ്ടിട്ടും സൂക്ഷ്മവും ശ്വേതപ്രഭയും ആകുന്നു; ഇവ ‘ബുധസുത’കളായി മോഷണവും രോഗവും സംബന്ധിച്ച ഭയം നൽകുന്നു।

Verse 105

कुजात्मजाः कुंकुमाख्या रक्ताः शूलास्त्वनिष्टदाः । अग्निजा विश्वरूपाख्या अग्निवर्णाः सुखप्रदाः ॥ १०५ ॥

കുജൻ (മംഗളം)യുടെ പുത്രർ ‘കുങ്കുമ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവർ രക്തവർണ്ണവും ശൂലസദൃശവും ആയി അനിഷ്ടം നൽകുന്നു. അഗ്നിജരായ ‘വിശ്വരൂപ’ അഗ്നിവർണ്ണരായി സുഖം നൽകുന്നു।

Verse 106

अरुणाः श्यामलाकारा अर्कपुत्राश्च पापदाः । शुक्रजा ऋक्षसदृशाः केतवः शुभदायकाः ॥ १०६ ॥

അരുണന്മാർ ശ്യാമവർണ്ണരൂപമുള്ളവർ; അർക്കപുത്രന്മാരായതിനാൽ പാപഫലം നൽകുന്നവർ. ശുക്രജ കേതുക്കൾ കരടിസദൃശരായി ശുഭഫലദായകർ.

Verse 107

कृत्तिकासु भवो धूमकेतुर्नूनं प्रजाक्षयः । प्रासादवृक्षशैलेषु जातो राज्ञां विनाशकृत् ॥ १०७ ॥

കൃത്തികാ നക്ഷത്രത്തിൽ ഉദിക്കുന്ന ധൂമകേതു തീർച്ചയായും പ്രജാക്ഷയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ്രാസാദം, വൃക്ഷം, ശൈലം എന്നിവയുടെ മീതെ ഉദിച്ചാൽ രാജവിനാശത്തിന് കാരണമാകും.

Verse 108

सुभिक्षकृत्कौमुदाख्यः केतुः कुमुदसन्निभः । आवर्तकेतुसंध्यायां शशिरो नेष्टदायकः ॥ १०८ ॥

കൗമുദ എന്ന കേതു സുവിളവുണ്ടാക്കുന്നവൻ; കുമുദപുഷ്പസദൃശമായി ശ്വേതൻ. എന്നാൽ ആവർത്തകേതുവുള്ള സന്ധ്യയിൽ ചന്ദ്രൻ അനിഷ്ടഫലദായകനാകുന്നു.

Verse 109

ब्रह्मदेवमनोर्मानं पित्र्यं सौरं च सावनम् । चांद्रमार्क्षं गुरोर्मानमिति मानानि वै नव ॥ १०९ ॥

ബ്രഹ്മമാനം, ദേവമാനം, മനുമാനം, പിതൃമാനം, സൗരമാനം, സാവനമാനം, ചാന്ദ്രമാനം, ആർക്ക്ഷ (നക്ഷത്ര)മാനം, ഗുരുമാനം—ഇവ ഒമ്പത് മാനങ്ങളാണ്.

Verse 110

एतेषां नवमानानां व्यवहारोऽत्र पञ्चभिः । तेषां पृथक्पृथक्कार्यं वक्ष्यते व्यवहारतः ॥ ११० ॥

ഈ ഒമ്പത് മാനങ്ങളുടെ പ്രയോഗം ഇവിടെ അഞ്ചു രീതികളിലൂടെയാണ് നടക്കുന്നത്. അവയുടെ വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രായോഗികമായി വേർതിരിച്ച് വിശദീകരിക്കും.

Verse 111

ग्रहाणां निखिलश्चारो गृह्यते सौरमानतः । वृष्टेर्विधानं स्त्रीगर्भः सावनेनैव गृह्यते ॥ १११ ॥

ഗ്രഹങ്ങളുടെ സമഗ്രഗതി സൗരമാനപ്രകാരം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ മഴയുടെ വിധിയും സ്ത്രീഗർഭകാലഗണനയും സാവന (ദിനാധിഷ്ഠിത) മാനത്താൽ മാത്രമേ നിശ്ചയിക്കപ്പെടൂ.

Verse 112

प्रवर्षणां समे गर्भो नाक्षत्रेण प्रगृह्यते । यात्रोद्वाहव्रतक्षौरे तिथिवर्षेशनिर्णयः ॥ ११२ ॥

മഴക്കാലത്തെ ആശ്രയിച്ച് വർഷം കണക്കാക്കുമ്പോൾ ഗർഭം (അതിന്റെ കണക്കും) നക്ഷത്രംകൊണ്ട് നിശ്ചയിക്കരുത്. യാത്ര, വിവാഹം, വ്രതം, ചൂഡാകർമ്മം എന്നിവയിൽ തീരുമാനം തിഥിയും വർഷേശനും (വർഷാധിപൻ) അനുസരിച്ചായിരിക്കണം.

Verse 113

पर्ववास्तूपवासादि कृत्स्नं चांद्रे ण गृह्यते । गृह्यते गुरुमानेन प्रभवाद्यब्दलक्षणम् ॥ ११३ ॥

പർവ്വദിനങ്ങൾ, വാസ്തുസംബന്ധ കർമ്മങ്ങൾ, ഉപവാസാദികൾ എന്നിവ മുഴുവനും ചാന്ദ്രമാനപ്രകാരം നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രഭവാദി വർഷങ്ങളുടെ ലക്ഷണം ഗുരുമാനം (ബൃഹസ്പതി മാന) പ്രകാരമാണ് നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.

Verse 114

तत्तन्मासैर्द्वादशभिस्तत्तदष्टौ भवेत्ततः । गुरुमध्यमचारेण षष्ट्यब्दाः प्रभवादयः ॥ ११४ ॥

അത് അതായ മാസങ്ങൾ പന്ത്രണ്ടു ചേർന്നാൽ ഒരു വർഷമാകും; പിന്നെ അതേ കണക്കിൽ തുടർന്ന് എട്ട് (വർഷങ്ങൾ) രൂപപ്പെടും. ഗുരുവിന്റെ മധ്യഗതിപ്രകാരം പ്രഭവാദി അറുപത് വർഷങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 115

प्रभवो विभवः शुक्लः प्रमोदोऽथ प्रजापतिः । अंगिराः श्रीमुखो भावो युवा धाता तथैव च ॥ ११५ ॥

പ്രഭവ, വിഭവ, ശുക്ല, പ്രമോദ, പ്രജാപതി; അതുപോലെ അങ്ഗിരാ, ശ്രീമുഖ, ഭാവ, യുവ, ധാതാ—ഇവ (വർഷനാമങ്ങൾ) ആകുന്നു.

