Shloka 102
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
तस्मात्पाशात्कोटिशो ऽन्ये पाशा भुजगभीषणाः / समस्तमपि तत्सैन्यं बद्ध्वाबद्ध्वा व्यमूर्छयन्
Transliteration
tasmātpāśātkoṭiśo 'nye pāśā bhujagabhīṣaṇāḥ / samastamapi tatsainyaṃ baddhvābaddhvā vyamūrchayan
Translation
ആ പാശത്തിൽ നിന്ന് കോടിക്കണക്കിന് മറ്റു പാശങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടു, സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭീകരമായവ; അവ സമസ്ത സൈന്യത്തെയും വീണ്ടും വീണ്ടും ബന്ധിച്ച് ബോധംകെടുത്തി।
Word by Word
तस्मात्from that
तस्मात्:
अपादान (Ablative source)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, पञ्चमी, एकवचन; सर्वनाम
पाशात्from the noose
पाशात्:
अपादान (Ablative source)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
कोटिशःin crores, countless
कोटिशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (distributional adverb; ‘by crores’)
अन्येother
अन्ये:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (पाशाः)
पाशाःnooses
पाशाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
भुजगभीषणाःterrifying like serpents
भुजगभीषणाः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootभुजग + भीषण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—भुजगैः भीषणाः/भुजगवत् भीषणाः (तत्पुरुष); विशेषण (पाशाः)
समस्तम्entire
समस्तम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तत्सैन्यम्)
अपिeven/also
अपि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle; ‘even/also’)
तत्that
तत्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; विशेषण (सैन्यम्)
सैन्यम्army
सैन्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
बद्ध्वाhaving bound
बद्ध्वा:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु) + त्वा
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया
अबद्ध्वाhaving (re)bound / binding again and again
अबद्ध्वा:
पूर्वक्रिया (Prior action; iterative)
TypeVerb
Rootअ + बन्ध् (धातु) + त्वा
Formक्त्वान्त (absolutive) नकारार्थक-उपसर्ग ‘अ’; पुनरुक्ति-प्रयोग (baddhvā-abaddhvā)
व्यमूर्छयन्made (them) faint
व्यमूर्छयन्:
क्रिया (Participial action)
TypeVerb
Rootवि + मूर्छ् (धातु) + णिच् + शतृ
Formकृदन्त (णिजन्त-शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि