Adhyaya 18

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे सप्तदशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः अहन्यहनि कर्तव्यं ब्राह्मणानां महामुने / तदाचक्ष्वाखिलं कर्म येन मुच्येत बन्धनात्

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ ഉപരിവിഭാഗത്തിൽ പതിനേഴാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു। ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ, ബ്രാഹ്മണർ ദിനംപ്രതി ചെയ്യേണ്ട എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും വിശദമായി പറയുക; അതിലൂടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 2

व्यास उवाच वक्ष्ये समाहिता यूयं शृणुध्वं गदतो मम / अहन्यहनि कर्तव्यं ब्राह्मणानां क्रमाद् विधिम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ഏകാഗ്രചിത്തരായി എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക; ബ്രാഹ്മണർ ദിനംപ്രതി അനുഷ്ഠിക്കേണ്ട വിധിയെ ക്രമമായി ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും।

Verse 3

ब्राह्मे मुहूर्ते तूत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् / कायक्लेशं तदुद्भूतं ध्यायीत मनसेश्वरम्

ബ്രാഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ധർമ്മവും അർത്ഥവും ചിന്തിക്കണം; അതിൽ നിന്നുയരുന്ന ദേഹക്ലേശം മനസ്സിലാക്കി മനസ്സിന്റെ ഈശ്വരനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 4

उषः काले ऽथ संप्राप्ते कृत्वा चावश्यकं बुधः / स्नायान्नदीषु सुद्धासु शौचं कृत्वा यथाविधि

ഉഷസ്സുകാലം എത്തിയാൽ ബുദ്ധിമാൻ ആവശ്യമായ കര്‍മ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, ശുദ്ധ നദികളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, വിധിപ്രകാരം ശൗചശുദ്ധി പൂർത്തിയാക്കണം।

Verse 5

प्रातः स्नानेन पूयन्ते ये ऽपि पापकृतो जनाः / तस्मात् सर्वप्रयत्नेन प्रातः स्नानं समाचरेत्

പ്രഭാതസ്നാനത്താൽ പാപം ചെയ്തവരും ശുദ്ധരാകുന്നു; അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടും നിത്യം പ്രഭാതസ്നാനം ആചരിക്കണം।

Verse 6

प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टकरं शुभम् / ऋषीणामृषिता नित्यं प्रातः स्नानान्न संशयः

അവർ പ്രഭാതസ്നാനത്തെ ശുഭവും ദൃഷ്ട-അദൃഷ്ട ഫലദായകവുമെന്നു പ്രശംസിക്കുന്നു. ഋഷിമാർക്കിത് നിത്യസ്ഥിരമായ ആചാരമാണ്; പ്രഭാതസ്നാനത്തിൽ സംശയമില്ല।

Verse 7

मुखे सुप्तस्य सततं लाला याः संस्त्रवन्ति हि / ततो नैवाचरेत् कर्म अकृत्वा स्नानमादितः

ഉറങ്ങുന്നവന്റെ വായിൽ ലാലം നിരന്തരം ഒഴുകുന്നു; അതിനാൽ ആദ്യം സ്നാനം ചെയ്യാതെ യാതൊരു കർമവും (വിശേഷിച്ച് ധർമ്മകർമ്മം) ആചരിക്കരുത്।

Verse 8

अलक्ष्मीः कालकर्णो च दुः स्वप्नं दुर्विचिन्तितम् / प्रातः स्नानेन पापानि पूयन्ते नात्र संशयः

അലക്ഷ്മി, കാലകർണ്ണൻ, ദുഷ്സ്വപ്നം, ദുഷ്ട/അശുദ്ധ ചിന്തകൾ—പ്രഭാതസ്നാനത്താൽ പാപങ്ങൾ ശുദ്ധമാകുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 9

न च स्नानं विना पुंसां पावनं कर्म सुस्मृतम् / होमे जप्ये विशेषेण तस्मात् स्नानं समाचरेत्

സ്നാനം കൂടാതെ മനുഷ്യരുടെ യാതൊരു പാവനകർമ്മവും യഥാർത്ഥത്തിൽ പാവനമെന്നു സ്മൃതികൾ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് ഹോമവും ജപവും സംബന്ധിച്ച്; അതിനാൽ സ്നാനം ആചരിക്കണം।

Verse 10

अशक्तावशिरस्कं वा स्नानमस्य विधीयते / आर्द्रेण वाससा वाथ मार्जनं कापिलं स्मृतम्

പൂർണ്ണവിധി ചെയ്യാൻ അശക്തനായവനോ ശിരസ്സിൽ കേശമില്ലാത്തവനോ ആയാൽ അവനു സ്നാനം വിധിക്കപ്പെടുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ നനഞ്ഞ വസ്ത്രംകൊണ്ട് ദേഹം തുടയ്ക്കുന്നതും ‘കാപില’ ശൗചമെന്നു സ്മൃതം പറയുന്നു।

Verse 11

असामर्थ्ये समुत्पन्ने स्नानमेवं समाचरेत् / ब्राह्मादीनि यथाशक्तौ स्नानान्याहुर्मनीषिणः

അസാമർത്ഥ്യം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ഇപ്രകാരം തന്നെ സ്നാനം ആചരിക്കണം. ബ്രാഹ്മസ്നാനം മുതലായ ഉന്നത സ്നാനങ്ങൾ കഴിവനുസരിച്ച് ചെയ്യണമെന്ന് മേധാവികൾ പറയുന്നു।

Verse 12

ब्राह्ममाग्नेयमुद्दिष्टं वायव्यं दिव्यमेव च / वारुणं यौगिकं तद्वत् षोढा स्नानं प्रकीर्तितम्

ബ്രാഹ്മസ്നാനവും ആഗ്നേയസ്നാനവും ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ വായവ്യ, ദിവ്യ, വാരുണ, യോഗിക—ഇങ്ങനെ സ്നാനം ആറുവിധമെന്ന് പ്രഖ്യാതം।

Verse 13

ब्राह्मं तु मार्जनं मन्त्रैः कुशैः सोदकबिन्दुभिः / आग्नेयं भस्मना पादमस्तकाद्देहधूलनम्

ബ്രാഹ്മ ശൗചം എന്നത് മന്ത്രങ്ങളോടെ കുശയും ജലബിന്ദുക്കളും ഉപയോഗിച്ച് മാർജനം (തളിക്കൽ) ചെയ്യുന്നതാണ്; ആഗ്നേയ ശൗചം ഭസ്മംകൊണ്ട് പാദം മുതൽ മസ്തകം വരെ ദേഹം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതാണ്।

Verse 14

गवां हि रजसा प्रोक्तं वायव्यं स्नानमुत्तमम् / यत्तु सातपवर्षेण स्नानं तद् दिव्यमुच्यते

ഗോവുകളുടെ കാൽപ്പാടുകളിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന പൊടി ഉത്തമമായ വായവ്യസ്നാനമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു; സൂര്യതാപവും മഴയും കൊണ്ടുള്ള സ്നാനം ‘ദിവ്യ’ സ്നാനമെന്നു പറയുന്നു।

Verse 15

वारुणं चावगाहस्तु मानसं त्वात्मवेदनम् / यौगिकं स्नानमाख्यातं योगो विष्णुविचिन्तनम्

ജലത്തിൽ മുങ്ങി കുളിക്കൽ ‘വാരുണസ്നാനം’ എന്നു പറയുന്നു. ആത്മാവിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ബോധം ‘മാനസസ്നാനം’. ‘യോഗികസ്നാനം’ എന്നത് യോഗം തന്നെ—നിത്യ വിഷ്ണുചിന്തനം.

Verse 16

आत्मतीर्थमिति ख्यातं सेवितं ब्रह्मवादिभिः / मनः शुचिकरं पुंसां नित्यं तत् स्नानमाचरेत्

ഇത് ‘ആത്മതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; ബ്രഹ്മവാദികൾ സേവിച്ചതാണ്. ഇത് മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതിനാൽ, ആ അന്തഃസ്നാനം നിത്യമായി ആചരിക്കണം.