Verse 116

ईश्वरो बहुधान्यश्च प्रमाथी विक्रमो वृषः । चित्रभानुस्सुभानुश्च तारणः पार्थिवोऽव्ययः ॥ ११६ ॥

അവൻ പരമേശ്വരൻ; ധാന്യ-സമൃദ്ധി നല്കുന്നവൻ; ദുഷ്ടദമനകൻ; വിക്രമസ്വരൂപൻ; ധർമ്മത്തെ താങ്ങുന്ന വൃഷഭൻ. ചിത്രപ്രഭയും ശുഭകാന്തിയുംകൊണ്ട് ദീപ്തൻ; താരകൻ; ഭൂലോകാധിപതിയായിട്ടും അവ്യയൻ।

Verse 117

सर्वजित्सर्वधारी च विरोधी विकृतः खरः । नंदनो विजयश्चैव जयो मन्मथदुर्मुखौ ॥ ११७ ॥

അവൻ സർവ്വജിത്—സർവ്വവിജയി; സർവ്വധാരി—എല്ലാം ധരിക്കുന്നവൻ; അധർമ്മവിരോധി; അവികൃതൻ—അപരിവർത്തിതൻ; ഖരൻ—അചഞ്ചലൻ. നന്ദനൻ—ആനന്ദദാതാവ്; വിജയം; ജയം; മന്മഥദമനൻ; ദുർമുഖൻ—ഭയങ്കരമുഖൻ।

Verse 118

हेमलंबो विलंबश्च विकारी शार्वरी लवः । शुभकृच्छोभनः क्रोधी विश्वावसुपराभवौ ॥ ११८ ॥

ഈ നാമങ്ങൾ—ഹേമലംബ, വിലംബ, വികാരി, ശാർവരി, ലവ; ശുഭകൃത്, ശോഭന, ക്രോധീ; വിശ്വാവസു, പരാഭവ—ഇവ പ്രഭുവിന്റെ പവിത്ര നാമങ്ങൾ।

Verse 119

प्लवंगः कीलकः सौम्यः सामाप्तश्च विरोधकृत् । र्प्भावी प्रमादी च आनन्दो राक्षसोऽनलः ॥ ११९ ॥

ഈ നാമങ്ങൾ—പ്ലവംഗ, കീலக, സൗമ്യ, സാമാപ്ത, വിരോധകൃത്; കൂടാതെ ഋഭാവീ, പ്രമാദീ, ആനന്ദ, രാക്ഷസ, അനല—ഇവയും പ്രഭുനാമങ്ങൾ।

Verse 120

पिंगलः कालयुक्तश्च सिद्धार्थो रौद्र दुर्मतीः । दुंदुभी रुधिरोद्गारी रक्ताक्षः क्रोधनः क्षयः ॥ १२० ॥

അവൻ പിംഗലൻ, കാലയുക്തൻ, സിദ്ധാർത്ഥൻ; റൗദ്രൻ, ദുര്മതി എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ദുന്ദുഭിനാദംപോലെ ഗർജ്ജിക്കുന്നവൻ; രുധിരോദ്ഗാരി; രക്താക്ഷൻ; ക്രോധനൻ; ക്ഷയം—ലയസ്വരൂപൻ।

Verse 121

नामतुल्यफलाः सर्वे विज्ञेयाः षष्टिवत्सराः । युगं स्थात्पंचभिर्वर्षैर्युगान्येवं तु द्वादश ॥ १२१ ॥

അറുപത് സംവത്സരങ്ങളും തങ്ങളുടെ പേരിനൊത്ത ഫലം നൽകുന്നവയെന്നു അറിയണം. അഞ്ചു വർഷം ഒരു യുഗം; ഇങ്ങനെ അറുപത് വർഷത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു യുഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 122

तेषामीशाः क्रमाज्ज्ञेया विष्णुर्देवपुरोहितः । पुरंदरो लोहितश्च त्वष्टाहिर्बुध्न्यसंज्ञकः ॥ १२२ ॥

അവരുടെ അധിപതികളെ ക്രമമായി അറിയണം—വിഷ്ണു, ദേവപുരോഹിതൻ; പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ); ലോഹിതൻ; ത്വഷ്ടാവ്; കൂടാതെ അഹിർബുധ്ന്യ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ദേവൻ.

Verse 123

पितरश्च ततो विश्वे शशींद्रा ग्न्यश्विनो भगः । तथा युगस्य वर्षेशास्त्वग्निनेंदुविधीश्वराः ॥ १२३ ॥

അതിനുശേഷം പിതൃകൾയും വിശ്വേദേവന്മാരും; കൂടാതെ സോമനും ഇന്ദ്രനും, അഗ്നി, അശ്വിനിദ്വയം, ഭഗൻ. അതുപോലെ യുഗങ്ങളുടെയും വർഷങ്ങളുടെയും അധിപതികൾ അഗ്നി, ചന്ദ്രൻ, വിധീശ്വരൻ.

Verse 124

अथाद्वेशचमूनाथसस्यपानां बलाबलम् । तत्कालं ग्रहचारं च सम्यग् ज्ञात्वा फलं वदेत् ॥ १२४ ॥

അതിനുശേഷം അദ്വേഷ, ചമൂനാഥ മുതലായ ഘടകങ്ങൾ, വിളകളും കുടിവെള്ളവും ഉള്ള ബലാബലം, അതുകാലത്തെ ഗ്രഹചാരവും ശരിയായി അറിഞ്ഞ് ഫലം പ്രസ്താവിക്കണം.

Verse 125

सौम्यायनं मासषट्कं मृगाद्यं भानुभुक्तितः । अहः सुराणां तद्रा त्रिः कर्काद्यं दक्षिणायनम् ॥ १२५ ॥

സൂര്യൻ രാശികളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതനുസരിച്ച് മകരാദിയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ആറുമാസകാലം ‘സൗമ്യായനം’ (ഉത്തരായണം) എന്നു പറയുന്നു. അതാണ് ദേവന്മാരുടെ പകൽ; അതിന്റെ രാത്രി കർക്കടകാദിയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ആറുമാസ ‘ദക്ഷിണായനം’ ആകുന്നു.

Verse 126

गृहप्रवेशवैवाहप्रतिष्ठामौंजिबन्धनम् । मघादौ मंगलं कर्म विधेयं चोत्तरायणे ॥ १२६ ॥

ഗൃഹപ്രവേശം, വിവാഹം, പ്രതിഷ്ഠ, മൗഞ്ജീബന്ധനം (ഉപനയനം) മുതലായ മംഗളകർമ്മങ്ങൾ മഘാ നക്ഷത്രം മുതൽ ആരംഭിച്ച് സൂര്യന്റെ ഉത്തരായണത്തിൽ നിർവഹിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 127

याम्यायने गर्हितं च कर्म यत्नात्प्रशस्यते । माघादिमासौ द्वौ द्वौ च ऋतवः शिशिरादयः ॥ १२७ ॥

ദക്ഷിണായണത്തിൽ പരിശ്രമത്തോടെ നിർവഹിക്കുന്ന കർമ്മം, മറ്റെവിടെ നിന്ദ്യമായാലും, പ്രശംസനീയമാകുന്നു। മാഘം മുതൽ മാസങ്ങൾ രണ്ടെരണ്ടായി ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു; ശിശിരാദി ഋതുക്കളും രണ്ടുമാസങ്ങളായിരിക്കുന്നു।

Verse 128

मृगाच्छिशिरवसंतश्च ग्रीष्माः स्युश्चोत्तरायणे । वर्षा शरच्च हेमंतः कर्काद्वै दक्षिणायने ॥ १२८ ॥

മൃഗശീർഷം മുതൽ ശിശിരം, വസന്തം, ഗ്രീഷ്മം എന്നീ ഋതുക്കൾ ഉത്തരായണത്തിൽപ്പെടുന്നു। കർക്കടകം മുതൽ വർഷാ, ശരത്, ഹേമന്തം എന്നീ ഋതുക്കൾ ദക്ഷിണായണത്തിൽപ്പെടുന്നു।

Verse 129

चांद्रो दर्शावधिः सौरः संक्रात्या सावनो दिनैः । त्रिंशद्भिश्चंद्र भगणो मासो नाक्षत्रसंज्ञकः ॥ १२९ ॥

ചാന്ദ്രമാസം അമാവാസ്യാന്തം വരെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; സൗരമാസം സംക്രാന്തിയാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു। സാവനമാസം ദിവസഗണനയാൽ; മുപ്പത് തിഥികളുള്ള ചന്ദ്രഭഗണമാസം ‘നാക്ഷത്രമാസം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 130

मधुश्च माधवः शुक्रः शुचिश्चाथ नभस्ततः । नभस्य इषःऊर्जश्च सहाश्चैव सहस्यकः ॥ १३० ॥

മധു, മാധവ, ശുക്ര, ശുചി; തുടർന്ന് നഭസ്; പിന്നെ നഭസ്യ; തുടർന്ന് ഇഷയും ഊർജയും; കൂടാതെ സഹാ, സഹസ്യക—ഇവയാണ് ക്രമമായി മാസനാമങ്ങൾ।

Verse 131

तपास्तपस्य क्रमशश्चैत्रादीनां समाह्वयाः । यस्मिन्मासे पौर्णमासी येन धिष्ण्येन संयुता ॥ १३१ ॥

തപസ്, തപസ്യ—ഇവ ക്രമമായി ചൈത്രാദി മാസങ്ങൾക്കുമുള്ള നാമങ്ങളായും പറയപ്പെടുന്നു. ഏത് മാസത്തിൽ ഏത് പൗർണ്ണമി വരുന്നു, ആ പൗർണ്ണമി ഏത് നക്ഷത്ര-ധിഷ്ണ്യവുമായി യുക്തമാണോ, അതിനാലാണ് ആ മാസത്തിന്റെ സംജ്ഞ നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 132

तन्नक्षत्राह्वयो मासः पौर्णमासी तदाह्वया । तत्पक्षौ दैव पित्राख्यौ शुक्लकृष्णौ तथापरे ॥ १३२ ॥

ആ (അധിഷ്ഠാതൃ) നക്ഷത്രത്തിന്റെ നാമത്താൽ മാസത്തിന് സംജ്ഞ വരുന്നു; പൗർണ്ണമിയും അതേ നാമത്താൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. അതിന്റെ രണ്ടു പക്ഷങ്ങൾ ‘ദൈവ’വും ‘പിതൃയ’വും എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു—അഥവാ ശുക്ലപക്ഷവും കൃഷ്ണപക്ഷവും.

Verse 133

शुभाशुभे कर्मणि च प्रशस्तौ भवतः सदा । क्रमात्तिथीनां ब्रह्माग्नी विरिंचिविष्णुशैलजाः ॥ १३३ ॥

ശുഭവും അശുഭവും ആയ കര്‍മ്മങ്ങളില്‍ നിങ്ങള്‍ ഇരുവരും എപ്പോഴും പ്രശസ്തരെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു. തിഥികളുടെ ക്രമത്തില്‍ ബ്രഹ്മാവും അഗ്നിയും, കൂടാതെ വിരിഞ്ചി, വിഷ്ണു, ശൈലജാ (പാര്‍വതി) എന്നിവരും അധിഷ്ഠാതൃ ദേവതകളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 134

विनायकयमौ नागचंद्रौ स्कंदोऽकवासवौ । महेन्द्र वासवौ नागदुर्गादंडधराह्वयः ॥ १३४ ॥

വിനായകനും യമനും; നാഗനും ചന്ദ്രനും; സ്കന്ദനും (രണ്ട്) വസുക്കളും; മഹേന്ദ്രനും വാസവനും; കൂടാതെ നാഗൻ, ദുര്‍ഗ, ദണ്ഡധരൻ—ഇവയാണ് ഈ സന്ദർഭത്തിൽ ജപിക്കപ്പെടുന്ന ദിവ്യനാമങ്ങൾ.

Verse 135

शिवविष्णू हरिरवीकामः सर्वः कलीततः । चन्द्र विश्वेदर्शसंज्ञतिथीशाः पितरः स्मृताः ॥ १३५ ॥

ശിവനും വിഷ്ണുവും, ഹരി, രവി (സൂര്യൻ), കാമൻ—ഇവരെല്ലാം ‘കലീതത’ ഗണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ചന്ദ്രൻ, വിശ്വേദേവന്മാർ, കൂടാതെ ‘തിഥീശ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ദേവതകൾ പിതൃദേവതകളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 136

नंदाभद्रा जयारिक्तापूर्णाः स्युस्तिथयः पुनः । त्रिरावृत्त्या क्रमाज्ज्ञेया नेष्टमध्येष्टदाः सिते ॥ १३६ ॥

വീണ്ടും തിഥികൾ നന്ദാ, ഭദ്രാ, ജയാ, രിക്താ, പൂർണാ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ ക്രമം അനുക്രമമായി മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആവർത്തിച്ചാൽ മുഴുവൻ പക്ഷത്തിലും തിരിച്ചറിയാം. ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ഇവ യഥാക്രമം അനിഷ്ടം, മധ്യമം, ഇഷ്ടം എന്ന ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു.

Verse 137

कृष्णपक्षे त्विष्टमध्यानिष्टदाः क्रमशस्तदा । अष्टमी द्वादशी षष्ठी चतुर्थी च चतुर्दशी ॥ १३७ ॥

കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ഈ തിഥികൾ ക്രമശഃ ഇഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് മധ്യമവും അനിഷ്ടവും ഫലം നൽകുന്നവയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു—അഷ്ടമി, ദ്വാദശി, ഷഷ്ഠി, ചതുര്ഥി, ചതുര്ദശി.

Verse 138

तिथयः पक्षरंध्राख्या ह्यतिरूक्षा प्रकीर्तिताः । समुद्र मनुरंध्रांकतत्त्वसंख्यास्तुनाडिकाः ॥ १३८ ॥

തിഥികൾ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മങ്ങളായി കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു; അവ ‘പക്ഷ-രന്ധ്രങ്ങൾ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. നാടികാ-കാലമാനവും ‘സമുദ്ര’, ‘മനു’, ‘രന്ധ്ര’, ‘അങ്ക’, ‘തത്ത്വ’ മുതലായ പരമ്പരാഗത സംഖ്യാ-സൂചനകളനുസരിച്ച് കണക്കാക്കണം.

Verse 139

त्याज्याः स्युस्तासु तिथिषु क्रमात्पंच च सर्वदा । अमावास्या च नवमी हित्वा विषमसज्ञिका ॥ १३९ ॥

ആ തിഥികളിൽ ക്രമമായി അഞ്ചു തിഥികൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ഒഴിവാക്കേണ്ടവയായി പറയുന്നു. അമാവാസിയും നവമിയും ഒഴിച്ചാൽ ശേഷിക്കുന്നവ ‘വിഷമ’ (അശുഭ) തിഥികൾ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 140

तिथयस्तुप्रशस्तास्युर्मध्यमा प्रतिपत्सिता । षष्ठ्यां तैलं तथाष्टम्यां मासं क्षौरं कलेस्तिथौ ॥ १४० ॥

തിഥികളിൽ മധ്യത്തിലുള്ള തിഥികൾ പ്രശസ്തമെന്ന് കരുതുന്നു; പ്രതിപത്തും അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഷഷ്ഠിയിൽ തൈലം പുരട്ടുക, അഷ്ടമിയിൽ മാസവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുക, കാല-തിഥിയിൽ ക്ഷൗരകർമ്മം (മുണ്ഡനം) ചെയ്യുക എന്നു പറയുന്നു.

