Adhyaya 77

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवमूर्तिप्रतिष्ठाफलकथनं नाम षट्सप्ततितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः लिङ्गप्रतिष्ठापुण्यं च लिङ्गस्थापनमेव च लिङ्गानां चैव भेदाश् च श्रुतं तव मुखादिह

ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിൽ ‘ശിവമൂർത്തി-പ്രതിഷ്ഠാ-ഫലകഥനം’ എന്ന പേരിലുള്ള എഴുപത്താറാം അധ്യായം. ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—അങ്ങയുടെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ഇവിടെ ലിംഗപ്രതിഷ്ഠയുടെ പുണ്യം, ലിംഗസ്ഥാപനത്തിന്റെ ക്രിയ, ലിംഗങ്ങളുടെ ഭേദങ്ങളും ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചു।

Verse 2

मृदादिरत्नपर्यन्तैर् द्रव्यैः कृत्वा शिवालयम् यत्फलं लभते मर्त्यस् तत्फलं वक्तुमर्हसि

മണ്ണ് മുതലായവ മുതൽ രത്നങ്ങൾ വരെ ഉള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ശിവാലയം പണിയുന്ന മർത്ത്യൻ നേടുന്ന ഫലം എന്തെന്ന് ദയവായി പ്രസ്താവിക്കണം।

Verse 3

सूत उवाच यस्य भक्तो ऽपि लोके ऽस्मिन् पुत्रदारगृहादिभिः बाध्यते ज्ञानयुक्तश्चेन् न च तस्य गृहैस्तु किम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഈ ലോകത്തിൽ ഭക്തനായിട്ടും പുത്രൻ, ഭാര്യ, ഗൃഹം മുതലായ ബന്ധനങ്ങളാൽ തടസ്സപ്പെടുകയും, (എന്നിട്ടും) താൻ ജ്ഞാനയുക്തനെന്ന് കരുതുകയും ചെയ്യുന്നവന് ആ ‘ഗൃഹങ്ങൾ’ എന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 4

तथापि भक्ताः परमेश्वरस्य कृत्वेष्टलोष्टैरपि रुद्रलोकम् प्रयान्ति दिव्यं हि विमानवर्यं सुरेन्द्रपद्मोद्भववन्दितस्य

എങ്കിലും പരമേശ്വരന്റെ ഭക്തർ തങ്ങൾക്ക് പ്രിയമായതു—മണ്ണിന്റെ കട്ട പോലും—അർപ്പിച്ചാലും രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രനും പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവും വന്ദിക്കുന്ന ആ പ്രഭുവിന്റെ ദീപ്തമായ ദിവ്യധാമമായ ശ്രേഷ്ഠ വിമാനം-ലോകത്തിലേക്കാണ് അവർ പോകുന്നത്.

Verse 5

बाल्यात्तु लोष्टेन च कृत्वा मृदापि वा पांसुभिर् आदिदेवम् /* गृहं च तादृग्विधमस्य शंभोः सम्पूज्य रुद्रत्वमवाप्नुवन्ति

ബാല്യകാലം മുതൽ മണ്ണിന്റെ കട്ടയാലോ, കിളിമണ്ണാലോ, പൊടിയാലോ ലിംഗം നിർമ്മിച്ച്, ശംഭുവിനായി അതുപോലെ ചെറിയ ഗൃഹം (ആലയം) പണിതു ആദിദേവനെ പൂർണ്ണ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കുന്നവർ—ലിംഗപൂജയാൽ പതി-പ്രഭുവിന്റെ സാന്നിധ്യം നേടി രുദ്രത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 6

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भक्त्या भक्तैः शिवालयम् कर्तव्यं सर्वयत्नेन धर्मकामार्थसिद्धये

അതുകൊണ്ട് ഭക്തർ പൂർണ്ണ ഭക്തിയോടെയും എല്ലാ ശ്രമങ്ങളോടെയും ശിവാലയം പണിയണം; അതുവഴി ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവ സിദ്ധിക്കും.

Verse 7

केसरं नागरं वापि द्राविडं वा तथापरम् कृत्वा रुद्रालयं भक्त्या शिवलोके महीयते

കേസര, നാഗര, ദ്രാവിഡ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ശൈലിയിൽ—ഭക്തിയോടെ രുദ്രാലയം (ശിവാലയം) പണിയുന്നവൻ ശിവലോകത്തിൽ മഹിമയോടെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 8

कैलासाख्यं च यः कुर्यात् प्रासादं परमेष्ठिनः कैलासशिखराकारैर् विमानैर् मोदते सुखी

പരമേഷ്ഠി പ്രഭുവിനായി ‘കൈലാസ’ എന്ന പേരിലുള്ള പ്രാസാദം (ആലയം) പണിയുന്നവൻ, കൈലാസശിഖരാകൃതിയിലുള്ള ദിവ്യ വിമാനംകളിൽ സുഖത്തോടെ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 9

मन्दरं वा प्रकुर्वीत शिवाय विधिपूर्वकम् भक्त्या वित्तानुसारेण उत्तमाधममध्यमम्

അല്ലെങ്കിൽ വിധിപൂർവം ശിവനുവേണ്ടി മന്ദരം (മണ്ഡപം/വേദി-വിന്യാസം) ഒരുക്കണം; ഭക്തിയോടെ, സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച്—ഉത്തമം, മധ്യമം അല്ലെങ്കിൽ സാധാരണമായി।

Verse 10

मन्दराद्रिप्रतीकाशैर् विमानैर्विश्वतोमुखैः अप्सरोगणसंकीर्णैर् देवदानवदुर्लभैः

മന്ദരപർവ്വതസദൃശമായ, സർവ്വദിക്കുകളിലേക്കും മുഖമുള്ള, അപ്സരാഗണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ—ദേവർക്കും ദാനവർക്കും പോലും ദുർലഭമായ ദിവ്യവിമാനങ്ങൾ (പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു/വന്നു)।

Verse 11

गत्वा शिवपुरं रम्यं भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान् ज्ञानयोगं समासाद्य गाणपत्यं लभेन्नरः

രമ്യമായ ശിവപുരം പ്രാപിച്ച്, ഇഷ്ടാനുസരണം ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ജ്ഞാനയോഗം കൈവരിച്ച മനുഷ്യൻ ശിവഗണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന സ്ഥിതി (ഗാണപത്യം) നേടുന്നു।

Verse 12

यः कुर्यान्मेरुनामानं प्रासादं परमेष्ठिनः स यत्फलमवाप्नोति न तत् सर्वैर् महामखैः

പരമേഷ്ഠി (പരമേശ്വരൻ ശിവൻ)ക്കായി ‘മേരു’ എന്ന പേരിലുള്ള പ്രാസാദം/ക്ഷേത്രം പണിയുന്നവൻ, സർവ്വ മഹായജ്ഞങ്ങളാലും ലഭിക്കാത്ത ഫലം നേടുന്നു।

