Adhyaya 22

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने भण्डासुराहङ्कारो नामैकविंशो ऽध्यायः अथ श्रीललितासेनानिस्साणप्रतिनिस्वनः / उच्चचालसुरेन्द्राणां योद्धतो दुन्दुभिध्वनिः

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ, ഹയഗ്രീവ–അഗസ്ത്യ സംവാദത്തിലെ ലലിതോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘ഭണ്ഡാസുരന്റെ അഹങ്കാരം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം. തുടർന്ന് ശ്രീലലിതയുടെ സേനയിൽ ശംഖപ്രതിനാദംപോലൊരു നാദം ഉയർന്നു; യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന സുരേന്ദ്രന്മാരുടെ ദുന്ദുഭിധ്വനി മുഴങ്ങി.

Verse 2

तेन मर्दितदिक्केन क्षुभ्यद्गर्भपयोधिना / बधिरीकृतलोकेन चकम्पे जगतां त्रयी

അവനാൽ ദിക്കുകൾ ചവിട്ടിമെതിക്കപ്പെട്ടു, ഗർഭസമുദ്രംപോലെ ജലരാശി ക്ഷുഭിതമായി, ലോകം ബധിരമായതുപോലെ ആയി; അപ്പോൾ ത്രിലോകവും വിറച്ചു.

Verse 3

मर्दयन्ककुभां वृन्दं भिन्दन्भूधरकन्दराः / पुप्रोथे गगनाभोगे दैत्य निःसाणनिस्वनः

ദിക്കുകളുടെ കൂട്ടത്തെ ചവിട്ടിമെതിച്ച്, പർവ്വതകന്ദരങ്ങൾ പിളർത്തിക്കൊണ്ട്, ദൈത്യന്റെ നിഃസാണ (യുദ്ധനാദ)ധ്വനി ആകാശവ്യാപ്തിയിൽ മുഴങ്ങി।

Verse 4

महानरहरिक्रुद्धहुङ्कारोद्धतिमद्ध्वनिः / विरसं विररासोच्चैर्विबुधद्वेषिझल्लरी

മഹാനരഹരിയുടെ ക്രോധഹുങ്കാരത്തിൽ ഉന്മത്തമായ ധ്വനിയോടെ, ദേവദ്വേഷിയായ ഝല്ലരി ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽ കഠിനവും രസഹീനവും ആയ നാദം മുഴക്കി।

Verse 5

ततः किलकिलारावमुखरा दैत्यकोटयः / समनह्यन्त संक्रुद्धाः प्रति तां परमेश्वरीम्

അതിനുശേഷം കിളകിളാരവത്തോടെ മുഴങ്ങുന്ന ദൈത്യകോടികൾ, അത്യന്തം ക്രുദ്ധരായി, ആ പരമേശ്വരിയെ നേരിടാൻ ആയുധധാരികളായി സന്നദ്ധമായി।

Verse 6

कश्चिद्रत्नविचित्रेण वर्मणाच्छन्नविग्रहः / चकाशे जङ्गम इव प्रोत्तुङ्गो रोहणाचलः

രത്നവിചിത്രമായ വർമ്മം ധരിച്ച് ദേഹം മൂടിയ ഒരുവൻ, അത്യുച്ചമായ രോഹണാചലത്തെപ്പോലെ ചലിക്കുന്ന പർവ്വതമെന്നോണം ദീപ്തിയായി തെളിഞ്ഞു।

Verse 7

कालरात्रिमिवोदग्रां शस्त्रकारेण गोपिताम् / अधुनीत भटः कश्चिदतिधौतां कृपाणिकाम्

ഒരു ഭടൻ, ശസ്ത്രകാരൻ സൂക്ഷിച്ചുവെച്ച, ഉഗ്രമായ കാലരാത്രിയെപ്പോലെ ഭയങ്കരമായ, നന്നായി കഴുകി മിനുക്കിയ കൃപാണികയെ വീശിത്തുടങ്ങി।

Verse 8

उल्ला सयन्कराग्रेण कुन्तपल्लवमेकतः / आरूढतुरगो वीथ्यां चारिभेदं चकार ह

ഉല്ലാ യങ്കധ്വജത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗത്ത് ഒരു വശത്ത് കുന്തപല്ലവം സ്ഥാപിച്ചു; അശ്വാരൂഢനായി വീഥിയിൽ ചതുരംഗചലനഭേദം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

Verse 9

केचिदारुरुहुर्योधा मातङ्गांस्तुङ्गवर्ष्मणः / उत्पात वातसंपातप्रेरितानिव पर्वतान्

ചില യോദ്ധാക്കൾ ഉന്നതദേഹമുള്ള മാതംഗങ്ങളുടെ മേൽ കയറി; ഉപദ്രവവാതത്തിന്റെ വേഗം പ്രേരിപ്പിച്ച പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നി.

Verse 10

पट्टिशैर्मुद्गरैश्चैव भिदुरैर्भिण्डिपालकैः / द्रुहणैश्च भुशुण्डीभिः कुठारैर्मुसलैरपि

പട്ടിശം, മുദ്ഗരം, ഭേദക ഭിണ്ഡിപാലകം, ദ്രുഹണം, ഭൂശുണ്ഡി, കുഠാരം, മുസലം—ഇവയൊക്കെയുള്ള ആയുധങ്ങളാൽ അവർ സജ്ജരായിരുന്നു.

Verse 11

गदाभिश्च शतघ्नीभिस्त्रिशिखैर्विशिखैरपि / अर्धचक्रैर्महाचक्रैर्वक्राङ्गैरुरगाननैः

ഗദ, ശതഘ്നി, ത്രിശിഖ, വിശിഖ, അർദ്ധചക്രം, മഹാചക്രം, വക്രാംഗം, ഉറഗാനനം—ഇത്തരം ഭയങ്കരായുധങ്ങളാലും അവർ സമ്പന്നരായിരുന്നു.

Verse 12

फणिशीर्षप्रभेदैश्च धनुर्भिः शार्ङ्गधन्विभिः / दण्डैः क्षेपणिकाशस्त्रैर्वज्रबाणैर्दृषद्वरैः

ഫണിശീർഷഭേദകായുധങ്ങൾ, ശാർങ്ഗധനുസ്സുപോലുള്ള ധനുസുകൾ, ദണ്ഡങ്ങൾ, ക്ഷേപണികാശസ്ത്രങ്ങൾ, വജ്രബാണങ്ങൾ, ശ്രേഷ്ഠ ശിലാഖണ്ഡങ്ങൾ—ഇവയാലും അവർ സജ്ജരായിരുന്നു.