Verse 17

शक्तश्चेद् वारुणं विद्वान् प्राजापत्यं तथैव च / प्रक्षाल्य दन्तकाष्ठं वै भक्षयित्वा विधानतः

വിദ്വാൻ കഴിവുള്ളവനാണെങ്കിൽ, വിധിപൂർവം വാരുണകർമ്മവും അതുപോലെ പ്രാജാപത്യ പ്രായശ്ചിത്തവും ചെയ്യണം. പിന്നെ ദന്തകാഷ്ഠം കഴുകി, വിധിപ്രകാരം അത് ചവയ്ക്കുക/ഉപയോഗിക്കുക.

Verse 18

आचम्य प्रयतो नित्यं स्नानं प्रातः समाचरेत् / मध्याङ्गुलिसमस्थौल्यं द्वादशाङ्गुलसंमितम्

ആചമനം ചെയ്ത് സംയമത്തോടെ നിത്യമായി പ്രാതഃസ്നാനം ആചരിക്കണം. (സ്നാനസ്ഥലം/ജലമാപം) നടുവിരലിന്റെ കട്ടിയോളം, പന്ത്രണ്ട് അങ്കുല അളവോളം ആയിരിക്കണം.

Verse 19

सत्वचं दन्तकाष्ठं स्यात् तदग्रेण तु धावयेत् / क्षीरवृक्षसमुद्भूतं मालतीसंभवं शुभम् / अपामार्गं च बिल्वं च करवीरं विशेषतः

ദന്തകാഷ്ഠം തൊലിയോടുകൂടിയതായിരിക്കണം; അതിന്റെ അഗ്രഭാഗംകൊണ്ട് പല്ലുകൾ ശുദ്ധീകരിക്കണം. ക്ഷീരവൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളതും മാലതി (മുല്ല)യിൽ നിന്നുള്ളതും ശുഭം; പ്രത്യേകിച്ച് അപാമാർഗം, ബിൽവം, കരവീരം.

Verse 20

वर्जयित्वा निन्दितानि गृहीत्वैकं यथोदितम् / परिहृत्य दिनं पापं भक्षयेद् वै विधानवित्

നിന്ദിതമായവ ഉപേക്ഷിച്ച് ശാസ്ത്രോക്തമായ ആ ഏക അനുമത വസ്തു മാത്രം സ്വീകരിക്കണം. പാപദിനം ഒഴിവാക്കി, വിധിവിദൻ നിയമപ്രകാരം ഭുജിക്കണം.

Verse 21

नोत्पाटयेद्दन्तकाष्टंनाङ्गुल्या धावयेत् क्वचित् / प्रक्षाल्य भङ्क्त्वा तज्जह्याच्छुचौदेशे समाहितः

ദന്തകാഷ്ഠം വലിച്ചുപറിക്കരുത്; ഒരിക്കലും വിരലാൽ പല്ലുകൾ തേച്ചുകൂടാ. അത് കഴുകി ഒടിച്ച്, മനസ്സ് സമാധാനമായി ശുചിസ്ഥലത്ത് ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 22

स्नात्वा संतर्पयेद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा / आचम्य मन्त्रवन्नित्यं पुनराचम्य वाग्यतः

സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും പിതൃഗണങ്ങളെയും വിധിപൂർവം തർപ്പണത്തോടെ സന്തർപ്പിക്കണം. നിത്യം മന്ത്രസഹിതം ആചമനം ചെയ്ത് വീണ്ടും ആചമനം ചെയ്ത് വാക്ക് നിയന്ത്രിക്കണം.

Verse 23

संमार्ज्य मन्त्रैरात्मानं कुशैः सोदकबिन्दुभिः / आपो हिष्ठा व्याहृतिभिः सावित्र्या वारुणैः शुभैः

ജലബിന്ദുക്കൾ തളിച്ച കുശകൊണ്ട് മന്ത്രസഹിതം സ്വയം പരിമാർജനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ‘ആപോ ഹിഷ്ഠാ’ സൂക്തം, വ്യാഹൃതികൾ, സാവിത്രി (ഗായത്രി) എന്നിവയും ശുഭമായ വാരുണമന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ട് ശുദ്ധി വരുത്തണം.

Verse 24

ओङ्कारव्याहृतियुतां गायत्रीं वेदमातरम् / जप्त्वा जलाञ्जलिं दद्याद् भास्करं प्रति तन्मनाः

ഓങ്കാരവും വ്യാഹൃതികളും ചേർന്ന വേദമാതാവായ ഗായത്രി ജപിച്ച്, തുടർന്ന് മനസ്സ് ഭാസ്കരനിൽ (സൂര്യനിൽ) നിശ്ചലമാക്കി ജലാഞ്ജലി അർപ്പിക്കണം.

Verse 25

प्राक्कूलेषु समासीनो दर्भेषु सुसमाहितः / प्राणायामत्रयं कृत्वा ध्यायेत् संध्यामिति श्रुतिः

കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് നദീതീരത്ത് ദർഭാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, മനസ്സിനെ നന്നായി ഏകാഗ്രമാക്കി, ത്രിവിധ പ്രാണായാമം ചെയ്ത് ശേഷം സന്ധ്യയെ ധ്യാനിക്കണം—എന്ന് ശ്രുതി പറയുന്നു.

Verse 26

या संध्या सा जगत्सूतिर्मायातीता हि निष्कला / ऐश्वरी तु पराशक्तिस्तत्त्वत्रयसमुद्भवा

ആ ‘സന്ധ്യ’ തന്നെയാണ് ലോകത്തിന്റെ ജനനി; മായാതീതയും നിഷ്കലയും നിർവയവയും. അവൾ ഐശ്വര്യസ്വരൂപിണിയായ പരാശക്തി; അവളിൽ നിന്നാണ് തത്ത്വത്രയം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

Verse 27

ध्यात्वार्ऽकमण्डलगतां सावित्रीं वै जपन् बुधः / प्राङ्मुखः सततं विप्रः संध्योपासनमाचरेत्

സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ അധിഷ്ഠിതയായ സാവിത്രിയെ ധ്യാനിച്ച് ജപം ചെയ്യുന്ന ജ്ഞാനി വിപ്രൻ, എപ്പോഴും കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് സന്ധ്യോപാസന ആചരിക്കണം.

Verse 28

संध्याहीनो ऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु / यदन्यत् कुरुते किञ्चिन्न तस्य फलमाप्नुयात्

സന്ധ്യാവിധി ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ നിത്യവും അശുചിയായിരിക്കും; എല്ലാ കർമ്മങ്ങൾക്കും അനർഹനാകും. അവൻ മറ്റെന്തു ചെയ്താലും അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 29

अनन्यचेतसः शान्ता ब्राह्मणा वेदपारगाः / उपास्य विधिवत् संध्यां प्राप्ताः पूर्वं परां गतिम्

ഏകാഗ്രചിത്തരും ശാന്തരുമായ വേദപാരംഗത ബ്രാഹ്മണർ വിധിപൂർവ്വം സന്ധ്യയെ ഉപാസിച്ച് പണ്ടേ പരമഗതി പ്രാപിച്ചു.