Verse 13

सर्वयज्ञतपोदानतीर्थवेदेषु यत्फलम् तत्फलं सकलं लब्ध्वा शिववन्मोदते चिरम्

സർവ്വ യജ്ഞം, തപസ്, ദാനം, തീർത്ഥാടനം, വേദാധ്യയനം എന്നിവയിൽ പറയുന്ന ഫലം മുഴുവനായും നേടി, ഭക്തൻ ശിവനെപ്പോലെ ദീർഘകാലം ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 14

निषधं नाम यः कुर्यात् प्रासादं भक्तितः सुधीः शिवलोकमनुप्राप्य शिववन्मोदते चिरम्

ഭക്തിയോടെ ‘നിഷധ’ എന്ന പേരിലുള്ള പ്രാസാദ-ദേവാലയം പണിയുന്ന സുധീ ഭക്തൻ ശിവലോകം പ്രാപിച്ച് ശിവനെപ്പോലെ ദീർഘകാലം ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 15

कुर्याद्वा यः शुभं विप्रा हिमशैलमनुत्तमम् हिमशैलोपमैर् यानैर् गत्वा शिवपुरं शुभम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഈ ശുഭകർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ അനുത്തമ ഹിമശൈലസമമായ പദം പ്രാപിക്കുന്നു; ഹിമശിഖരസദൃശ ദിവ്യയാനങ്ങളിൽ യാത്രചെയ്ത് ശുഭമായ ശിവപുരത്തെത്തുന്നു।

Verse 16

ज्ञानयोगं समासाद्य गाणपत्यमवाप्नुयात् नीलाद्रिशिखराख्यं वा प्रासादं यः सुशोभनम्

ജ്ഞാനയോഗം പ്രാപിച്ചവൻ ‘ഗാണപത്യ’—ഭഗവാന്റെ ഗണങ്ങളിൽ സ്ഥാനം—ലഭിക്കുന്നു. ‘നീലാദ്രിശിഖരം’ എന്ന പേരിലുള്ള മനോഹര പ്രാസാദ-ദേവാലയം സ്ഥാപിച്ച്/ആരാധിക്കുന്നവനും അതേ ഉന്നത പദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 17

कृत्वा वित्तानुसारेण भक्त्या रुद्राय शंभवे यत्फलं लभते मर्त्यस् तत्फलं प्रवदाम्यहम्

സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് ഭക്തിയോടെ രുദ്ര-ശംഭുവിന് അർപ്പണം നടത്തി മർത്ത്യൻ നേടുന്ന ഫലം എന്തോ, അതേ ഫലം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 18

हिमशैले कृते भक्त्या यत्फलं प्राक् तवोदितम् तत्फलं सकलं लब्ध्वा सर्वदेवनमस्कृतः

ഹിമശൈലത്തിൽ ഭക്തിയോടെ ചെയ്ത ആരാധനയ്ക്ക് നിങ്ങൾ മുമ്പ് പറഞ്ഞ ഫലം മുഴുവനായി നേടി, അവൻ സർവ്വദേവന്മാരാൽ നമസ്കൃതൻ—പൂജ്യൻ—ആകുന്നു।

Verse 19

रुद्रलोकमनुप्राप्य रुद्रैः सार्धं प्रमोदते महेन्द्रशैलनामानं प्रासादं रुद्रसंमतम्

രുദ്രലോകം പ്രാപിച്ച് അവൻ രുദ്രന്മാരോടൊപ്പം പരമാനന്ദിക്കുന്നു. രുദ്രസമ്മതമായ ‘മഹേന്ദ്രശൈലം’ എന്ന പ്രാസാദത്തിൽ അവൻ വസിക്കുന്നു.

Verse 20

कृत्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं प्रवदाम्यहम् महेन्द्रपर्वताकारैर् विमानैर्वृषसंयुतैः

“ഈ ശിവവിധി ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞാൻ പറയുന്നു. മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തെപ്പോലെ ഉയർന്ന, വൃഷഭങ്ങളോടുകൂടിയ ദിവ്യ വിമാനം അവന് ലഭിക്കും.”

Verse 21

गत्वा शिवपुरं दिव्यं भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् ज्ञानं विचारितं रुद्रैः सम्प्राप्य मुनिपुङ्गवाः

ദിവ്യ ശിവപുരത്തിലേക്ക് ചെന്നു ഇഷ്ടഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, ആ മുനിപുങ്ഗവർ രുദ്രന്മാർ വിചാരിച്ച് വ്യക്തമാക്കിയ മോക്ഷദായക ജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 22

विषयान् विषवत् त्यक्त्वा शिवसायुज्यमाप्नुयात् हेम्ना यस्तु प्रकुर्वीत प्रासादं रत्नशोभितम्

വിഷയം വിഷംപോലെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ശിവസായുജ്യം ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ സ്വർണ്ണത്തിൽ രത്നശോഭയോടെ പ്രാസാദ-ദേവാലയം പണിയിക്കുന്നവനും അതേ ശിവകൃപ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 23

द्राविडं नागरं वापि केसरं वा विधानतः कूटं वा मण्डपं वापि समं वा दीर्घम् एव च

വിധിപ്രകാരം അത് ദ്രാവിഡമോ നാഗരമോ ആയ ശൈലിയിൽ, അല്ലെങ്കിൽ കേസര-പ്രകാര ശിഖരത്തോടെ നിർമ്മിക്കാം. കൂടാതെ കൂറ്റമോ മണ്ഡപമോ സമപ്രമാണമായോ ദീർഘമായോ പണിയാം.

Verse 24

न तस्य शक्यते वक्तुं पुण्यं शतयुगैरपि जीर्णं वा पतितं वापि खण्डितं स्फुटितं तथा

ആ (ശിവലിംഗാരാധന)യിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യം നൂറു യുഗങ്ങളാലും പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. ലിംഗം ജീർണ്ണമായാലും, വീണാലും, തകർന്നാലും, പിളർന്നാലും ഭക്തിയോടെ ചെയ്ത പൂജ ഫലഹീനമാകില്ല।

Verse 25

पूर्ववत्कारयेद्यस्तु द्वाराद्यैः सुशुभं द्विजाः प्रासादं मण्डपं वापि प्राकारं गोपुरं तु वा

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, മുൻപറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം ദ്വാരാദികളോടുകൂടി മനോഹരമായ നിർമ്മാണം നടത്തിക്കുന്നവൻ—പ്രാസാദം, മണ്ഡപം, പ്രാകാരം അല്ലെങ്കിൽ ഗോപുരം—ശിവപൂജയ്ക്ക് മംഗളാധാരം സ്ഥാപിക്കുന്നു।

Verse 26

कर्तुरप्यधिकं पुण्यं लभते नात्र संशयः वृत्त्यर्थं वा प्रकुर्वीत नरः कर्म शिवालये

അവൻ കർത്താവിനേക്കാൾ കൂടുതലായ പുണ്യം നേടുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഒരാൾ ഉപജീവനത്തിനായി മാത്രമായാലും ശിവാലയത്തിൽ ജോലി ചെയ്താൽ അവനും പുണ്യം ലഭിക്കും।

Verse 27

यः स याति न संदेहः स्वर्गलोकं सबान्धवः यश्चात्मभोगसिद्ध्यर्थम् अपि रुद्रालये सकृत्

ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവൻ സംശയമില്ലാതെ ബന്ധുക്കളോടുകൂടെ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലെത്തുന്നു. ആത്മഭോഗസിദ്ധിക്കായെങ്കിലും ഒരിക്കൽ റുദ്രാലയത്തിൽ ചെന്നാൽ പോലും അവന് ഇഷ്ടസിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു।

Verse 28

कर्म कुर्याद्यदि सुखं लब्ध्वा चापि प्रमोदते तस्माद् आयतनं भक्त्या यः कुर्यान् मुनिसत्तमाः

ഒരു മനുഷ്യൻ കർമ്മം ചെയ്ത് സുഖം നേടി അതിൽ ആനന്ദിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതുകൊണ്ട് ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഭക്തിയോടെ പ്രഭു ശിവനുവേണ്ടി ആയതനം (പവിത്ര ആലയം) സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 29

काष्ठेष्टकादिभिर् मर्त्यः शिवलोके महीयते प्रसादार्थं महेशस्य प्रासादे मुनिपुङ्गवाः

ഹേ മുനിപുങ്ഗവന്മാരേ! മരം, ഇഷ്ടിക മുതലായവകൊണ്ട് മഹേശ്വരന്റെ പ്രസാദലാഭത്തിനായി ക്ഷേത്ര-പ്രാസാദം പണിയുന്ന മർത്ത്യൻ ശിവലോകത്തിൽ മഹിമയോടെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 30

कर्तव्यः सर्वयत्नेन धर्मकामार्थमुक्तये अशक्तश्चेन्मुनिश्रेष्ठाः प्रासादं कर्तुमुत्तमम्

ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം, ഒടുവിൽ മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കായി ഈ കര്‍മ്മം സർവ്വയത്നത്തോടെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഉത്തമ പ്രാസാദ-ക്ഷേത്രം പണിയാൻ അശക്തനായാലും, യഥാശക്തി ഭക്തിയോടെ ശിവപതിയെ സേവിക്കണം।

Verse 31

संमार्जनादिभिर् वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात् संमार्जनं तु यः कुर्यान् मार्जन्या मृदुसूक्ष्मया

സംമാർജനം മുതലായ സേവകളാൽ പോലും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും. എന്നാൽ വാരുന്നവൻ മൃദുവും സൂക്ഷ്മവുമായ ചൂലുകൊണ്ടേ വാരണം; അങ്ങനെ പൂജാസ്ഥലം ഹാനിയില്ലാതെ ശുദ്ധമാകും।

Verse 32

चान्द्रायणसहस्रस्य फलं मासेन लभ्यते यः कुर्याद्वस्त्रपूतेन गन्धगोमयवारिणा

വസ്ത്രംകൊണ്ട് ചുരണ്ടി ശുദ്ധമാക്കിയ സുഗന്ധമുള്ള ഗോമയമിശ്രിത ജലത്തോടെ ഈ കര്‍മ്മം ചെയ്യുന്നവൻ ഒരു മാസത്തിനകം സഹസ്ര ചാന്ദ്രായണത്തിന്റെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 33

आलेपनं यथान्यायं वर्षचान्द्रायणं लभेत् अर्धक्रोशं शिवक्षेत्रं शिवलिङ्गात्समन्ततः

നിയമപ്രകാരം ആലേപനം (ലേപനം) ചെയ്താൽ ഒരു വർഷത്തെ ചാന്ദ്രായണ വ്രതഫലം ലഭിക്കും. ശിവലിംഗത്തെ ചുറ്റി എല്ലാദിക്കുകളിലും അർദ്ധക്രോശം വരെ വ്യാപിക്കുന്ന പ്രദേശം ‘ശിവക്ഷേത്രം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 34

यस् त्यजेद् दुस्त्यजान् प्राणाञ् शिवसायुज्यम् आप्नुयात् स्वायंभुवस्य मानं हि तथा बाणस्य सुव्रताः

ത്യജിക്കുവാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ പ്രാണങ്ങളെയും ആരെങ്കിലും ത്യജിച്ചാൽ, അവൻ ശിവസായുജ്യം—ഭഗവാൻ ശിവനോടുള്ള ഏകത്വം—പ്രാപിക്കും. ഹേ സുവ്രതാ! അവന് സ്വായംഭുവ (ബ്രഹ്മാ) തുല്യമായ മാനവും, ബാണനോടു സമമായ ബഹുമാനവും ലഭിക്കും.

Verse 35

स्वायंभुवे तदर्धं स्यात् स्याद् आर्षे च तदर्धकम् मानुषे च तदर्धं स्यात् क्षेत्रमानं द्विजोत्तमाः

സ്വായംഭുവ അളവിൽ അതിന്റെ പകുതി; ആർഷ അളവിൽ അതിന്റെയും പകുതി; മാനുഷ അളവിൽ അതിന്റെയും പകുതി—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ഇതാണ് പുണ്യക്ഷേത്രമാനത്തിന്റെ മാനദണ്ഡം.

Verse 36

एवं यतीनामावासे क्षेत्रमानं द्विजोत्तमाः रुद्रावतारे चाद्यं यच् छिष्ये चैव प्रशिष्यके

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ഇങ്ങനെ യതികളുടെ വാസത്തിനായുള്ള പുണ്യക്ഷേത്രമാനം പ്രസ്താവിച്ചു; കൂടാതെ രുദ്രാവതാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആദിവിധിയും, ശിഷ്യനിലും പ്രശിഷ്യനിലും പരമ്പരയായി പകർന്നു നൽകേണ്ടതുമാണ്.

Verse 37

नरावतारे तच्छिष्ये तच्छिष्ये च प्रशिष्यके श्रीपर्वते महापुण्ये तस्य प्रान्ते च वा द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! നരാവതാരത്തിൽ, അവന്റെ ശിഷ്യനിലും അവന്റെ പ്രശിഷ്യനിലും ഈ പുണ്യപരമ്പര തുടർന്നു—മഹാപുണ്യമായ ശ്രീപർവതത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ അതിര്പ്രദേശത്തും.

Verse 38

तस्मिन्वा यस्त्यजेत्प्राणाञ् छिवसायुज्यमाप्नुयात् वाराणस्यां तथाप्येवम् अविमुक्ते विशेषतः

അവിടെ ആരെങ്കിലും പ്രാണത്യാഗം ചെയ്താൽ, അവൻ ശിവസായുജ്യം പ്രാപിക്കും. അതുപോലെ വാരാണസിയിലും; പ്രത്യേകിച്ച് അവിമുക്ത ക്ഷേത്രത്തിൽ, അതിനെ ഭഗവാൻ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല.

Verse 39

केदारे च महाक्षेत्रे प्रयागे च विशेषतः कुरुक्षेत्रे च यः प्राणान् संत्यजेद्याति निर्वृतिम्

കേദാരത്തിൽ, മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രയാഗത്തിൽയും കുരുക്ഷേത്രത്തിൽയും ആരെങ്കിലും പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, പാശബന്ധം ഛേദിക്കുന്ന പതി ശിവന്റെ കൃപയാൽ നിർവൃതി—പരമശാന്തിയും മോക്ഷവും—പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 40

प्रभासे पुष्करे ऽवन्त्यां तथा चैवामरेश्वरे वणीशैलाकुले चैव मृतो याति शिवात्मताम्

പ്രഭാസം, പുഷ്കരം, അവന്തി, അമരേശ്വരം, വണീശൈലത്തിന്റെ പുണ്യപരിസരവും—ഇവിടങ്ങളിൽ മരിക്കുന്നവൻ ശിവാത്മത്വം, ശിവസ്വഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 41

वाराणस्यां मृतो जन्तुर् न जातु जन्तुतां व्रजेत् त्रिविष्टपे विमुक्ते च केदारे संगमेश्वरे

വാരാണസിയിൽ മരിക്കുന്ന ജീവൻ പിന്നെ ഒരിക്കലും ജീവത്വം (വീണ്ടും ദേഹധാരണം) പ്രാപിക്കുകയില്ല. അതുപോലെ ത്രിവിഷ്ടപം, വിമുക്തം, കേദാരം, സംഗമേശ്വരം എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്തവൻ പുനർജന്മപാശത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു।

Verse 42

शालङ्के वा त्यजेत्प्राणांस् तथा वै जम्बुकेश्वरे शुक्रेश्वरे वा गोकर्णे भास्करेशे गुहेश्वरे

അല്ലെങ്കിൽ ശാലങ്കയിൽ പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിക്കാം; അതുപോലെ ജംബുകേശ്വരം, ശുക്രേശ്വരം, ഗോകർണം, ഭാസ്കരേശം, ഗുഹേശ്വരം എന്നിവിടങ്ങളിൽ—ഇത്തരം പ്രസ്ഥാനം പരമ പുണ്യകരം, കാരണം ഇവ ശിവന്റെ മോക്ഷദായക പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളാണ്।

Verse 43

हिरण्यगर्भे नन्दीशे स याति परमां गतिम् नियमैः शोष्य यो देहं त्यजेत्क्षेत्रे शिवस्य तु

ഹിരണ്യഗർഭ നന്ദീശത്തിൽ അവൻ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. കൂടാതെ, നിയമങ്ങളാൽ ദേഹത്തെ ശോഷിച്ച് (ശുദ്ധീകരിച്ച്) ശിവന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ തീർച്ചയായും പരമപദം പ്രാപിക്കും।

Verse 44

स याति शिवतां योगी मानुषे दैविके ऽपि वा आर्षे वापि मुनिश्रेष्ठास् तथा स्वायंभुवे ऽपि वा

ആ യോഗി ശിവത്വം പ്രാപിക്കുന്നു—മാനുഷാവസ്ഥയിലായാലും, ദൈവികാവസ്ഥയിലായാലും; ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഋഷി-സ്ഥിതിയിലായാലും, സ്വായംഭുവ നിലയിലായാലും।

Verse 45

स्वयंभूते तथा देवे नात्र कार्या विचारणा आधायाग्निं शिवक्षेत्रे सम्पूज्य परमेश्वरम्

ദേവൻ സ്വയംഭൂയായിരിക്കുമ്പോൾ ഇവിടെ ആലോചന വേണ്ട. ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ അഗ്നി സ്ഥാപിച്ച് പരമേശ്വരനെ പൂർണ്ണ ഭക്തിയോടെ സമ്യക് പൂജിക്കണം।

Verse 46

स्वदेहपिण्डं जुहुयाद् यः स याति परां गतिम् यावत्तावन्निराहारो भूत्वा प्राणान् परित्यजेत्

തന്റെ തന്നെ ദേഹപിണ്ഡത്തെ ഹോമാഹുതിയായി അർപ്പിക്കുന്നവൻ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. നിശ്ചിത കാലം നിരാഹാരനായി കഴിഞ്ഞ് പിന്നെ പ്രാണങ്ങളെ പരിത്യജിക്കണം।

Verse 47

शिवक्षेत्रे मुनिश्रेष्ठाः शिवसायुज्यमाप्नुयात् छित्त्वा पादद्वयं चापि शिवक्षेत्रे वसेत्तु यः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവസായുജ്യം—ശിവനോടുള്ള ഏകത്വം—ലഭിക്കുന്നു. ഇരുകാലുകളും മുറിച്ചിട്ടും ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കുന്നവനും ആ നില പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 48

स याति शिवतां चैव नात्र कार्या विचारणा क्षेत्रस्य दर्शनं पुण्यं प्रवेशस्तच्छताधिकः

അവൻ ശിവത്വം തന്നേ പ്രാപിക്കുന്നു—ഇവിടെ ആലോചന വേണ്ട. ക്ഷേത്രദർശനവും പുണ്യം; എന്നാൽ അതിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് നൂറിരട്ടി അധിക ഫലം നൽകുന്നു।

Verse 49

तस्माच्छतगुणं पुण्यं स्पर्शनं च प्रदक्षिणम् तस्माच्छतगुणं पुण्यं जलस्नानमतः परम्

അതുകൊണ്ട് ലിംഗസ്പർശവും പ്രദക്ഷിണവും ചെയ്താൽ ശതഗുണ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു; അതിലും പരമമായി ജലസ്നാനം/ജലാഭിഷേകം ചെയ്താൽ അതിലും ശതഗുണം അധിക പുണ്യമെന്നു പറയുന്നു।

Verse 50

क्षीरस्नानं ततो विप्राः शताधिकमनुत्तमम् दध्ना सहस्रमाख्यातं मधुना तच्छताधिकम्

പിന്നെ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ലിംഗത്തിന് ക്ഷീരാഭിഷേകം ശതത്തിലധികം ഫലം നൽകുന്നതും അനുത്തമവും എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ദധിയാൽ സഹസ്രഗുണ ഫലം; മധുവാൽ അതിലും ശതത്തിലധികം ഫലം എന്നു പറയുന്നു।

Verse 51

घृतस्नानेन चानन्तं शार्करे तच्छताधिकम् शिवक्षेत्रसमीपस्थां नदीं प्राप्यावगाह्य च

ഘൃതാഭിഷേകത്താൽ പുണ്യം അനന്തമാകുന്നു; ശർക്കരാഭിഷേകം/സ്നാനം ചെയ്താൽ അതേ പുണ്യം ശതത്തിലധികം വർധിക്കുന്നു. പിന്നെ ശിവക്ഷേത്രസമീപത്തിലുള്ള നദിയെ പ്രാപിച്ച് അതിൽ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 52

त्यजेद्देहं विहायान्नं शिवलोके महीयते शिवक्षेत्रसमीपस्था नद्यः सर्वाः सुशोभनाः

അന്നം ഉപേക്ഷിച്ച് ദേഹം വിട്ടൊഴിയുന്നവൻ ശിവലോകത്തിൽ മഹത്വപ്പെടുന്നു. ശിവക്ഷേത്രസമീപത്തിലുള്ള എല്ലാ നദികളും അത്യന്തം ശുഭവും ശോഭനവുമാണ്।