Verse 13

यवमध्यैर्मुष्टिमध्यैर्वललैः खण्डलैरपि / कटारैः कोणमध्यैश्च फणिदन्तैः परःशतैः

യവമധ്യ, മുഷ്ടിമധ്യ, വലല, ഖണ്ഡല എന്നിവയും, കടാരയും കോണമധ്യവും, ഫണിദന്തസദൃശമായ അനവധി ആയുധങ്ങളും അവർ ധരിച്ചു നിന്നു.

Verse 14

पाशायुधैः पाशतुण्डैः काकतुण्डैः सहस्रशः / एवमादिभिरत्युग्रैरायुधैर्जीवहारिभिः

സഹസ്രങ്ങളായി പാശായുധങ്ങൾ, പാശതുണ്ഡങ്ങൾ, കാകതുണ്ഡങ്ങൾ മുതലായവ—ഇങ്ങനെ അത്യുഗ്രവും ജീവഹാരിയും ആയ ആയുധങ്ങളാൽ അവർ സജ്ജരായിരുന്നു.

Verse 15

परिकल्पितहस्ताग्रा वर्मिता दैत्यकोटयः / अश्वारोहा गजारोहा गर्दभारोहिणः परे

കൈകളുടെ അഗ്രഭാഗങ്ങളിൽ ആയുധങ്ങൾ ഘടിപ്പിച്ച്, കവചധാരികളായ ദൈത്യരുടെ കോടികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ചിലർ അശ്വാരോഹർ, ചിലർ ഗജാരോഹർ, മറ്റുചിലർ ഗർദഭാരോഹർ ആയിരുന്നു.

Verse 16

उष्ट्रारोहा वृकारोहा शुनकारोहिणः परे / काकादिरोहिणो गृध्रारोहाः कङ्कादिरोहिणः

ചിലർ ഉഷ്ട്രങ്ങളിൽ, ചിലർ വൃകങ്ങളിൽ, ചിലർ ശുനകങ്ങളിൽ സവാരിചെയ്തു; ചിലർ കാകാദി പക്ഷികളിൽ, ചിലർ ഗൃധ്രങ്ങളിൽ, മറ്റുചിലർ കങ്കാദി പക്ഷികളിൽ സവാരിചെയ്തു.

Verse 17

व्याघ्रादिरोहिणश्चान्ये परे सिंहादिरोहिणः / शरभारोहिणश्चान्ये भेरुण्डारोहिणः परे

മറ്റുചിലർ വ്യാഘ്രാദി മൃഗങ്ങളിൽ സവാരിചെയ്തു, ചിലർ സിംഹാദികളിൽ; ചിലർ ശരഭത്തിൽ സവാരിചെയ്തു, മറ്റുചിലർ ഭേരുണ്ഡത്തിൽ സവാരിചെയ്തു.

Verse 18

सूकरारोहिणो व्यालारूढाः प्रेतादिरोहिणः / एवं नानाविधैर्वाहवाहिनो ललितां प्रति

ശൂകരങ്ങളിൽ ആരൂഢരായവരും, വ്യാളങ്ങളിൽ കയറിയവരും, പ്രേതാദികളിൽ സവാരിയായവരും—ഇങ്ങനെ നാനാവിധ വാഹനവാഹിനികൾ ലലിതാദേവിയിലേക്കു നീങ്ങി।

Verse 19

प्रचेलुः प्रबलक्रोधसंमूर्च्छितनिजाशयाः / कुटिलं सैन्यभर्त्तारं दुर्मदं नाम दानवम् / दशाक्षौहिणिकायुक्तं प्राहिणोल्ललितां प्रति

പ്രബല ക്രോധത്തിൽ മൂർഛിതമായ മനസ്സോടെ അവർ മുന്നേ നീങ്ങി. കപടനായ സൈന്യഭർത്താവായ ‘ദുർമദ’ എന്ന ദാനവനെ—പത്ത് അക്ഷൗഹിണി സേനയോടെ—ലലിതാദേവിയിലേക്കു അയച്ചു।

Verse 20

दिधक्षुभिरिवाशेषं विश्वं सह बलोत्कटैः / भटैर्युक्तः स सेनानी ललिताभिमुखे ययौ

മുഴുവൻ ലോകത്തെയും ദഹിപ്പിക്കുവാൻ തുനിഞ്ഞവരെപ്പോലെ, ബലോത്കട ഭടന്മാരോടുകൂടി ആ സേനാനി ലലിതാദേവിയുടെ അഭിമുഖമായി നീങ്ങി।

Verse 21

भिन्दन्पटहसंरावैश्चतुर्दश जगन्ति सः / अट्टहासान्वितन्वानो दुर्मदस्तन्मुखो ययौ

പടഹങ്ങളുടെ ഘോരനാദം കൊണ്ട് പതിനാലു ലോകങ്ങളെ പിളർത്തുന്നതുപോലെ, അട്ടഹാസം പരത്തിക്കൊണ്ട് ദുർമദൻ ആ ദിശയിലേക്കു നീങ്ങി।

Verse 22

अथ भण्डासुराज्ञप्तः कुटिलाक्षो महाबलः / शून्यकस्य पुरद्वारे प्रचीने समकल्पयत् / रक्षणार्थं दशाक्षौ हिण्युपेतं तालजङ्घकम्

അപ്പോൾ ഭണ്ഡാസുരന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മഹാബലനായ കുടിലാക്ഷൻ, ശൂന്യക നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കൻ കവാടത്തിൽ രക്ഷയ്ക്കായി പത്ത് അക്ഷൗഹിണി സേനയോടുകൂടിയ താലജംഘകനെ നിയോഗിച്ചു।

Verse 23

अवाचीने पुरद्वारे दशाक्षौहिणिकायुतम् / नाम्ना तालभुजं दैत्यं रक्षणार्थमकल्पयत्

നഗരത്തിന്റെ തെക്കേ കവാടത്തിൽ കാവലിനായി ‘താലഭുജ’ എന്ന ദൈത്യനെ പത്ത് അക്ഷൗഹിണി സേനയോടെ നിയോഗിച്ചു।

Verse 24

प्रतीचीने पुरद्वारे दशाक्षौहिणिकायुतम् / तालग्रीवं नाम दैत्यं रक्षार्थं समकल्पयत्

നഗരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിൽ കാവലിനായി ‘താലഗ്രീവ’ എന്ന ദൈത്യനെ പത്ത് അക്ഷൗഹിണി സേനയോടെ നിയോഗിച്ചു।

Verse 25

उत्तरे तु पुरद्वारे तालकेतुं महा बलम् / आदिदेश स रक्षार्थं दशाक्षौहिणिकायुतम्

പിന്നീട് നഗരത്തിന്റെ വടക്കേ കവാടത്തിൽ മഹാബലവാനായ ‘താലകേതു’വിനെ കാവലിനായി പത്ത് അക്ഷൗഹിണി സേനയോടെ ആജ്ഞാപിച്ച് നിയോഗിച്ചു।