Verse 30

यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्मकार्ये द्विजोत्तमः / विहाय संध्याप्रणतिं स याति नरकायुतम्

ധർമ്മകാര്യങ്ങളിൽ സന്ധ്യാ-പ്രണതി ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റിടത്ത് പരിശ്രമിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ അനേകം നരകങ്ങളിൽ പതിക്കുന്നു।

Verse 31

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन संध्योपासनमाचरेत् / उपासितो भवेत् तेन देवो योगतनुः परः

അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി സന്ധ്യോപാസനം ആചരിക്കണം; അതിനാൽ യോഗതനുസ്വരൂപനായ പരമദേവൻ സത്യമായി ഉപാസിതനാകുന്നു।

Verse 32

सहस्रपरमां नित्यं शतमध्यां दशावराम् / सावित्ररिं वै जपेद् विद्वान् प्राङ्मुखः प्रयतः स्थितः

വിദ്വാൻ നിത്യം സാവിത്രി (ഗായത്രി) ജപിക്കണം—ഉത്തമമായി ആയിരം പ്രാവശ്യം, മധ്യമായി നൂറ് പ്രാവശ്യം, കുറഞ്ഞത് പത്ത് പ്രാവശ്യം—ശുദ്ധനായി നിയന്ത്രിതനായി കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് നിൽക്കേ।

Verse 33

अथोपतिष्ठेदादित्यमुदयन्तं समाहितः / मन्त्रैस्तु विविधैः सौरेरृग्यजुः सामसंभवैः

അനന്തരം മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി ഉദയിക്കുന്ന ആദിത്യന്റെ സന്നിധിയിൽ നിലകൊണ്ട്, ഋഗ്-യജുസ്-സാമജന്യമായ വിവിധ സൗരമന്ത്രങ്ങളാൽ അവനെ പൂജിക്കണം।

Verse 34

उपस्थाय महायोगं देवदेवं दिवाकरम् / कुर्वोत प्रणतिं भूमौ मूर्ध्ना तेनैव मन्त्रतः

മഹായോഗസ്വരൂപനായ ദേവദേവൻ ദിവാകരന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി, അതേ മന്ത്രത്തോടുകൂടെ ഭൂമിയിൽ തലവെച്ച് സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്യണം।

Verse 35

ॐ खखोल्काय शान्ताय कारणत्रयहेतवे / निवेदयामि चात्मानं नमस्ते ज्ञानरूपिणे / नमस्ते घृणिने तुभ्यं सूर्याय ब्रह्मरूपिणे

ഓം। ഹേ സർവ്വവ്യാപിയായ ശാന്തസ്വരൂപാ, ത്രിവിധ കാരണങ്ങളുടെ ഹേതുവേ! എന്റെ ആത്മാവിനെ നിനക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു—ജ്ഞാനസ്വരൂപനേ നമസ്കാരം। കരുണാമയ തേജോമയ സൂര്യാ, ബ്രഹ്മസ്വരൂപനേ നമസ്കാരം।

Verse 36

त्वमेव ब्रह्म परममापो ज्योती रसो ऽमृतम् / भूर्भुवः स्वस्त्वमोङ्कारः सर्वे रुद्राः सनातनाः / पुरुषः सन्महो ऽतस्त्वां प्रणमामि कपर्दिनम्

നീ തന്നെയാണ് പരബ്രഹ്മം—ജലം, ജ്യോതി, രസം, അമൃതം. നീ തന്നെയാണ് ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ; നീ തന്നെയാണ് ഓംകാരവും. സനാതന രുദ്രന്മാർ എല്ലാം നീ തന്നേ. നീ പുരുഷൻ, സത്യം, മഹത്ത്വം; അതുകൊണ്ട് ഹേ കപർദിൻ, നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 37

त्वमेव विश्वं बहुधा सदसत् सूयते च यत् / नमो रुद्राय सूर्याय त्वामहं शरणं गतः

നീ തന്നെയാണ് ഈ സർവ്വവിശ്വം—പലവിധമായി സത്-അസത് രൂപത്തിലും, ജനിക്കുന്ന എല്ലാറ്റിലും. രുദ്രനായി സൂര്യനായി നിനക്കു നമസ്കാരം; ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 38

प्रचेतसे नमस्तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते / नमो नमस्ते रुद्राय त्वामहं शरणं गतः

ഹേ പ്രചേതസേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ അത്യുദാര ദാതാവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. രുദ്രനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 39

हिरण्यबाहवे तुभ्यं हिरण्यपतये नमः / अम्बिकापतये तुभ्यमुमायाः पतये नमः

ഹേ ഹിരണ്യബാഹുവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ഹിരണ്യപതേ, സമൃദ്ധിയുടെ അധിപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ അംബികാപതേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ഉമാപതേ, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 40

नमो ऽस्तु नीलग्रीवाय नमस्तुभ्यं पिनाकिने / विलोहिताय भर्गाय सहस्राक्षाय ते नमः

നീലഗ്രീവനേ നമസ്കാരം; പിനാകധാരിയായ നിനക്കു നമസ്കാരം. വിലോഹിതൻ, ഭർഗ (പാപഹര ദീപ്തൻ) സഹസ്രാക്ഷ പ്രഭുവേ നമഃ.

Verse 41

नमो हंसाय ते नित्यमादित्याय नमो ऽस्तु ते / नमस्ते वज्रहस्ताय त्र्यम्बकाय नमो ऽस्तु ते

ഹംസസ്വരൂപനായ നിനക്കു നിത്യ നമസ്കാരം; ആദിത്യസ്വരൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം. വജ്രഹസ്തനേ നമസ്കാരം; ത്ര്യംബക (ത്രിനേത്ര) പ്രഭുവേ നമസ്കാരം.

Verse 42

प्रपद्ये त्वां विरूपाक्षं महान्तं परमेश्वरम् / हिरण्मयं गृहे गुप्तमात्मानं सर्वदेहिनाम्

ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു—വിരൂപാക്ഷാ, മഹാനായ പരമേശ്വരാ—ഹിരണ്മയ തത്ത്വമായി ദേഹഗൃഹത്തിൽ ഗൂഢമായി വസിച്ച്, സർവ്വദേഹികളുടെ ആത്മാവായി നിലകൊള്ളുന്നവനേ.

Verse 43

नमस्यामि परं ज्योतिर्ब्रह्माणं त्वां परां गतिम् / विश्वं पशुपतिं भीमं नरनारीशरीरिणम्

ഞാൻ നിനക്കു നമസ്കരിക്കുന്നു—പരമജ്യോതി, ബ്രഹ്മം, പരമഗതി. നീ തന്നെയാണ് വിശ്വം; നീ പശുപതി, ഭീമപ്രഭു, നര-നാരി ശരീരധാരിയും ആകുന്നു.

Verse 44

नमः सूर्याय रुद्राय भास्वते परमेष्ठिने / उग्राय सर्वभक्ताय त्वां प्रपद्ये सदैव हि

സൂര്യസ്വരൂപനായ രുദ്രനേ, ദീപ്തനായ പരമേഷ്ഠിനേ നമസ്കാരം. ഉഗ്രനേ, സർവ്വഭക്ത (എല്ലാവരോടും ഭക്തിസമ കരുണയുള്ള) പ്രഭുവേ—ഞാൻ എപ്പോഴും നിന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 45

एतद् वै सूर्यहृदयं जप्त्वा स्तवमनुत्तमम् / प्रातः काले ऽथ मध्याह्ने नमस्कुर्याद् दिवाकरम्

ഈ ‘സൂര്യഹൃദയം’ എന്ന അനുത്തമ സ്തവം ജപിച്ച ശേഷം, പ്രഭാതത്തിലും മധ്യാഹ്നത്തിലും ഭക്തിയോടെ ദിവാകരനെ നമസ്കരിക്കണം।

Verse 46

इदं पुत्राय शिष्याय धार्मिकाय द्विजातये / प्रदेयं सूर्यहृदयं ब्रह्मणा तु प्रदर्शितम्

ബ്രഹ്മാവാൽ വെളിപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ഈ സൂര്യഹൃദയം പുത്രനോ ശിഷ്യനോ—ധാർമ്മികനായ ദ്വിജനോ—അവർക്കേ നൽകേണ്ടത്; മറ്റുള്ളവർക്ക് അല്ല।

Verse 47

सर्वपापप्रशमनं वेदसारसमुद्भवम् / ब्राह्मणानां हितं पुण्यमृषिसङ्घैर्निषेवितम्

ഇത് സർവ്വപാപശമനകരം, വേദസാരത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചത്; പുണ്യവും മംഗളവും നിറഞ്ഞത്, ബ്രാഹ്മണഹിതകരം, ഋഷിസംഘങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചതുമാണ്।