Verse 141

पूर्णिमादर्शयोर्नारीसेवनं परिवर्जयेत् । दर्शे षष्ठ्यां प्रतिपदि द्वादश्यां प्रतिपर्वसु ॥ १४१ ॥

പൗർണ്ണമിയിലും അമാവാസിയിലും സ്ത്രീസംഗം വർജിക്കണം. ദർശദിനം, ഷഷ്ഠി, പ്രതിപദ, ദ്വാദശി എന്നിവിലും എല്ലാ പർവ്വദിനങ്ങളിലും വിരമിക്കണം।

Verse 142

नवम्यां च न कुर्वीत कदाचिद्दंतधावनम् । व्यतीपाते च संक्रांतावेकादश्यां च पर्वसु ॥ १४२ ॥

നവമിയിൽ ഒരിക്കലും ദന്തധാവനം ചെയ്യരുത്. വ്യതീപാതം, സംക്രാന്തി, ഏകാദശി എന്നിവിലും പർവ്വദിനങ്ങളിലും ദന്തമാർജനം വർജ്യം।

Verse 143

अर्कभौमदिने षष्ठ्यां नाभ्यंगो वैधृतौ तथा । यः करोति दशम्यां च स्नानमामलकैर्नरः ॥ १४३ ॥

ഞായറോ ചൊവ്വയോ വരുന്ന ഷഷ്ഠിയിലും വൈധൃതി യോഗത്തിലും അഭ്യംഗം (എണ്ണമസാജ്) ചെയ്യരുത്. എന്നാൽ ദശമിയിൽ ആമലകത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന നരൻ ശുദ്ധിഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 144

पुत्रहानिर्भवेत्तस्य त्रयोदश्यां धनक्षयः । अर्थपुत्रक्षयस्तस्य द्वितीयायां न संशयः ॥ १४४ ॥

ത്രയോദശിയിൽ അവന് പുത്രഹാനി സംഭവിക്കും; ദ്വിതീയയിൽ ധനക്ഷയം. ദ്വിതീയ ദിനത്തിൽ ധനവും പുത്രനും ഇരട്ടയും ക്ഷയിക്കും—സംശയമില്ല।

Verse 145

अमायां च नवम्यां च सप्तम्यां च कुलक्षयः । या पौर्णिमा दिवा चंद्र मती सानुमती स्मृता ॥ १४५ ॥

അമാവാസി, നവമി, സപ്തമി ദിവസങ്ങളിൽ കുലക്ഷയം ഉണ്ടാകുമെന്ന് പറയുന്നു. പകൽ ചന്ദ്രൻ ദൃശ്യമാകുന്ന പൗർണ്ണമി ‘ചന്ദ്രമതി’ എന്നും ‘സാനുമതി’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 146

रात्रौ चन्द्र वती राकाप्यमावास्या तथा द्विधा । सिनीवाली चेंदुमती कुहूर्नेंदुमती मता ॥ १४६ ॥

രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രസഹിതമായ തിഥി ‘രാകാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധം. അമാവാസ്യയും ദ്വിവിധം—സിനീവാലി ‘ഇന്ദുമതി’ (ചന്ദ്രയുക്ത), കുഹൂ ‘അനിന്ദുമതി’ (ചന്ദ്രരഹിത) എന്നു കണക്കാക്കുന്നു.

Verse 147

कार्तिके शुक्लनवमी त्वादिः कृतयुगस्य च । त्रेतादिर्माधवे शुक्ले तृतीया पुण्यसंज्ञिता ॥ १४७ ॥

കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ല നവമി കൃത (സത്യ) യുഗത്തിന്റെ ആരംഭമെന്നു പറയുന്നു. മാധവ (വൈശാഖ) മാസത്തിലെ ശുക്ല തൃതീയ ത്രേതാ യുഗത്തിന്റെ പുണ്യാരംഭമായി പ്രസിദ്ധം.

Verse 148

कृष्णापंचदशी माघे द्वापरादिरुदीरिता । कल्पादिः स्यात्कृष्णपक्षे नभस्यस्य त्रयोदशी ॥ १४८ ॥

മാഘ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ പഞ്ചദശി (അമാവാസി) ദ്വാപര യുഗത്തിന്റെ ആരംഭമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. നഭസ്യ (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ത്രയോദശി കല്പത്തിന്റെ തുടക്കമെന്നു പറയുന്നു.

Verse 149

द्वादश्यूर्जे शुक्लपक्षे नवम्यच्छेश्वयुज्यपि । चेत्रे भाद्र पदे चैव तृतीया शुक्लसंज्ञिता ॥ १४९ ॥

ഊർജ (കാർത്തിക) മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശി ശുഭമെന്നു കീര്ത്തിക്കുന്നു; അശ്വയുജ (ആശ്വിന) മാസത്തിലെ നവമിയും അതുപോലെ. ചൈത്രവും ഭാദ്രപദവും ശുക്ലപക്ഷ തൃതീയ ‘ശുക്ലാ’ എന്ന പേരിൽ ശുഭമായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

Verse 150

एकादशी सिता पौषे ह्याषाढेर्देशमीसिता । माघे च सप्तमी शुक्ला नभस्ये त्वसिताष्टमी 1. ॥ १५० ॥

പൗഷ മാസത്തിൽ ശുക്ല (സിത) ഏകാദശി; ആഷാഢത്തിൽ ശുക്ല ദശമി; മാഘത്തിൽ ശുക്ല സപ്തമി; നഭസ്യ (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിൽ കൃഷ്ണ (അസിത) അഷ്ടമി എന്നു പറയുന്നു.

Verse 151

श्रावणे मास्यमावास्या फाल्गुने मासि पौर्णिमा । आषाढें कार्तिके मासि ज्यष्ठे चैत्रे च पौर्णिमा ॥ १५१ ॥

ശ്രാവണ മാസത്തിൽ അമാവാസ്യ ആചരിക്കണം; ഫാൽഗുണ മാസത്തിൽ പൗർണ്ണമി. ആഷാഢവും കാർത്തികവും മാസങ്ങളിൽ, അതുപോലെ ജ്യേഷ്ഠവും ചൈത്രവും മാസങ്ങളിലും പൗർണ്ണമി തിഥി തന്നെ അനുഷ്ഠേയമാണ്।

Verse 152

मन्वादयो मानवानां श्राद्धेष्वत्यंतपुण्यदा । भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां मघामिंदुः करे रविः ॥ १५२ ॥

മനുഷ്യർക്കു മന്വാദി മുതലായ ശ്രാദ്ധബന്ധമായ അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ അത്യന്തം പുണ്യദായകമാണ്—വിശേഷിച്ച് ഭാദ്രപദ കൃഷ്ണപക്ഷ ത്രയോദശിയിൽ, ചന്ദ്രൻ മഘാ നക്ഷത്രത്തിലും സൂര്യൻ ഹസ്ത നക്ഷത്രത്തിലും ഇരിക്കുമ്പോൾ।

Verse 153

गजच्छाया तदा ज्ञेया श्राद्धे ह्यत्यंतपुण्यदा । एकस्मिन्वासरे तिस्रस्तिथयः स्यात्तिथिक्षयः ॥ १५३ ॥

അപ്പോൾ ‘ഗജഛായ’ എന്ന ശുഭകാലം തിരിച്ചറിയണം; ശ്രാദ്ധത്തിൽ അത് അത്യന്തം പുണ്യദായകമാണ്. ഒരേ ദിവസത്തിൽ മൂന്ന് തിഥികൾ വന്നാൽ അതിനെ ‘തിഥിക്ഷയം’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 154

तिथिर्वारत्रये त्वेका ह्यधिका द्वे च निंदिते । सूर्यास्तमनपर्यंतं यस्मिन्वारे तु या तिथिः ॥ १५४ ॥

മൂന്ന് വാരദിനങ്ങളുടെ പരിധിയിൽ ഒരു തിഥി ‘അധിക’യായി വരാം; രണ്ടെണ്ണം ‘നിന്ദിത’മായി കണക്കാക്കപ്പെടും. ഏത് വാരദിനത്തിൽ ഏത് തിഥി സൂര്യാസ്തമനം വരെ (അഥവാ അതിനപ്പുറം) നിലനിൽക്കുമോ, ആ തിഥി അതേ വാരദിനത്തിനായി സ്വീകരിക്കണം।