Verse 53

वापीकूपतडागाश् च शिवतीर्था इति स्मृताः स्नात्वा तेषु नरो भक्त्या तीर्थेषु द्विजसत्तमाः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, വാപി/പടിക്കിണർ, കിണർ, കുളങ്ങൾ എന്നിവ ‘ശിവതീർത്ഥങ്ങൾ’ എന്നു സ്മൃതികളിൽ പറയുന്നു. ഭക്തിയോടെ അവ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ ശിവകൃപ പ്രാപിക്കുന്നു—പശുവിനെ ബന്ധിക്കുന്ന പാശബന്ധം ശിഥിലമാകുകയും മനസ് പതി ആയ മഹാദേവനിലേക്കു തിരിയുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 54

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर् मुच्यते नात्र संशयः प्रातः स्नात्वा मुनिश्रेष्ठाः शिवतीर्थेषु मानवः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! പ്രഭാതത്തിൽ ശിവതീർഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 55

अश्वमेधफलं प्राप्य रुद्रलोकं स गच्छति मध्याह्ने शिवतीर्थेषु स्नात्वा भक्त्या सकृन्नरः

ഭക്തിയോടെ മധ്യാഹ്നത്തിൽ ശിവതീർഥങ്ങളിൽ ഒരിക്കൽ പോലും സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിച്ച് പിന്നീട് രുദ്രലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 56

गङ्गास्नानसमं पुण्यं लभते नात्र संशयः अस्तं गते तथा चार्के स्नात्वा गच्छेच्छिवं पदम्

അവൻ ഗംഗാസ്നാനത്തോടു തുല്യമായ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല। സൂര്യൻ അസ്തമിച്ച ശേഷം സ്നാനം ചെയ്ത് ശിവപദമായ പരമധാമം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 57

पापकञ्चुकमुत्सृज्य शिवतीर्थेषु मानवः द्विजास् त्रिषवणं स्नात्वा शिवतीर्थे सकृन्नरः

പാപമെന്ന കവചം ഉപേക്ഷിച്ച് ശിവതീർഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ—പ്രത്യേകിച്ച് ത്രിസവണം സ്നാനം ചെയ്യുന്ന ദ്വിജൻ—ശിവതീർഥത്തിൽ ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്താലും ശുദ്ധനാകുന്നു।

Verse 58

शिवसायुज्यमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा पुराथ सूकरः कश्चित् श्वानं दृष्ट्वा भयात्पथि

അവൻ ശിവസായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട। പുരാതനകാലത്ത് വഴിയിൽ ഒരു പന്നി നായയെ കണ്ടു ഭയത്താൽ (ശിവസ്മരണത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ്) പരമഫലം നേടി।

Verse 59

प्रसंगाद्वारमेकं तु शिवतीर्थे ऽवगाह्य च मृतः स्वयं द्विजश्रेष्ठा गाणपत्यमवाप्तवान्

യാദൃശ്ചികമായി അവൻ ഒരു വാതിലിലൂടെ പ്രവേശിച്ചു; ശിവതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അവിടെ തന്നേ ദേഹത്യാഗം ചെയ്തപ്പോൾ, ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ ശിവഗണങ്ങളിൽ ‘ഗാണപത്യ’ പദവി നേടി.

Verse 60

यः प्रातर्देवदेवेशं शिवं लिङ्गस्वरूपिणम् पश्येत्स याति सर्वस्माद् अधिकां गतिमेव च

പ്രഭാതത്തിൽ ദേവദേവേശനും ലിംഗസ്വരൂപിയുമായ ശിവനെ ദർശിക്കുന്നവൻ, എല്ലാപ്രാപ്തികളിലും മേലായ പരമഗതി—മോക്ഷം—പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 61

मध्याह्ने च महादेवं दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत् सायाह्ने सर्वयज्ञानां फलं प्राप्य विमुच्यते

മധ്യാഹ്നത്തിൽ മഹാദേവനെ ദർശിച്ചാൽ യജ്ഞഫലം ലഭിക്കും; സായാഹ്നത്തിൽ ദർശിച്ചാൽ സർവയജ്ഞഫലവും നേടി ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും.

Verse 62

मानसैर्वाचिकैः पापैः कायिकैश् च महत्तरैः तथोपपातकैश्चैव पापैश्चैवानुपातकैः

മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം എന്നിവകൊണ്ട് ചെയ്ത—അതിഗുരുതരമായവയും ഉൾപ്പെടെ—പാപങ്ങൾ, കൂടാതെ ഉപപാതകവും അനുഭവപാതകവും ആയ പാപങ്ങൾ; ഇവയൊക്കെയും (പാശരൂപ) ബന്ധങ്ങളാണ്.

Verse 63

संक्रमे देवमीशानं दृष्ट्वा लिङ्गाकृतिं प्रभुम् मासेन यत्कृतं पापं त्यक्त्वा याति शिवं पदम्

സംക്രാന്തി സമയത്ത് ലിംഗാകൃതിയിൽ പ്രത്യക്ഷനായ പ്രഭു ഈശാനനെ ദർശിച്ചാൽ, ഒരു മാസത്തിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ വിട്ടൊഴിഞ്ഞ് ശിവപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 64

अयने चार्धमासेन दक्षिणे चोत्तरायणे विषुवे चैव सम्पूज्य प्रयाति परमां गतिम्

അയനകാലത്തും, അർദ്ധമാസാനുഷ്ഠാനത്തും, ദക്ഷിണായന–ഉത്തരായനങ്ങളിലും, വിഷുവിലും വിധിപൂർവ്വം ശിവനെ സമ്പൂജിച്ചാൽ ഭക്തൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 65

प्रदक्षिणत्रयं कुर्याद् यः प्रासादं समन्ततः सव्यापसव्यन्यायेन मृदुगत्या शुचिर्नरः

ശുചിയായ പുരുഷൻ പ്രാസാദത്തെ ചുറ്റി മൂന്നു പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം; മൃദുഗതിയിൽ, വിധിപ്രകാരം—സവ്യ (ദക്ഷിണാവർത്ത) പ്രദക്ഷിണയും, നിർദ്ദേശമുള്ളിടത്ത് അപസവ്യ (വാമാവർത്ത) ക്രമവും പാലിക്കണം।

Verse 66

पदे पदे ऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलमाप्नुयात् वाचा यस्तु शिवं नित्यं संरौति परमेश्वरम्

വാക്കുകൊണ്ട് നിത്യം പരമേശ്വരനായ ശിവനെ നിരന്തരമായി കീർത്തിച്ചു ഉച്ചരിക്കുന്നവൻ, ഓരോ പടിയിലും അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 67

सो ऽपि याति शिवं स्थानं प्राप्य किं पुनरेव च कृत्वा मण्डलकं क्षेत्रं गन्धगोमयवारिणा

അവനും ശിവസ്ഥാനം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇനി എന്ത് പറയണം? സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, ഗോമയം, ജലം എന്നിവകൊണ്ട് ക്ഷേത്രഭൂമി ശുദ്ധപ്പെടുത്തി മണ്ഡലം ഒരുക്കിയാൽ ശിവകൃപയ്ക്ക് അർഹനാകുന്നു।

Verse 68

मुक्ताफलमयैश्चूर्णैर् इन्द्रनीलमयैस् तथा पद्मरागमयैश्चैव स्फाटिकैश् च सुशोभनैः

മുത്തുചൂർണം, ഇന്ദ്രനീലചൂർണം, പദ്മരാഗചൂർണം, അത്യന്തം ശോഭനമായ സ്ഫടികചൂർണം എന്നിവകൊണ്ട് (ലിംഗ/ചിഹ്നം) അലങ്കരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 69

तथा मारकतैश्चैव सौवर्णै राजतैस् तथा तद्वर्णैर् लौकिकैश्चैव चूर्णैर्वित्तविवर्जितैः

അതുപോലെ മരകതം, സ്വർണം, വെള്ളി എന്നിവകൊണ്ടും അതേ നിറത്തിലുള്ള സാധാരണ ചൂർണങ്ങളാലും—വിശേഷിച്ച് ധനരഹിതനായ ഭക്തൻ—ഭക്തിയോടെ ലിംഗാരാധന ചെയ്യാം; പശുപതി പ്രഭുവിന് ദ്രവ്യമല്ല, ശുദ്ധ ശിവഭക്തിയേ പരമാർപ്പണം.

Verse 70

आलिख्य कमलं भद्रं दशहस्तप्रमाणतः सकर्णिकं महाभागा महादेवसमीपतः

ഓ മഹാഭാഗ്യവതീ, പത്ത് കൈ അളവുള്ള മംഗളകരമായ താമര—കർണികയോടുകൂടെ—വരച്ച് മഹാദേവന്റെ സമീപത്ത് സ്ഥാപിക്ക; ഇത് പൂജാവിന്യാസത്തിലെ പവിത്ര അംശമാണ്.

Verse 71

तत्रावाह्य महादेवं नवशक्तिसमन्वितम् पञ्चभिश्च तथा षड्भिर् अष्टाभिश्चेष्टदं परम्

അവിടെ നവശക്തികളോടുകൂടിയ മഹാദേവനെ ആവാഹനം ചെയ്ത്, അഞ്ചു, ആറു, എട്ട് (ദൈവസമൂഹങ്ങൾ/ഉപചാരങ്ങൾ) സഹിതം ഇഷ്ടഫലം നൽകുന്ന പരമേശ്വരനെ ആരാധിക്കണം.

Verse 72

पुनरष्टाभिर् ईशानं दशारे दशभिस् तथा पुनर्बाह्ये च दशभिः सम्पूज्य प्रणिपत्य च

വീണ്ടും എട്ട് (ഉപചാരങ്ങൾ) കൊണ്ട് ഈശാനനെ പൂജിക്കണം; ദശാര (പത്ത് അഗ്രങ്ങളുള്ള) മണ്ഡലത്തിൽ പത്ത് (ഉപചാരങ്ങൾ) കൊണ്ടും. തുടർന്ന് ബാഹ്യപരിധിയിലും പത്ത് (ഉപചാരങ്ങൾ) കൊണ്ട് സമ്പൂർണ്ണ പൂജ ചെയ്ത് സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം ചെയ്യണം.

Verse 73

निवेद्य देवदेवाय क्षितिदानफलं लभेत् शालिपिष्टादिभिर् वापि पद्ममालिख्य निर्धनः

ദേവദേവനോട് നിവേദ്യം അർപ്പിച്ചാൽ ഭൂദാനഫലം ലഭിക്കുന്നു. ദരിദ്രഭക്തനും അരിപ്പൊടി മുതലായവ കൊണ്ട് താമര വരച്ച് (ശിവനോട്) അർപ്പിച്ചാൽ അതേ പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 74

पूर्वोक्तमखिलं पुण्यं लभते नात्र संशयः द्वादशारं तथालिख्य मण्डलं पदम् उत्तमम्

അവൻ മുൻപ് പറഞ്ഞ സകല പുണ്യവും സംശയമില്ലാതെ പ്രാപിക്കുന്നു. അതിനാൽ പന്ത്രണ്ടു അരങ്ങളുള്ള മണ്ഡലം വരച്ച്, ലിംഗപൂജയ്ക്കായി പരമ പവിത്രമായ പദം (ആസനം) സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 75

रत्नचूर्णादिभिश्चूर्णैस् तथा द्वादशमूर्तिभिः मण्डलस्य च मध्ये तु भास्करं स्थाप्य पूजयेत्

രത്നചൂർണം മുതലായ ശുഭചൂർണങ്ങളാൽ, കൂടാതെ ദ്വാദശമൂർത്തികളുടെ വിന്യാസത്തോടെ, മണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഭാസ്കരനെ (സൂര്യനെ) സ്ഥാപിച്ച് പൂജിക്കണം.

Verse 76

ग्रहैश् च संवृतं वापि सूर्यसायुज्यमुत्तमम् एवं प्राकृतम् अप्यार्थ्यां षडस्रं परिकल्प्य च

അല്ലെങ്കിൽ നവഗ്രഹങ്ങളാൽ അതിനെ ചുറ്റി ആവൃതമാക്കിയാൽ സൂര്യനോടുള്ള ഉത്തമ സായുജ്യം ലഭിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ലൗകിക ലക്ഷ്യത്തിനും, അഭിലഷിത ഫലം തേടി ഷഡസ്രം (ഷട്കോണം) രൂപപ്പെടുത്തണം.

Verse 77

मध्यदेशे च देवेशीं प्रकृतिं ब्रह्मरूपिणीम् दक्षिणे सत्त्वमूर्तिं च वामतश् च रजोगुणम्

മദ്ധ്യദേശത്ത് ബ്രഹ്മരൂപിണിയായ ദേവേശി പ്രകൃതിയെ സ്ഥാപിക്കണം; തെക്കുവശത്ത് സത്ത്വമൂർത്തിയെയും ഇടത്തുവശത്ത് രജോഗുണത്തെയും വെക്കണം.

Verse 78

अग्रतस्तु तमोमूर्तिं मध्ये देवीं तथांबिकाम् पञ्चभूतानि तन्मात्रापञ्चकं चैव दक्षिणे

മുന്നിൽ തമോമൂർത്തിയെ വെക്കണം; മദ്ധ്യത്തിൽ ദേവിയായ അംബികയെ സ്ഥാപിക്കണം. തെക്ക് (വലത്) ഭാഗത്ത് പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങളും തന്മാത്രകളുടെ പഞ്ചകവും വിന്യസിക്കണം.