Verse 48

अथागम्य गृहं विप्रः समाचम्य यथाविधि / प्रज्वाल्य विह्निं विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम्

അതിനുശേഷം വീട്ടിലെത്തി വിപ്രൻ വിധിപ്രകാരം ആചമനം ചെയ്ത്; അഗ്നി തെളിയിച്ച്, നിയമാനുസാരം ജാതവേദസിൽ (അഗ്നിയിൽ) ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം।

Verse 49

ऋत्विक्पुत्रो ऽथ पत्नी वा शिष्यो वापि सहोदरः / प्राप्यानुज्ञां विशेषेण जुहुयुर्वा यताविधि

പ്രത്യേക അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം, ഋത്വിക്കിന്റെ പുത്രൻ—അല്ലെങ്കിൽ ഭാര്യ, ശിഷ്യൻ, അല്ലെങ്കിൽ സഹോദരൻ—വിധിപ്രകാരം ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കാം।

Verse 50

पवित्रपाणिः पूतात्मा शुक्लाम्बरधरोत्तरः / अनन्यमानसो वह्निं जुहुयात् संयतेन्द्रियः

വിധിപൂർവ്വം പവിത്രമാക്കിയ കൈകളോടും ശുദ്ധ അന്തഃകരണത്തോടും കൂടി, ശുദ്ധമായ വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചു, നിശ്ചിത ആസനത്തിൽ സ്ഥിരനായി, ഏകാഗ്ര മനസ്സും സംയത ഇന്ദ്രിയങ്ങളും സഹിതം പവിത്ര അഗ്നിയിൽ ആഹുതി അർപ്പിക്കണം।

Verse 51

विना दर्भेण यत्कर्म विना सूत्रेण वा पुनः / राक्षसं तद्भवेत् सर्वं नामुत्रेह फलप्रदम्

ദർഭയില്ലാതെ, അല്ലെങ്കിൽ യജ്ഞോപവീതം (പവിത്രസൂത്രം) ഇല്ലാതെ ചെയ്യുന്ന കർമ്മം മുഴുവനും ‘രാക്ഷസ’ സ്വഭാവമുള്ളതാകുന്നു; ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും ഫലം നൽകുകയില്ല।

Verse 52

दैवतानि नमस्कुर्याद् देयसारान्निवेदयेत् / दद्यात् पुष्पादिकं तेषां वृद्धांश्चैवाभिवादयेत्

ദേവതകളെ നമസ്കരിച്ച്, അർപ്പിക്കുവാൻ യോഗ്യമായതിൽ ശ്രേഷ്ഠഭാഗം നിവേദിച്ച്, പുഷ്പാദികൾ അർപ്പിച്ച്, മുതിർന്നവരെയും ആദരത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യണം।

Verse 53

गुरुं चैवाप्युपासीत हितं चास्य समाचरेत् / वेदाभ्यासं ततः कुर्यात् प्रयत्नाच्छक्तितो द्विजः

ദ്വിജൻ ഗുരുവിനെ ഭക്തിയോടെ ഉപാസിച്ച് സേവിക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഹിതമായ കാര്യങ്ങൾ ആചരിക്കുകയും വേണം; തുടർന്ന് പരിശ്രമത്തോടെ, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച്, വേദാഭ്യാസം (അധ്യയനം-പാരായണം) നടത്തണം।

Verse 54

जपेदध्यापयेच्छिष्यान् धारयेच्च विचारयेत् / अवेक्षेत च शास्त्राणि धर्मादीनि द्विजोत्तमः / वैदिकांश्चैव निगमान् वेदाङ्गानि वेशिषतः

ദ്വിജോത്തമൻ ജപം ചെയ്യണം, ശിഷ്യരെ അധ്യാപനം ചെയ്യണം, ഉപദേശങ്ങൾ ധാരണം ചെയ്ത് അവയെക്കുറിച്ച് വിചാരിക്കണം. ധർമ്മാദി ശാസ്ത്രങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്യണം; പ്രത്യേകിച്ച് വൈദിക നിഗമങ്ങളും വേദാംഗങ്ങളും പഠിക്കണം।

Verse 55

उपेयादीश्वरं चाथ योगक्षेमप्रसिद्धये / साधयेद् विविधानर्थान् कुटुम्बार्थे ततो द्विजः

അനന്തരം യോഗക്ഷേമസിദ്ധി ഉറപ്പാക്കുവാൻ ദ്വിജൻ ഈശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിക്കണം; പിന്നീടു കുടുംബപാലനാർത്ഥം ധർമ്മസമ്മത മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ വിവിധ ധനം സമ്പാദിക്കണം।

Verse 56

ततो मध्याह्नसमये स्नानार्थं मृदमाहरेत् / पुष्पाक्षतान् कुशतिलान् गोमयं शुद्धमेव च

പിന്നീട് മധ്യാഹ്നസമയത്ത് സ്നാനാർത്ഥം ശുദ്ധീകരണ മണ്ണ് കൊണ്ടുവരണം; കൂടെ പുഷ്പം, അക്ഷതം, കുശ, എള്ള്, ശുദ്ധമായ ഗോമയവും സമാഹരിക്കണം।

Verse 57

नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च / स्नानं समाचरेन्नित्यं गर्तप्रस्त्रवणेषु च

നദികളിലും ദേവഖാതങ്ങളായ പുണ്യകാലുവുകളിലും കുളങ്ങളിലും തടാകങ്ങളിലും, കൂടാതെ വെള്ളം നിറഞ്ഞ കുഴികളിലും സ്വാഭാവിക ഉറവുകളിലും നിത്യമായി സ്നാനം ആചരിക്കണം।

Verse 58

परकीयनिपानेषु न स्नायाद् वै कदाचन / पञ्चपिण्डान् समुद्धृत्य स्नायाद् वासंभवे पुनः

മറ്റുള്ളവരുടെ ജലപാനസ്ഥലങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും സ്നാനം ചെയ്യരുത്. അശൗചസ്പർശം മൂലം വീണ്ടും സ്നാനം വേണമെങ്കിൽ, ആദ്യം മണ്ണിന്റെ അഞ്ചു പിണ്ഡങ്ങൾ എടുത്തശേഷം വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 59

मृदैकया शिरः क्षाल्यं द्वाभ्यां नाभेस्तथोपरि / अधश्च तिसृभिः कायं पादौ षड्भिस्तथैव च

ഒരു പ്രാവശ്യം മണ്ണുകൊണ്ട് തല കഴുകണം; രണ്ടുപ്രാവശ്യം നാഭിക്ക് മുകളിലെ ഭാഗം; മൂന്നുപ്രാവശ്യം നാഭിക്ക് താഴെയുള്ള ശരീരം; അതുപോലെ ആറുപ്രാവശ്യം പാദങ്ങൾ കഴുകണം।

Verse 60

मृत्तिका च समुद्दिष्टा त्वार्द्रामलकमात्रिका / गोमयस्य प्रमाणं तत् तेनाङ्गं लेपयेत् ततः

മൃത്തികയും വിധിപ്രകാരം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു—ഈർപ്പമുള്ള ആമലകിയുടെ (നെല്ലിക്ക) അളവ്. ഗോമയത്തിനും അതേ അളവ്; അതുകൊണ്ട് ദേഹത്ത് ലേപിച്ച് പിന്നെ വിധി അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 61

लेपयित्वा तु तीरस्थस्तल्लिङ्गैरेव मन्त्रतः / प्रक्षाल्याचम्य विधिवत् ततः स्नायात् समाहितः

തീർത്ഥതീരത്ത് നിന്നുകൊണ്ട്, അതേ ലിംഗചിഹ്നങ്ങളോടുകൂടി മന്ത്രോച്ചാരത്തോടെ ലേപം ചെയ്ത ശേഷം, അത് കഴുകി നീക്കി, വിധിപ്രകാരം ആചമനം ചെയ്ത്; പിന്നെ ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 62

अभिमन्त्र्य जलं मन्त्रैस्तल्लिङ्गैर्वारुणैः शुभैः / भावपूतस्तदव्यक्तं ध्यायन् वै विष्णुमव्ययम्

ശുഭമായ വാരുണമന്ത്രങ്ങളാൽ—അതേ ലിംഗചിഹ്നങ്ങളോടുകൂടി—ജലം അഭിമന്ത്രിച്ച്, അന്തർഭാവം ശുദ്ധനായവൻ ആ അവ്യക്ത തത്ത്വത്തെ, അഥവാ അവ്യയനായ വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 63

आपो नारायणोद्भूतास्ता एवास्यायनं पुनः / तस्मान्नारायणं देवं स्नानकाले स्मरेद् बुधः

ജലങ്ങൾ നാരായണനിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു; അവ തന്നെയാണ് വീണ്ടും അവന്റെ ആയനം—ആശ്രയം. അതുകൊണ്ട് സ്നാനസമയത്ത് ബുദ്ധിമാൻ ദേവനായ നാരായണനെ സ്മരിക്കണം.

Verse 64

प्रोच्य सोंकारमादित्यं त्रिर्निमज्जेज्जलाशये / आचान्तः पुनराचामेन्मन्त्रेणानेन मन्त्रवित्

ആദിത്യനോടുകൂടി പവിത്ര ‘ഓം’ ഉച്ചരിച്ച്, ജലാശയത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം മുങ്ങണം. ആചമനം ചെയ്ത ശേഷം, മന്ത്രവിദ് ഈ മന്ത്രംകൊണ്ടുതന്നെ വീണ്ടും ആചമനം ചെയ്യണം.

Verse 65

अन्तश्चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतो मुखः / त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कार आपो ज्योती रसो ऽमृतम्

നീ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലുമുള്ളിൽ ചരിച്ച് ഹൃദയഗുഹയിൽ വസിച്ച് സർവ്വതോമുഖനാകുന്നു. നീ തന്നേ യജ്ഞം, നീ തന്നേ വഷട്കാരം; നീ തന്നേ ജലം, നീ തന്നേ ജ്യോതി, നീ തന്നേ രസം, നീ തന്നേ അമൃതം.

Verse 66

द्रुपदां वा त्रिरभ्यस्येद् व्याहृतिप्रणवान्विताम् / सावित्रीं वा जपेद् विद्वान् तथा चैवाघमर्षणम्

അല്ലെങ്കിൽ വ്യാഹൃതികൾ (ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ)യും പ്രണവം (ഓം)യും ചേർത്ത് ത്രിപദ ഗായത്രി മൂന്നു പ്രാവശ്യം പാരായണം ചെയ്യണം. അല്ലെങ്കിൽ പണ്ഡിതൻ സാവിത്രി (ഗായത്രീമന്ത്രം) ജപിക്കുകയും, അതുപോലെ അഘമർഷണവും ജപിക്കുകയും വേണം.

Verse 67

ततः संमार्जनं कुर्यादापो हि ष्ठा मयोभुवः / इदमापः प्रवहत व्याहृतिभिस्तथैव च

പിന്നീട് ‘ആപോ ഹിഷ്ഠാ മയോഭുവഃ’ എന്നു ചൊല്ലി സംമാർജന (തളിക്കൽയും തുടച്ചുമാറ്റലും) നടത്തണം; ജലങ്ങൾ സത്യത്തിൽ ജീവദായകവും ആനന്ദദായകവും ആകുന്നു. ‘ഇദമാപഃ പ്രവഹത’ എന്നു പറഞ്ഞു, വ്യാഹൃതികളോടുകൂടി അതുപോലെ ചെയ്യണം.

Verse 68

ततो ऽभिमन्त्र्य तत् तीर्थमापो हिष्ठादिमन्त्रकैः / अन्तर्जलगतो मग्नो जपेत् त्रिरघमर्षणम्

പിന്നീട് ‘ആപോ ഹിഷ്ഠാ’ മുതലായ ജലമന്ത്രങ്ങളാൽ ആ തീർത്ഥത്തെ അഭിമന്ത്രണം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ജലത്തിനുള്ളിൽ മുങ്ങി, മുങ്ങിയ നിലയിൽ പാപനാശകമായ അഘമർഷണം മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം.

Verse 69

त्रिपदां वाथ सावित्रीं तद्विष्णोः परमं पदम् / आवर्तयेद् वा प्रणवं देवं वा संस्मरेद्धरिम्

അല്ലെങ്കിൽ ത്രിപദ സാവിത്രി (ഗായത്രി)— ‘തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദം’— പാരായണം ചെയ്യണം. അല്ലെങ്കിൽ പ്രണവം (ഓം) ആവർത്തിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ ദേവനായ ഹരിയെ സ്മരിച്ചു ധ്യാനിക്കണം.

Verse 70

द्रुपदादिव यो मन्त्रो यजुर्वेदे प्रतिष्ठितः / अन्तर्जले त्रिरावर्त्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

യജുര്‍വേദത്തില്‍ പ്രതിഷ്ഠിതമായ ‘ദ്രുപദാ…’ എന്നു ആരംഭിക്കുന്ന ആ മന്ത്രം, ജലത്തില്‍ മുങ്ങി മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജപിച്ചാല്‍ സകലപാപങ്ങളില്‍നിന്നും മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 71

अपः पाणौ समादाय जप्त्वा वै मार्जने कृते / विन्यस्य मूर्ध्नि तत् तोयं मुच्यते सर्वपातकैः

കയ്യില്‍ ജലം എടുത്ത് മാര്‍ജനവിധിക്കുള്ള നിയത മന്ത്രം ജപിച്ച്, ആ പവിത്രജലം തലയുടെ ശിഖരത്തില്‍ വെയ്ക്കുമ്പോള്‍ സകല പാതകങ്ങളില്‍നിന്നും മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 72

यथाश्वमेधः क्रतुराट् सर्वपापापनोदनः / तथाघमर्षणं सूक्तं सर्वपापापनोदनम्

അശ്വമേധം—ക്രതുക്കളുടെ രാജാവ്—സകലപാപങ്ങളും നീക്കുന്നതുപോലെ, അഘമര്‍ഷണ സൂക്തവും സകലപാപാപനോദനമാണ്.

Verse 73

अथोपतिष्ठेदादित्यं मूर्ध्नि पुष्पान्विताञ्जलिम् / प्रक्षिप्यालोकयेद् देवमुद्वयं तमसस्परि

അതിനുശേഷം ആദിത്യദേവന്റെ സന്നിധിയില്‍ ഭക്തിയോടെ നില്ക്കണം; തലമുകളില്‍ പുഷ്പങ്ങളോടുകൂടിയ അഞ്ജലി ധരിക്കണം. പുഷ്പം അര്‍പ്പിച്ച്, തമസ്സിന് അതീതമായി ഉദിക്കുന്ന ദേവനെ ദര്‍ശിക്കണം.

Verse 74

उदुत्यं चित्रमित्येते तच्चक्षुरिति मन्त्रतः / हंसः शुचिषदेतेन सावित्र्या च विशेषतः

‘ഉദുത്യം ചിത്രम्…’ എന്നും ‘തച്ചക്ഷുഃ…’ എന്നും ഇവയാണ് മന്ത്രങ്ങള്‍. ഇവയാല്‍, പ്രത്യേകിച്ച് സാവിത്രി (ഗായത്രി)യാല്‍, ശുചിധാമത്തില്‍ വസിക്കുന്ന ഹംസസ്വരൂപമായ (സോ’ഹം) അന്തരാത്മാവിനെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 75

अन्यैश्च वैदिकैर्मन्त्रैः सौरैः पापप्रणाशनैः / सावित्रीं वै जपेत् पश्चाज्जपयज्ञः स वै स्मृतः

മറ്റു വൈദിക, സൂര്യബന്ധിതവും പാപനാശകവുമായ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച ശേഷം സാവിത്രി (ഗായത്രി) ജപിക്കണം. അതുതന്നെ ജപയജ്ഞമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 76

विविधानि पवित्राणि गुह्यविद्यास्तथैव च / शतरुद्रीयमथर्वशिरः सौरांश्च शक्तितः

അവൻ വിവിധ പവിത്രീകരണകർമ്മങ്ങളും ഗുഹ്യ മന്ത്രവിദ്യകളും ഉപദേശിക്കുന്നു; കൂടാതെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ശതരുദ്രീയം, അഥർവശിരസ്, സൌര സ്തോത്രങ്ങളും പഠിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 77

प्राक्कूलेषु समासीनः कुशेषु प्राङ्मुखः शुचिः / तिष्ठंश्चेदीक्षमाणोर्ऽकं जप्यं कुर्यात् समाहितः

കിഴക്കൻ തീരത്ത് കുശാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ശുചിയായി—ആവശ്യമെങ്കിൽ നിന്നുകൊണ്ടും—സൂര്യനെ ദർശിച്ച്, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ നിർദ്ദിഷ്ട ജപം ചെയ്യണം.