Verse 155

विद्यते सा त्वखंडा स्यान्न्यूना चेत्खंडसंज्ञिता । तिथेः पंचदशो भागः क्रमात्प्रतिपदादयः ॥ १५५ ॥

തിഥി പൂർണ്ണമായി നിലനിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് ‘അഖണ്ഡാ’; കുറവുണ്ടെങ്കിൽ ‘ഖണ്ഡ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. തിഥി ചാന്ദ്രമാസത്തിന്റെ പതിനഞ്ചിലൊന്നായ ഭാഗമാണ്; പ്രതിപദ മുതലായ ക്രമത്തിൽ അത് വരുന്നു।

Verse 156

क्षणसंज्ञास्तदर्द्धानि तासामर्द्धप्रमाणतः । रविः स्थिश्चरश्चन्द्र ः क्रूरोवक्रोखिलो बुधः ॥ १५६ ॥

ആ (കാലവിഭാഗങ്ങളുടെ) പകുതികളെ ‘ക്ഷണം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവയുടെ പകുതി-അളവനുസരിച്ച്—സൂര്യൻ സ്ഥിരൻ, ചന്ദ്രൻ ചരൻ; ബുധൻ ക്രൂരൻ, വക്രഗാമി, അനിയമിതഗതിയുള്ളവൻ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 157

लघुरीज्यो मृदुः शुक्रस्तीक्ष्णो दिनकरात्मजः । अभ्यक्तो भानुवारे यः स नरः क्लेशवान्भवेत् ॥ १५७ ॥

ഗുരു ലഘുവായ സ്വാധീനമുള്ളവൻ, ശുക്രൻ മൃദുവൻ, ദിനകരപുത്രനായ ശനി തീക്ഷ്ണൻ. ഞായറാഴ്ച ശരീരത്തിൽ എണ്ണ തേച്ചാൽ ആ മനുഷ്യൻ ക്ലേശഭാഗിയാകും।

Verse 158

ऋक्षेशे कांतिभाग्भौमे व्याधिसौभाग्यमिंदुजे । जीवे नैवं सिते हानिर्मन्दे सर्वसमृद्धयः ॥ १५८ ॥

നക്ഷത്രാധിപൻ ചൊവ്വയായാൽ കാന്തിയും ആകർഷണവും ലഭിക്കും; ബുധനായാൽ രോഗവും സൗഭാഗ്യവും രണ്ടും ഉണ്ടാകും. ഗുരുവിനൊപ്പം അങ്ങനെ അല്ല; ശുക്രനാൽ നഷ്ടം, ശനിയാൽ സമ്പൂർണ്ണ സമൃദ്ധി ലഭിക്കും।

Verse 159

लंकोदयात्स्याद्वारादिस्तस्मादूर्ध्वमधोऽपिवा । देशांतरस्वचरार्द्धनाडीभिरपरे भवेत् ॥ १५९ ॥

ലങ്കയിലെ സൂര്യോദയത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ദ്വാരകാദി സ്ഥലങ്ങളിലെ സമയം നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു—എവിടെയോ മുന്നിലായി, എവിടെയോ പിന്നിലായി. മറ്റു ദേശങ്ങളിൽ ദേശാന്തരത്തിലെ സ്വചരമനുസരിച്ച് അർദ്ധനാഡികളാൽ വ്യത്യാസം കണക്കാക്കുന്നു।

Verse 160

बलप्रदस्य खेटस्य कर्म सिद्ध्य्ति यत्कृतम् । तत्कर्म बलहीनस्य दुःखेनापि न सिद्ध्य्ति ॥ १६० ॥

ബലം നൽകുന്ന തായത്ത് (ഖേട) സഹിതം ചെയ്ത കര്‍മ്മം സിദ്ധിക്കും; എന്നാൽ ബലഹീനന് അതേ കര്‍മ്മം, ദുഃഖത്തോടെ പരിശ്രമിച്ചാലും, സിദ്ധിക്കുകയില്ല।

Verse 161

इंदुज्ञजीवशुक्राणां वासराः सर्वकर्मसु । फलदास्त्वितरे क्रूरे कर्मस्वभिमतप्रदाः ॥ १६१ ॥

ചന്ദ്രൻ, ബുധൻ, ഗുരു, ശുക്രൻ എന്നിവരുടെ വാരങ്ങൾ എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളിലും ശുഭഫലം നൽകുന്നവയാണ്. മറ്റു വാരങ്ങൾ ക്രൂരമെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അവ കഠിനമോ ബലപ്രയോഗമോ ഉള്ള കര്‍മ്മങ്ങളിൽ മാത്രമേ ഇഷ്ടഫലം നൽകൂ.

Verse 162

रक्तवर्णो रविश्चंद्रो गौरो भौमस्तु लोहितः । दूर्वावर्णो बुधो जीवः पीतः श्वेतस्तु भार्गवः ॥ १६२ ॥

സൂര്യനും ചന്ദ്രനും രക്തവർണ്ണം; മംഗളം ഗൗരവർണ്ണനായിട്ടും ലോഹിതാഭനെന്നു പറയുന്നു. ബുധൻ ദൂർവാഗ്രാസവർണ്ണം; ഗുരു പീതവർണ്ണം; ശുക്രൻ ശ്വേതവർണ്ണം.

Verse 163

कृष्णः सौरिः स्ववारेषु स्वस्ववर्णक्रिया हिताः । अद्रि बाणाश्च यस्तर्कपातालवसुधाधाः ॥ १६३ ॥

കൃഷ്ണനും സൗരിയും (ശനി) തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വാരങ്ങളിൽ പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മംഗളദായകരെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ സ്വസ്വ വർണ്ണാനുസൃതമായി വിധിച്ച ക്രിയകളും ഹിതകരം; ‘അദ്രി’, ‘ബാണ’ മുതലായ സംജ്ഞകൾ പരമ്പരയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 164

बाणाग्निलोचनानिह्यवेदवाहुशिलीमुखाः । त्र् येकाहयो नेत्रगोत्ररामाश्चंद्र रसर्तवः ॥ १६४ ॥

ബാണങ്ങൾ, അഗ്നി, നേത്രങ്ങൾ, പവിത്രോച്ചാരണം, വേദങ്ങൾ, ഭുജങ്ങൾ, മൂർച്ചയുള്ള ശിലീമുഖങ്ങൾ; ത്രയം, ഏകാഹം, അശ്വങ്ങൾ; നേത്രം, ഗോത്രം, രാമങ്ങൾ; ചന്ദ്രൻ, രസങ്ങൾ, ഋതുക്കൾ—ഇവ പരസ്പരം ബന്ധിതമായ പാവന അനുബന്ധങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 165

कुलिकाश्चोपकुलिका वारवेलास्तथा क्रमात् । प्रहरार्द्धप्रमाणास्ते विज्ञेयाः सूर्यवासरात् ॥ १६५ ॥

ക്രമമായി കുലികാ, ഉപകുലികാ, വാരവേളാ എന്നീ കാലവിഭാഗങ്ങൾ സൂര്യവാസരത്തിൽ നിന്ന് (സൂര്യോദയാധാരിത ദിനത്തിൽ നിന്ന്) കണക്കാക്കുമ്പോൾ ഓരോന്നും അർദ്ധപ്രഹരമാത്രയെന്നു അറിയണം.

Verse 166

यस्मिन्वारे क्षणो वारदृष्टस्तद्वासराधिपः । आद्यः षष्ठो द्वितीयोऽस्मात्तत्षष्ठस्तु तृतीयकः ॥ १६६ ॥

ഏത് ക്ഷണത്തിൽ ഏത് വാരം ദൃശ്യമാകുന്നുവോ, ആ ദിവസത്തിന്റെ അധിപതി ആ വാരാധിപതിയത്രേ. ആ വാരാധിപനിൽ നിന്ന് ആദ്യനെ ‘ഷഷ്ഠൻ’ ആയി എണ്ണണം; രണ്ടാമൻ അവനിൽ നിന്ന് ഷഷ്ഠൻ, മൂന്നാമൻ അവനിൽ നിന്ന് ഷഷ്ഠൻ എന്നും പറയുന്നു.