Verse 79

कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च उत्तरे विधिवत्पूज्य षडस्रे चैव पूजयेत्

ഉത്തര ഭാഗത്ത് വിധിപൂർവ്വം അഞ്ചു കർമേന്ദ്രിയങ്ങളെയും ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളെയും പൂജിക്കണം; അതുപോലെ ഷഡസ്ര (ഷട്കോണം) വിഭാഗത്തിലും അർച്ചന നടത്തണം।

Verse 80

आत्मानं चान्तरात्मानं युगलं बुद्धिमेव च अहङ्कारं च महता सर्वयज्ञफलं लभेत्

മഹേശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ ആത്മാവിനെയും അന്തരാത്മാവിനെയും, യുഗല തത്ത്വത്തെയും, ബുദ്ധിയെയും അഹങ്കാരത്തെയും തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ സർവ യജ്ഞഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 81

एवं वः कथितं सर्वं प्राकृतं मण्डलं परम् अतो वक्ष्यामि विप्रेन्द्राः सर्वकामार्थसाधनम्

ഇങ്ങനെ നിങ്ങളോട് പരമ പ്രാകൃത മണ്ഡലത്തിന്റെ മുഴുവൻ വിധിയും പറഞ്ഞു. ഇനി, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ, സർവകാമാർത്ഥസാധകമായ ഉപദേശം ഞാൻ പറയും।

Verse 82

गोचर्ममात्रमालिख्य मण्डलं गोमयेन तु चतुरश्रं विधानेन चाद्भिर् अभ्युक्ष्य मन्त्रवित्

മന്ത്രവിദ് ഗോചർമ്മമാത്രം അളവിൽ മണ്ഡലം വരയ്ക്കണം; ഗോമയത്തോടെ വിധിപ്രകാരം അത് ചതുരശ്രമായി ഒരുക്കി, പിന്നെ ജലത്തോടെ അഭ്യുക്ഷണം ചെയ്യണം।

Verse 83

अलंकृत्य वितानाद्यैश् छत्रैर् वापि मनोरमैः बुद्बुदैरर्धचन्द्रैश् च हैमैरश्वत्थपत्रकैः

വിതാനം മുതലായ അലങ്കാരങ്ങളാലും മനോഹരമായ ഛത്രങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കണം; സ്വർണ്ണ ബുദ്ബുദാകൃതിയിലുള്ള ആഭരണങ്ങൾ, അർദ്ധചന്ദ്ര ചിഹ്നങ്ങൾ, സ്വർണ്ണ അശ്വത്ഥപത്ര രൂപങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ശോഭിപ്പിക്കണം।

Verse 84

सितैर्विकसितैः पद्मै रक्तैर् नीलोत्पलैस् तथा मुक्तादामैर् वितानान्ते लम्बितस्तु सितैर्ध्वजैः

വിതാനത്തിന്റെ അറ്റത്ത് ശ്വേതധ്വജങ്ങൾ തൂങ്ങിയിരുന്നു; മണ്ഡപം വിരിഞ്ഞ വെളുത്ത പദ്മങ്ങൾ, രക്തപുഷ്പങ്ങൾ, നീലോത്പലങ്ങൾ, മുക്താദാമങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് മംഗളമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 85

सितमृत्पात्रकैश्चैव सुश्लक्ष्णैः पूर्णकुम्भकैः फलपल्लवमालाभिर् वैजयन्तीभिर् अंशुकैः

വെളുത്ത മൺപാത്രങ്ങൾ, അതിമൃദുവായ നിറഞ്ഞ പൂർണ്ണകുംഭങ്ങൾ, ഫല-പല്ലവമാലകൾ, വൈജയന്തീമാലകൾ, സൂക്ഷ്മവസ്ത്രങ്ങൾ—ഇവകൊണ്ട് ലിംഗപൂജ നടത്തണം।

Verse 86

पञ्चाशद्दीपमालाभिर् धूपैः पञ्चविधैस् तथा पञ्चाशद्दलसंयुक्तम् आलिखेत्पद्ममुत्तमम्

അമ്പത് ദീപമാലകളും അഞ്ചുവിധ ധൂപങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച്, അമ്പത് ദളങ്ങളുള്ള ഉത്തമ പദ്മം വരയ്ക്കണം।

Verse 87

तत्तद्वर्णैस् तथा चूर्णैः श्वेतचूर्णैरथापि वा एकहस्तप्रमाणेन कृत्वा पद्मं विधानतः

യോഗ്യ വർണ്ണചൂർണ്ണങ്ങളാൽ—അല്ലെങ്കിൽ വെളുത്ത ചൂർണ്ണം മാത്രം കൊണ്ടും—വിധിപ്രകാരം ഒരു ഹസ്തപ്രമാണമുള്ള പദ്മം വരയ്ക്കണം।

Verse 88

कर्णिकायां न्यसेद् देवं देव्या देवेश्वरं भवम् वर्णानि च न्यसेत्पत्रे रुद्रैः प्रागाद्यनुक्रमात्

കർണികയിൽ ദേവിയോടുകൂടെ ദേവേശ്വരൻ ഭവനെ ന്യസിക്കണം; ദളങ്ങളിൽ കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് രുദ്രക്രമത്തിൽ വർണ്ണന്യാസം ചെയ്യണം।

Verse 89

प्रणवादिनमो ऽन्तानि सर्ववर्णानि सुव्रताः सम्पूज्यैवं मुनिश्रेष्ठा गन्धपुष्पादिभिः क्रमात्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, സുവ്രതനായ সাধകൻ പ്രണവം (ഓം) മുതൽ ‘നമഃ’ വരെ ഉള്ള എല്ലാ പവിത്ര വർണങ്ങളെയും ഇങ്ങനെ പൂജിച്ച്, തുടർന്ന് ക്രമമായി ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവകൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം സമർപ്പിച്ച് ആദരിക്കണം।

Verse 90

ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र पञ्चाशद्विधिपूर्वकम् अक्षमालोपवीतं च कुण्डलं च कमण्डलुम्

അവിടെ അമ്പത് വിധി/ക്രമം അനുസരിച്ച് ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കണം; കൂടാതെ ജപമാല, യജ്ഞോപവീതം, കുണ്ഡലം, കമണ്ഡലു എന്നിവയും ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 91

आसनं च तथा दण्डम् उष्णीषं वस्त्रमेव च दत्त्वा तेषां मुनीन्द्राणां देवदेवाय शंभवे

ആ മുനീന്ദ്രന്മാർക്ക് ആസനം, ദണ്ഡം, ഉഷ്ണീഷം (തലപ്പാവ്) എന്നിവയും വസ്ത്രവും നൽകി, (ആ ദാനകർമ്മം) ദേവദേവനായ ശംഭു—ശിവനു സമർപ്പിക്കണം।

Verse 92

महाचरुं निवेद्यैवं कृष्णं गोमिथुनं तथा अन्ते च देवदेवाय दापयेच्चूर्णमण्डलम्

ഇങ്ങനെ മഹാചരു നിവേദ്യം അർപ്പിച്ച്, ഒരു കൃഷ്ണ (കറുത്ത) വൃഷഭവും ഗോമിഥുനം (പശു-കാള ജോടി)യും നൽകണം; അവസാനം ദേവദേവനു വേണ്ടി ചൂർണമണ്ഡലം (പൊടിയാൽ വരച്ച മണ്ഡലം) ദാനം ചെയ്യിക്കണം।

Verse 93

यागोपयोगद्रव्याणि शिवाय विनिवेदयेत् ओङ्काराद्यं जपेद्धीमान् प्रतिवर्णम् अनुक्रमात्