Verse 78

स्फाटिकेन्द्राक्षरुद्राक्षैः पुत्रजीवसमुद्भवः / कर्तव्या त्वक्षमाला स्यादुत्तरादुत्तमा स्मृता

സ്ഫടികം, ഇന്ദ്രാക്ഷം, രുദ്രാക്ഷം മുത്തുകളാൽ, പുത്രജീവ മുത്തിനെ മൂല/പ്രധാന മുത്തായി വെച്ച് അക്ഷമാല നിർമ്മിക്കണം; അതു ‘ഉത്തമത്തിൽ ഉത്തമം’ എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 79

जपकाले न भाषेत नान्यानि प्रेक्षयेद् बुधः / न कम्पयेच्छिरोग्रीवां दन्तान्नैव प्रकाशयेत्

ജപസമയത്ത് ജ്ഞാനി സാധകൻ സംസാരിക്കരുത്; മറ്റൊന്നിലേക്കും നോക്കരുത്. തലയും കഴുത്തും കുലുക്കരുത്; പല്ലുകളും കാണിക്കരുത്.

Verse 80

गुह्यका राक्षसा सिद्धा हरन्ति प्रसभं यतः / एकान्ते सुशुभे देशे तस्माज्जप्यं समाचरेत्

ഗുഹ്യകർ, രാക്ഷസർ, ചില സിദ്ധർ എന്നിവർ ബലമായി സാധനാഫലം അപഹരിക്കാം; അതിനാൽ ഏകാന്തവും അതിശുഭവും ആയ സ്ഥലത്ത് മന്ത്രജപം ആചരിക്കണം।

Verse 81

चण्डालाशौचपतितान् दृष्ट्वाचम्य पुनर्जपेत् / तैरेव भाषणं कृत्वा स्नात्वा चैव जपेत् पुनः

ചണ്ഡാലനെയോ അശുചിയെയോ പതിതനെയോ കണ്ടാൽ ആചമനം ചെയ്ത് വീണ്ടും ജപം ചെയ്യണം; എന്നാൽ അവരുമായി സംസാരിച്ചാൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിന്നെയേ ജപം പുനരാരംഭിക്കണം।

Verse 82

आचम्य प्रयतो नित्यं जपेदशुचिदर्शने / सौरान् मन्त्रान् शक्तितो वै पावमानीस्तु कामतः

അശുചി കണ്ടാൽ നിത്യം നിയന്ത്രണത്തോടെ ആചമനം ചെയ്ത് ജപം ചെയ്യണം. ശേഷിയനുസരിച്ച് സൗരമന്ത്രങ്ങളും, ഇഷ്ടാനുസരിച്ച് പാവമാനീ ശുദ്ധിവചനങ്ങളും ജപിക്കണം।

Verse 83

यदि स्यात् क्लिन्नवासा वै वारिमध्यगतो जपेत् / अन्यथा तु शुचौ भूम्यां दर्भेषु सुसमाहितः

വസ്ത്രം നനഞ്ഞിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ ജലത്തിന്റെ നടുവിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ജപം ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ ശുദ്ധമായ നിലത്ത് ദർഭാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി ജപം ചെയ്യണം।

Verse 84

प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कृत्वा ततः क्षितौ / आचम्य च यथाशास्त्रं शक्त्या स्वाध्यायमाचरेत्

പ്രദക്ഷിണ പൂർത്തിയാക്കി ശേഷം ഭൂമിയിൽ നമസ്കരിക്കണം; ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ആചമനം ചെയ്ത്, ശേഷിയനുസരിച്ച് സ്വാധ്യായവും ജപവും ആചരിക്കണം।

Verse 85

ततः संतर्पयेद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा / अदावोङ्कारमुच्चार्य नमो ऽन्ते तर्पयामि वः

അതിനുശേഷം ദേവന്മാർക്കും ഋഷിമാർക്കും പിതൃഗണങ്ങൾക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം. ആദ്യം ‘ഓം’ ഉച്ചരിച്ച്, അവസാനം “നമോ, അവസാനം നിങ്ങളെ ഞാൻ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു” എന്നു പറയണം.

Verse 86

देवान् ब्रह्मःऋषींश्चैव तर्पयेदक्षतोदकैः / तिलोदकैः पितॄन् भक्त्या स्वसूत्रोक्तविधानतः

ദേവന്മാർക്കും ബ്രഹ്മർഷിമാർക്കും അക്ഷതം (അഖണ്ഡ അരി) ചേർത്ത ജലത്തോടെ തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം. പിതൃകൾക്ക് എള്ള് ചേർന്ന ജലത്തോടെ ഭക്തിയോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം—സ്വഗൃഹ്യസൂത്രത്തിൽ പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം.

Verse 87

अन्वारब्धेन सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु / देवर्षोस्तर्पयेद् धीमानुदकाञ्जलिभिः पितन्

ഇടങ്കൈയെ ആധാരമായി വെച്ച് വലങ്കൈകൊണ്ട്, ജ്ഞാനി അഞ്ജലിയിൽ എടുത്ത ജലത്താൽ ദേവർഷിമാരെയും പിതൃകളെയും തർപ്പണം ചെയ്ത് തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.

Verse 88

यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषीतर्पणे / प्राचीनावीती पित्र्ये तु स्वेन तीर्थेन भावतः

ദേവകർമ്മത്തിൽ യജ്ഞോപവീതം ഉപവീതരീതിയിൽ ധരിക്കണം; ഋഷിതർപ്പണത്തിൽ നിവീതരീതിയിൽ; പിതൃകർമ്മത്തിൽ പ്രാചീനാവീതരീതിയിൽ—തത്തത് തീർത്ഥം ഉപയോഗിച്ച് യഥോചിത ഭാവത്തോടെ ചെയ്യണം.

Verse 89

निष्पीड्य स्नानवस्त्रं तु समाचम्य च वाग्यतः / स्वैर्मन्त्रैरर्चयेद् देवान् पुष्पैः पत्रैरथाम्बुभिः

സ്നാനവസ്ത്രം പിഴിഞ്ഞ്, വാക്കിനെ നിയന്ത്രിച്ച് ആചമനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് സ്വന്തം മന്ത്രങ്ങളാൽ ദേവന്മാരെ അർച്ചിക്കണം—പുഷ്പം, ഇല, അല്ലെങ്കിൽ ജലം കൊണ്ടുപോലും.