Verse 167

षष्ठः षष्ठश्चेतरेषां कालहोराधिपाः स्मृताः । सार्द्धनाडीद्वयेनैव दिवा रात्रौ यथाक्रमात् ॥ १६७ ॥

മറ്റുള്ളവരിൽ ഷഷ്ഠനും പിന്നെയും ഷഷ്ഠനും—ഇവരെയാണ് കാല-ഹോറാധിപന്മാർ എന്ന് സ്മരിക്കുന്നത്. ഓരോ ഹോറയും രണ്ട് നാഡിയും അർധ നാഡിയും (സാർദ്ധ-നാഡീദ്വയം) ചേർന്നതായിട്ട്, പകൽ-രാത്രി ക്രമത്തിൽ നടക്കുന്നു.

Verse 168

वारप्रोक्ते कर्मकार्ये तद्ग्रहस्य क्षणेऽपि सन् । नक्षत्रेशाः क्रमाद्दस्रयमवह्निपितामहाः ॥ १६८ ॥

ഒരു കർമ്മം പ്രത്യേക വാരത്തിൽ ചെയ്യണമെന്ന് വിധിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ആ വാരഗ്രഹം ക്ഷണമാത്രം ഉണ്ടായാലും, നക്ഷത്രാധിപന്മാർ ക്രമമായി ദസ്രർ (അശ്വിനീദേവന്മാർ), യമൻ, അഗ്നി, പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മ) എന്നിങ്ങനെ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 169

चंद्रे शादितिजीवाहिपितरो भगसंज्ञकः । अर्यमार्कत्वष्टृमरुच्छक्राग्निमित्रवासवः ॥ १६९ ॥

ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തിൽ ശാ (ശനി), ആദിത്യർ, ജീവൻ (ബൃഹസ്പതി), അഹികൾ (നാഗങ്ങൾ), പിതൃകൾ എന്നിവരുണ്ട്; കൂടാതെ ‘ഭഗ’ എന്ന പേരിലുള്ള ദേവനും ഉണ്ട്. അവിടെ അര്യമൻ, അർക്കൻ (സൂര്യൻ), ത്വഷ്ടാ, മരുതുകൾ, ചക്രം, അഗ്നിമിത്രൻ, വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നിവരും പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 170

नैरृत्युदकविश्वेजगोविंदवसुतोयपाः । अजैकपादहिर्बुध्न्या पूषा चेति प्रकीर्तिताः ॥ १७० ॥

നൈരൃത്യ, ഉദക, വിശ്വേജ, ഗോവിന്ദ, വസു, തോയപാ, അജൈകപാദ്, അഹിർബുധ്ന്യ, പൂഷാ—ഇവയെ ഇവിടെ ജപിക്കേണ്ട നാമങ്ങളായി പ്രഖ്യപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 171

पूर्वात्रयं मघाह्यग्निविशाखायममूलभम् । अधोमुखं तु नवकं भानौ तत्रविधीयते ॥ १७१ ॥

പൂർവാ-ത്രയം, മഘാ, (കൃത്തിക) അഗ്നിതാര, വിശാഖ, ആയമ, മൂല—ഇവ ‘അമൂലഭം’ (ആരംഭത്തിന് അയോഗ്യം) എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ സൂര്യസംബന്ധമായ പരിഗണനയിൽ ‘അധോമുഖ’ നവകവും അവിടെ വിധിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 172

बिलप्रवेशगणितभूतसाधनलेखनम् । शिल्पकर्मकलाकूपनिक्षेपोद्धरणादि यत् ॥ १७२ ॥

ഇതിൽ ബില/ഭൂഗർഭപഥങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന വിജ്ഞാനം, ഗണിതം, ഭൂതസാധനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിധി-ഉപായങ്ങൾ, ലേഖനകല, ശിൽപകർമം; കൂടാതെ കിണർ മുതലായവയിൽ ഒളിപ്പിച്ച നിക്ഷേപങ്ങൾ പുറത്തെടുക്കൽ പോലുള്ള പ്രവർത്തികളും ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 173

मित्रेन्दुत्वाष्ट्रहस्तेन्द्रा दितिभांत्याश्विवायुभम् । तिर्यङ्मुखाख्यं नवकं भानौ तत्र विधीयते ॥ १७३ ॥

മിത്ര, ഇന്ദു (ചന്ദ്രൻ), ത്വഷ്ടൃ, ഹസ്ത, ഇന്ദ്ര, ദിതി, ഭാന്തി, അശ്വിനികൾ, വായു—ഈ ഒമ്പതിന്റെ കൂട്ടം ‘തിര്യങ്മുഖ’ നവകം എന്നു പ്രസിദ്ധം; സൂര്യസംബന്ധമായ പരിഗണനയിൽ ഇതും അവിടെ വിധിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 174

हलप्रवाहगमन गंत्रीपत्रगजोष्ट्रकम् । खरगोरथनौयानालुलायहयकर्म च ॥ १७४ ॥

ഉഴവ് ചെയ്യലും ജലപ്രവാഹ നിയന്ത്രണവും; വണ്ടി/രഥം കൂടാതെ പത്ര-ഉപകരണങ്ങളുടെ പ്രവർത്തിയും; ആന-ഒട്ടകങ്ങളുടെ പരിചരണവും; കൂടാതെ കഴുതയും പശുവും സംബന്ധിച്ച ജോലികൾ, രഥ-നൗകാ ഉപയോഗം, ഊഞ്ഞൽ/ദോളനം, കുതിരയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കർമങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 175

ब्रह्मविष्णुमहेशार्यशततारावसूत्तराः । ऊद्ध्वास्यं नवकं भानां प्रोक्तमत्र विधीयते ॥ १७५ ॥

ഇവിടെ ഭാനങ്ങളുടെ (നക്ഷത്രദേവതകളുടെ) ‘ഊർധ്വാസ്യ’ നവകം പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശൻ, ആര്യർ, ശതതാരകൾ, വസുക്കൾ, ഉത്തരകൾ; ഇതുതന്നെ ഇവിടെ വിധിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 176

नृपाभिषेकमांगल्यवारणध्वजकर्म च । प्रासादतोरणारामप्राकाराद्यं च सिद्ध्य्ति ॥ १७६ ॥

രാജാഭിഷേകത്തിന്റെ മംഗളകർമ്മങ്ങൾ, ആനയും ധ്വജവും സംബന്ധിച്ച വിധികർമങ്ങൾ, കൂടാതെ പ്രാസാദം, തോരണം, ഉദ്യാനം, പ്രാകാരം മുതലായ പ്രവർത്തികളുടെ സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു।

Verse 177

स्थिरं रोहिण्युत्तराख्यं क्षिप्रं सूर्याश्विपुष्यभम् । साधारणं द्विदैवत्यं वह्निभं च प्रकीर्तितम् ॥ १७७ ॥

രോഹിണിയും മൂന്ന് ഉത്തര നക്ഷത്രങ്ങളും ‘സ്ഥിരം’; സൂര്യ, അശ്വിനി, പുഷ്യ ‘ക്ഷിപ്രം’. ‘ദ്വിദൈവത്യ’ ‘സാധാരണ’ എന്നും ‘വഹ്നിഭ’യും പ്രത്യേക വർഗ്ഗമെന്നും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു।

Verse 178

वस्वदित्यंवुपुष्याणि विष्णुभं चरसंज्ञितम् । मृद्विंदुमित्रचित्रांत्यमुग्रं पूर्वामघात्रिकम् ॥ १७८ ॥