Verse 26

पुरस्य सालवलये कपिशीर्षकवेश्मसु / मण्डलाकारतो वस्तुन्दशाक्षौहिणिमादिशत्

നഗരത്തിന്റെ പ്രാകാരവലയത്തിൽ, കപിശീർഷക ഭവനങ്ങളിൽ, മണ്ഡലാകാരമായി പാർക്കുവാൻ പത്ത് അക്ഷൗഹിണി സേനയെ അദ്ദേഹം ആജ്ഞാപിച്ചു।

Verse 27

एवं पञ्चाशता कृत्वाक्षौहिण्या पुररक्षणम् / शून्यकस्य पुरस्यैव तद्वृत्तं स्वामिने ऽवदत्

ഇങ്ങനെ അമ്പത് അക്ഷൗഹിണികളാൽ നഗരരക്ഷ ഒരുക്കി, ആ ശൂന്യനഗരത്തിന്റെ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും അവൻ തന്റെ സ്വാമിയോട് അറിയിച്ചു।

Verse 28

कुटिलाक्ष उवाच देव त्वदाज्ञया दत्तं सैन्यं नगररक्षणे / दुर्मदः प्रेषितः पूर्वं दुष्टां तां ललितां प्रति

കുടിലാക്ഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! നിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നഗരരക്ഷയ്ക്കായി നൽകിയ സൈന്യത്തിന് മുമ്പേ, ആ ദുഷ്ടയായ ലലിതയെ നേരിടാൻ ദുര്മദനെ അയച്ചിരുന്നു।

Verse 29

अस्मत्किङ्कर मात्रेण सुनिराशा हि साबला / तथापि राज्ञामाचारः कर्त्तव्यं पुररक्षणम्

ഞങ്ങളുടെ ഒരു ഭൃത്യമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ആ സൈന്യം തീർച്ചയായും നിരാശപ്പെട്ടു; എങ്കിലും രാജധർമ്മാചാരപ്രകാരം നഗരരക്ഷ നിർബന്ധമായ കടമയാണ്।

Verse 30

इत्युक्त्वा भण्डदैत्येन्द्रं कुबिलाक्षो ऽतिगर्वितः / स्वसैन्यं सज्जयामास सेनापतिभिरन्वितः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അതിഗർവിതനായ കുടിലാക്ഷൻ ഭണ്ഡ ദൈത്യേന്ദ്രനോട് അറിയിച്ചു; സേനാപതികളോടുകൂടെ തന്റെ സൈന്യത്തെ സജ്ജമാക്കി।

Verse 31

दूतस्तु प्रेषितः पूर्वं कुटिलाक्षेण दानवः / स ध्वनन्ध्वजिनीयुक्तो ललितासैन्य मावृणोत्

കുടിലാക്ഷൻ മുമ്പേ അയച്ച ദാനവദൂതൻ, പതാകകളുടെ മുഴക്കത്തോടുകൂടിയ സൈന്യവുമായി നീങ്ങി, ലലിതയുടെ സൈന്യത്തെ വളഞ്ഞു.

Verse 32

कृत्वा किलकिलारावं भटास्तत्र सहस्रशः / दोधूयमानैरसिभिर्निपेतुः शक्तिसैनिकैः

അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് ഭടന്മാർ ‘കിലകിലാ’ എന്ന ആർപ്പുവിളിയോടെ, ആടിയുലയുന്ന വാളുകളുമായി, ശക്തി ആയുധധാരികളായി പാഞ്ഞുകയറി.

Verse 33

ताश्च शक्त्य उद्दण्डाः स्फुरिताट्टहसस्वनाः / देदीप्यमानशस्त्राभाः समयुध्यन्त दानवैः

ആ ശക്തികൾ ഉദ്ദണ്ഡമായി അട്ടഹാസധ്വനി മുഴക്കി, ദീപ്തിമാന ആയുധങ്ങളുപോലെ പ്രകാശിച്ച് ദാനവന്മാരോടു സമരത്തിൽ ഏറ്റുമുട്ടി।

Verse 34

शक्तीनां दानवानां च संशोभितजगत्त्रयः / समवर्तत संग्रामो धूलिग्रामतताम्बरः

ശക്തികളും ദാനവന്മാരും നടത്തിയ ആ സമരത്തിൽ ത്രിലോകവും ശോഭിച്ചു; ധൂളിക്കൂട്ടങ്ങൾ പടർന്ന് ആകാശം മൂടപ്പെട്ടു।

Verse 35

रथवंशेषु मूर्च्छन्त्यः करिकण्ठैः प्रपञ्चिताः / अश्वनिःश्वासविक्षिप्ता धूलयः रवं प्रपेदिरे

രഥദണ്ഡങ്ങളിൽ കട്ടിയേറി, ആനകളുടെ കഴുത്താൽ ഉയർത്തപ്പെട്ടും കുതിരകളുടെ ശ്വാസംകൊണ്ട് ചിതറിക്കപ്പെട്ടും ധൂളികൾ ഗർജനാസദൃശമായ നാദം ഉയർത്തി।

Verse 36

तमापतन्तमालोक्य दशाक्षौहिणिकावृतम् / संपत्सरस्वती क्रोधादभिदुद्राव संगरे

പത്ത് അക്ഷൗഹിണികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് അവൻ പാഞ്ഞുവരുന്നത് കണ്ടു, സമ്പത്സരസ്വതി ക്രോധത്തോടെ സമരത്തിൽ അവന്റെ നേരെ പാഞ്ഞുചെന്നു।

Verse 37

सम्पत्करीसमानाभिः शक्तिभिः समधिष्ठिताः / अश्वाश्च दन्तिनो मत्ता व्यमर्दन्दानत्रीं चमुम्

സമ്പത്കരിയോട് സമാനമായ ശക്തികളാൽ അധിഷ്ഠിതരായി, ഉന്മത്ത കുതിരകളും മദിച്ച ദന്തികളും ദാനവസേനയെ ചവിട്ടിമെതിച്ചു തകർത്തു।

Verse 38

अन्योन्यतुमुले युद्धे जाते किलिकिलारवे / धूलीषु धूयमानासु ताड्यमानासु भेरिषु

പരസ്പരം ഭീകരയുദ്ധം ആരംഭിച്ച് കിളിക്കിളി നാദം ഉയർന്നു; ധൂളിമേഘങ്ങൾ പൊങ്ങി, ഭേരികൾ ശക്തിയായി മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 39

इतस्ततः प्रववृधे रक्तसिन्धुर्महीयसी / शक्तिभिः पात्यमानानां दानवानां सहस्रशः

ഇവിടെയും അവിടെയും രക്തസിന്ധു മഹാനദിപോലെ പെരുകി; ശക്തിയസ്ത്രങ്ങളാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ട ദാനവർ ആയിരങ്ങളായി പതിച്ചു।