Verse 90

ब्रह्माणं शङ्करं सूर्यं तथैव मधुसूदनम् / अन्यांश्चाभिमतान् देवान् भक्त्या चाक्रोधनो ऽत्वरः

ഭക്തിയോടെ—ക്രോധമില്ലാതെ, അതിവേഗമില്ലാതെ—ബ്രഹ്മാവിനെയും ശങ്കരനെയും സൂര്യനെയും മധുസൂദനനെയും (വിഷ്ണു) കൂടാതെ താൻ അഭിമതിക്കുന്ന മറ്റ് ദേവന്മാരെയും യഥാവിധി ആരാധിക്കണം।

Verse 91

प्रदद्याद् वाथ पुष्पाणि सूक्तेन पौरुषेण तु / आपो वा देवताः सर्वास्तेन सम्यक् समर्चिताः

അല്ലെങ്കിൽ പുരുഷസൂക്തം ജപിച്ചുകൊണ്ട് പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം. സത്യത്തിൽ ‘ആപഃ’ (ജലതത്ത്വം) തന്നെയാണ് സർവ്വദേവതകൾ; അതിനാൽ അവർ എല്ലാവരും പൂർണ്ണമായി സമ്യക് ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 92

ध्यात्वा प्रणवपूर्वं वै दैवतानि समाहितः / नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेद् वै पृथक् पृथक्

പ്രണവം (ഓം) മുൻപാക്കി മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി ദേവതകളെ ധ്യാനിച്ച്, നമസ്കാരത്തോടെ ഓരോ ദേവതയ്ക്കും വേർവേർയായി പുഷ്പങ്ങൾ വിന്യസിക്കണം।

Verse 93

न विष्ण्वाराधनात् पुण्यं विद्यते कर्म वैदिकम् / तस्मादनादिमध्यान्तं नित्यमाराधयेद्धरिम्

വിഷ്ണുവാരാധനയ്‌ക്ക് തുല്യമായ പുണ്യം നൽകുന്ന വൈദികകർമ്മം ഒന്നുമില്ല. അതിനാൽ ആദി-മധ്യ-അന്തമില്ലാത്ത ഹരിയെ നിത്യം ആരാധിക്കണം।

Verse 94

तद्विष्णोरिति मन्त्रेण सूक्तेन पुरुषेण तु / नैताभ्यां सदृशो मन्त्रो सूक्तेन पुरुषेण तु / नैताभ्यां सदृशो मन्त्रो वेदेषूक्तश्चतुर्ष्वपि

“തദ്വിഷ്ണോഃ” എന്ന മന്ത്രവും പുരുഷസൂക്തവും—ഈ രണ്ടിനോട് തുല്യമായ മന്ത്രം നാലു വേദങ്ങളിലും ഇല്ല; വേദവാക്യങ്ങളിൽ ഇവയ്ക്ക് സാദൃശ്യമില്ല।

Verse 95

निवेदयेत स्वात्मानं विष्णावमलतेजसि / तदात्मा तन्मनाः शान्तस्तद्विष्णोरिति मन्त्रतः

കലപ്പമില്ലാത്ത തേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിൽ സ്വന്തം ആത്മാവിനെ സമർപ്പിക്കണം. മനസ്സും ആത്മാവും അവനിൽ ലയിപ്പിച്ച് ശാന്തനായി ‘ഇത് വിഷ്ണുവിന്റേതാണ്’ എന്ന മന്ത്രത്തോടെ അർപ്പിക്കണം.

Verse 96

अथवा देवमीशानं भगवन्तं सनातनम् / आराधयेन्महादेवं भावपूतो महेश्वरम्

അല്ലെങ്കിൽ ഭക്തിഭാവംകൊണ്ട് ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ഈശാനൻ—സനാതന ഭഗവാൻ—മഹാദേവ മഹേശ്വരനെ ആരാധിക്കണം.

Verse 97

मन्त्रेण रुद्रागायत्र्या प्रणवेनाथ वा पुनः / ईशानेनाथ वा रुद्रैस्त्र्यम्बकेन समाहितः

അന്തര്മുഖമായി സമാഹിതനായി രുദ്രഗായത്രി മന്ത്രംകൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ പ്രണവം ‘ഓം’ കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ഈശാന മന്ത്രംകൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ രുദ്ര നാമ/മന്ത്രങ്ങളാൽ—വിശേഷിച്ച് ത്ര്യമ്പക മന്ത്രംകൊണ്ട്—ധ്യാനലീനനാകണം.

Verse 98

पुष्पैः पत्रैरथाद्भिर्वा चन्दनाद्यैर्महेश्वरम् / उक्त्वा नमः शिवायेति मन्त्रेणानेन योजयेत्

പുഷ്പം, ഇല, അല്ലെങ്കിൽ ജലം—ചന്ദനാദികളോടുകൂടെ—മഹേശ്വരനെ പൂജിക്കണം; ‘നമഃ ശിവായ’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് ഈ മന്ത്രത്തോടൊപ്പം ഓരോ അർപ്പണവും നടത്തണം.

Verse 99

नमस्कुर्यान्महादेवं ऋतं सत्यमितिश्वरम् / निवेदयीत स्वात्मानं यो ब्रह्माणमितीश्वरम्

‘ഋതം’ ‘സത്യം’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഈശ്വരൻ മഹാദേവനെ നമസ്കരിക്കണം; അവനെയാണ് ബ്രഹ്മം എന്നു നിശ്ചയിച്ച് സ്വന്തം ആത്മാവും സമർപ്പിക്കണം.

Verse 100

प्रदक्षिणं द्विजः कुर्यात् पञ्च ब्रह्माणि वै जपन् / ध्यायीत देवमीशानं व्योममध्यगतं शिवम्

ദ്വിജൻ പഞ്ചബ്രഹ്മ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ചുകൊണ്ട് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം. വ്യോമമധ്യസ്ഥനായ ഈശാനസ്വരൂപ ശിവനെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 101

अथावलोकयेदर्कं हंसः सुचिषदित्यृचा / कुर्यात् पञ्च महायज्ञान् गृहं गत्वा समाहितः

പിന്നീട് മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി സൂര്യനെ ദർശിച്ച് ‘ഹംസഃ സുചിഷദ്…’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന ആദിത്യ ഋച ജപിക്കണം. തുടർന്ന് ഗൃഹത്തിലെത്തി വിധിപൂർവ്വം പഞ്ച മഹായജ്ഞങ്ങൾ നടത്തണം.

Verse 102

देवयज्ञं पितृयज्ञं भूतयज्ञं तथैव च / मानुष्यं ब्रह्मयज्ञं च पञ्च यज्ञान् प्रचक्षते

ദേവയജ്ഞം, പിതൃയജ്ഞം, ഭൂതയജ്ഞം, മാനുഷ്യയജ്ഞം, ബ്രഹ്മയജ്ഞം—ഇവയാണ് പഞ്ച യജ്ഞങ്ങൾ എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 103

यदि स्यात् तर्पणादर्वाक् ब्रह्मयज्ञः कृतो न हि / कृत्वा मनुष्ययज्ञं वै ततः स्वाध्यायमाचरेत्

തർപ്പണത്തിന് മുമ്പ് ബ്രഹ്മയജ്ഞം (സ്വാധ്യായം) ചെയ്തിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ആദ്യം മാനുഷ്യയജ്ഞം നടത്തി പിന്നെ സ്വാധ്യായം ആചരിക്കണം.

Verse 104

अग्नेः पश्चिमतो देशे भूतयज्ञान्त एव वा / कुशपुञ्जे समासीनः कुशपाणिः समाहितः

അഗ്നിയുടെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭൂതയജ്ഞത്തിന്റെ അവസാനംവെയോ, കുശപ്പുല്ലിന്റെ കൂമ്പാരത്തിൽ ഇരുന്ന്, കൈയിൽ കുശം പിടിച്ച്, മനസ്സിനെ സമാഹിതമായി നിലനിർത്തണം.

Verse 105

शालाग्नौ लौकिके वाग्नौ जले भूभ्यामथापिवा / वैश्वदेवं ततः कुर्याद् देवयज्ञः स वै स्मृतः

അനന്തരം ശാലാഗ്നിയിലോ ലൗകികാഗ്നിയിലോ, അല്ലെങ്കിൽ ജലത്തിലോ ഭൂമിയിലോ പോലും, വൈശ്വദേവ അർപ്പണം ചെയ്യണം; അതുതന്നെ ദേവയജ്ഞമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 106

यदि स्याल्लौकिके पक्वं ततो ऽन्नं तत्र हूयते / शालाग्नौ तत्र देवान्नं विधिरेष सनातनः

ലൗകികാഗ്നിയിൽ അന്നം പാകമായാൽ, അതേ അന്നം അവിടെ തന്നേ ഹോമമായി അർപ്പിക്കണം; ശാലാഗ്നിയിൽ അത് ദേവാന്നമാകുന്നു—ഇത് സനാതനവിധിയാണ്.