വസുക്കൾ, ആദിത്യർ, പുഷ്യ-സമൂഹം; ‘വിഷ്ണുഭ’യെ ‘ചര’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. തുടർന്ന് മൃദ്, വിന്ദു, മിത്ര, ചിത്രാന്ത്യ-സമൂഹം; ‘ഉഗ്ര’; കൂടാതെ പൂർവാ, മഘാ മുതലായ ത്രയം—ഇവ വർഗ്ഗങ്ങളായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 179

मूलाद्रा र्हींद्र भं तीक्ष्णं स्वनामसदृशं फलम् । चित्रादित्यंबुविष्ण्वंबांत्याधिमित्रवसूडुषु ॥ १७९ ॥

മൂലയും ആർദ്രയും, കൂടാതെ റ്ഹീന്ദ്ര, ഭം, തീക്ഷ്ണ—ഇവയിൽ ഫലം അവരുടെ നാമാർത്ഥത്തിന് അനുസൃതമാണെന്ന് പറയുന്നു. അതുപോലെ ചിത്രാ, ആദിത്യ, അംബു, വിഷ്ണു, അംബാ, അന്ത്യ, ആധി, മിത്ര, വസൂഡു എന്നിവയിലും നാമാനുസാരമായ ഫലപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകും।

Verse 180

समृगेज्येषु बालानां कर्णवेधक्रिया हिता । दस्रेन्द्वदितितिष्येषु करादित्रितये तथा ॥ १८० ॥

കുട്ടികൾക്കുള്ള കർണവേധസംസ്കാരം മൃഗശീർഷവും ജ്യേഷ്ഠയും നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഹിതകരം. ധനിഷ്ഠ, ശ്രവണ, അദിതി (പുനർവസു), തിഷ്യ (പുഷ്യ) നക്ഷത്രങ്ങളിലും, ഹസ്തയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന മൂന്ന് തിഥികളിലും ചെയ്യുന്നത് ശ്രേയസ്കരം എന്നു പറയുന്നു।

Verse 181

गजकर्माखिलं यत्तद्विधेयं स्थिरभेषु च । वाजिकर्माखिलं कार्यं सूर्यवारे विशेषतः ॥ १८१ ॥

ആനകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും സ്ഥിരരാശികളില്‍ ചെയ്യേണ്ടതാണ്; കുതിരകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും പ്രത്യേകിച്ച് ഞായറാഴ്ച ചെയ്യണം।

Verse 182

चित्रावरुणवैरिंचत्र् युत्तरासु गमागमम् । दर्शाष्टम्यां चतुर्दश्यां पशूनां न कदाचन ॥ १८२ ॥

ചിത്രാ, വരുണ, വൈരിഞ്ച എന്ന യോഗ/നക്ഷത്രങ്ങളിലും ഉത്തരായണകാലത്തും പോകലും വരവും ഒഴിവാക്കണം; അമാവാസി, അഷ്ടമി, ചതുര്ദശി ദിവസങ്ങളിൽ മൃഗങ്ങളെ നീക്കുക ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്।

Verse 183

मृदुध्रुवक्षिप्रचरविशाखापितृभेषु च । हलप्रवाहं प्रथमं विदध्यान्मूलभे वृषैः ॥ १८३ ॥

മൃദു, ധ്രുവ, ക്ഷിപ്ര, ചര നക്ഷത്രങ്ങളിലും വിശാഖയും പിതൃ-നക്ഷത്രങ്ങളിലും ആദ്യം ‘ഹല-പ്രവാഹം’ (ഉഴവ്/ചാലിടൽ) നടത്തണം; മൂല നക്ഷത്രത്തിൽ അത് കാളകളോടുകൂടി ചെയ്യണം।

Verse 184

हलादौ वृषनाशाय भत्रयं सूर्यमुक्तभात् । अग्रे वृद्ध्यै त्रयं लक्ष्म्यै सौम्यपार्श्वे च पंचकम् ॥ १८४ ॥

‘ഹ’ അക്ഷരത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്ന മൂന്ന് (വിന്യാസങ്ങൾ) വൃഷ-നാശത്തിനായി നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; സൂര്യന്റെ മുക്ത-പ്രഭാ വിധാനത്തിൽ—മുൻഭാഗത്ത് വർദ്ധിക്കായി മൂന്ന്, ലക്ഷ്മിക്കായി (വിന്യാസം), സൗമ്യ പാർശ്വത്ത് അഞ്ച് (വിന്യാസങ്ങൾ) പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 185

शूलत्रयेपि नवकं मरणाय च पंचकम् । श्रियै पुष्ट्यै त्रयं श्रेष्ठं स्याच्चक्रे लांगलाह्वये ॥ १८५ ॥

ത്രിശൂലത്തിന്റെ മൂന്ന് വകഭേദങ്ങളിലും മരണത്തിനായി നവകം (ഒമ്പത് വിന്യാസം)യും പഞ്ചകം (അഞ്ച് വിന്യാസം)യും നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ശ്രീയും പുഷ്ടിയും ലഭിക്കുവാൻ ത്രയം (മൂന്ന് വിന്യാസം) ശ്രേഷ്ഠം—പ്രത്യേകിച്ച് ‘ലാംഗല’ എന്ന ചക്രത്തിൽ।

Verse 186

मृदुध्रुवक्षिप्रभेषु पितृवायुवसूडुषु । समूलभेषु बीजोप्तिरत्युत्कृष्टफलप्रदा ॥ १८६ ॥

മൃദു, ധ്രുവ, ക്ഷിപ്ര, ഭേഷ നക്ഷത്രങ്ങളിലും, പിതൃ, വായു, വസു-ബന്ധിത നക്ഷത്രങ്ങളിലും—വിശേഷിച്ച് ‘സമൂല’ നക്ഷത്രമായാൽ—വിത്ത് വിതയ്ക്കൽ അത്യുത്തമ ഫലം നൽകുന്നു।

Verse 187

भवेद्भत्रितयं मूर्ध्नि धान्यनाशाय राहुभात् । गले त्रयं कज्जलाय वृद्ध्यै च द्वादशोदरे ॥ १८७ ॥

രാഹുവിന്റെ പീഡയാൽ തലയിൽ മൂന്ന് അടയാളങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ ധാന്യനാശം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കഴുത്തിൽ മൂന്ന് ഉണ്ടെങ്കിൽ കാജൽപോലുള്ള കറുപ്പ്; വയറ്റിൽ പന്ത്രണ്ട് ഉണ്ടെങ്കിൽ വർദ്ധിയും സമൃദ്ധിയും സൂചകം।

Verse 188

निस्तंडुलत्वं लांगूले भवतु ष्टयभीतिदम् । नाभौ वह्निः पचकं यद्बजोप्ताविति चिंतयेत् ॥ १८८ ॥

ഇങ്ങനെ ധ്യാനിക്കണം—“വാലിൽ ധാന്യമില്ലാത്ത അവസ്ഥ വരട്ടെ; അത് ദുഷ്ടർക്കു ഭയകാരണമാകട്ടെ; നാഭിയിൽ പാചകാഗ്നി നിലകൊള്ളുന്നു”—വിത്ത് വിതയ്ക്കുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കണം।

Verse 189

स्थिरेष्वदितिसार्पांत्यपितृमारुतभेषु च । न कुर्याद्रो गमुक्तस्य स्नानमाहींदुशुक्रयोः ॥ १८९ ॥

സ്ഥിര തിഥികളിലും, അതുപോലെ അദിതി, സർപ്പ, അന്ത്യ, പിതൃ, മാരുത (വായു) എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഭേഷ തിഥികളിലും രോഗമുക്തന്റെ വിധിസ്നാനം ചെയ്യരുത്; ചന്ദ്രനും ശുക്രനും സംബന്ധിച്ച ദിവസങ്ങളിലും ചെയ്യരുത്।