Verse 40

ध्वजानि लुठितान्यासन्विलूनानि शिलीमुखैः / विस्रस्ततत्तच्छिह्नानि समं छत्रकदम्बकैः

ധ്വജങ്ങൾ നിലത്തു ഉരുണ്ടുവീണു, ശിലീമുഖ ബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് കീറിപ്പിരിഞ്ഞു; അവയുടെ ചിഹ്നങ്ങൾ ചിതറിപ്പോയി, കുടകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും അതുപോലെ പതിച്ചു।

Verse 41

रक्तारुणायां युद्धोर्व्यां पतितैश्छत्रमण्डलैः / आलंबि तुलना संध्यारक्ताभ्रहिमरोचिषा

രക്താരുണമായ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്ന കുടമണ്ഡലങ്ങളുടെ തൂങ്ങിനിൽക്കുന്ന ശോഭ, സന്ധ്യയിലെ രക്തിമ മേഘപ്രഭയോട് താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്നതായിരുന്നു।

Verse 42

ज्वालाकपालः कल्पाग्निरिव चारुपयोनिधौ / दैत्यसैन्यानि निवहाः शक्तीनां पर्यवारयन्

ജ്വാലാകപാലൻ കല്പാഗ്നിപോലെ, ആ മനോഹര യുദ്ധസമുദ്രത്തിൽ; ശക്തിയസ്ത്രങ്ങളുടെ പ്രഹാരത്തോടെ ദൈത്യസൈന്യങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ ചുറ്റിവളഞ്ഞു കീഴടക്കി।

Verse 43

शक्तिच्छन्दोज्ज्वलच्छस्त्रधारानिष्कृत्तकन्धराः / दानवानां रणतले निपेतुर्मुण्डराशयः

ശക്തി-ശസ്ത്രങ്ങളുടെ ദീപ്തധാരകളാൽ കഴുത്തുകൾ ഛേദിക്കപ്പെട്ട ദാനവരുടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ മുണ്ഡങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ വീണു।

Verse 44

दष्टौष्ठैर्भ्रुकुटीक्रूरैः क्रोधसंरक्तलोचनैः / मुण्डैरखण्डमभवत्संग्रामधरणीतलम्

ചുണ്ടുകൾ കടിച്ചും ഭ്രൂകുടി കഠിനമാക്കി ക്രോധത്തിൽ രക്തിമനേത്രങ്ങളായ മുണ്ഡുകളാൽ യുദ്ധഭൂമിയുടെ നിലം മുഴുവൻ ഒരേപോലെ നിറഞ്ഞു।

Verse 45

एवं प्रवृत्ते समये जगच्चक्रभयङ्करे / शक्तयो भृशसंक्रुद्धा दैत्यसेनाममर्दयन्

ഇങ്ങനെ ജഗച്ചക്രത്തെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന സമയം പ്രവൃത്തമായപ്പോൾ, അത്യന്തം ക്രുദ്ധമായ ശക്തികൾ ദൈത്യസേനയെ മർദ്ദിച്ചു തകർത്തു।

Verse 46

इतस्ततः शक्तिशस्त्रैस्ताडिता मूर्च्छिता इति / विनेशुर्दानवास्तत्र संपद्देवीबलाहताः

ഇവിടെയും അവിടെയും ശക്തി-ശസ്ത്രങ്ങളാൽ അടിക്കപ്പെട്ടു ‘മൂർഛിതരായി’ വീണ ദാനവർ അവിടെ ദേവീബലാഘാതത്തിൽ നശിച്ചു।

Verse 47

अथ भग्नं समाश्वास्य निजं बलमरिन्दमः / उष्ट्रमारुह्य सहसा दुर्मदो ऽभ्यद्रवच्चमुम्

അപ്പോൾ ശത്രുദമനായ അരിന്ദമൻ തകർന്ന തന്റെ സൈന്യത്തെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ഒട്ടകത്തിൽ കയറി, ദുർമദത്തോടെ പെട്ടെന്ന് സേനയിലേക്കു പാഞ്ഞുകയറി।

Verse 48

दीर्घग्रीवः समुन्नद्धः पृष्ठे निष्ठुरतोदनः / अधिष्ठितो दुर्मदेन वाहनोष्ट्रश्चचाल ह

ദീർഘഗ്രീവൻ ഉന്മത്തനായി, പുറത്ത് ക്രൂര അങ്കുശത്തിന്റെ കുത്തേറ്റു സഹിച്ചുകൊണ്ട്, ദുര്മദൻ അധിഷ്ഠിതനായ വാഹനമായ ഒട്ടകം നീങ്ങിത്തുടങ്ങി.

Verse 49

तमुष्ट्रवाहनं दुष्टमन्वीयुः क्रुद्धचेतसः / दानावनश्वसत्सर्वान्भीताञ्छक्तियुयुत्सया

ക്രുദ്ധചിത്തരായി അവർ ആ ദുഷ്ട ഉഷ്ട്രവാഹനത്തെ പിന്തുടർന്നു; ദാനവർ ശക്തിയുദ്ധാഭിലാഷത്തോടെ ഭീതരായ എല്ലാവരോടും ചീറിക്കൊണ്ട് പാഞ്ഞുകയറി.

Verse 50

अवाकिरद्दिशो भल्लैरुल्लसत्फलशालिभिः / संपत्करीचमूचक्रं वनं वार्भिरिवांबुदः

ഉല്ലസിക്കുന്ന ഫലങ്ങളുള്ള ഭല്ലങ്ങളാൽ അവൻ ദിക്കുകളെ മുഴുവനും മൂടി; മേഘം ജലവർഷത്തോടെ വനത്തെ നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, സമ്പത്കരിയുടെ സേനാചക്രത്തെയും ആവരിച്ചു.

Verse 51

तेन दुःसहसत्त्वेन ताडिता बहुभिः शरैः / स्तंभितेवाभवत्सेना संपत्कर्याः क्षणं रणे

ആ ദുസ്സഹ വീരൻ അനേകം ശരങ്ങളാൽ താഡിച്ചതിനാൽ, യുദ്ധത്തിൽ സമ്പത്കരിയുടെ സേന ഒരു ക്ഷണം സ്തംഭിച്ചതുപോലെ ആയി.

Verse 52

अथ क्रोधारुणं चक्षुर्दधाना संपदंबिका / रणकोलाहलगजमारूढायुध्यतामुना

അപ്പോൾ ക്രോധത്തിൽ അരുണനേത്രങ്ങൾ ധരിച്ച സമ്പദാംബിക, രണകോലാഹലമെന്ന ഗജത്തിൽ ആരൂഢയായി, അവനോടു യുദ്ധം തുടങ്ങി.

Verse 53

आलोलकङ्कणक्वाणरमणीयतरः करः / तस्याश्चाकृष्य कोदण्डमौर्वीमाकर्णमाहवे

വളകളുടെ മണിനാദംകൊണ്ട് കൂടുതൽ മനോഹരമായ അവളുടെ കൈ. യുദ്ധത്തിൽ അവൾ കോദണ്ഡത്തിന്റെ ജ്യാ വലിച്ച് ചെവിവരെ വലിച്ചു.

Verse 54

लघुहस्ततयापश्यन्नाकृष्टन्न च मोक्षणम् / ददृशे घनुषश्चक्रं केवलं शरधारणे

അവളുടെ ലഘുഹസ്തചലനത്തിൽ വലിച്ചിടലും കാണാനില്ല, വിട്ടയക്കലും ഇല്ല. അമ്പ് ധരിക്കുമ്പോൾ ധനുസ്സ് ചക്രംപോലെ തിരിയുന്നതേ കണ്ടു.

Verse 55

आश्वर्काबरसंपर्कस्फुटप्रतिफलत्फलाः / शराः सम्पत्करीचापच्युताः समदहन्नरीन्

കുതിരത്തോൽ കവചത്തെ തട്ടി പൊട്ടി പ്രതിഫലിച്ച ആ ശരങ്ങൾ, സമ്പദ്‌ദേവിയുടെ ധനുസ്സിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിച്ചു.

Verse 56

दुर्मदस्याथ तस्याश्च समभूद्युद्धमुद्धतम् / अभूदन्योन्यसंघट्टाद्विस्फुलिङ्गशिलीमुखैः

അപ്പോൾ ദുര്മദനും ആ ദേവിയും തമ്മിൽ യുദ്ധം അത്യന്തം ഉഗ്രമായി. പരസ്പര അമ്പുകൾ കൂട്ടിയിടിച്ചതാൽ സ്ഫുലിംഗങ്ങൾപോലെ ശിലീമുഖങ്ങൾ ചിതറി.

Verse 57

प्रथमं प्रसृतैर्बाणैः सम्पद्देवीसुरद्विषोः / अन्धकारः समभवत्तिरस्कुर्वन्नहस्करम्

ആദ്യമേ സമ്പദ്‌ദേവിയും അസുരദ്വേഷിയും വിട്ട അമ്പുകളാൽ അന്ധകാരം പടർന്നു, സൂര്യപ്രകാശം പോലും മറഞ്ഞുപോയി.

Verse 58

तदन्तरे च बाणानामतिसंघट्टयोनयः / विष्फुलिङ्गा विदधिरे दधिरे भ्रमचातुरीम्

അപ്പോൾ അമ്പുകളുടെ അതിഘർഷണത്തിൽ നിന്നു തീപ്പൊരികൾ ഉയർന്നു; അവ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭ്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്ന കൗശലം വിരിച്ചു.

Verse 59

तयाधिरूढः संश्रोण्यारणकोलाहलः करी / पराक्रमं बहुविधं दर्शयामास संगरे

അവളിൽ അധിരൂഢനായി, യുദ്ധഘോഷത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന ആ ഗജം സമരത്തിൽ പലവിധ പരാക്രമം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

Verse 60

करेण कतिचिद्दैत्यान्पादघातेन कांश्चन / उदग्रदन्तमुसलघातैरन्यांश्च दानवान्

അവൻ തുമ്പികൈകൊണ്ട് ചില ദൈത്യരെ, പാദാഘാതംകൊണ്ട് ചിലരെ, ഉയർന്ന ദന്തങ്ങളും തുമ്പികൈപ്രഹാരവുംകൊണ്ട് മറ്റു ദാനവരെയും തകർത്തു.

Verse 61

वालकाण्डहतैरन्यान्फेत्कारैरपरान्रिपून् / गात्रव्यामर्द्दनैरन्यान्नखघातैस्तथापरान्

ചില ശത്രുക്കളെ അവൻ വാലകാണ്ഡപ്രഹാരത്തിൽ, ചിലരെ ഫേത്കാരഗർജനത്തിൽ, ചിലരെ ശരീരമർദ്ദനത്തിൽ, മറ്റുചിലരെ നഖാഘാതത്തിൽ നശിപ്പിച്ചു.

Verse 62

पृथुमानाभिघातेन कांश्चिद्दैत्यन्व्यमर्दयत् / चतुरं चरितं चक्रे संपद्देवीमतङ्गजः

അവൻ തന്റെ വിശാല ലലാടാഘാതംകൊണ്ട് ചില ദൈത്യരെ ചവിട്ടിത്തകർത്തു; സമ്പദ്‌ദേവിയെപ്പോലെ ഭാഗ്യവാനായ ആ ഗജം അത്യന്തം ചതുരമായ ചരിതം നടത്തി.

Verse 63

सुदुर्मदः क्रुधा रक्तो दृढेनैकेन पत्रिणा / संपत्करीमुकुटगं मणिमेकमपाहरत्

അത്യന്തമദത്തിൽ ഉന്മത്തനും ക്രോധത്തിൽ രക്തനേത്രനുമായ സുദുർമദൻ, ഒരേയൊരു ദൃഢബാണംകൊണ്ട് സമ്പത്കരിയുടെ മകുടത്തിലെ ഒരു മണി അപഹരിച്ചു.

Verse 64

अथ क्रोधारुणदृशा तया मुक्तैः शिलीमुखैः / विक्षतो वक्षसि क्षिप्रं दुर्मदो जीवितं जहौ

അപ്പോൾ ക്രോധത്തിൽ അരുണനേത്രയായ അവൾ വിട്ട ശിലീമുഖബാണങ്ങൾ വക്ഷസ്സിൽ തുളച്ച് പരിക്കേറ്റ ദുർമദൻ ക്ഷണത്തിൽ ജീവൻ വിട്ടു.

Verse 65

ततः किलकिला रावं कृत्वा शक्तिचमूवरैः / तत्सैनिकवरास्त्वन्ये निहता दानवोत्तमाः

അതിനുശേഷം ശക്തി ധരിച്ച സേനാനായകർ കിളകിളാ നാദം മുഴക്കി; അവന്റെ മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ സൈനികർ—ദാനവോത്തമർ—കൂടി നിഹതരായി.

Verse 66

हतावशिष्टा दैत्यास्तु शक्तिबाणैः खिलीकृताः / पलायिता रणक्षोण्याः शून्यकं पुरमाश्रयन्

ശേഷിച്ച ദൈത്യരും ശക്തിബാണങ്ങളാൽ ചിതറിക്കളയപ്പെട്ടു; അവർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടി, ശൂന്യമായ നഗരത്തിൽ അഭയം തേടി.

Verse 67

तद्वृत्तान्तमथाकर्ण्य संक्रुद्धो दानवेश्वरः

ആ സംഭവവിവരം കേട്ടപ്പോൾ ദാനവേശ്വരൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി.

Verse 68

प्रचण्डेन प्रभावेण दीप्यमान इवात्मनि / स पस्पर्श नियुद्धाय खड्गमुग्रविलोचनः / कुटिलाक्षं निकटगं बभाषे पृतनापतिम्

പ്രചണ്ഡപ്രഭാവത്താൽ ആത്മാവിൽ തന്നേ ദീപ്തിമാനനെന്നപോലെ ഉഗ്രനേത്രൻ യുദ്ധത്തിനായി ഖഡ്ഗം സ്പർശിച്ചു. പിന്നെ സമീപത്തിരുന്ന കുഠിലാക്ഷ സേനാപതിയോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 69

कथं सा दुष्टवनिता दुर्मदं बलशालिनम् / निपातितवती युद्धे कष्ट एव विधेः क्रमः

ആ ദുഷ്ടവനിത യുദ്ധത്തിൽ ആ ദുർമദനായ ബലശാലിയെ എങ്ങനെ വീഴ്ത്തി? അയ്യോ, വിധിയുടെ ക്രമം എത്ര കഠിനം!

Verse 70

न सुरेषु न यक्षेषु नोरगेन्द्रेषु यद्बलम् / अभूत्प्रतिहतं सो ऽपि दुर्मदो ऽबलया हतः

സുരന്മാരിലും യക്ഷന്മാരിലും നാഗേന്ദ്രന്മാരിലും പോലും ഇല്ലാത്ത, പ്രതിഹതമില്ലാത്ത ആ ബലം ഉണ്ടായിരുന്ന ദുർമദനും ഒരു അബലയാൽ ഹതനായി.

Verse 71

तां दुष्टवनितां जेतुमाक्रष्टुं च कचं हठात् / सेनापतिं कुरण्डाख्यं प्रेषयाहवदुर्मदम्

ആ ദുഷ്ടവനിതയെ ജയിക്കാനും, ഹഠത്തോടെ അവളുടെ കേശം വലിച്ചുകൊണ്ടുവരാനും ദുർമദൻ ‘കുരണ്ഡ’ എന്ന സേനാപതിയെ അയച്ചു.

Verse 72

एति संप्रोषितस्तेन कुटिलाक्षो महापलम् / कुरण्डं चण्डदोर्द्दण्डमाजुहाव प्रभोः पुरः

അവൻ അയച്ച മഹാബലനായ കുഠിലാക്ഷൻ വന്നു; പ്രഭുവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ചണ്ഡഭുജദണ്ഡമുള്ള കുരണ്ഡനെ വിളിച്ചു വരുത്തി.

Verse 73

स कुरण्डः समागत्य प्रणाम स्वामिने ऽदिशत् / उवाच कुटिलाक्षस्तं गच्छ सज्जय सैनिकान्

അപ്പോൾ കുറണ്ഡൻ വന്ന് സ്വാമിയെ പ്രണാമം ചെയ്ത് അറിയിപ്പു നൽകി. കുഠിലാക്ഷൻ അവനോട്— “പോകുക, സൈന്യത്തെ സജ്ജമാക്കുക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 74

मायायां चतुरो ऽसि त्वं चित्रयुद्धविशारद / कूटयुद्धे च निपुणस्तां स्त्रियं परिमर्दय

നീ മായയിൽ ചതുരൻ, വിചിത്രയുദ്ധത്തിൽ വിശാരദൻ. കൂറ്റയുദ്ധത്തിലും നിപുണൻ; ആ സ്ത്രീയെ അടക്കി പരാജയപ്പെടുത്തുക.

Verse 75

इति स्वामिपुरस्तेन कुटिलाक्षेण देशितः / निर्जगाम पुरात्तूर्णं कुरण्डश्चण्डविक्रमः

ഇങ്ങനെ സ്വാമിയുടെ സന്നിധിയിൽ കുഠിലാക്ഷന്റെ നിർദ്ദേശം ലഭിച്ച ചണ്ഡവിക്രമനായ കുറണ്ഡൻ നഗരത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 76

विंशत्यक्षौहिणीभिश्च समन्तात्परिवारितः / मर्दयन्स महीगोलं हस्तिवाजिपदातिभिः / दुर्मदस्याग्रजश्चण्डः कुरण्डः समरं ययौ

ഇരുപത് അക്ഷൗഹിണി സേനകൾ ചുറ്റും വളഞ്ഞ്, ആന-കുതിര-പദാതികളാൽ ഭൂമണ്ഡലം ചവിട്ടിമെതിച്ച്, ദുര്മദന്റെ അഗ്രജനായ ചണ്ഡ കുറണ്ഡൻ സമരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 77

दूलीभिस्तुमुलीकुर्वन्दिगन्तं धीरमानसः / शोकरोषग्रहग्रस्तो जवनाश्वगतो ययौ

ധൂളിയാൽ ദിഗന്തം മുഴുവൻ കലഹമാക്കിക്കൊണ്ട്, ധീരമനസ്സനായ അവൻ ശോകവും ക്രോധവും പിടിച്ചവനായി, വേഗമേറിയ അശ്വത്തിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 78

शार्ङ्गं धनुः समादाय घोरटङ्कारमुत्स्वनम् / ववर्ष शरधारभिः संपत्कर्या महाचमूम्

ഭയങ്കരമായ ഞാണൊലിയോടുകൂടിയ ശാർങ്ഗമെന്ന വില്ലെടുത്ത്, അവൻ സമ്പത്കരീ ദേവിയുടെ മഹാസൈന്യത്തിന് നേരെ അസ്ത്രവർഷം ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 79

पापे मदनुजं हत्वा दुर्मदं युद्धदुर्मदम् / वृथा वहसि विक्रान्तिलवलेशं महामदम्

എടീ പാപീ, യുദ്ധത്തിൽ മദിച്ചവനായ എന്റെ അനുജനെ കൊന്നിട്ട്, നിന്റെ അല്പമാത്രമായ പരാക്രമത്തിൽ നീ വെറുതെ അഹങ്കരിക്കുന്നു.

Verse 80

इदानीं चैव भवतीमेतैर्नाराचमण्डलैः / अन्तकस्य पुरीमत्र प्रापयिष्यामि पश्य माम्

ഇപ്പോൾത്തന്നെ ഈ ഇരുമ്പസ്ത്രങ്ങളുടെ കൂട്ടം കൊണ്ട് നിന്നെ ഞാൻ യമപുരിയിലേക്ക് അയക്കാം, എന്നെ നോക്കൂ!

Verse 81

अतिहृद्यमतिस्वादु त्वद्वपुर्बिलनिर्गतम् / अपूर्वमङ्गनारक्तं पिबन्तु रणपूतनाः

നിന്റെ ശരീരത്തിലെ മുറിവുകളിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന അതീവ ഹൃദ്യവും സ്വാദിഷ്ടവുമായ ഈ അപൂർവ്വ സ്ത്രീരക്തം രണഭൂമിയിലെ പൂതനകൾ കുടിക്കട്ടെ.

Verse 82

ममानुजवधोत्थस्य प्रत्यवायस्य तत्फलम् / अधुना भोक्ष्यसे दुष्टे पश्य मे भुजयोर्बलम्

എന്റെ അനുജനെ കൊന്നതുകൊണ്ടുണ്ടായ പാപത്തിന്റെ ഫലം നീയിപ്പോൾ അനുഭവിക്കും. എടീ ദുഷ്ടേ, എന്റെ കൈകരുത്ത് കണ്ടುಕೊಳ್ಳൂ.

Verse 83

इति संतर्जयन्संपत्करीं करिवरस्थिताम् / सैन्यं प्रोत्साहयामास शक्तिसेनाविमर्दने

ഇങ്ങനെ ആനപ്പുറത്ത് നിലകൊണ്ട സമ്പത്കരിയെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി, ശക്തിസേനയെ വിമർദിക്കുന്ന യുദ്ധത്തിൽ അവൻ തന്റെ സൈന്യത്തെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ചു।

Verse 84

अथ तां पृतनां चण्डी कुरण्डस्य महौजसः / विमर्दयितुमुद्युक्ता स्वसैन्यं प्रोदसीसहत्

അപ്പോൾ മഹൗജസ്സനായ കുറണ്ഡന്റെ ചണ്ഡീ ആ പൃതനയെ തകർക്കാൻ ഒരുങ്ങി, ആകാശവും ഭൂമിയും മുഴങ്ങുന്ന നാദത്തോടെ തന്റെ സൈന്യത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു।

Verse 85

अपुर्वाहवसंजातकौतुकाथ जगाद ताम् / अश्वरूढा समागत्य सस्नेहार्द्रमिदं वचः

അപ്പോൾ അപൂർവമായ യുദ്ധം ജനിപ്പിച്ച കൗതുകത്തോടെ അവൾ കുതിരപ്പുറത്ത് കയറി വന്ന്, സ്നേഹത്തിൽ നനഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ അവളോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 86

सखि संपत्करि प्रीत्या मम वाणी निशम्यतम् / अस्य युद्धमिदं देहि मम कर्तुं गुणोत्तरम्

സഖി സമ്പത്കരീ! പ്രീതിയോടെ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക; ഈ യുദ്ധം എനിക്ക് ഏല്പിക്കൂ, ഞാൻ കൂടുതൽ ഉന്നതമായ വീര്യം പ്രകടിപ്പിക്കട്ടെ।

Verse 87

क्षणं सहस्व समरे मयैवैष नियोत्स्यते / याचितासि सखित्वेन नात्र संशयमाचर

സമരത്തിൽ ഒരു ക്ഷണം സഹിക്കൂ; ഈ യുദ്ധം ഞാൻ തന്നെയാകും ഏറ്റെടുക്കുക. സഖിത്വത്തിന്റെ പേരിൽ ഞാൻ അപേക്ഷിച്ചു—ഇതിൽ സംശയം വെക്കരുത്।

Verse 88

इति तस्या वचः श्रुत्वा संपद्देव्या शुचिस्मिता / निवर्तयामास चमूङ्कुरुण्डाभिमुखोत्थिताम्

അവളുടെ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ച ശുചിസ്മിതയായ സമ്പദ്ദേവി, കുരുണ്ഡനെ അഭിമുഖമായി എഴുന്നേറ്റ സൈന്യത്തെ പിന്തിരിപ്പിച്ചു।

Verse 89

अथ बालार्कवर्णाभिः शक्तिभिः समधिष्ठिताः / तरङ्गा इव सैन्याब्धेस्तुरङ्गा वातरंहसः

അനന്തരം ബാലസൂര്യവർണ്ണമായ ശക്തികളാൽ അധിഷ്ഠിതരായി, കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞ കുതിരകൾ സൈന്യസമുദ്രത്തിലെ തരംഗങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നി।

Verse 90

खरैः खुरपुटैः क्षोणीमुल्लिखन्तो मुहुर्मुहुः / पेतुरेकप्रवाहेण कुरण्डस्य चमूमुखे

കഠിനമായ കുതിരക്കുളമ്പുകളാൽ ഭൂമിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചുരണ്ടിക്കൊണ്ടു, അവർ ഒരൊറ്റ പ്രവാഹമായി കുരുണ്ഡന്റെ സൈന്യമുഖത്ത് പതിച്ചു।

Verse 91

वल्गाविभागकृत्येषु संवर्तनविवर्तने / घतिभेदेषु चारेषु पञ्चधा खुरपातने

ചാട്ടത്തിന്റെ വിഭജനപ്രവൃത്തികളിലും, ചുറ്റിത്തിരിയലിലും, ഗതിഭേദങ്ങളായ ചലനങ്ങളിലും, അഞ്ചുവിധ കുളമ്പടിയിലും അവർ പ്രാവീണ്യം നേടിയിരുന്നു।

Verse 92

प्रोत्साहने च संज्ञाभिः करपादाग्रयोनिभिः / चतुराभिस्तुरङ्गस्य हृदयज्ञाभिराहवे

യുദ്ധത്തിൽ കുതിരയുടെ ഹൃദയം അറിയുന്നവർ, കൈകാലുകളുടെ അഗ്രചലനങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാലുവിധ സൂചനകളാൽ അതിനെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു।

Verse 93

अश्वारूढांबिकासैन्यशक्तिभिः सह दानवाः / प्रोत्साहिताः कुरण्डेन समयुध्यन्त दुर्मदाः

അശ്വാരൂഢയായ അംബികയുടെ സൈന്യശക്തികളോടൊപ്പം ദാനവർ, കുറണ്ഡന്റെ പ്രോത്സാഹനത്തിൽ ദുർമദരായി സമരത്തിൽ ഏറ്റുമുട്ടി।

Verse 94

एवं प्रवृत्ते समरे शक्तीनां च सुरद्विषाम् / अपराजितनामानं हयमारुह्य वेगिनम् / अभ्यद्रवद्दुराचारमश्वारूढाः कुरण्डकम्

ഇങ്ങനെ ശക്തികളുടെയും സുരദ്വേഷികളുടെയും സമരം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അശ്വാരൂഢനായ കുറണ്ഡകൻ ‘അപരാജിത’ എന്ന വേഗവാൻ കുതിരയെ കയറി ദുർആചാരികളിലേക്കു പാഞ്ഞുകയറി।