യാഗ-പൂജയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ദ്രവ്യങ്ങൾ ശിവനു വിനിവേദനം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് ബുദ്ധിമാൻ ഓംകാരത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഓരോ വർണവും ക്രമമായി ജപിക്കണം।

Verse 94

एवमालिख्य यो भक्त्या सर्वमण्डलमुत्तमम् यत्फलं लभते मर्त्यस् तद्वदामि समासतः

ഇങ്ങനെ ഭക്തിയോടെ ആ പരമ സർവമണ്ഡലം ആലേഖനം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യൻ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു।

Verse 95

साङ्गान् वेदान् यथान्यायम् अधीत्य विधिपूर्वकम् इष्ट्वा यज्ञैर्यथान्यायं ज्योतिष्टोमादिभिः क्रमात्

അംഗങ്ങളോടുകൂടിയ വേദങ്ങൾ യഥാന്യായം വിധിപൂർവം അധ്യയനം ചെയ്ത്, ജ്യോതിഷ്ടോമാദി യാഗങ്ങൾ ക്രമമായി നിയമപ്രകാരം നിർവഹിച്ചു।

Verse 96

ततो विश्वजिदन्तैश् च पुत्रानुत्पाद्य तादृशान् वानप्रस्थाश्रमं गत्वा सदारः साग्निरेव च

അതിനുശേഷം വിശ്വജിത് മുതലായ കര്‍മങ്ങളിലൂടെ അത്തരം യോഗ്യപുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ച്, ഭാര്യയോടൊപ്പം അഗ്നികളെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 97

चान्द्रायणादिकाः सर्वाः कृत्वा न्यस्य क्रिया द्विजाः ब्रह्मविद्यामधीत्यैव ज्ञानमासाद्य यत्नतः

ചാന്ദ്രായണാദി എല്ലാ പ്രായശ്ചിത്തവ്രതങ്ങളും നിർവഹിച്ചു, ദ്വിജൻ ക്രിയകളെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ബ്രഹ്മവിദ്യ മാത്രം അധ്യയനം ചെയ്ത് പരിശ്രമത്തോടെ ജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 98

ज्ञानेन ज्ञेयम् आलोक्य योगी यत्काममाप्नुयात् तत्फलं लभते सर्वं वर्णमण्डलदर्शनात्

ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ജ്ഞേയതത്ത്വത്തെ ദർശിച്ച് യോഗി ആഗ്രഹിക്കുന്ന ലക്ഷ്യം നേടുന്നു; വർണമണ്ഡലദർശനത്തിലൂടെ അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 99

येन केनापि वा मर्त्यः प्रलिप्यायतनाग्रतः उत्तरे दक्षिणे वापि पृष्ठतो वा द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഏതൊരു രീതിയിലായാലും ഒരു മർത്ത്യൻ ദേവാലയത്തിന്റെ മുൻഭാഗത്ത്—ഉത്തരത്തോ ദക്ഷിണത്തോ പിന്നിലോ—അശുചി ലേപിച്ചാൽ, അത് ഈശന്റെ ആവാസത്തോടുള്ള അനുചിതകർമ്മം; ശിവലിംഗാരാധനയുടെ ശുദ്ധിയെ തടയും।

Verse 100

चतुष्कोणं तु वा चूर्णैर् अलंकृत्य समन्ततः पुष्पाक्षतादिभिः पूज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

ചതുഷ്കോണം (ചതുരം) മണ്ടലം ചുറ്റുമെല്ലാം ചൂർണ്ണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച്, പുഷ്പം, അക്ഷതം മുതലായവകൊണ്ട് പൂജിച്ചാൽ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തി ലഭിക്കുന്നു; പതി ശിവന്റെ കൃപയാൽ പശു-ജീവൻ മോക്ഷമാർഗത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു।

Verse 101

यस्तु गर्भगृहं भक्त्या सकृदालिप्य सर्वतः चन्दनाद्यैः सकर्पूरैर् गन्धद्रव्यैः समन्ततः

ഭക്തിയോടെ ആരെങ്കിലും ഗർഭഗൃഹത്തെ ഒരിക്കൽപോലും ചുറ്റുമെല്ലാം ചന്ദനം മുതലായ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, കർപ്പൂരം സഹിതം, നന്നായി ലേപിച്ചാൽ—അവൻ പതി ശിവനു പ്രീതികരമായ ശുദ്ധ ഉപചാരം അർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 102

विकीर्य गन्धकुसुमैर् धूपैर्धूप्य चतुर्विधैः प्रार्थयेद्देवमीशानं शिवलोकं स गच्छति

സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ വിതറി, നാലുവിധ ധൂപങ്ങളാൽ ധൂപനം ചെയ്ത്, ഈശാന ദേവനെ പ്രാർത്ഥിക്കണം; അത്തരം ഭക്തൻ ശിവലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 103

तत्र भुक्त्वा महाभोगान् कल्पकोटिशतं नरः स्वदेहगन्धकुसुमैः पूरयञ्छिवमन्दिरम्

അവിടെ ആ മനുഷ്യൻ കോടിക്കണക്കിന് കല്പകാലം മഹാഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, തന്റെ ശുദ്ധ ദേഹത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളാൽ ശിവമന്ദിരം നിറയ്ക്കുന്നു।

Verse 104

क्रमाद्गान्धर्वमासाद्य गन्धर्वैश् च सुपूजितः क्रमादागत्य लोके ऽस्मिन् राजा भवति वीर्यवान्

ക്രമമായി അവൻ ഗന്ധർവ്വലോകം പ്രാപിച്ച് ഗന്ധർവ്വന്മാർക്കാൽ മഹാപൂജിതനാകുന്നു; പിന്നെ ക്രമമായി ഈ ലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവന്ന് പരാക്രമശാലിയും വീരനുമായ രാജാവാകുന്നു.

Verse 105

आदिदेवो महादेवः प्रलयस्थितिकारकः सर्गश् च भुवनाधीशः शर्वव्यापी सदाशिवः शिवब्रह्मामृतं ग्राह्यं मोक्षसाधनम् उत्तमम्

ആദിദേവനായ മഹാദേവൻ പ്രളയവും സ്ഥിതിയും വരുത്തുന്ന കർത്താവ്; സൃഷ്ടിയുടെ പ്രേരണയും അവൻ തന്നേ—ഭുവനാധീശൻ, ശർവ്വരൂപത്തിൽ സർവ്വവ്യാപി, സദാശിവനായി നിത്യസ്ഥിതൻ. അതിനാൽ ശിവ-ബ്രഹ്മാമൃതം സ്വീകരിച്ച് അന്തരത്തിൽ ധരിക്കണം; അതുതന്നെ മോക്ഷത്തിനുള്ള പരമസാധനം.

Verse 106

व्यक्ताव्यक्तं सदा नित्यम् अचिन्त्यम् अर्चयेत् प्रभुम्

വ്യക്തവും അവ്യക്തവും ആയ, സദാ സന്നിഹിതനും നിത്യനും അചിന്ത്യനുമായ പ്രഭുവിനെ ആരാധിക്കണം.