Verse 107

देवेभ्यस्तु हुतादन्नाच्छेषाद् भूतबलिं हरेत् / भूतयज्ञः स वै ज्ञेयो भूतिदः सर्वदेहिनाम्

ദേവന്മാർക്കായി അന്നം ഹോമത്തിൽ അർപ്പിച്ചതിന് ശേഷം, ശേഷിച്ച ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂതങ്ങൾക്കായി ബലി വേർതിരിച്ച് അർപ്പിക്കണം; ഇതാണ് ഭൂതയജ്ഞം, സർവ്വ ദേഹികള്ക്കും ക്ഷേമം നൽകുന്നത്.

Verse 108

श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च पतितादिभ्य एव च / दद्याद् भूमौ बलिं त्वन्नं पक्षिभ्यो ऽथ द्विजोत्तमः

ദ്വിജോത്തമൻ ഭൂമിയിൽ അന്നബലി വെച്ച്—നായ്ക്കൾക്കും ശ്വപചർക്കും, പതിതാദികൾക്കും നൽകണം; പിന്നെ പക്ഷികൾക്കും അന്നം നൽകണം.

Verse 109

सायं चान्नस्य सिद्धस्य पत्न्यमन्त्रं बलिं हरेत् / भूतयज्ञस्त्वयं नित्यं सायं प्रातर्विधीयते

വൈകുന്നേരം അന്നം പാകമായ ശേഷം, ഭാര്യയുടെ മന്ത്രത്തോടുകൂടെ ബലി അർപ്പിക്കണം; ഈ ഭൂതയജ്ഞം നിത്യമാണ്, വൈകുന്നേരവും പ്രഭാതവും രണ്ടുസമയത്തും നിർവ്വഹിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 110

एकं तु भोजयेद् विप्रं पितॄनुद्दिश्य सत्तमम् / नित्यश्राद्धं तदुद्दिष्टं पितृयज्ञो गतिप्रदः

പിതൃങ്ങളെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഒരേയൊരു ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജനിപ്പിക്കണം. അതാണ് ‘നിത്യശ്രാദ്ധം’; ഇത് പിതൃയജ്ഞമായി ശുഭഗതി നൽകുന്നു.

Verse 111

उद्धृत्य वा यथाशक्ति किञ्चिदन्नं समाहितः / वेदतत्त्वार्थविदुषे द्विजायैवोपपादयेत्

അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സിനെ സമാധാനത്തിലാക്കി, ശേഷിയനുസരിച്ച് അല്പം അന്നം മാറ്റിവെച്ച്, വേദത്തിന്റെ തത്ത്വാർത്ഥം അറിയുന്ന ദ്വിജബ്രാഹ്മണനു വിധിപൂർവ്വം സമർപ്പിക്കണം.

Verse 112

पूजयेदतिथिं नित्यं नमस्येदर्चयेद् द्विजम् / मनोवाक्कर्मभिः शान्तमागतं स्वगृह ततः

അതിഥിയെ നിത്യവും ആദരിക്കണം; ദ്വിജബ്രാഹ്മണനെ നമസ്കരിച്ചു ആരാധിക്കണം. പിന്നെ സ്വന്തം വീട്ടിലെത്തിയ ശാന്തനെ മനസ്സ്-വാക്ക്-കർമ്മം മൂവറ്റിലും ശാന്തമായി സേവിക്കണം.

Verse 113

हन्तकारमथाग्रं वा भिक्षां वा शक्तितो द्विजः / दद्यादतिथये नित्यं बुध्येत परमेश्वरम्

ദ്വിജൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് അതിഥിക്ക് നിത്യവും വീട്ടിൽ പാകം ചെയ്ത ആഹാരമോ ഭിക്ഷയോ നൽകണം; അങ്ങനെ നൽകുമ്പോൾ ആ അതിഥിയിൽ പരമേശ്വരനെ തന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സ്മരിക്കണം.

Verse 114

भिक्षामाहुर्ग्रासमात्रमग्रं तस्याश्चतुर्गुणम् / पुष्कलं हन्तकारं तु तच्चतुर्गुणमुच्यते

ഭിക്ഷയുടെ ശ്രേഷ്ഠ അളവ് ഒരു ഗ്രാസം മാത്രമെന്ന് പറയുന്നു; ‘പൂർണ്ണ’ പങ്ക് അതിന്റെ നാലിരട്ടി. എന്നാൽ ‘പുഷ്കലം’—അതിർത്തി കടന്ന് ഹാനികരമാകുന്നത്—അതിന്റെതും നാലിരട്ടിയെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 115

गोदोहमात्रं कालं वै प्रतीक्ष्यो ह्यतिथिः स्वयम् / अभ्यागतान् यथाशक्ति पूजयेदतिथिं यथा

അതിഥി സ്വയം പശുവിനെ കറക്കുന്നത്ര സമയം മാത്രമേ കാത്തിരിക്കൂ. ഗൃഹസ്ഥൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് വന്ന അതിഥിയെ യഥാവിധി പൂജിച്ച് സത്കരിക്കണം.

Verse 116

भिक्षां वै भिक्षवे दद्याद् विधिवद् ब्रह्मचारिणे / दद्यादन्नं यथाशक्ति त्वर्थिभ्यो लोभवर्जितः

ഭിക്ഷുവിന് ഭിക്ഷയും ബ്രഹ്മചാരിക്ക് വിധിപൂർവ്വം ദാനവും നൽകണം. ലോഭം വിട്ട് യാചകര്ക്കും തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് അന്നം നൽകണം.

Verse 117

सर्वेषामप्यलाभे तु अन्नं गोभ्यो निवेदयेत् / भुञ्जीत बन्धुभिः सार्धं वाग्यतो ऽन्नमकुत्सयन्

അവരാരും ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ അന്നം പശുക്കൾക്ക് നിവേദിക്കണം. പിന്നെ വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച്, അന്നത്തെ നിന്ദിക്കാതെ, ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഭക്ഷിക്കണം.

Verse 118

अकृत्वा तु द्विजः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमाः / भृञ्जीत चेत् स मूढात्मा तिर्यग्योनिं सगच्छति

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! പഞ്ച മഹായജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യാതെ ഭക്ഷിക്കുന്ന ദ്വിജൻ മോഹാത്മാവാണ്; അവൻ തിര്യഗ്യോനി—മൃഗജന്മത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 119

वेदाभ्यासो ऽन्वहं शक्त्या महायज्ञक्रिया क्षमा / नाशयत्याशु पापानि देवानामर्चनं तथा

പ്രതിദിനം ശേഷിയനുസരിച്ച് വേദാഭ്യാസം, മഹായജ്ഞങ്ങളുടെ വിധിപൂർവ്വക കർമ്മം, കൂടാതെ ദേവന്മാരുടെ അർച്ചന—ഇവ പാപങ്ങളെ शीഘ്രം നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 120

यो मोहादथवालस्यादकृत्वा देवतार्चनम् / भुङ्क्ते स याति नरकान् शूकरेष्वभिजायते

മോഹമോ ആലസ്യമോ മൂലം ദേവതാരാധന ചെയ്യാതെ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ നരകങ്ങളിൽ പതിച്ച് പന്നികളുടെ യോനിയിൽ ജനിക്കുന്നു।

Verse 121

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कृत्वा कर्माणि वै द्विजाः / भुञ्जीत स्वजनैः सार्धं सयाति परमां गतिम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! എല്ലാ പരിശ്രമത്തോടും കൂടി നിശ്ചിത കർമങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, സ്വജനങ്ങളോടൊപ്പം ധർമ്മാനുസൃതമായി ഭോഗിക്കുവിൻ; അങ്ങനെ പരമഗതി പ്രാപിക്കും।