Verse 190

उत्तरात्रयमैतेन्द्र वसुवारुणभेषु च । पुष्यार्कपौष्णधिष्ण्येषु नृत्यारंभः प्रशस्यते ॥ १९० ॥

ഉത്തരാത്രയത്തിൽ, കൂടാതെ ഐതേന്ദ്ര, വസു, വാരുണ, ഭേഷ നക്ഷത്രങ്ങളിലും, പുഷ്യ, അർക്ക, പൗഷ്ണ നക്ഷത്രങ്ങളിലും നൃത്താരംഭം അത്യന്തം പ്രശസ്തവും മംഗളകരവുമെന്നു കണക്കാക്കുന്നു।

Verse 191

पूर्वार्द्धयुंजि षड्भानि पौष्णभादुदभात्ततः । मध्ययुंजि द्वादशर्क्षाणीन्द्र भान्नवभानि च ॥ १९१ ॥

പുഷ്യത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് പൂർവാർദ്ധ-വിഭാഗത്തിൽ ആറു നക്ഷത്രങ്ങൾ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മധ്യ-വിഭാഗത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു നക്ഷത്രങ്ങൾ; ഇന്ദ്ര-വിഭാഗത്തിൽ അതുപോലെ ഒമ്പതു താരാസമൂഹങ്ങളും നിശ്ചിതം॥

Verse 192

परार्द्धयुंजि क्रमशः संप्रीतिर्दम्पतेर्मिथः । जघन्यास्तोयपाद्रा र्हिपवनांतकनाकपाः ॥ १९२ ॥

ക്രമമായി ‘പരാർദ്ധ’ എന്ന അളവ് പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു; ഭർത്താവും ഭാര്യയും തമ്മിലുള്ള പരസ്പര സ്നേഹവും അതനുസരിച്ച് മുന്നേറുന്നു. ഏറ്റവും താഴ്ന്ന അളവുകൾ—ജലം, പാദം (ചുവട്), ‘ദ്രാ’, ‘അർഹി’, പവനം, അന്തകൻ (മരണം), കനകം (സ്വർണം), ‘കാപ’॥

Verse 193

क्रमादितिद्विदैवत्या बृहत्ताराः पराः समाः । तासां प्रमाणघटिकास्त्रिंशन्नवतिद्यष्टयः ॥ १९३ ॥

ക്രമമായി തിഥിയുടെ ദ്വിദൈവത്യ-ഗണന പ്രകാരം ‘ബൃഹത്താരാ’ വർഷങ്ങൾ ഉന്നത (പര) വർഷങ്ങളെന്നു പറയുന്നു. അവയുടെ മാന-ഘടികാ-പ്രമാണം മുപ്പത്, തൊണ്ണൂറ്, എട്ട്॥

Verse 194

क्रमादभ्युदिते चंद्रे नयत्यर्घसमानि च । अश्वग्रींद्वीज्यनैरृत्यत्वाष्ट्रजत्त्युराभवाः ॥ १९४ ॥

ചന്ദ്രൻ ക്രമമായി ഉദയിക്കുമ്പോൾ അതേ ക്രമത്തിൽ അർഘ്യ-സമർപ്പണവും ചെയ്യണം. ഈ അനുക്രമത്തിൽ അശ്വഗ്രീ, ദ്വീജ്യ, നൈരൃത്യ, ത്വാഷ്ട്റ, ജത്ത്യു, റാഭവ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങൾ എണ്ണപ്പെടുന്നു॥

Verse 195

पितृद्विदैववस्वाख्यास्ताराः स्युः कुलसंज्ञिकाः । धातृज्येष्ठादितिस्वातीपौष्णार्कहरिदेवताः ॥ १९५ ॥

പിതൃ, ദ്വിദൈവ, വസു എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന താരകൾ ‘കുല-സഞ്ജ്ഞ’യുള്ളവയായി ഗ്രഹിക്കണം. അവയുടെ അധിഷ്ഠാതൃ ദേവതകൾ—ജ്യേഷ്ഠയ്ക്ക് ധാതൃ, സ്വാതിക്ക് അദിതി, പൗഷ്ണയ്ക്ക് പൂഷൻ, ആർകയ്ക്ക് അർക്കൻ (സൂര്യൻ), ഹരിദേവതയ്ക്ക് ഹരി॥

Verse 196

अजाह्यंत्यकभौजंगताराश्चैवाकुलाह्वयाः । शेषाः कुलाकुलास्तारास्तासां मध्ये कुलोडुषु ॥ १९६ ॥

അജാഹ്യന്തീ, അകഭൗജംഗ എന്നീ താരങ്ങളെ ‘ആകുലാ’ എന്നും വിളിക്കുന്നു. ശേഷിക്കുന്ന താരങ്ങൾ ‘കുല’ ‘അകുല’ എന്നിങ്ങനെ ഇരുപേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു; അവയുടെ ഇടയിൽ ‘കുല’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ നക്ഷത്രഗണങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 197

प्रयाति यदि भूपालस्तदाप्नोति पराजयम् । भेषूपकुलसंज्ञेषु जयमाप्नोति निश्चितम् ॥ १९७ ॥

രാജാവ് ‘ഭൂപാല’ എന്ന ശകുനചിഹ്നത്തിൽ പുറപ്പെട്ടാൽ പരാജയം പ്രാപിക്കും. എന്നാൽ ‘ഭേഷൂപകുല’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ശകുനങ്ങളിൽ പുറപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ അവൻ തീർച്ചയായും വിജയം നേടും.

Verse 198

संधिर्वापि तयोः साम्यं कुलाकुलगणोडुषु । अर्कार्किभौमवारे चेद्भद्रा या विषमांघ्रिभम् ॥ १९८ ॥

കുല–അകുല ഗണ-നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഇരുവർക്കും സംധി അല്ലെങ്കിൽ സാമ്യം സംഭവിച്ചാൽ, അത് ഞായർ, ശനി, അല്ലെങ്കിൽ ചൊവ്വ ദിവസങ്ങളിൽ വന്നാൽ ആ ഭദ്രയെ ‘വിഷമാംഘ്രീ’ (അസമ പാദമുള്ളത്) എന്നു ഗ്രഹിക്കണം—ചില കര്‍മങ്ങൾക്ക് അശുഭം എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 199

त्रिपुष्करं त्रिगुणदं द्विगुणं यमलाहिभम् । दद्यात्तद्दोषनाशाय गोत्रयं मूल्यमेव वा ॥ १९९ ॥

ആ ദോഷം നശിപ്പാൻ ത്രിപുഷ്കരം, ത്രിഗുണദം, ദ്വിഗുണം, യമലാഹിഭം എന്നിവ ദാനമായി നൽകണം. അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നു പശുക്കളെയോ, അതിന്റെ തുല്യമായ മൂല്യമോ ദാനമായി നൽകണം.

Verse 200

द्विपुष्करे द्वयं दद्यान्न दोषस्त्वृक्षभोऽपि वा । क्रूरविद्धो युतो वापि पुष्यो यदि बलान्विर्तः 1. ॥ २०० ॥

ദ്വിപുഷ്കര സമയത്ത് ഇരട്ട ദാനം നൽകാം—അതിനിൽ ദോഷമില്ല. നക്ഷത്രം വൃഷഭമായാലും, ക്രൂരഗ്രഹം ബാധിച്ചോ ചേർന്നോ ഉണ്ടായാലും; പുഷ്യ നക്ഷത്രം ബലവാനായാൽ ദാനകർമ്മം ദോഷരഹിതമാകും.