Verse 95

प्रचलद्वेणिसुभगा शरच्चन्द्रकलोज्ज्वला / संध्यानुरक्तशीतांशुमण्डलीसुंदरानना

അവളുടെ വേണി ഇളകിമറിഞ്ഞു; അവൾ സുന്ദരി; ശരദ്‌ചന്ദ്രകലപോലെ ദീപ്ത, സന്ധ്യാരാഗം പൂണ്ട ചന്ദ്രമണ്ഡലിപോലെ മനോഹരമുഖം ഉള്ളവൾ।

Verse 96

स्मयमानेव समरे गृहीतमणिकार्मुका / अवाकिरच्छरासारैः कुरण्डं तुरगानना

സമരത്തിൽ പുഞ്ചിരിയോടെ, മണിമയ ധനുസ്സ് കൈയിൽ പിടിച്ച്, തുരഗാനനയായ ദേവി ശരവർഷംകൊണ്ട് കുറണ്ഡനെ മൂടിക്കളഞ്ഞു।

Verse 97

तुरगारूढयोत्क्षिप्ताः समाक्रामन्दिगन्तरान् / दिशो दश व्यानशिरे रुक्मपुङ्खाः शिलीमुखाः

തുരഗാരൂഢയായ ദേവി എറിഞ്ഞ സ്വർണ്ണപുങ്ഖങ്ങളുള്ള ശിലീമുഖ അമ്പുകൾ ദിഗന്തരങ്ങൾ ചീറി പാഞ്ഞു; പത്ത് ദിക്കുകളും അവ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു।

Verse 98

दुर्मदस्याग्रजः क्रुद्धः कुरण्डश्चण्डविक्रमः / विशिखैः शार्ङ्गनिष्ठ्यूतैरश्वारूढा मवाकिरत्

ദുർമദന്റെ അഗ്രജൻ കുരണ്ഡൻ ക്രോധത്തോടെ ചണ്ഡവിക്രമനായി, ശാർങ്ഗധനുസ്സിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അശ്വാരൂഢരായ യോദ്ധാക്കളെ എല്ലാടവും മൂടിവർഷിപ്പിച്ചു।

Verse 99

चण्डैः खुरपुटैः सैन्यं खण्डयन्नतिवेगतः / अश्वारूढातुरङ्गो ऽपि मर्दयामास दानवान्

അവൻ അതിവേഗത്തിൽ കുതിരയുടെ ഭീകരമായ കുളമ്പുകളാൽ സൈന്യത്തെ ചിതറിച്ചുകൊണ്ട്, അശ്വാരൂഢനായി ദാനവരെ ചവിട്ടി മർദിച്ചു।

Verse 100

तस्या हेषारवाद्दूरमुत्पातांबुधिनिःस्वनः / अमूर्च्छयन्ननेकानि तस्यानीतानि वैरिणः

അവളുടെ കുതിരയുടെ ഹേഷാരവം ദൂരത്തോളം അപശകുനമേഘഗർജ്ജനപോലെ മുഴങ്ങി; അവൾ കൊണ്ടുവന്ന അനേകം വൈരികൾ ബോധംകെട്ടുവീണു।

Verse 101

इतस्ततः प्रचलितैर्दैत्यचक्रे हयासना / निजं पाशायुधं दिव्यं मुमोच ज्वलिताकृति

ഇത്തോട്ടും അത്തോട്ടും ചലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ദൈത്യചക്രത്തിനിടയിൽ, അശ്വാരൂഢയായ ജ്വലിതാകൃതി തന്റെ ദിവ്യ പാശായുധം പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 102

तस्मात्पाशात्कोटिशो ऽन्ये पाशा भुजगभीषणाः / समस्तमपि तत्सैन्यं बद्ध्वाबद्ध्वा व्यमूर्छयन्

ആ പാശത്തിൽ നിന്ന് കോടിക്കണക്കിന് മറ്റു പാശങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടു, സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭീകരമായവ; അവ സമസ്ത സൈന്യത്തെയും വീണ്ടും വീണ്ടും ബന്ധിച്ച് ബോധംകെടുത്തി।

Verse 103

थ सैनिकबन्धेन क्रुद्धः स च कुरण्डकः / सरेणैकेन चिच्छेद तस्या मणिधनुर्गुणम्

അപ്പോൾ സൈന്യബന്ധനത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ കുരണ്ഡകൻ ഒരൊറ്റ ശരത്തോടെ അവളുടെ മണിമയ ധനുസ്സിന്റെ നാരു മുറിച്ചു।

Verse 104

छिन्नमौर्वि धनुस्त्यक्त्वा भृशङ्क्रुद्धा हयासना / अङ्कुशं पातयामास तस्य वक्षसि दुर्मतेः

നാരു മുറിഞ്ഞതോടെ അവൾ അത്യന്തം ക്രുദ്ധയായി ധനുസ്സ് ഉപേക്ഷിച്ച് ആ ദുർമതിയുടെ വക്ഷസ്സിൽ അങ്കുശം എറിഞ്ഞുവീഴ്ത്തി।

Verse 105

तेनाङ्कुशेन ज्वलता पीतजीवितशोणितः / कुरण्डो न्यपतद्भूमौ वज्ररुग्ण इव द्रुमः

ആ ജ്വലിക്കുന്ന അങ്കുശം അവന്റെ ജീവരക്തം കുടിച്ചെടുത്തതുപോലെ; കുരണ്ഡൻ വജ്രാഘാതത്തിൽ പൊട്ടിയ വൃക്ഷംപോലെ ഭൂമിയിൽ വീണു।

Verse 106

तदङ्कुशविनिष्ठ्यूताः पुतनाः काश्चिदुद्भटाः / तत्सैन्यं पाशनिष्यन्दं भक्षयित्वा क्षयं गताः

ആ അങ്കുശത്തിൽ നിന്ന് തുപ്പിക്കളഞ്ഞ ചില ഉഗ്ര പൂതനകൾ ആ സൈന്യത്തെ വിഴുങ്ങി തിന്ന ശേഷം അവസാനം തങ്ങളുമെല്ലാം ക്ഷയിച്ചു നശിച്ചു।

Verse 107

इत्थं कुरुण्डे निहते विंशत्यक्षौहिणीपतौ / हतावशिष्टास्ते दैत्याः प्रपलायन्त वै द्रुतम्

ഇങ്ങനെ ഇരുപത് അക്ഷൗഹിണികളുടെ അധിപനായ കുരുണ്ഡൻ നിഹതനായപ്പോൾ, ശേഷിച്ച ദൈത്യർ വേഗത്തിൽ ഓടിപ്പോയി।

Verse 108

कुरण्डं सानुजं युद्धे शक्तिसैन्यैर्निपातितम् / श्रुत्वा शून्यकनाथो ऽपि निशश्वास भुजङ्गवत्

യുദ്ധത്തിൽ കുരണ്ഡൻ അനുജനോടുകൂടി ശക്തിസൈന്യങ്ങളാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, ശൂന്യകനാഥനും സർപ്പത്തെപ്പോലെ ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ടു.